دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

بررس&= #1740; عوامل اقتصا= 83;ی، اجتماعی و فرهنگی مطالعه در ای= 585;ان با استفاده ا= 586; نظریه تقسیم کار

محمد جواد بربری=

=

كارنوشت دانشجويي براي ž= 0;امعه شناسی ادبیا= 78;

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

دی 1386

1. مقدمه=

گرچه آمارهاي قاب= 04; استناد، قاب= 04; مقايسه= و دقيقي در كشور در مورد ميزان مطالع= 07; وجود ندارد، عموم اين آمارها حكاي= 78; از پايينبود= ;ن ميزان مطالع= 07; در ايران مي = 3;نند. اين آمارها حكايت از اين دارد كه افرا= 583; در ايران اهميت چندان= 10; به امر مطالع= 607; نميدهند؛ سطح مطالعه كتب؛ حضور در كتابخانهها= ي عمومي؛ مطالعه روزنامه و ... در سطح پاييني ا= 587;ت.

در جهان امروز كه دان= 588; به عنوان محو= 585; همه تحولات م= 610;باشد و جوامع داناتر در حد قابل توجهي موفقتر، قدرتمندتر و مرفهتر ميب&= #1575;شند اين امر ميت = 8;اند به عنوان يك معضل به حساب آيد. در جهان رقابتي امرو= 86; معطل ماندن ب= 607; اندازه يك ساعت ملتي را تا حد زيادي عقب خواهد برد. در وضعيتي كه مردم روزها،R= 04; ماهها و سال= ها زمان خود را صرف امور كم بازده و در برخي موارد بطالت نماين= 83; چه پيش خواهد آمد؟ نيازي ب= 607; گذشت زمان نيست كه در آينده پاسخ اين سؤال را بگيريم. آنچه كه پيش آمده اين است كه جوامع جهان سوم و كشوري مانند ايران تمامي نيازمنديها= ي اقتصادي، فرهنگي، سياسي خود را از كشورهاي صاحب علم و اهل مطالعه دريافت مينم= ;ايد؛ عرصهاي در زندگي ما وجو= 583; ندارد كه آثا= 585; تفكر آنها ر= 5; در حد وسيع شاهد نباشيم.

با توجه به اين روند بررسي و تبيي= 606; علل پايين بو= 583;ن مطالعه در ايران از اهميت خاصي برخوردار اس= 78;.

به اين منظور در چارچوب يك تحقيق كلاسي در اين نوشتا= 585; ابتدا مطالعات انجام شده بررسي و نقد گ&#= 1585;ديده است. در ادامه مطلب با بهره&sh= y;گيري از نظريه تقسيم كار و نظريه اقتصا= 83; نهادگرايي- ك= 607; يك گرايش بين رشتهاي در علم اقتصاد است- به بررسي عوامل موثر ب= 585; مطالعه پرداخته شده است.

به اين منظور ابتدا به بررسي رابطه تقسيم كار با مطالعات درس= 10; و سپس به بررسي رابطه تقسيم كار با مطالعات غيردرسي پرداخته شده است. در پايان جمعبندي و خ = 4;اصه بحث ارائه آمده است.

2. برخي از مشكلات تحقي= 02;

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>دو مشكل كه دž= 5; بررسی عوامل موثر بر مطالعه وجود دارد عبارتن= 83; از: 1- عدم انجام تحقيقات جدي در زمينه عوامل موثر ب= 585; مطالعه در ايران؛ 2- عدم وجود آمارها= 10; مشخص در مورد مطالعه.

<= b>عدم انجام تحقيقات جدي در زمنيه عوامل موثر ب= 585; مطالعه در ايران: به نظر ميآيž= 3; عمده تحقيقاتي كه در زمينه عوامل موثر ب= 585; مطالعه در ای= 585;ان انجام شده اس= 578; غير از تفاوت&sh= y;هایی نه چندان جند= 740; مشابه به هم هستند. مشابه= 578; آن از اين امر ناشي ميشود كه براي محققان به دلايل مختلف امكان ورود ب= 607; عمق مطلب نبوده است. اين تحقيقات پايين بودن سطح مطالعه ر= 575; به عواملي ما= 606;ند گراني كتاب، سانسور كتاب= 48; عدم تنوع، کم سواد بودن مردم، مشغله کاری و... نسبت دادهاند. در حاليكه پايي= 06; بودن مطالعه با ويژگيهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و سياسي مردم ا= 610;ران پيوند نزديك داشته و ضرور= 578; دارد كه اين امر از جهات مختلف و با رويكردهاي نظري متعدد بررسي شود.

<= b>عدم وجود آمارهاي مشخصي در مور= 583; مطالعه: در حالي كه آمارهاي مختلفي توسط سازمانها و مراكز دولتي بهخصوص توسط مركز آمار جم= 593;آوري ميشود در مورد وضعيت مطالعه در ايران آماري جمعآوري نمي= ;گردد. آمارهای موج= 08;د قابل استناد نيستند و از دقت لازم برخوردار نم= 10;باشند. همچنين امكا= 06; مقايسه آمارهاي مطالعه در سا= 604;هاي مختلف فراهم نيست.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>عوامل فوق تحقيق و بررس= 610; در امر مطالع= 607; را با مشكل مواجه ساخته است.

3. عوامل موثر بر مطالعه در تحقيقات انجام شده و ن&#= 1602;د و بررسی آنه= 5;

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>در تحقيقات انجام شده و انتشار يافت= 07; عوامل مختلف= 10; را در تبيين پايين بودن مطالعه برشمردهاند. اين عوامل را از يك نگاه مي&s= hy;توان به عوامل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي موثر بر مطالعه تقسيم كرد. در &= #1740;ک تقسیمبندی د= ;یگر ميتوان آنه&= #1575; را به ويژگي = 7;اي خواننده، محتوي كتابه= ;ا، هزينههاي كتاب و وضعيت دسترسي آن تقسيم نمود. با توجه به اينكه تقسيم= ;بندي دوم شکلی دیگ= 585; از طبقهبندي اول است در اين نوشتار عوامل موثر ب= 585; مطالعه در تحقيقات انجام شده را با استفاده ا= 586; تقسیمبندی دوم انجام می&sh= y;دهیم.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>نكته قابل توجه اينكه مطالعاتي كه در ذيل طبقه= 6;ندي و نقد ميشود خلاصه مطالعاتي اس= 78; كه در اولين همايش راهها= ;ي ترويج فرهنگ مطالعه و كتابخواني ارائه شده است. اين همايش در 13 آبانماه 75 در دانشكده فني = 583;انشگاه تهران برقرا= 85; شده است. برگزاركنند = 7; همايش معاونت فرهنگي و زار= 578; فرهنگ و ارشا= 583; اسلامي ميبا= ;شد.

3. 1. &= #1608;يژگيهاي خواننده

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>ويژگيهايي در خواننده وجود دارد كه وي ار از مطالعه كتاب باز ميدارد. اين ويژگيها عبارتند از: 1- پرمشغله بود= 06; و عدم داشتن فرصت كافي؛ 2- نداشتن سواد كافي؛ 3- عادت نكردن به مطا= 604;عه از دوران كودكي.

<= b>پرمشغله بودن: به دلايل شغلي افراد مجبور به انجام كار در ساعات طولاني هستن= 83;. لذا اوقات فراغتي براي مطالعه پيدا نميكنند. عد = 7;اي از نويسندگا= 06; اعتقاد دارن= 83; دليل اينكه س= 585;انه نرخ مطالعه د= 585; ايران پايين = 608; در كشورهاي د= 610;گر بالاست وجود اوقات فراغت در كشورهاي ب= 575; سرانه مطالع= 07; بالاست.

<= b>نداشتن سواد كافي: پايين بودن سطح سواد برخ= 610; از اقشار جامعه هم از عواملي است ك= 607; باعث پايين بودن سرانه مطالعه در ايران برشمر= 83;ه شده است.

<= b>عادت نکردن به مطالعه در دوران کودکی: محققان در می= ;ان عوامل موثر ب= 585; مطالعه به عادت نکردن ب= 607; مطالعه در دوران کودکی هم اشاره نمودهاند؛ با توجه به ای&#= 1606;که فرهنگ اغلب خانوادهها به گونهای است که مطالع= 607; را از همان دوران کودکی در کودکان نهادینه نمی= ;کنند هنگامی که آن&sh= y;ها به سنین بالاتر میرس= ;ند علاقهای به مطالعه ندارند. غیر از خانوادهه= ;ا به نقش مدرسه به خصوص در مقاطع پایین= ;تر تحصیلی در عادت ندادن کودکان به مطالعه اشار= 07; میشود.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>براي اثبات اين مدعا كه نداشتن سواد كافي عامل مهمي در پايي= 606; بودن نرخ سرانه مطالع= 07; است باید به ا&#= 1740;ن سوال پاسخ دا= 583; افرادي كه داراي سواد كافي در جامع= 607; هستند چه ميزان مطالع= 07; ميكنند؟همچ= نین ميزان مطالع= 07; اين افراد با افراد مشابه در كشورهاي ب= 575; سرانه مطالع= 07; بالا مقايسه گردد. اگر نتيجه اين باشد كه قشر ب&#= 1575;سواد جامعه در حد قابل مقایسه نسبت به قشر باسواد ديگر كشورها مطالعه ميكن= ;د پس ميتوان نتيجه گرفت ك= 607; قشر بيسواد = 8; كمسواد در جامعه ايران باعث پايين آوردن سرانه = 605;طالعه شده است.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>البته يك بررسي ابتدايي نشا= 06; ميدهد كه كشورهايي مانند هند و پاكستان كه جزء كشورهاي جهان سوم هستند نرخ سرانه مطالع= 07; بالاتري نسب= 78; به ايران دارند.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>اگر دليل پايين بودن سرانه مطالع= 07; در ايرن كم بو&#= 1583;ن اوقات فراغت = 608; مشغله كاري است دلايل زي= 575;دي براي اثبات آ= 606; نياز است. به علاوه شواهد زيادي نيز در رد آن وجود دارد. براي اثبات اين دليل بايد ثابت شود كه ميانگين اوقات فراغت افراد در ايران كمتر ا= 586; ميانگين اوقات فراعت افراد در ديگ= 585; كشورهاست.=

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>در حالي كه بررسي برخي ا= 586; آمارها خلاف اين مطلب را ثبت ميكند. گرچه آمارها= 10; قابل استناد= 10; در مورد اوقا= 578; فراغت وجود ندارد (ولي ميزان اشتغا= 04; و عرضه نيروي كار جامعه نش= 575;ن ميدهد كه مساله درگير= 10; و اشتغال در کارهای اقتصادي و امرار معاش چندان واقعي= 78; ندارد. طبق آمارها بخش زيادي از جمعيت زنان خانهدار و فارغ التحصيلان دانشگاهي زن اشتغال به كا= 585; ندارد. همچني= 606; بخش زيادي از جمعيت مردان = 606;يز اشتغال به كا= 585; ندارند. حال آنكه در كشورهاي توس= 93;ه يافته نرخ مشاركت نيرو= 10; كار در مورد مردان و زنان بالاست. در اين زمينه آمارهاي مست= 06;د و قابل اتكايي= كه در طرحه= 5;ي آمارگيري از نيروي كار كه هر فصل منتشر ميشود&n= bsp; و توسط مركز آمار ايران منتشر انجام ميشود وجود ž= 3;ارد كه جزئيات آن ذكر شده است. اين آمارها نشان ميدهد كه بخش قابل توجهي از دانشگاهيانš= 8;‌ فارغالتحصي= لان و زنان در ايران كار نم= 610;كنند. در حاليكه در كشورهاي بخصوص توسعه يافته عرضه نيروي كار با توجه به جمعيت بالاست. همچنين نرخ مشاركت نيرو= 10; كار جوان(29-15 سا= 04;ه) نسبت به كشورهاي توسعه يافته = 608; برخي از كشور= 607;اي در حال توسعه پايين است. <= /span>

4. محتوای کتاب

به نظر برخی از محققین يكي ا= 586; دلايل پايين بودن نرخ سرانه مطالع= 07; در ايران عدم تنوع در محتو= 610; كتابها است. در نتيجه عدم ارضاي خواننده باع= 79; رويگرداني آ= 06;ها از كتاب شده است. به نظر افرادي كه محتوي كتابه= ;اي در ايران را از عوامل مهم رويگرداني ا= 86; كتاب ميدانن= ;د سياستهاي دولت در امر نظارت بر چاپ كتاب، خريد كتابهاي نازل توسط كتابخانهه&#= 1575; به منظور حمايت از يك نويسنده يا ي= 603; ايده و دلایل= 740; از این قبیل را موجب عدم تنوع اين كتا= 576;ها ميدانند.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>به نظر ميآي&= #1583; كساني كه به عامل فوق اشاره ميكنن= ;د فقط به قسمت خالي ليوان توجه كردهان= ;د. درست است كه سياستهاي دولت در امر خريد كتاب، كتابخانه و نظارت بر چاپ كتاب خالي از اشكال نيست، اما در همين و&#= 1590;عيت انبوهي از كتابها وجود دارند كه در كتابخانهها به ندرت مورد استفاده قرا= 85; ميگيرند و اž= 6; آثار درخشان ميباشند. همچنين از گروههای تخصصي و ادبی كتابهاي زيادي که جها= 606;ی میباشند اجازه انتشا= 85; مييابند. با اين حال در اين م= یان آثاري نيز اجازه انتشا= 85; نمییابند.

4. 1. &= #1607;زينه كتاب و وضعيت دسترسي آن=

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>معمولا بالا بودن هزينهه= ;اي كتاب، عدم حم= 575;یت دولت و وضعيت نامطلوب كتابخانهها= ي عمومي از دلايلي است ك= 607; به كرات در آثار محققين در زمينه عو= 575;مل موثر بر مطالعه ديده ميشود.

<= b>بالا بودن قيمت كتابها= ;: بسياري از خانوادهها توانايي خري= 83; كتاب را ندارند. عدم توانايي خان= 08;ارها براي خريد كتاب مانع از مطالعه آنها= ;ست.

<= b>نامناسب بودن سياسته= ;اي حمایتی دولت: سياستهاي حمایتی که دولت براي افزايش كتابخوانی د= 85; ایران انجام ميده= ;د كارساز نيست= 63; يارانههاي كاغذ به دست مصرف كننده اصلي نميرسد= ;؛ بن كتاب از اين جهت كه رقابت در بازار كتاب ر= 575; كاهش ميدهند گاهي اوقات م= 606;اسب عمل نميكند؛ در هر صورت اعتقاد بر اي= 606; است كه دولت هزينههاي بيشتربايد صرف حمايت از کتابخوانی نماید، هر چن= 583; که به شکل و چگونگی این حمایت انتقاداتی وجود دارد.

<= b>وضعيت نامطلوب كتابخانه عمومي: كتابخانهها= ي عمومي از نظر خدمات كتابداري، تعداد كتاب، تنوع کتاب، فضا و ... مناسب نيستند. از طرفي افراد قادر به خريد كتاب نميباش= ;ند و از سوي ديگر دسترسي كتاب از طريق كتاب= 582;انههاي عمومي ميسر نيست.

اگر دž= 5; بررسي دلايل فوق ديدگاهي انتقادي داش= 78;ه باشيم چند سوال مطرح مي&sh= y;شود:

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>1- آيا در كشورهايي كه سرانه مطالع= 07; بالاست دولت به نمايندگي از خانوارها هزينههاي كتاب را پرداخت ميكن= ;د و يارانههاي سنگینی اعطا مينمايد؟

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'> 2- با توجه به اينك= 607; سهم خريد كتا= 576; در هزينههاي خانوارها در ايران بسيار پايين است چه عاملي موجب م= 610;شود كه خانوارها كمترين سهم ر= 575; در هزينههاي خود به امر كتاب اختصاص ميدهند؟آیا گران بودن کتاب باعث می&sh= y;شود که آنها سهم پایینی به هز= 740;نه کتاب اختصاص دهند یا احسا= 587; عدم نیاز به آن؟ اصولاً اختصاص سهم ب= 587;یار پایین به امر کتابخوانی د= 85; خانوارها و ارتباط آن با قیمت کتاب از نظر ادبیات اقتصادی هیچ توجیهی ندار= 83;. زیرا خانوارها اگ= 85; به کالایی نی= 575;ز داشته باشند حتی اگر هزین= 607; آن بالا باشد ناگزیر به حف= 592; سهم آن در بودجه خانوا= 85; میباشند؛ حت= ;ی با افزایش قی= 605;ت کالای مورد نظر سهم آن نی&#= 1586; افزایش مییا= ;بد. به طور نمونه با افزایش قی= 605;ت مسکن و موادغذایی سهم این نوع هزینهها در هزینههای خانوار ا فزا= 740;ش مییابد نه کاهش. بطوریک= 607; در حال حاضر در حدود 30 درصد هزینهها به موادغذایی اختصاص یافت= 07; است و در همین حدود از هزین= 607;های خانوار به مسکن اختصاص = 740;افته است.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'> 3- وضعيت استقبال از كتابخانهها= ي عمومي در شرايط كنوني چگونه است؟ در مراکزی مانن= 83; دانشگاهها كه هزاران جل= 583; كتاب در مخاز= 606; آنها موجود است، تا چه حد از مطالعه استقبال ميش= ;ود؟ آيا در دانشگاهها صرفا كتابها= ;ي درسي كه جنبه اجبار دارد مورد مطالعه قرار ميگيرد يا اينكه از تمامي كتابه= ;اي كتابخانهها به نحو مطلوب= 610; استفاده ميش= ;ود؟

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>تنها در صورت پاسخ به سوالات فوق است كه ميتو= 5;ن نتيجه گرفت مشكل عدم دسترسي به كتاب مانع مه= 605; در امر مطالع= 607; است.

5. جمعبند= ;ی بررسی و نقد مطالعات انجام شده=

عواملی که در مطالعات انجام شده با رویکردی که د= 585; بالا بدان اشاره شد از ا&#= 1740;ن نظر که به بخش&#= 1740; از دلایل پای= 740;ن بودن سرانه مطالعه در ای= 585;ان را تبیین میª= 5;نند، مفید میباشن= ;د. اما این مطالعات همانگونه که در بررسی آن = 7;ا اشاره شد به صورت ریشهای به امر کتابخوانی ن= 05;یپردازد.

برخ= 40; از خوانندگا= 06; با خواندن دل= 575;یل پایین بودن مطالعه از منظر این مطالعات به ا= 740;ن نتیجه میرسن= ;د که اگر این موانع برطرف شوندحتماً وضع کتابخوا= 06;ی در ایران بهبود خواهن= 83; یافت. به طور نمونه اگر کارمندا= 06; اوقات فراغت = 576;یشتری داشته باشند نرخ سرانه مطالعه را بالا خواهند برد؛ اگر دان= 588; آموزان و دانشجویان اوقات فراغت = 576;یشتری داشته باشند نرخ سرانه مطالعه افزا= 40;ش خواهد یافت؛ اگر تعداد کتابخانهها= ی عمومی افزای= 88; یابد نرخ سرانه مطالعه در ای= 585;ان بهبود مییاب= ;د؛ اگر تنوع کتا= 576;ها افزایش اوضا= 93; کتابخوانی بهبود مییاب= ;د.

درست است. تمامی این اتفاقات خواهد افتاد. اما آیا مطمئ= 606; هستیم که فاصله فاحش مطالعه در ای= 585;ان و کشورهای توسعه یافته = 608; برخی از کشورهای در حال توسعه را تا حد قابل تو&#= 1580;هی از ای = 6; طریق پر میش = 8;د؟ ایده محوری ا= ین تحقیق این است که پایین بودن مطالعه در ایران یک امر ساختاری است و با چنین تغییراتی به حد قابل مقای= 587;ه افزایش نخواهد یافت.

برای تبیین مطلب فوق از نظریه تقسیم کار استفاده = 605;یشود. آنچه که در ای&#= 1606; بحث به عنوان پشتوانه نظر= 40; استفاده میش= ;ود از ادبیات اقتصاد نهادگرایی است که تا حدی خارج از جریا= 606; رایج اقتصاد(اقتص= 75;د نئوکلاسیک) م= 740;باشد. ماهیت ادبیا&= #1578; اقتصاد نهادگرایی ب= 40;نرشتهای بودن آن است. در ضمن در مطالعات اقتصادی یا ادبیات نهادگرایی د= 85; مورد مطالعه = 740;ا ارتباط تقسی= 05; کار با مطالع= 607; اشارهای نشده است و استفاده از ا= 740;ن نظریه در برر= 587;ی موضوع مطالع= 07; توسط نگارند= 07; مناسب تشخیص داده شده است.

ذكر اين نكته نيز ضروري مي&sh= y;باشد كه به دليل پيچيده بودن بحث عوامل موثر بر تقسي= 605; كار و عدم سابقه اين بح= 579; در ادبيات جا= 605;عه شناسي از ذكر آنها در اين قسمت خوددار= 10; ميشود و فقط اشاراتي به آ= 606; ميگردد.

6. نظریه تقسیم کار و ارتباط آن با مطالعه

به منظور ارائه یک تبی= 740;ن از رابطه تقس= 740;م کار با مطالع= 607; ابتدا به مفهوم تقسیم کار اشاره می&sh= y;شود. باید توجه داشت که در ای&#= 1606; تحقیق از تقس= 740;م کار اجتماعی = 608; ادبیات دورک= 40;م استفاده نشد= 07; است. بلکه محور بح= 579; بر اساس تقسی= 605; کار آدام اسم= 740;ت و نظریات اقتصاد نهادگرایی م= 40;باشد. سپس به عوامل موثر بر تقسی= 605; کار اشاره می&sh= y;شود. عوامل موثر ب= 585; تقسیم کار تب= 740;ین روشنتری از تقسیم کار ارائه میکند و در بررسی رابطه مطالع= 07; با تقسیم کار دید روشنتری میدهد.

در پایان این بحث به رابطه تقسیم کار با انواع مطالع= 07; یعنی مطالعات درس= 40; و غیردرسی پرداخته میش= ;ود.

6. 1. &= #1578;قسیم کار چیست؟=

قبل از اینکه به جزئیات مطلب پرداخت= 07; شود یک تعریف ساده و روشن از تقسیم کار ارائه میشود= ;:

تقسیم کار وضعیتی است ک= 607; در آن هر فرد از یک جامعه قادر باشد صر= 601;اً با مبادله یک کالا و خدمت و عرضه آن در بازار قادر ب= 607; امرار معاش خود باشد.

یک تقسیم کار کامل وضعیتی است که هر فرد با تخصصی که کسب نموده اس= 578; یا فعالیتی ک= 607; انجام میدهد به راحتی بتواند از زندگی خود را سپری نماید و دغدغه معاش نداشته باشد. در همین راست= 575; وی به طور مستمر قادر است که کیفیت و وسعت کار خود را بهبود بخشد. در این وضعیتی هر فر= 583; ترجیح میدهد که همواره به امر کسب تخصص و فعالیت در رشته خود ادامه دهد و تجربیات قبل= 40; خود را بکار گ&#= 1740;رد. زیرا چنین کا= 585;ی بیش از هر فعالیت دیگر= 40; برای وی منفع= 578; دارد.

اž= 6; زماني كه بشر قادر به تولي= 583; كالا بيش از اندازه نياز خود گرديد، داستان شكلگ= ;يري تخصص به صورت جدي آغاز ميشود؛ نخست انسانه= ;ا بدين نتيجه رسيدند كه با مبادله مازا= 83; كالاهاي توليد شده خو= 583; قادر به دسترسي به كالاهايي هستند، كه آن&sh= y;ها را نميتوانن= ;د توليد كنند. پس از گذشت زمان بشر پا را از اين هم فراتر نهاد و تصميم گرفت ك= 575;لا را فقط به منظور عرضه د= 585; بازار توليد كند، نه به منظور مصرف شخصي؛ هر فرد= 610; تصيمم به عرض= 607; يك كالا و خدمت به بازارگرفت. ا= 586; زماني كه چني= 606; امكاني براي بشر بوجود آمد، وي با سرعت تصاعدي طبيعت را تسخير كرد.

پž= 7; همواره بشر ب= 607; صورتي كه شاي= 583; چندان ملموس هم نباشد، زندگي خود را صرف كسب تخصص ميكند؛ در اين مطلب شكي نيست. ولي آن= 70;ه اهميت دارد، كميت و كيفيت اين كسب تخصص است. داگلاس نورث[1] برنده جايزه نوبل در اقتص= 575;د در سال 1993 به خوبي اين تفاوت را در كسب تخصص توض= 610;ح ميدهد:

= 575;گر بخواهيم دزد دريايي موفق= 10; باشيم، بايد = 575;طلاعات متنابهي در بارهي جنگ دريايي، مسيرهاي كشتيراني تجاري، تسلي= 81;ات، تجهيزات بادباني، تعداد قربانيان با= 04;قوه؛ و بازار كالاهاي يغم= 75; رفته در اختيار داشت= 07; باشيم. دزد دريايي موفق كسي است كه دانش و مهارت مورد نياز را كسب كند. دزد دريايي به را= 581;تي باعث ميشود تقاضاي ناوگان جنگي پيشرفته از طرف دزدان دريايي و قربانيان ]دزدي دريايي[ به شدت افزاي= 588; يابد.

= 575;گر ميخواستيم يك توليدكننده موفق مواد شيميايي در ايالات متحد= 07; اوايل قرن بيستم باشيم= 48; بايد چندان ك= 607; دربارهي علم شيمي و كاربردهاي بالقوه مواد شيميايي در محصولات واسطهاي و نهايي مختلف ميدانستيم، از بازارها و مشكلات سازمانهاي بزرگ مقياس نيز آگاهي مي&sh= y;داشتيم. توليدكنندگ= 5;ن موفق مواد شيميايي، هم تقاضا براي تحقيقات در ز= 605;ينه شيمي محض و كاربردي موا= 83; و هم تقاضا براي مطالعه بازارها و شك= 604;هاي جديد سازماندهي د= 85; جهت كاهش هزينههاي توليد و هزين= 607;هاي معاملاتي را افزايش دادن= 83;.

= 575;گر چارچوب نهاد= 10; اساسي، توزي= 93; مجدد درآمد(ي= 593;ني دزدي دريايي) را به مرجحتž= 5;ين فرصت اقتصاد= 10; مبدل سازد، آ= 606;گاه در مقايسه با افزايش بهره= ;وري كه يك فرصت اقتصادي(مثل= 75;ً توليد مواد شيميايي در قرن بيستم) به دنبال دارد، بايد منتظر باشيم دانش و مهارت به نحو= 610; كاملاً متفاوت توسع= 07; يابد. درست است كه اين مثالها افراطياند، اما در مقام نوع آرماني [2] نمونههايي براي بخش اعظ= 605; تاريخ اقتصادي ارائه ميدهن= ;د. انگيزشهايي كه جزئي از چارچوب نهاد= 10; ميشوند، نقشي تعيين كننده در شكل گرفتن انواع = 605;هارتها و دانشهايي كه پاداش دربردارند ايفا ميكنند= ;(نورث، 1377،صص 127-128).

دž= 5; هر حال تخصص = 7;ا شكل ميگيرند= ;. ولي چگونگي شكل گرفتن آن&sh= y;ها متفاوت است. و&#= 1590;عيت شكلگيري تخصص در ايرا= 606; چگونه است؟ گرچه جهتگير= ;يهاي عمدهاي در زمينه شكلگي= ;ري تخصص وجود دارد، نشانه= ;هاي آشكاري وجود دارد كه كميت و كيفيت شكل«= 1;يري تخصص به نحوي نيست كه بتوان جام= 593;ه ايراني را يك جامعه داراي تقسيم كار پيشرفته و تخصصي دانست.

برای بررسی ع= ;وامل موثر بر تقسی= 605; کار به منظور روشن بودن بحث، عوامل موثر بر تقسیم کار به دوبخش تقس= 740;م کار در آثار کلاسیک و تقس= 740;م کار در آثار اقتصاددانا = 6; نهادگرا تقس= 40;م شده است. قابل ذکر است که تقسیم کار در این دو بحث در مورد تقسیم کار تضادی با &#= 1740;کدیگر ندارند.

دž= 5; زمینه سابقه علمی بحث تقس= 740;م کار و تخصصی شدن به دو اثر کلاسیک جامع= 07;شناسی و اقتصاد اشاره میشود= ;. آدام اسمیت [3] کتاب ثروت ملل [4]<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'> را در سال 1776 به چاب رسانید. ا&#= 1740;ن سال مصادف با سالی بود که اعلامیه استقلال آمر= 40;کا منتشر شد. بخش کوچکی از کتا= 576; مذکور در مور= 583; تقسیم کار است. آدام اسم&#= 1740;ت در این کتاب(1357š= 8; صص 21-8) مفهوم تق= 87;یم کار، فوائد تقسیم کار و چگونگی شکلگ= ;یری آن را توضیح م&#= 1740;دهد. وی با استفاد= 607; از مثال کارخانه سنجاقسازی توضیح میدهد که چگونه تخص= 589;یشدن در یک کارخان= 607; سنجاقسازی موجب افزایش تولید به صور= 578; چشمگیری میگ= ;ردد. به طور خلاصه او مزایای چنی= 06; تقسیم کاری ر= 575; به شرح زیر بی&#= 1575;ن میکند:

= 606;خست، بهبود مهارت کارگر بالطب= 93; مقدار کار هر کارگر را افز= 575;یش میدهد، و تقسیم کار وظیفه هر کارگر را به ی&#= 1705; عمل ساده تبد= 740;ل میکند، و چو = 6; کارگر در طول زندگی خود ای= 606; نوع کار را تنها حرفهی خود میکند، مهارت و چابک= 740; وی افزایش می&sh= y;یابد(پیشین، ص10).

= 583;وم مزایایی که ا= 586; صرفهجوئی در وقت پیدا میž= 8;ود،(معمولا وقتی کارگر ا= 586; یک کار به کار دیگر میپردا= ;زد مدت زیادی از وقت او بیهود= 607; تلف میشود) خ= 40;لی بیشتر از آنس= 578; که ما در بدو امر بتوانیم تصور آن را بکنیم(پیشین).

= 576;الاخره سوم، هرکس با= 740;د بداند در اثر کاربرد ماشی= 06; آلات مناسب چقدر کار آسا= 606; و کوتاهتر شد= 607; است. لازم نیس&#= 1578; که در این مورد شاهد مثالی بیاور= 40;م. بنابراین، فقط متذکر می&sh= y;شوم که اختراع تمام ماشینآ= ;لاتی که که موجب تسهیل کار و کوتاه شدن زمان انجام آ= 606; شده است در اص&#= 1604; مدیون تقسیم کار است. وقتی که دقت و توجه بشر معطوف به &#= 1740;ک شیء و یا کار است احتمالاًروž= 8;های فوریتر و آسانتری در جهت هدف خود م&#= 1740;یابد، تا وقتی که فکر او بین انواع کارها= 40; مختلف تقسیم شده است(پیشی= 606;، ص 11).

آدام اسمیت تقسیم کار را مرتبط با قدر= 578; مبادله میدا= ;ند و دامنه آن را به میزان قدر= 578; مبادله و وسع= 578; بازار محدود = 605;یکند؛ زمانی که بازار بسیار کوچک است، تق= 587;یم کار به خوبی شکل نمیگیرد= ;. زمانی که بازار کوچک است، خدمات و تولیداتی که از سوی یک فرد تولید میشود به اندازه کا= 601;ی خریدار ندار= 83; تا فرد خود را وقف تولید کالا و خدمات مورد نظر کند. <= o:p>

به نظر میآی&= #1583; که عمدهی تمرکز آدام اسمیت بر تقس= 740;م کار مربوط به فوائد تقسیم کار در یک واحد اقتصاد= 40; و اثر آن بر افزایش تولی= 83; است. اهمیت تقسیم کار و نقش آن در تخصصیشدن دامنه گسترد= 07;تری از آنچه که آدام اسمیت بدان اشاره نموده است، دارد. در این نوشتار سعی م= 740;شود به زوایای مه= 605;ی از این بحث اشاره شود.

اثر کلاسیک د= ;یگری که در زمینه تقسیم کار وجود دارد کتاب" در بار= 07; تقسیم کار اجتماعی[5]<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>" امیل دورکی= م[6] است. مباحث= ی کتاب مذکور ب= 740;شتر در زمینه رابطه تقسیم کار و همبستگ= 740; اجتماعی است = 608; در مورد چگون= 711;ی شکلگیری تخصص و عوامل موثر بر آن بحث نشده است. <= /span>

6. 2. &= #1575;رتباط تقسیم کار با مطالعه

به دليل اينكه برخي ا= 586; كارشناسان ميان مطالعا= 78; درسي و غيردرسي تفكيك قائل شدهاند و قائل به اين ميباشند. كه تبيين هركدا= 05; مستقل از يكديگر است د= 585; اين مطالعه نيز چنين تفكيكي انجا= 05; ميشود. اما ميان مطالعا= 78; درسي و غير درسي در عالم واقع نميتوا= ;ن مرز دقيقي قائل شد، در حاليكه اين د= 608; بر يكديگر تآثير ميگذا= ;رند.

6. 2. 1. ارتباط تقسی= م کار با مطالعات درس= 40;

نظريه تقسيم كار كه در بالا اشاره ش= 583; بهخوبي قادر به تبيين تفاوت مطالعات درس= 10; در ايران و برخي از كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته ميباشد. به بيان ديگر بازار مطالعات درس= 10; در اين كشوره= 575; از رونق خوبي برخوردار اس= 78;. مطالعه كردن نيازمند هزينه است. مهمترين اين هزينه زمان صرف شده براي اين كار است. فردي كه براي مطالعه زمان صرف ميكند اگر مطالعه نكند ميتوان= ;د به كارهاي ديگري از جمل= 607; كسب درآمد از طريق مشاغل ديگر بپرداز= 83;. در اين كشوره= 575; سطح بالاي تقسيم كار اي= 606; اجازه را به افراد ميدهد كه با صرف زمان براي مطالعه و كسب تخصص درآمد كسب كند.

در حاليكه كسب تخصص كه عموماً از طريق مطالعه = 575;نجام ميشود هم به افراد جايگا= 07; و اعتبار اجتماعي اعط= 75; مينمايد؛ هم درآمد تأمين ميكند؛ و هم باعث پيشرفت فزاينده در كار آنها مي= شود گزينه بسيار مناسب و حتي غير قابل جايگزين ميب= ;اشد. بنابراين در رابطه بالاي مطالعه درسي و سطح تقسيم كار ترديدي وجود ندارد. بالا بودن تعداد دانشجويان، تعداد اساتي= 83; دانشگاه، تعداد دانشگاهها، تعداد متخصصين، تعداد ابداعات و نوآوريها، تعداد مجلات تخصصي، تعدا= 83; مقالات و ... نشا= ;نگر بالا بودن سط= 581; مطالعه درسي در كشورهايي = 575;ست كه از تقسيم كار بالاتري برخوردار مي= ;باشند.

در ادامه به رابطه تقسيم كار و مطالعا= 578; پرداخته ميش= ;ود.

6. 2. 2. ارتباط تقسی= م کار با مطالعات غیر= 83;رسی

ايده اصلي در اين نوشتار اين است كه مطالعه اعم ا= 586; درسي و غيردرسي در چارچوب يك ساختار انجا= 05; ميشود. ساختاري كه انسان را مجبور ميكند تا مطالعه نمايد. اين ساختار همان ساختاري است كه باعث تأمي= 606; و گسترش دانشگاهها و مدارس گرديد= 63; ساختاري كه ب= 575;عث شكلگيري هنر، ورزش و ... در كشورهاي توسعه يافته گرديد.

ممكن است برخي از صاحب نظران رابطه بين مطالعه غيردرسي و تقسيم كار را رد نمايند و اس= 578;دلال آن اين باشد كه مطالعه غيردرسي ارت= 76;اطي به تقسيم كار و زندگي مادي آنها ندارد. اكنون اين سوال پيش مي= 0;يد پس چرا آنها زيادتر مطالعه ميكن= ;ند؟

در قسمت بررسي و نقد مطالعات انجام شده اشاره شد كه دلايل ارائه شده براي بال= 575; بودن نرخ مطا= 604;عه در كشورهاي توسعه يافته = 608; برخي از كشورهاي در حال توسعه از تبيين كنندگ= 10; پاييني برخو= 85;دار است. علاوه بر موارد اشاره شده در بررسي و نقد مطالعا= 578; انجام شده دو دليل ديگر ني= 586; كه ممكن است ارائه شود ني= 586; توضيح داده شده و نقد مي= 11;ردد: 1- مطالعه غيردرسي برا= 10; لذت و سرگرمي= 563; 2- مطالعه براي آگاهي.

مطالعه غير درسي به منظو= 585; لذت و سرگرمي: ممكن است برخي از كارشناسان دليل مطالعه بالا را در كشورهاي توسعه يافته = 608; برخي از كشورهاي در حال توسعه لذ= 578; بردن يا سرگر= 605;ي بدانند. يعني با تكرار مطالعه اين امر به عنوان يك عادت و سرگرمي درآمده است، به طوريكه از آن احساس لذت ميكنند.

در اين مورد چند نكته وجو= 583; دارد: با وجود رسانههايي مانند تلويزيون و ماهواره كه داراي خاصيت چند رسانهاي (صدا، ‌تصوير و حتي متن) مي= 576;اشند و جايگزينها= ;ي ديگر براي تفريح بخصوص در كشورهاي د= 585; حال توسعه، آيا مطالعه جايگزين خوب= 10; براي لذت و تف&#= 1585;يح ميباشد؟ حال آنكه كه هر رمان، داستان، واقعه تاريخ= 10; تبديل به فيل= 605; شده است. اثبات چنين امري واقعاً نيازمند تحقيقات ميداني اساس= 10; ميباشد تا دž= 5; صورت واقعيت كميت و كيفيت آن آشكار شود.

نكته ديگر اينكه مطالع= 07; واقعاً يك ام= 585; مشكل است. زيرا نياز به تمركز حواس و خلوتگريني دارد؛ در حال= 578; خستگي روحي و جسمي كمتر مي&sh= y;توان مطالعه نمود. در حاليكه رسانههايي مانند تلويزيون و ماهواره در ه= 585; وضعيتي قابل استفاده است. لذا تبديل مط= 575;لعه به يك امر صرفاً لذت بخ= 588; براي عموم مردم، با خاصيت بشر جديد كه بيشت= 585; به لذات مادي توجه دارد تا لذات معنوي بدون ارائه مستندات كاف= 10; قابل پذيرش نيست=

مطالعه غيردرسي به منظور افزاي= 88; آگاهي: براي = 6; اساس عدهاي اعتقاد دارن= 83; كه مطالعه غيردرسي در كشورهاي مذكور با هدف افزايش فهم و آكاهي صورت م= 610;پذيرد. سؤالي كه در اين زمينه بوجود ميآيد اين است كه چرا يك فرد در برخي از كشورها خود ر= 575; نيازمند آگاهي ميدان= ;د و افراد در ديگر كشورها نوعا= 11; خود را بيني= 5;ز از آن ميدان = 6;د؟ آيا اين امر نميتواند مرتبط با زندگي روزمر= 07; و ساختار اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي آنها باشد؟ اگر چنين است نقش تقسيم كار جديد در شكل«= 1;يري اين ساختار چگونه است؟ قطعاً اگر تقسيم كار را از اين ساختا= 585; حذف كنيم شاه= 583; ساختار اقتص= 75;دي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي كنوني در اي= 606; كشورها نخواهيم بود.

<= span lang=3DAR-SA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'= >در كشورهايي كه تخصص از جايگاه بالاتري برخ= 08;ردار است و هر فرد اين اميد را دارد كه با كسب آن قادر به رفع مشكلا= 578; زندگي خود باشد و دغدغه &#= 1605;عيشت نداشته باشد= 48;‌ مطالعه كتاب خارج از رشته تخصصي نبايد اعجاب انگيز باشد. چند دليل در اين زمينه ذكر مي&sh= y;شود:

<= b>عدم مرز واقعي بي= 606; علوم و تخصص = 7;ا در جهان واقع: رشته&= #1607;اي علوم به منظو= 585; سهولت مطالع= 07; و نظاممند شدن آن از هم تفكيك شدهان= ;د. اما در ميدان عمل زماني كه افراد اقدام = 576;ه استفاده از دانش خود در بازار كار مي&sh= y;نمايند اين تفكيك شدگي لزوماً وجود ندارد. به همين دليل است كه در كشورهاي توسعه يافته = 608; برخي ديگر از كشورها افرا= 83; چند تخصصي زياد وجود دا= 585;ند. به طور نمونه در حوزه علوم انساني متفك= 85;ان زيادي از دوران گذشته تا كنون وجود داشتهاند كه در چند رشته ص= ;احبنظر هستند. به گونهاي كه حتي اين رشته&sh= y;ها به نظر برخي از افراد ارتباط باهم ندارند(مثلا= 11; رياضي و‌ آما= 585; و جامعه شناسي). چنين امري ميتوان= ;د در سطوح پايي= 606;تر كه عامه مردم ميباشند در سطحي نازلتر مصداق داشته باشد.

<= b>درخواست سيستم براي انجام كار به نحو احسن: در كشورهايي كه از تخصصه= 5;ي مرسوم در چارچوب دانشگاهي استفاده نمي= ;شوند مطالعه اضاف= 10; ضرورت نمييا= ;بد. زماني كه سيستم از فرد كار به نحو احسن را بخواهد علاو= 07; بر تخصص كسب شده مطالعه اضافي و خارج از چارچوب معمول ضروري ميشود.

<= b>فضاي علمي و مطالعات غيردرسي: در جامعهاي كه افراد در چارچوب رواب= 91; رسمي و غيررسمي خود با افراد متخ= 589;ص در رشتههاي مختلف مواجه ميشوند، از محيط نهادي تأثير ميپذي= ;رند.

<= u>كاربردي شدن علم و مطالعات غيردرسي(روز= 06;امه ، اخبار و ...): در ايران افراد= 10; كه در رشتهه= 5;ي علوم انساني تحصيل ميكنن= ;د و حتي رشتهه= 5;ي غيرعلوم انساني توجه جدي به كسب مدرك صرف دار= 606;د تا يادگيري . آنها مطالعات خود را حفظياتي بدون مقدار م= 610;دانند. زيرا از بازا= 585; كار تا حد زيادي ناامي= 83; هستند. چنين افرادي چرا بايد روزنامه بخوانند؟ آي= 75; روزنامهها را افرادي غي= 585; از متخصصان رشتههاي علوم انساني مينويسند؟ خير. اين افراد دانست= 07;هاي دانشگاهي خو= 83; را با توجه به مسائل روز جامعه تحرير ميكنند. مخاطبين اين افراد كه از دانستههاي خود دل خوشي ندارند چرا بايد آنها ر= 5; مجدداً در روزنامه مطالعه نمايند.

<= b>شكوفا شدن نيازهاي بالاتر دراث= 85; برآورده شدن نيازهاي پايينتر: وجود تقسيم كار و افزايش رفاه اين امكان را به افراد ميدهد كه نيازهاي سطح پايين خو= 583; يعني نيازها= 10; مادي را برآورده نمايند. برآورده شدن نيازهاي ماد= 10; زمينه را برا= 610; برآوردهشدن نيازهاي متعاليتر فراهم ميكند= ;. اين امر ميت = 8;اند مطالعاتي كه را حداقل ارتباط را با زندگي مادي دارند توجيه نمايد. به طور نمونه مطالع= 07;اي كه ممكن است يك فرد غربي در مورد تاري= 582; مسلمانان ان= 80;ام دهد و مطالعا= 578; ادبي، ممكن است از اين گروه مطالعا= 78; باشند.

<= span lang=3DAR-SA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'= >مطالبي كه در بالا اشاره شد صرفاً تلاشه= ;ايي بود در جهت تبيين اين مطلب كه مطالعه يك پد= 610;ده ساختاري است = 608; اختلاف فاحش مطالعه در اي= 585;ان با برخي از ديگر كشورها با دلايل ارائه شده قابل تبيين نيست. اما ارت&#= 1576;اط تقسيم كار و مطالعات غيردرسي نيازمند مطا= 04;عات ميداني و تلا= 588; زياد براي نظريهپرداز= ي ميباشد و مطالب ارائه شده در اين قسمت اشارات= 10; كوتاه و ناقص به اين مطلب بود. نگارنده اعتقاد دارد كه نظريه تقسيم كار از تبين كنندگي بالايي در اي= 606; زمينه برخوردار اس= 78; و حداقل از نظريات ارائ= 07; شده در زمينه تبيين مطالع= 07; كه در بالا مورد نقد و بررسي قرار گرفت بسيار قويتر است. =

1. مقدمه=

2. برخي از مشكلات تحقي= 02;

3. عوامل موثر بر مطالعه در تحقيقات انجام شده و ن&#= 1602;د و بررسی آنه= 5;

3. 1. &= #1608;يژگيهاي خواننده

4. محتوای کتاب

4. 1. &= #1607;زينه كتاب و وضعيت دسترسي آن=

5. جمعبند= ;ی بررسی و نقد مطالعات انجام شده=

6. نظریه تقسیم کار و ارتباط آن با مطالعه

6. 1. &= #1578;قسیم کار چیست؟=

6. 2. &= #1575;رتباط تقسیم کار با مطالعه

6. 2. 1. ارتباط تقسی= م کار با مطالعات درس= 40;

6. 2. 2. ارتباط تقسی= م کار با مطالعات غیر= 83;رسی

منابع تحقیق