دانشکده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

كارلاسرنا
در سرزمين
عجايب

مردم
وديدنيهاي
ايران

مرضيه
تكيه

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي درس
مباني تاريخ
اجتماعي
ايران

موضوع:
خلقيات مثبت
ايرانيان در
سفرنامه ها

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

تیر 1387

سرنا،كارلا
1363، مردم و
ديدنيهاي
ايران، غلامرضا
سميعي، تهران:
نشر نو. 431

مقدمه

خواندن
سفرنامه ها به
ویژه آن دسته
ای که توسط
افراد غیر ایرانی
در مورد ایران
نوشته شده است
اهمیت بسیار
دارد. زیرا در
این گروه کتاب
ها خودمان را
ازنگاه دیگران
می بینیم و می
توانیم دریابیم
که چه جایگاهی
در بین مردمان
دیگرداریم.بخشی
از این
سفرنامه ها که
مربوط به
دورانی دورتر
است علاوه بر
اطلاعات بالا
تصویری کلی از
جامعه ی گذشته
ی ایران دراختیار
ما قرارمی
دهد.به این
ترتیب آداب و
رسوم وخلقیات
مثبتی که
درگذشته
داشته ایم رامی
توانیم بشناسیم
وبه احیای آن
دسته ازخلقیاتی
که رو به
فراموشی است
بپرداریم
وهمچنین از ریشه
ی برخی عادات
که از گذشته
به ارث برده ایم
،آگاه شویم.

سؤالی
که با خواندن
این سفرنامه
به دنبال پاسخ
به آن بودم این
است که نویسنده
درکل چه دیدگاهی
نسبت به ایرانیان
دارد؟و آیا از
عادات و خلقیات
ایرانیان تأثیر
پذیرفته است؟

معرفی
کتاب

كارلا
سرنا يك زن
ايتاليايي
است كه در سال 1877
م/ 1294 ه.ق مصادف
با سي امين سال
حكومت
ناصرالدين
شاه ، وارد
ايران مي شود.
لازم به ذكر
است كه وي به
قصد سياحت به
ايران سفر
نكرده است
بلكه بعد از
سياحتي
طولاني در قفقاز
به دليل
بيماري و
رهايي از آب و
هواي باكو، وارد
ايران مي شود
و از راه
بابلسر،
بابل، آمل و
دماوند به
تهران مي رسد
و پس از 4 ماه
اقامت در
تهران مسير
بازگشت را از
راه قزوین،
رشت وانزلي طي
مي كند و وارد
اروپا مي شود.

در
مقدمه و متن
اصلي كتاب
اشاره اي به
اين نكته كه
مطالب روزانه
نوشته شده است
يا در پايان سفر
به طور كلي
جمع آوري شده،
نيامده است
اما با توجه
به نكات ظريفي
كه در كتاب
موجود است
وهمچنين به
نظر من این که
با توجه به
شرايط روحي
نويسنده لحن
کلام در فصول
گوناگون تغییر
کرده است
بنابراین به
نظرمی رسد که
مطالب حاصل از
یادداشتهای
روزانه ی نویسنده  باشد.
كتاب در 57 فصل
گردآوري شده است.

با
اين كه كارلا
سرنا مدت
كوتاهي در
كشور ايران
اقامت مي‌كند
اما اطلاعات
مفيدي ارائه
ميدهد كه گاهي
اوقات بسيار
موشكافانه و
دقيق است. اين
سفرنامه از
نظر سياسي و
جامعه شناختي
اهميت بسيار
دارد كه به
طور خلاصه به
شرح زير است:

1)تصويري
كلي از سطح
معيشت مردم در
شهرهاي مختلف
به دست مي دهد
كه البته با
توجه به مدت
زمان بسيار
اندك اقامت در
اين شهرها (كه
دربعضي موارد
به يك روز
تمام هم نمي
رسد) اين اطلاعات
جزئي و گاهي
اوقات غير
قابل تعميم
است.

2)با
توجه به جنسيت
نويسنده و
ارتباطي كه با
خانمهاي
ايراني به
ويژه طبقه
اشراف برقرار
كرده است وراه
يافتن به
اندرون دربار
نكاتي جالب
ارائه داده
است.

3)
توضيحاتي در
مورد طبقه
روحانيت،
قدرت آن، نظارت
علماي ديني بر
امورحكومت،مداخله
در سياست و
نفوذ گستره
روحانيت بر
عامه مردم
ارائه شده
است.

4)مسئله
بعدي فساد
اقتصادي شاه
است كه در
مورد راههاي
كسب درآمد،
چگونگي
واگذاري
ولايات، تصاحب
ميراث مردم و...
مثالهاي
متعددي را
بيان مي كند.

5)از نظر
سياسي به نفوذ
و قدرت روس و
انگليس اشاره
مي‌كند كه
البته نسبت به
موارد ديگر
حجم كمتري از
توضيحات را به
آن اختصاص مي‌دهد.

6)نكته ديگر
كه كارلا سرنا
به آن پرداخته
است خرافات در
بين ايرانيان
است كه به نظر من
در بعضي موارد
به افراط سخن
گفته است. اين
سفرنامه براي
اولين بار در
سال 1883م/ 1301 ه.ق با
نام«انسانها
و اشياء در
ايران» در
پاريس انتشار
يافته است.

اعتقادات

«قايق
بانان آسيايي
با هم آهنگ
كردن پاروها و
فريادهاي خود
هر يك ديگري
را تشجيع مي‌كنند
استمداد از ا...
و پيامبران و
امامان، وبا
گفتن يا ا...، يا
محمد، يا علي
تا آخرين
پارويي كه
براي پياده
كردن مسافر در
مشهد سر زده
مي شود ادامه
دارد. ص 6»

«بيشتر
ايرانيان از
ته دل به
مسائل
ماوراءالطبيعه
عقيده دارند.
اينان براي هر
چيزي پيش از
اقدام و عمل
به مشورت با
خدا مي‌پردازند
و براي اين
منظور به صورت
هاي مختلف استخاره
مي‌كنند. ص 89»

«چون
يكي از صفات
ايرانيان
دادن صدقه و
احسان به
ديگران است
بسياري از
عابران چند
شاهي در دست
زندانياني كه
بيشترشان بي
گناه و كمتر
تبهكارند مي
اندازند.ص 132»

«اشخاص
ثروتمند در
وصيت نامه خود
گورگاه خويش
را معين مي
كنند و بيشتر
اوقات براي
مكان مقدسي كه
بايد در
مجاورت آن دفن
شوند
موقوفاتي
برقرار مي‌دارند.ص
156»

«درجايي كه
راه خطرناك
است بي نهايت
پارچه تكه
پاره و نوار و
نخ مشاهده مي
شود كه به
عنوان دخيل به
نهالهاي كوچك
گره زده‌اند.
اين دخيلها
نشانه ی
نذوراتي از
قبيل دادن
هديه اي به
مسجدي،پرداخت
صدقه اي، يا
زيارت مرقدي
مقدس است كه
مسافران وعده
داده‌اند
درصورتي كه
سلامت به مقصد
برسند ادا
كنند.ص 305»

بیشتر
اعتقادات ما
از دین اسلام
و فقه شیعه
سرچشمه میگیرد
که البته به
نظر من چه
درگذشته وچه
امروز ما بیشتر
پایبند
فرهنگمان هستیم
تا به واقعیت
اسلام بپردازیم
به همین دلیل
در مواردی به
خرافات کشیده
شده ایم.

بست
نشستن

«مشاهد
(مقابر مقدسين
را معمولاّ
مشهد مي گويند)
براي كساني كه
مورد تعقيب
شاه يا دولت‌اند
«بست» تلقي مي‌شود
غالباّ
مجرميني كه
بدين مکانها
پناهنده مي‌شوند
مورد عفو قرار
مي گيرند و به
ندرت اتفاق مي‌افتد
كه حتي
مرتكبين
جرائم سنگين
پس از پناه آوردن
به مشاهد مقدس
مورد عفو قرار
نگيرند.ص 158»

«اين
مسجد براي
تبهكار مورد
تعقيب دولت
قرار مي‌گيرند
«بست»محسوب
مي‌شود. ص 316»

از
زمانی که در ایران
قانون تدوین
شد وسر لوحه ی
عمل قرار گرفت
رسم بست نشستن
از بین رفت و
با مجرمین
مطابق قانون
بر خورد شد
(زمان رضا
شاه)اما در گذشته
افرادی که به
اماکن
مقدس
پناهنده می
شدند از طرف
حکومت هم مورد
پذیرش قرار می
گرفت چون به
گونه ای پشیمانی
از عمل تلقی

می شد؛
که البته در
جامعه ی امروز
با توجه به میزان
جمعیت و حجم
جرائم چنین
روشی عملی نیست
واتفاق هم نمی
افتد.

شایسته
سالاری

«درايران
افرادي كه از
طبقات بسيار
پايين جامعه
به مقامات
عالي رسيده
باشند كم
نيستند ديده
شده است كه
كساني كه
امروز نوكرند
و فردا با
حيرت بسيار
خود را آقا  و
فرمانروا مي
بينند. ص94»

ازاین
جمله ی نویسنده
می توان هم
برداشت مثبت
وهم برداشت
منفی داشت،از
دیدگاه مثبت می
توانیم به
وجود شایسته
سالاری در
کشور پی ببریم
و از دیدگاه
منفی
که به نظر من دیدگاه
نویسنده
است،این که
نظام حاکم
قدرت و اقتدار
لازم برای تربیت
افراد در بخش
های گوناگون
را ندارد وبرای
مناسب قدرت
برنامه ریزی
خاص توسط
حکومت وجود
ندارد؛بنابراین
هرکس امکان
دستیابی به این
مناصب را
دارد.

خلعت
دادن

«در
ايران رسم است
كه در برابر
هر گونه خبر
خوش پاداشي مي
دهند. ص 150»

«
رسم دادن خلعت
به آورنده
خبري خوب هنوز
درايران بر
جاست.ص207»

سحرخیزی

«ايرانيان
بسيار
سحرخيزند.
شخصيت‌هاي
بزرگ و وزيران
از صبح زود
كساني را كه
با آنان كار
مهمي دارند به
حضورمي
پذيرند ديد و
بازديدها هم
از يك ساعت
بعد از طلوع
آفتاب آغاز مي
شود.ص 267»

در
گذشته تقسیم
بندی شبانه
روز وساعات
کار با امروز
تفاوت داشته
است و مردم به
دلیل اینکه با
تاریک شدن هوا
کم کم محیای
خواب می
شدند،بنابراین
صبح زود برای
کار آماده
بودندومطابق
اعتقادات خود
رفتار می
کردند(برای
مثال بر این
باور بودند که
تقسیم روزی
صبح زود صورت
میگیرد).که
البته این شیوه
ی زندگی
امروزه به کلی
تغییر کرده
است.

مهمان،
مهمان نوازی

«ارمنيهاي
مهربان كه
صاحبان
كاروان
سراهاي مهم
بار فروش
(بابل امروزي)
بودند، با
مهمان نوازي
بسيار اتاقي
را كه در
آپارتمان
خودشان ذخيره
كرده بودند در
اختيارم
گذاشتند. ص 15»

«براي
رفتن به خانه
اشخاص ادب
اقتضاء مي‌كند
كه به تناسب
دوستي
فيمابين از
چند روز قبل
به ديدار
شونده خبر
دهند اين رسم
از طرف مرد و زن
رعايت مي شود.
ص 55»

«شاهزاده
خانم كه خدمه
اش در دنبالش
حركت مي كردند
ما را تا ته
باغ بيروني
بدرقه كرد و
به نشانه
خداحافظي
دوستانه دست
مرا فشرد و
بازگشت. ص290»

« (كد خداي
گل گنبد خانه‌اش
را در اختيار
ما گذاشت)
زنان دهكده
(گل گنبد) به
تبريك ورود ما
آمدند و از من
و خانم ارمني
دعوت كردند كه
در خانه يكي
از آنها چاي
بنوشيم. ص316»

مهمان
نوازي از صفات
شناخته شده
ايرانيان است.
توجه به امر
مهماني و ديد
و بازديد
امروزه هم ادامه
دارد هر چند
كه به دليل
تغيير شيوه
زندگي، شكل آن
تفاوت هايي
كرده است ،
مثلاَ مدت مهماني
ها كوتاه تر
شده است،
دفعات مهماني‌ها
كمتر شده است
و.... اما همچنان
باقي است.

با
توجه به اين
كه كارلاسرنا
با زنان
درباري معاشرت
داشته است نمي‌توانیم
تصويري كلي از
شيوه مهماني
ها و آداب و
رسوم آن
درمورد كل مردم
داشته باشيم.

روابط
مردم با خارجي
ها

« در
شش سالي كه
اين خانواده
(روسي) در مشهد
سر (بابلسر)
زندگي ميكنند
هيچ گاه از
رفتار بوميان
گله و شكايتي
نداشته‌اند.
اهالي كه شيعه
بسيار
متعصبند
هيچگونه برخورد
بدي با اروپاييان
ندارند. تازه
واردان را چون
كساني كه عادت
به ديدن چنان
مردم نداشته
باشند، با
كنجكاوي و
حيرت- و نه
كراهت يا
نفرت- مي‌نگرند.
آنها كه به
دور تازه
واردي گرد مي
آيند هيچگونه
نيت سوئي
ندارند. گروهي
با خشنودي به پرسشهايي
كه از آنان مي‌شود
پاسخ مي گويند
وگروه ديگر
باملاطفت و
مهرباني به
خدمتي كه از
دستشان بر آيد
قيام مي كنند.
ص9»

«از
آنجا كه
اروپاييها از
بيم آنكه مورد
توهين قرار
گيرند كمتر به
بازار مي
روند، حضور من
در آن امري
عادي نبود با
اين حال هيچ‌گاه
نسبت به من
تعرض و توهيني
نشد. جمعيت با
كنجكاوي و
شگفتي بسيار
مرا مي‌نگريست
اما رفتارش
ملاطفت آميز
بود. عامه مردم
ايران در
برابر هر چيزي
بي اهميتي
خندان و جستجوگراست
متحرك و گزافه
گو است، اما
هيچگاه موذي و
شيطان صفت
نيست. ص54»

«(ناصرالدين
شاه) معمولاَ
با كالسكه به
خارج از شهر
مي رود و در
آنجا بر اسب
مي نشيند در
اين حالت اگر
به خارجيي
برخورد كند با
محبت به او
نزديك مي شود
و خيلي
خودماني با وي
سخن ميگويد. ص
71»

«شيعيان
اگر آداب و
رسوم و به
خصوص عقايد
مذهبي شان
مورد احترام
قرار گيرد
مطلقاّ دشمن
اروپاييان نیستند.
159»

«ملّاياني
كه در حجره
هاي اطراف
حياط و چسبيده
به مسجد منزل
دارند
مسيحيان را
مؤدبانه از
پيش رفتن بيشتر
باز مي دارند.
ص 312»

برخورد
صميمي با
خارجي‌ها از
عنصر مثبت
مهمان نوازي
در خلق و خوي
ايرانيان
سرچشمه مي
گيرد.

ايرانيان
رفتار خوبي با
خارجي ها
دارند البته
اين صفت در
مورد مردم
كشورهاي
همسايه كم رنگ
‌تر است. شايد
علت اين
برخورد
صميمانه
كنجكاوي باشد
به اين ترتيب
با صميميت
ودوستي به فرد
مورد نظر نزديك
شده و
ابهاماتي كه
در ذهن دارند
را به نحوي بر
طرف مي كنند.
البته حتماّ
دلايل ديگر هم
وجود دارد
مثلاّ رأفتي
كه در تعاليم
ديني ما وجود
دارد ما را به
برخورد گرم و
صميمي با فردي
كه بيگانه و
غريب است
تشويق مي كند.

ادب

«بيش
از يكبار از
اين كه غربيها
مردم مشرق زمين
را «بربر» مي
نامند دچار
شگفتي شده ام.
به نظر من اين
نوع قضاوت
كاملاَ لغو و
باطل است درست
است كه شرقيان
از لحاظ تمدن
از ما عقب
ترند اما از
نظر ذوق و هنر
بايد اذعان
كرد كه در
بسياري موارد
غربيان
زيباترين مدلهاي
خود را از
مردم شرق
اقتباس كرده
اند.ص 280»

«بايد
تصديق كرد كه
ايرانيان
بسيار با گذشت
ومهربان و
زياده از حد
موقر ومؤدب
اند. اگر واجد
عيوبي
هستنداين هنر
را نيز دارند
كه بتوانند
معايب خود را
زير ظاهري
دلپسند پنهان
كنند. ص 230»

نويسنده
در مورد شخصيت
ايرانيان ضمن
مهرباني و
مؤدب بودن،
پنهان كردن
عيب ها زير
ظاهري دلپذيررابيان
مي كند و آن را
امري مثبت مي
پندارد در
حالي كه به
نظر من بدون
قضاوت درمورد
وجود ياعدم
وجود اين خلق
در بين
ايرانيان،
اين خصوصيتي
مذموم و
ناپسند است.

آداب  همسایگی

«از
آستانه در به
هيچ وجه داخل
خانه ديده نمي
شود. زيرا اگر
از همين تنها
راه ارتباط با
بيرون هم
غفلتاّ چيزي
از درون خانه
به چشم عابري برسد،
خلاف ادب تلقي
مي شود.ص 45»

«
در تهران همه
خانه ها يك
طبقه است و
اجازه بناي
ساختمان بلند
داده نمي شود
علت اين
ممنوعيت اين
است كه هيچ كس
نتواند به درون
خانه همسايه
نگاه كند.
درهيچ كشور
ديگري احترام
به همسايه تا
اين اندازه
رعايت نمي شود.
342»

اين
نمونه ها وجود
حريم براي
خانه و اهميت
حفظ آن را
نشان مي دهد
كه امروزه نيز
كم و بيش باقي است
هر چند كه از
نظر معماري
چيزي از آن
باقي نمانده
است ولي به
نظر مي رسد كه
براي افراد
داراي اهميت
است البته
نسبت به گذشته
كم رنگ تر شده
است.

آداب
معاشرت

«براي
رفتن به خانه
اشخاص ادب
اقتضا مي كند
كه به تناسب
دوستي فيما
بين از چند
روز قبل به ديدار
شونده خبر
دهند اين رسم
از طرف مرد و
زن رعايت مي
شود.ص 55»

«خانمهاي
ايراني در هنر
مرباسازي
ممتازند.اغلب
اوقات وقتي كه
مي خواهند به
ديدن كسي بروند
به عنوان
اظهار
محبت،پيشتر
به وسيله
نوكرها با
سيني هاي مملو
از شيريني كه
با پارچه هاي زردوزي
شده پوشيده
است براي
ميزبان مي
فرستند. ص 57»

«زنان
آرام و بدون
سر و صدا با
يكديگر سخن مي
گفتند و هر يك
به ديگري مجال
سخن گفتن مي
داد. ص 283»

از
آنجايي كه
نويسنده با
طبقه اشراف
آمد و شد داشته
است به نظر مي
رسد مواردي كه
در مورد آداب
مهماني بيان
مي كند قابل
تعميم نباشد،
و با امروز هم
تفاوتهايي
كرده است
مثلاَ امروزه
بيشتر اين
گونه است كه
ميزبان از چند
روز قبل به
مهمان، روز
مورد نظر را
اعلام مي كند.

امنيت

«با
آمدن از قفقاز
كه همه مردم
حتي نوجوانان
آن سلاح به
دست حركت مي‌كنند
، از اين كه
هيچ يك از
ايرانيان
مسلح نبودند
متحير شدم.  همه
راهها جز آن‌ها
كه در مجاورت
ايلات كرد
نشين يا عشاير
تركمان هستند
از امنيت كامل
برخوردارند. ص
12»

«پولهاي
گزاف به آنها
(چاروادارها)
سپرده مي شود
و براي اين
مبالغ كلان
تضميني جز
درستي وامانت
آنها در كار
نيست. ص20»

«كمتر
اتفاق مي‌افتد
كه چيزي در
كاروان گم
شود. اينان
(چاروادارها)
قاطرها را
هدايت مي‌كنند.
مراقب آنها
هستند،
بارشان مي
كنند و بار از
پشت شان بر مي‌دارند...........
بسيار نجيب و
بيش از حد
صبور و قانع
اند. هر چه هم
خسته باشند به
كمي برنج و
كاسه اي آب قناعت
مي كنند. ص 20»

«زنان
هيچگاه، و
مردان نيز
بسيار كم شب
از خانه خارج
مي‌شوند. هيچگونه
وسيله تفريحي
در بيرون نیست،
به همين سبب
همگان شب را
در خانه خود
به سر مي برند.
بدين ترتيب پس
از غروب آفتاب
احدي در كوچه‌ها
ديده نمي شود.
ص61»

نويسنده
فضاي ايران را
به گونه اي
ترسيم مي كند
كه اعتماد به
يكديگر و حفظ
امانت در بين
مردم امري
بديهي تلقي مي
شود.

در
حالي كه
نويسنده با
تعجب بسيار به
اين مسئله مي‌نگرد
و به دنبال
منشأ آن است،
اين مسئله
متأسفانه هر
روز در حال كم
رنگ شدن است و
در جامعه امروز
به ويژه شهر
تهران این سنت
پسندیده -
اعتماد به
يكديگر و
رعايت امانت-
در حال از بين
رفتن و
رفتارهاي ضد
آن در حال اوج
گرفتن است.

مراسم
عزاي امام
حسين، تعزيه

«دادن
پول يا فرش يا
وسايل ديگر
براي تكيه كاري
قابل تحسين
محسوب مي شود.
ص 192»

«(در
تكيه ها) جاي
زنان همواره
مشخص است. در
مجلس عزاداري
از هر طبقه از
مردم ديده مي
شود اتفاق مي
افتد كه
اربابي در
كنار گدايي وخانمي
متعين در كنار
زني از مردم
عادي نشسته باشد.
ص192»

«در
اغلب تكيه ها
چاي و قهوه به
حاضران وپلو و
نان لواش به
مستمندان مي
دهند. ص 193»

«بيشتر
عزاداران با
قلب پاك و از
روي ايمان با
خنجر پيشاني
خود را مي
شكافند و به
بازوان و سينه
خود زخم مي
زنند. اين
مؤمنان هر سال
بدين ترتيب
تشريفات ياد
بود مرگ نوه ی
محمد (ص)
پيامبر اسلام
را برپا مي
دارند. ص 194»

به
دليل مقارن
بودن حضور
نويسنده در
ايران و ماه
محرم نكات
جالبي در مورد
عزاي امام
حسين بيان شده
است. بيشتر
توضيحات و
توصيفات
مراسم عزاداري
به تعزيه
مربوط مي‌شود.
اين گونه كه
بيان شده است
اصل مراسم
اجراي تعزيه
بوده كه در
خلال آن روضه
خواني، سينه
زني و ...هم اجرا
مي شده
است.البته
مراسم تعزيه
به دليل ممنوعيت
در دوران رضا
شاه امروزه
بسيار كمرنگ
شده و می توان
گفت از بین
رفته است.
نكاتي كه در
خلال توضيح
مراسم ذكر شده
بسيار جالب
است مثلاّ
نويسنده به
آزاري كه
ايرانيان به
عنوان بيان
مصيبت به بدن
خود وارد مي
كنند به ديد
منفي نمي
نگرد. يا نسبت
به اين كه در مراسم
عزاداري همه
طبقات – فقير
و غني- در كنار هم
عزاداري مي
كنند يا حتي
شاه و سوگلي
او مثل ديگران
متأثر وگريان
مي شوند اظهار
تعجب مي كند.
البته
نويسنده در
اين موارد قضاوت
خاصي نكرده
است اما احساس
او از فضاي
كلام قابل درك
است.

شيوه
عزاداري
امروز ازنظر
ظاهري شباهت
هايي به گذشته
دارد اما به
نظر من نشانه
هايي از تلاش
مردم براي پي
بردن به فلسفه
قيام نیز ديده
مي شود.

حجاب

«خود
را در چادري
سياه كه با
روبنده اي بر
سر نگاه داشته
مي شد
پوشانيدند در
اين لباس متحد
الشكل شاهزاده
و بنده هيأتي
واحد و مشابه
داشتند. ص
172»

«
زناني كه در
مهماني ها
شركت مي كردند
براي آن كه
شاهد عياشيها
و چشم
چرانيهاي
مردان نباشند
نقاب بر چهره
مي گذاشتند.
اين رسم پيش
از طلوع و
رواج دين
اسلام در مشرق
زمين شايع
بود. در دوران
حكوت سلاطين
ساساني زنان
دور از مردان
با يكديگر آمد
وشد مي كردند.
اين رسم رفته
رفته در ايران
عموميت پيدا
كرد وتاكنون دوام
يافته است. ص 206»

نويسنده
نظر مساعدي در
مورد حجاب
ندارد و دومورد
بالا تنها
مواردي است كه
او تا حدی
مثبت به مساله
می نگرد؛ اولي
از نظر عدم
تبعيض بين
طبقات مختلف و
دومي ازنگاه
فمينيستي

نويسنده
حجاب را يك
امر فرهنگي مي
داند و از نگاه
ديني آگاهي
ندارد هر چند
كه به نظر من
بيشتر مردم هم
از اين نگاه
بي اطلاع بوده
وهستند
ومطابق با
سنت ان را رعایت
می کنند. براي
مثال در
سفرنامه آمده
است كه :«
هنگام عبور از
محله ی
ارمنيها عده
زيادي زن
ارمني كه چادر
بر سر داشتند
مارا بدرقه
كردند.در مورد
این مطلب در  پاورقی
امده است که :
زنهاي ارمني
همچون زنان
ايراني چادر
بر سر ميكنند
ص 297»

در
واقع ارمنيها
مقيم ايران هم
بدون وجود
قانوني خاص در
اين زمينه طبق
نظام فرهنگي
رفتار مي
كنند. شكل
حجاب از زمان
ناصرالدين
شاه تا به
امروز به ويژه
با قانون كشف
حجاب در زمان
رضاشاه به كلي
تغيير كرده
است و
تنهاچادر
سياه تصويري
از آن را به ذهن
متبادر مي
كند.

نتیجه
گیری

با
توجه به این
که نویسنده ی
کتاب مدت
کوتاهی را در
ایران
گذرانده، از
مردم تاثیر
خاصی نپذیرفته
است و تنها به
روایت شیوه ی
زندگی مردم
پرداخته
وهمواره
فاصله خود را
با مردم حفظ
کرده است. در
مورد کتاب دو
نکته قابل
توجه است: اول
این که نویسنده
قصد چاپلوسی و
تملق گویی
نداشته و
آزادانه دیده
ها و شنیده های
خود را بیان
کرده است. علت
این امر می
تواند این
مساله باشد که
او از شخصیت
های سیاسی
نبوده و یا ما
موریت اجتماعی
خاصی در ایران
نداشته است.
دوم این که نویسنده
در مورد
اعتقادات و
باورهای مردم
که برای آنان
امری مهم و
مقدس تلقی می
شده قضاوت
نکرده است و
قصد رد یا تایید
ان را نداشته
در حالی که در
مورد صفات دیگر
اظهار نظر
کرده است.با
توجه به حضور
کوتاه مدت نویسنده
در ایران و
اقامت 4 ماهه ی
او در تهران و
این که وی بیشتر
با نزدیکان
شاه وطبقه
اشراف آمد و
شد داشته است
بنابراین
آداب و عاداتی
را که بیان می
کند بیشتر
مربوط به این
قشر است وقابل
تعمیم به کل
جامعه نیست.همچنین
بیشتر مطالبی
که در مورد
خلق و خوی ایرانیان
در کتاب بیان
شده مربوط به
خلقیات منفی
ما است؛البته
به نظر من نویسنده
در بیان آنها
در بعضی موارد
دچار افراط
شده است.

مواردی
که به عنوان
خلقیات مثبت
ذکر شده یا
امروزه
بسیار کمرنگ
شده است مثل
خلق نیکوی سحر
خیز بودن، یا
این که با شکل
زندگی امروز
ما مطابقت پیدا
کرده است مثل
آداب و رسوم
مربوط به
مهمانی.امروزه
فرهنگ و آداب
و رسوم غرب در
زندگی ما بیش
از پیش نفوذ
کرده است؛در
حالی که با احیای
عناصر مثبت که
از گذشته به
ارث برده ایم
می توانیم جلوی
این نفوذ را
بگیریم و هویت
خود را حفظ کنیم.