working paper- abtahi

دانشكد&#= 1607; علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

ح&= #1587;ن اخلاق: بررسي خلقيات مثبت ايرانيان از خلال سفرنام= 07; شاردن

&nb= sp;

ز&= #1607;را سادات ابطحي

zahra_s_abtahi_f@yahoo.c= om

كارنوش&#= 1578; دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران<= /o:p>

موضوع: خل&#= 1602;یات مثبت ایرانیان در سفرنامه ها

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

تیر 1= 387

اطلاع= ;ات کتابشناختي: شاردن، ژان،1374 ، سفرنامه شاردن، ترجم= 07; اقبال يغمايي، تهران: انتشارات تو= 87;، پنج جلد.

مقدمه= ;

از ديرباز انسانها به شناخت "ديگري" علاقه خاصي نشان داده اند، چون همواره شناخ= 78; "ديگري" با شناخت بهتر ا= 586; "خود" يکي دانسته شده است. مکاتب فکري مختلف و نيز اديان مختلف از جمل= 607; اسلام بر ضرورت اين شناخت تاکيد داشته اند: «قل سيروا في الارض و انظر= 608;ا کيف کان عاقب= 607; الذين من قبل».( قرآن مجيد، سوره روم، آيه 42).

اين "ديگري" مي تواند ديگري فرهنگي، تاريخي و يا جغرافيايي باشد. دو مفهوم "خود" = 8; "ديگري" را م¡= 0; توان با دو مفهوم "هويت" و "ديگر بودگ= 10;" انطباق داد.ا= 586; قديمي ترين فرهنگهاي انساني همواره با تمايل انسان به يافتن يک هويت روبرو هستيم. انسان بر آن است که خود را بشناس= 583; بنايراين در پي يافتن شبا= 607;تها و تفاوتها با ساير همنوعا= 06; خود بوده است. بدين ترتيب، مکانيسم مقايسه به صو= 585;ت يکي از اساسي ترين مکانيسمهاي حيات فرهنگي = 575;نسان از آغاز وجود داشته است. از طريق اين مکا= 606;يسم است که انسان خود را از ديگري جدا کرده و هويت مي يابد.( فکوهي، ناصر= 48; 1384، تاريخ انديشه و نظر= 610;ه هاي انسان شناسي، تهرا= 06;: ني، صفحه 22 ).<= /p>

يکي اž= 6; راه هاي ميسر ساختن اين شناخت خود ازطريق خواندن سفرنامه هاي= 10; است که "ديگري" هاي فرهنگي راجع به فرهنگ "خودي" نوشته اند.

هدف اصلي از نگار= 588; اين مقاله يافتن خلقيا= 78; مثبت ايرانيان ازديدگاه شاردن فرانسوي است. اما آيا توجه به روابط اجتماعي و خلقيات مثبت ايرانيان مه= 05; است؟ اگر پاس= 582; مثبت است، چرا؟ به نظر نگارنده، با بررسي ويژگي هاي مثبت رفتاري ايرانيان مي توان به چند مهم دست يافت: اول، همان گونه که در بالا ذکر شد، شناخت خود است. قطعا با شناخت ويژگي هاي مثبت رفت= 575;ري خودمان و پروراندن آنها مي توان جامعه بهتري ساخت. دوم، با مقايسه رفتا= 85; ايرانيان با ديگران و ارز= 588; گذاري آن (همان گونه که شاردن انجام داده است) مي توان ديد ديگري را جع ب&#= 1607; يک پديده يا رفتار خاص را درک کرد؛ آيا ديگران نيز آ= 606; گونه مي انديشند، رفتار و عمل مي کنند که من انجام مي دهم= 567; سوم، در بعد سياسي و رواب= 591; بين الملل با شناخت ويژگي هاي مثبت خود و برجسته ساختن آنها م= 610; توان تصوير ب= 607;تري از خود و جامعه در اذهان عمومي مردم دنيا و نيز دولتهايشان ساخت؛ در جها= 606; امروز اهميت = 578;بليغات مثبت و برتر جلوه دادن خو= 583; برکسي پوشيد= 07; نيست. و چهارم، با مطالعه سفرنامه هاي= 10; که ازسالها قبل بر جا مانده است و مقايسه ويژگ= 10; هاي ايرانيان در چندين دهه قب= 604; تا کنون مي توان سير حرکتي ايرانيان را متوجه شويم: س&#= 1602;وط يا صعود؟ سهم ما کدام بوده است؟

بحثي چند درباره شاردن

ژان‌ شاردن‌ در سا= 604;‌ 1643 م‌.، درست‌ سالي‌ كه‌ لوئي‌ چهاردهم‌ بهR= 04; تخت‌ نشست‌، در شهر پاريس= 204; متولد شده‌ و در همان‌ محل= 204; به‌ تحصيل‌ پرداخته‌ اس= 78;‌. او پسر مرد جواهرسازي‌ بوده‌ كه‌ در ميدان‌ دوفي= 06;‌ به‌ كار مشغو= 604;‌ بوده‌ است‌ و نزد همو است‌ كه‌ شاردن‌ ا= 586; زمان‌ كودكيR= 04; شناخت‌ سنگهاي‌ قيمتي‌ و فن‌ و هنر جواهرسازي‌ را آموخته‌ است‌. خانواد= 607;‌ي‌ شاردن‌ به‌ فرقه‌ي‌ پروتستان‌ هوگِنو= تعلق‌ داشتR= 04; و به‌ طور كلي&#= 8204; اغلب‌ با مقا= 605;ات‌ رسمي‌ فرانسوي‌ و كليساي‌ كاتوليك‌ مشكل‌ پيدا م= 610;‌كرد. به‌ همين‌ سب= 576;‌ شاردن‌ جوانR= 04; علاقه‌ي‌ زيادي‌ نداش= 78;‌ تا در فرانسه= 204; سكونت‌ كند و از طرف‌ ديگر شغل‌ جواهرسازي‌š= 8; ميل‌ دسترسيR= 04; به‌ سنگهاي‌ قيمتي‌ و شاي= 583; نيز نوعي‌ عش= 602;‌ به‌ شناخت‌ افقهاي‌ دوردست‌، او را متوجه‌ آسيا و هند شرقي‌ كرد. وي&#= 8204; در بيست‌ و دو سالگي‌ (1664-1665 م‌.) اولين‌ سفر خود را آغاز كرد كه‌ در حدود شش‌ سال= 204; طول‌ كشيد. در اين‌ سفر، ايران‌ بيش‌ از كشورهاي‌ ديگر نظر او را جلب‌ كرد، به‌ نحوي‌ كه= 204; عملاً بيشتر وقت‌ خود را در اين‌ كشور گذراند. سفر دوم‌ شاردن‌ از 17 ماه‌ اوت‌ 1671 م‌. آغاز شد. اين‌ بار زن‌ تاجري‌ به‌ نام‌ خانم‌ لسكو او را همراهي‌ مي‌= 03;رد كه‌ بسيار جسور و متهور بود و بارها در مشكلات‌ راه‌ و خطرات= 204; زيادي‌ كه‌ بدانها روي‌ مي‌آورد، بهR= 04; شاردن‌ كمك‌ مي‌كرده‌ اس= 78;‌. آن‌ دو در گرجستان‌ بهR= 04; سبب‌ مزاحمتR= 04; طايفه‌ي‌ آنجاز چيزي‌ نمانده‌ بود كه‌ زندگي‌ خود را از دست&#= 8204; بدهند و شارد= 606;‌ با تعويض‌ لباس‌، خود ر= 575; به‌ صورت‌ يك= 204; كشيش‌ بينوا= 10;‌ فرقه‌ي‌ كاپوسين‌ درآورد و بدي= 606;‌ وسيله‌ آن‌ د= 608; توانستند خو= 83; را نجات‌ دهند. سرانجا= 605;‌ آنها در تابستان‌ 1673 م‌= ;. به‌ اصفهان‌ رسيدند و تا سال‌ 1677 م‌. در اين‌ شهر اقامت‌ كردن= 83;. عاقبت‌ شارد= 06;‌ ايران‌ را در سال‌ 1677 م‌. برا= 10;‌ هميشه‌ ترك‌ كرد و دوباره= 204; دو سال‌ هم‌ در هندوستانR= 04; ماند و بعد، احتمالاً با كشتي‌، از را= 607;‌ دماغه‌ي‌ كا= 62;‌ به‌ اروپا بازگشته‌ اس= 78;‌. از طرف‌ ديگر بايد گفت‌ كه= 204; چون‌ شاردن‌ شديداً به‌ تعليمات‌ كالون‌ اعتقاد داشت= 07;‌ است‌ و از آنجا كه‌ مطابق‌ لايح= 07;‌ي‌ نانت‌ كه‌ در فرانسه‌ پروتستانها اجرا مي‌شدهR= 04;، ديگر در اين‌ كشور امكان‌ پيشرفت‌ برا= 10;‌ او نبوده‌، عملاً در سال= 204; 1681 م‌. به‌ انگلستان‌ پناه‌ برده‌ = 608; مورد حمايت‌ شارل‌ دوم‌، = 662;ادشاه‌ انگلستان‌، قرار گرفته‌ است‌ و بعدها رسماً از طرف= 204; «وايت‌ هال»R= 04; ملقب‌ به‌ عنوان‌ «سر» (آقا) شده‌ و همچنين‌ عنوان‌ «شواليه» ‌ر= 75; كسب‌ كرده‌ است‌. شاردن‌ در انگلستانR= 04; كه‌ ديگر آنج= 575; را وطن‌ اصلي= 204; خود به‌ حساب= 204; مي‌آورد، با دختري‌ از منطقه‌ي‌ نورماندي‌ فرانس= ;ه‌ كه‌ او هم‌ در آن‌ زمان‌ به= 204; انگلستان‌ پناه‌ آوردهR= 04; بود، ازدواجR= 04; كرد. شاردن‌ به‌ جز مدتي‌ كه‌ نمايندهR= 04;ي‌ دولت‌ انگلي= 87;‌ در كمپاني‌ هند شرقي‌ در هلند بود، بقيه‌ي‌ سالهاي‌ آخر عمر خود را در انگلستان‌ گذراند، يعن= 10;‌ تا پنجم‌ ماه= 204; ژانويه‌ 1713 م‌. كه‌ در هفتاد سالگي‌ در لندن‌ فوت‌ كرد.(http://www.iptra.ir/vdciaavv1t.h= tml در تعداد سفرها= 10; شاردن به ايران ترديد است. مترج = 5; کتاب تعداد اين سفرها را سه بار ذکر مي &= #1705;ند).

سفرنا= ;مه شاردن داراي ويژگي هاي مثبت و منفي چ&#= 1606;داني است: از ويژگي هاي مثبت کتا= 576; مي توان به آش&#= 1606;ايي نويسنده با زبان فارسي اشاره کرد: «ب= ;يشتر سياحتگراني که در دوره صفويه به ايران سفر کردند، به زبان فارسي آشنا نبودند ومندرجات سفرنامه هايشان مسموعاتي بو= 83; که به طريقي از زبان افرا= 583; عامي مي شنيدند، از اين رو نوشته هايشان چندا= 06; اصالت نداشت. اما شاردن فر= 575;نسوي که در زمان پادشاهي شاه عباس ثاني و پسر و جانشين= 588; شاه سليمان س= 607; بار به ايران سفر کرد و افزون بر 12 سال در اين کشور به سر برد، جز زبانهاي انگليسي و فرانسه، زبانهاي ترک= 10; و فارسي را نيز مي دانست. ص.10»(سفرنامه = 588;اردن، مقدمه مترجم بر کتاب) هم چنين دقت و حوصله وي در ثبت حوادث و رويد= 575;دها قابل تحسين است: «اين جهان گرد معروف چنان ک= 607; گذشت زبان فارسي مي دانست و در طي اقامت طولان= 10; خود با درباريان و بزرگان و جاهمندان و سفيران کشورهاي بيگ= 75;نه مقيم ايران و نمايندگان کمپاني هاي اروپايي و هياتهاي مذهبي آشنا و دوست شد. او شرح احوال و کارهاي شاه عباس ثاني و جانشينش شاه سليمان و بد و نيک اعمال و رفتار دربار= 10;ان و بزرگان را به تفصيل تمام ن= 608;شت. جز اين با علاقه و دقت بسيار به نگارش سابقه تمدن و مذهب و اخلاق و آداب و رسوم ايرانيان و دقايق اوضاع تاريخي و جغرافيايي ايران پرداخ= 78; و چون به خط و زبان فارسي آشنا بود در تنظيم مطالب سياحت نامه اش از متون بسيار ک= 578;ابهاي خطي استفاده کرد و اين يکي از امتيازات = 576;رجسته سياحتنامه اوست. ص 12 » (هما= ن) «قريب چندين ده صفحه از مجلات سياحت نامه شاردن(چ= 575;پ لانگلس) مربو= 591; به مذهب ايرانيان، شرح مطهرات، طرز به جا آوردن واجبا= 78; ديني و ديگر مسائل از اين گونه است. شاردن اين مطالب را بي کم و کاست از روي کتاب جام= 593; عباسي نوشته شيخ بهاءالد= 10;ن محمد عاملي ترجمه کرده است. ص14»(همان)

اما ويژگي منفي د= 585; خور ذکري که از سفرنامه ش= 575;ردن استنباط مي گردد همان نبود کافي در بين مردم عاد= 610; و گذراندن وق= 578; در بين اعيان و اشراف است که خود سبب عدم تعميم برخي ويژگي ه= 575; به کل جامعه ايران و نقص در کار مي گردد: «عيبي که بر سياحتنامه بسيار مفصل شاردن گرفته اند اين است که وي با وجود دانستن زبان فارسي و ترکي که در آن روزگاران در برخي شهرهاي ايران رايج بود، به سبب هم نشيني و هم صحبتي با جاه مندان&nb= sp; در اعماق جامعه ايران نفوذ نکرده و به قول آلفون= 587; گابريل، تاورنيه و شاردن هيچ کدام اولي به سبب عدم آشنايي با زبان فارسي و دومي به دليل معاشرت زياد = 608; مداوم با جاه مندان به احوال جامعه نپرداخته اس= 78;. ص 12 »(همان)

مسير سفر شاردن از اروپا به ايران

شاردن در اولين سفر= 588; به شرق ابتدا راهي هند شد و هنگام مراجع= 78; از آن سرزمين از راه خليج فارس به اصفهان آمد و در سفردوم از راه قفقاز به ايران مراجع= 78; کرد. در اين سفر وي پس از پ&= #1588;ت سر گذاشتن قفقاز، تبريز، ميانه، قم و کاشان به اصفهان رسيد= 48; از مقربان دربار شاه عباس ثاني شد و لقب تاجربا= شي يافت. وي در سفر سوم هنگامي به ايران رسيد ک= 607; شاه عباس ثاني، حاميش= 48; درگذشته بود = 608; پسر و جانشين= 588; شاه صفي دوم که بعدها شاه سليمان ناميده شد بر تخت سلطنت نشسته بود. (شاردن هموار= 607; در سراسر کتا= 576; به ناراحتي خود از درگذش= 578; شاه عباس اشاره مي کند و افسوس مي خورد).

در سفž= 5; دوم شاه عباس از شاردن مي خواهد به ارو= 662;ا برود و بهتري= 606; و ناب ترين جواهرات ممک= 06; را براي وي خريداري نمايد. انگيز= 607; شاردن از مرا= 580;عت سوم به ايران هم همين است. وي با خريدار= 610; بهترين جواهرات ممک= 06; و با انگيزه کس= 576; سود کلان برا= 610; سومين بار به ايران يم آيد غافل از اينک= 607; شاه عباس ثان= 610; در گذشته و جانشين وي نه علاقه پدرش ب= 607; جواهرات را دارد و نه با ولخرجي ها و خوشگذراني هايش در خزان= 607; دربار ايران پول قابل توجهي برجا نهاده است.

درتوض= ;يح اينکه آيا سفرنامه به شيوه يادداش= 78; روزانه است يا نه فکر مي کنم شيوه شاردن براي ن= 608;شتن خاطرات خويش نت نويسي بود= 607; است، به اين م&#= 1593;ني که وي در هر روز حوادث آن روز را به شکل کلي مي نوشته و در پي مراجعت به اروپا آن را به اين تفصيل بازنويسي کرده است. زيرا در برخي روزها آنقدر سرش شلوغ بود= 607; که به نظر مي آيد فرصت سر خاراندن هم نداشته است! (در خود سفرنامه يا مقدمه آن صراحتا دربا= 85;ه نحوه نگارش سفرنامه چيز= 10; ذکر نشده است.)<= o:p>

کتاب انحصارا به ايران نمي پردازد ولي فصول مربوط ب= 607; ايران آن به اندازه کافي اطلاعات مربوط به زما= 606; خود را مي دهد. در بخشهايي ک= 607; درباره ايرا= 06; است تقريبا چيزي از قلم نيفتاده است. به برخي از سرفصلها اشاره مي کنم: درختها، رست= 06;يها و داروهاي گياهي/ ميوه هاي ايران/ فلزات و کانيها/طباي= 93;، خلق و خو و عادات ايرانيان/ ورزشها و بازيهاي ايرانيان و......=

خلقيا= ;ت مثبت ايرانيان از ديدگاه شارد= 06; را مي توان در چند دسته کلي طبقه بندي نمود:

الف) اعتقادات مذهبي

هر چنž= 3; که در بيشتر مواقع تلقي شاردن از از دين اسلام بسيار منفي و توصيفات وي ناخوشايند ا= 87;ت، اما هر چند از گاهي وي نکته مثبتي را در اين دين و تاثيراتش بر مردم يافته است. به چند نمونه از آن اشاره مي کنم:

« آنا= 606; که با دين اسلام و آداب و رسوم مسلمانان آشنايي دارند، مي دانند که بسم الله الرحمن = 575;لرحيم در نظر پيروا= 606; اسلام چقدر محترم است. اي&#= 1585;انيان همه کارها و دعاهاي خود ر= 575; با بسم الله آغاز مي کنند.ص363»

«اين حقيقت و واقعيت را بايد پذيرفت که ميان مسلمانان، ايرانيان از لحاظ سرکوب کردن اميال شهواني و پشت پا زدن به تمايلات جنسي، مقام خاص و ممتاز دارند و از اين جهت بالاخص در خو= 585; تحسين و آفري= 606;ند و اين نکته گوياي موضوع= 10; بسار مهم مي ب&#= 1575;شد: اين که ديگر مسلمانان از جمله عثماني ها لواطه را عملي مجاز مي شمارند، در صورتي که در مذهب مسلمانان ايران اين عم= 604; بسيار زشت و نفرت انگيز و از جمله منهيات است و اگر کسي چنين عمل نکوهيده اي را انجام دهد، مجازات = 605;ي شود. اگر چه برخي از فقيهان گاهي در اين مورد م&#= 1587;امحه و چشم پوشي مي کنند، اما به اعتقاد قاطب= 07; ايرانيان عم= 04; لواطه بسيار مذموم و شنيع و نفرت انگيز مي باشد.ص434 ».<= /span>

«در اسلا= 605; طلاق به هر عذر و بهانه جايز است و هم&#= 1610;ن کافي است که يکي از دو طرف احساس و اظها= 585; دلزدگي و بي ميلي نسبت به ديگري کند و خواهان متار= 05;ه باشد.ص 443»

« اين نکته نيز گفتني است که ايرانيان پيوسته مذاکرات و مشاهدات خود = 585;ا با ذکر اميد به عنايت و لطف خداي بزر= 711; خاتمه مي بخشند وبه جد معتقدند به شرط رضاي خدا بر همه مشکلا= 578; فائق مي شوند.ص 549»

«ايراني= 75;ن به خوب و بد زندگي، سختي ها و ستمها و فرازها و نشيبهايي که در طول حيات با آنها رويا= 585;و مي شوند به نظر فلسفي مي نگرند. به نيک و بد آينده توجه زياد ندارند؛ نه ا= 586; بدش مي هراسن= 583; و نه از خوبيش غره مي شوند. دم را غنيمت مي شمارند، د= 604; خود را به هر نوع که باشد خوش مي دارند و از هر چه هرگونه که بتوانند بهر= 07; مي گيرند. غم ف&= #1585;دا را نمي خورند و بر اين اعتق&#= 1575;دند هر چه خدا بشود همان مي شود و بر سر هر کس همان مي رود که پروردگار در ازل مقدر فرموده است. ص761 »

« آنچه به نوبه خود در خور تعظيم و احترام است ا= 610;ن است که عامه ايرانيان دع= 75; و ذکر همه افراد جامعه بشري را پيرو هر مذهب باشند، مورد پذيرش درگاه حضرت احديت م= 610; دانند و هر وقت بيمار شوند يا گرفتاري و نگ= 585;اني ديگري برايشان روي نمايد، به مقدسان و پيش= 608;ايان مذاهب حقه ديگر نيز التجا مي جويند و آنان را يه شفاعت بر مي انگيزن= 583; و اين واقعيت= 610; است که من خود هزار بار شاه= 583; آن بوده ام.ص 763&raqu= o;

« يکي ديگر از خصائ= 589; در خور آفرينشان (ايرانيان) اين است که هنگام مجادل= 07; لفظي هر چند خشمگين شوند = 608; گرچه بد زبان و فحاش و فاجر باشند، هرگز نام پاک خدا را به زشتي نمي برند. ص763» =

«ايراني= 75;ن از همه اقوام و ملل ديگر بيشتر به اصو= 604; اخلاقي پاي بندند و چون به مقررات و سرنوشت و حکم= 578; رب جليل يزداني اعتق= 75;د راسخ دارند، در برابر نزو= 604; سخت ترين بلا= 607;ا و دردناک تري= 606; دردها سر تسليم فرود م= 610; آورند و به قسمت ازلي به ديده رضا مي نگرند. حتي مرگ را چون فرمان معبود است، با خوشرويي استقبال مي کنند. هم چنين مي توان گفت که همين خصائ= 589; اخلاقي و انساني مايه تحکيم بسيار= 10; از صفتهاي نيکو مانند شکيبايي، نيرومندي و ميانه روي در نهاد ايشان م= 610; شود.ص 1050»

«ايرا= ;نيان بر اين اعتقادند که يزدان پاک پا= 583;شاهان بيدادگر را هرگز نمي بخش= 583; و روز شمار بر ايشان سخت مي گيرد.ص 1050»

دين و مذهب هميشه بخش اعظمي از زندگي و باورهاي ما ايرانيان را شکل داده است و در اکثر مواقع تاثرا= 78; مثبتي نيز بر روي رفتار و کردار و باورهاي ما داشته است. شاردن نيز هر چند اين موضوع را به خوبي دريافته است= 48; ولي ذکر چند مورد ضروري م= 610; نمايد: 1) شاردن در صفحه434 (مشروح در بالا) هم جنس گرايي (لواطه) را نزد اکثر مردم ناپسند شمرده است، د= 585; حالي که در مجلدات بعدي من جمله جلد چهارم شرح ها= 610; دقيقي از قهو= 607; خانه ها و «پس= ;ران خوبروي گرجي&raq= uo;نموده است و به صراحت بيان م= 610; دارد نه تنها شاه که اکثر مردم به اين عمل غير اخلاقي گراي= 88; داشته و قهوه خانه ها عملا به مراکز فسا= 583; تبديل شده بودند تا اين که شاه عباس ثاني اين کار را جرم مي شمارد و مجاز= 575;ت سنگيني براي= 88; در نظر مي گيرد. (آن هم به دليل آنکه يک= 610; از اين پسران= 610; که براي تربي= 578; جنسي به يکي از قهوه خانه هاي معروف فرستاده بود= 48; در اثر زياده روي صاحب کاف= 607; آسيب مي بيند!) 2)طلاق در اسلام هم مانند ساير اديان ابراه= 10;مي داراي شرايط= 10; است و آنطور که شاردن وصف کرده است چندان هم بي عذر و بهانه صورت نمي گير= 583;. 3) به شخصه فکر مي کنم برخي ويژگيهاي مثبتي که شاردن نقل مي کند، هم اکنو= 606; به طور کامل ا&#= 1586; بين رفته يا بسيار کمرنگ شده است مانند: آغاز کارها با نام خدا، نگريست= 06; فلسفي به زندگي، غنيم= 78; شمردن اکنون و... . ولي به طور کلي مي توان گفت که دين و باورهاي مذهبي هم چنا= 606; بر بخش اعظمي از رفتار ما سيطره دارد و بسياري از پنداره ها، رفتار و گفتا= 585; نيکمان متاث= 85; از آن است.

ب)اير= 5;ن دوستي

چو ايران مباشد تن من مباد.....<= /span>

اشعار= ;ي از اين دست در ادبيات کهن و معاصر ما بيا= 606; گر عشق و علاقه ما ايرانيان از ديرباز تا کنون به کشور خود است، چنا= 606; که از ديد چشمان تيزبي= 06; شاردن نيز مخ= 601;ي نمانده است:

«من دريافته ام ک= 607; ايرانيان هرگز نام کشو= 585; خود را بدون نعت يا صفت برجسته اي به کار نمي برند و نمي نويسند. مثلا مي گويند ممالک مقدسه= 48; کشور مبارکه= 48; کشور معظمه و...= . در فرمانها نيز اين القا= 576; و نعوت رعايت مي شود. ص368»

«ايراني= 75;ن به طبع مردماني دلير، جنگ جو= 548; پرخاشگر و از جهات بسيار مايه افتخار = 608; گل سزسبد مشر= 602; زمين مي باشند. آنان بنيان گذار قديم ترين و قويم ترين، پهناورترين = 08; با شکوه ترين پادشاهي گيت= 10; بوده اند. فتوحات ايرا= 06; در زمان شاه عباس کبير که يکي از پادشاهان بزرگ اخير ايران بود، ب= 585; بسياري از مل= 604; همسايه بدون گرفتن ياري ا= 586; سپاهيان بيگ= 75;نه بيان گر اين واقعيت است ک= 607; ايرانيان بر اثر استعداد ذهني و نيرو و همت و قابليت= 548; لياقت آن را دارند که به پيشرفتهاي مهمي نائل شو= 606;د.ص 1187» =

ايران دوستي ايرانيان ني= 86; شايد رنگ و بويي ديگر به خود گرفته است؛ ايرانيان کنوني ديگر ن= 575;م ايران را با نعت و صفت برجسته اي به کار نمي برند ولي در راه حفظ ايران و نشان دادن علاقه خود به آن هيچ کوتاه= 610; انجام نمي دهند براي مثال مي توان به جنگ تحميل= 610; و نحوه ابراز علاقه مردم ايران به خاک خود اشاره کر= 583; و يا از نمونه هاي جديدتر ب= 607; تغيير نام خليج فارس به خليج عربي از سوي مجله نشنال جئوگرافيک ي= 75; سايت گوگل اشاره نمود ک= 607; با واکنش تند دولت و ملت ايران همراه شد.

پ)روا= 6;ط کاري و اداري

اين گونه به نظر مي رسد که روابط کاري و اداري در ميا= 606; ايرانيان نه تنها داراي هيچ گونه جنب= 607; مثبتي نباشد که حتي جنبه هاي منفي آن از شمار خارج باشد ولي شاردن گوشه هاي مثبتي از اين روابط را در عهد صفوي بيان مي دارد:

«در متن سفارشنامه آمده است که:" به آگاه شدن از فرمان صادره مفتخر = 608; مباهي خواهن= 83; شد." بزرگان ايران به صاح= 576; منصبان و به افرادي که مقامشان پايين تر از ايشان است، چ= 606;ين خطاب مي کنند مخصوصا اگر فرودستان به نوعي با بزرگان وابستگي داشته باشند اين رسم کامل= 575; رعايت مي شود و غرض از اين کار اين است که سلسله مراتب پيوست= 07; منظور نظر باشد و در مواقع ابلاغ = 608; اطلاع، اشتباه رخ ندهد.ص 369»

«القاب و عناوين وتعارفاتي ک= 07; ايرانيان در = 575;قسام نامه نگاري اعم از مکاتبات رسم= 10; و جدي و واقعه نويسي به کار مي برند، بسيار بار دامنه دارتر = 608; سنجيده تر از عبارات و کلماتي است ک= 607; در تعارفات زباني در ميا= 606; مي آورند.ص 772»<= /o:p>

« اين رسم نيکو پا برجاست که هي= 670; حاکم يا ناظر &#= 1580;رات ندارد که از شکايت کردن ناراضيان جلوگيري کند. اما اگر آگاه شوند که از نقاط و محلات مختلف عده اي به قصد بردن شکايت مهياي سفر به پايتخ= 578; شده اند يا مي خواهند کسي ر= 575; به نمايندگي بفرستند با آنان به گفت و گو مي نشينند= 548; از راه خيرانديشي ب= 07; ايشان مي گوي= 606;د سفر دور و دراز شما بي حاصل است، بيهوده خود ر= 575; به رنج و زحمت نياندازيد زيرا نه تنها سودي نمي بري= 583; بلکه سخت گير= 610; و خشم ناظرنسبت به = 588;ما فزون مي شود. ص1177»

«نکته قابل توجه و امعان نظر در سياست دربار ايران آن است &#= 1705;ه در سپردن کارهاي مهم ب= 607; افراد هيچ گونه تنگ نظر= 610; و بدگماني در ميان نيست؛ چنان که حکوم= 578; سرزميني را ب= 607; دست همان کس مي سپارند که در جنگ به زانو درآمده = 608; قبلا در تملک و تصرف وي بود&#= 1607; است و هرگز به طغيان و تمرد= 588; نمي انديشند = 608; پروا ندارند. هم چنين به پادشاهان و ش= 575;هزادگاني که با ايران دشمني داشته اند و بر اثر ظهور حوادثي به فرجام ايران پناهنده شده = 575;ند، به جوانمردي رفتار مي کنن= 583; و مقام ونصب م&#= 1610; دهند.ص 1182»

در اي = 6; که آيا اصولا اوصاف مذکور را مي توان مث&#= 1576;ت ناميد يا نه، ترديد دارم؛ زيرا لحن شاردن در نگارش اين گونه ويژگيه= 75; کاملا خنثي است و از بيان قيدهاي مکرر= 10; که نشان از رضايتمندي و= 10; است و در بسياري از مو= 575;قع – به ويژه در وصف تجملات و هنرها- به کار &= #1605;ي برد، خبري نيست. ولي قطعا نبودن «= تنگ نظري و بدگماني» در سپردن کارها به افراد ويژگي برجست= 07; اي است که اکنون کمتر شاهد آن هستي= 605;.

ت)هنرž= 3;وستي و هنرپروري=

هنر نزد ايرانيا= 06; است و بس

شايد جمله بالا کم= 610; اغراق آميز و تا حدودي تکر= 575;ري به نظر بيايد ولي در ذکر هنرمندي و هنردوستي ايرانيان تنها خود ما نيستيم که شعرها سروده ايم و کاغذها سياه کرده ايم. شاردن نيز به شکلها= 610; مختلف هنرمندي ما ر= 575; مي ستايد:

« در اين کارگاه ها (گارگاه هاي سلطنتي) يا نمايشگاه ها استادان چير= 07; دست و ماهري که احتياجات غذايي و ديگر نيازمندي هايشان از هر جهت تامين و نيز لوازم و مواد کارشان از هر جهت آماده است، کار مي کنند. به اين استاد کاران هنرمن= 83; در برابر هر چيز خوب و دلپ&#= 1587;ندي که بسازند، هديه اي مناس= 576; يا مزد بيشتر داده مي شود.ص 370»

«در ايرا= 606; رقصيدن کار و هنر زنان و نوازندگي خا= 89; مردان است. بسياري از مردان ايران= 10; صدا و آواز خوبي دارند. صدايشان اوج = 608; طنين و کشش گوش نواز دار= 583; و به دل مي نشيند. صداي زنان نيز دل آزار و خسته کننده نيست و مخصوصا آواز برخي لطيف و گيرا و دل نوا&#= 1586; است اما اوج و کشش آواز مردان را ندارد و در عوض در رقصيد= 606; بسار چابک و چالاکند.ص 425»

«گروه مغنيان دربا= 85; صفوي نه تنها در نوازندگي = 608; خوانندگي و پايکوبي و دس= 578; افشاني مهار= 78; بسيار دارند بلکهدر سرود= 06; و خواندن شعر شهره اند. اين هنروران همانند هومر = 608; ديگر سرايند= 11;ان يونان باستا= 06; در نهايت شکو= 607; مندي هنر خود را در معرض نمايش قرار م= 610; دهند.ص552»

« ايرانيان در کار نقشه اندازي و طرح پردازي گل و شاخه و برگ و امثال ان مهارت بسيار دارند و در هنر رنگ اميز= 610; از ما پيش اند. ايرانيان به راستي در هنر نقشه اندازي = 608; طرح ريزي گل و &= #1576;وته و برگ بر روي مقوا و چه بر گچ و ظروف مينايي سفالين اعجا= 86; مي کنند و در اين فن بسي از اروپاييان جلوترند.ص1140»

«ايراني= 75;ن در هنر گلدوز= 610; و قلابدوزي همارت دارند = 608; در زردوزي و مليله کاري روي ماهوت و پارچه هاي اب= 585;يشمي و روي چرم به راستي اعجاز مي کنند.ص879»

«ايراني= 75;ن در تهيه وساي= 604; آتش بازي چنا= 606; مهارت دارند که مي توان گفت در اين کار از استادان سرا= 87;ر گيتي پيش افتاده اند.ص888»

«آرايشگ= 85;ان ايران در پيرايش سر و ريش همارت قا= 576;ل تحسين دارند. آرايشگران ايران بسيار تميزند.ص890»

«از جمله هنرهاي ظريف صنعتگران ايران نقش آف= 585;يني زرين و سيمين ايشان روي پارچه هاي کتان و تافته و ساتن مي باشد.ص 898»

نکته تفکر انگيزي که شاردن نيز به آن اشاره داشته است، اين است که هنرمنداني ک= 07; در روزگار صف= 608;ي مي زيسته اند از لحاظ آساي= 588; و آرامش فکري و نيز تامين ابزارهاي مادي، هيچ گونه مشغله فکري نداشته اند؛ چرا که دربار تمام اين امور را به طور کامل تامين مي کرد= 607; است. با مقايسه اين ش= 585;ايط با وضعيت کنوني مي توا= 606; دريافت که چر= 575; شکوه و عظمت دولت صفوي در زمينه هنر ديگر تکرار نشده است. با وضعيت کنوني که به اصطلاح &#= 1607;ر کس کلاه خودش را چسبيده که باد نبرد، ديگر مجالي براي رشد نيازهاي ثانويه من جمله هنر باق= 610; نمي ماند.

ث)سنت = 08; باورهاي فرهنگي نيکو

فرهنگ ما در ساده ترين شکل ممکن، ترکيب درهم پيچيده اي از باورها= 610; خوب و بد است؛ به طوري که نمي توان وزن هيچ کدام از طرفين ترازو را بيشتر از ديگري دانست. البته با توج= 607; به نسبي بودن "خوب" و "بد" و تغيير بار ارزشي باوره= 75; در رهگذار تاريخ نمي توان باوري ر= 575; در طول زمان خوب مطلق يا بد مطلق دانست. با اين حال برخي از باورهاي فرهنگي"خوب" ما از ديدگاه شاردن بدين شرح است:

«ظاهرا چنين مي نماي= 583; اين طريق ازدواج که مر= 583; پيش از مراسم عقد زن خود را نديده باشد، عاقبت به خير و خوش فرجام نيست اما در واقع چنين ني= 587;ت و اتفاقا اين قبيل زناشوي= 10; ها از ازدواج هايي که در کشورهاي ديگ= 85; به شرط ديدار و آشنايي با خلق و خوي طرف انجام مي پذيرد، استوار تر،پاينده ت= 85; و شيرين تر است. بيشتر با آرامش و خوشبختي قري= 06; است و چون اين گونه ازدواجها در کشورهاي اسلامي عموميت دارد = 608; هيچ کس نمي تواند زن کسي را ببيند، هم= 607; از آنچه نصيبشان شده راضي اند و به وي دل مي بندند.ص443»

«نوروز يگانه عيد مل= 610; و غير مذهبي ايرانيان، د= 85; نظر آنان سخت &#= 1711;رامي و ارجمند است و مراسم آن را به طرزي باشک= 608;ه برپا مي دارند. اين سنت بديع و باستاني بيا= 06; گر اين حقيقت است که مردما= 606; خوش ذوق اين سرزمين از روزگاران که= 06; به افزايش و کاهش نور و گر&#= 1605;ي خورشيد و اعتدال ربيع= 10; توجه خاص داش= 578;ه، نخستين روز بهار را که آغاز بيداري = 608; شکفتگي طبيع= 78; است، خجسته و فرخنده مي شمرده اند.ص 449»= ;

«در اصفهان –پايتخت- در روزهايي که جشن نوروز اد= 575;مه دارد، برابر کاخ شاهنشاه= 48; مراسم چراغا= 06;ي و آتش بازي و ترانه خواني = 608; دست افشاني و نمايشهاي کمدي برگزار مي شود و مردم در هشت روز ايام عيد، روزگار به خوبي و خوشي مي گذرانند.ص451»

«مردم با ذوق به مناسبتهاي مختلف، اسام= 10; ديگر روي روز اول سال نهاد= 607; اند از جمله آنهاست:"عيد جامه نو" زير= 75; طبق سنتي که از قديم بر جا مانده همه مردمان از دارا و بي چيز، روزهاي عيد بايد لبا= 587; نو و تميز در بر داشته باشند. در روزهاي عيد بزرگان به زيردستان و سالخوردگان به خردسالان عيدي مي دهند.ص451»

«رسم ايرانيان بر اين است که در همه عيدها و س&#= 1608;گواري ها با آداب تمام به ديدا= 585; هم مي روند. بز&= #1585;گان توقع دارند ه= 585; زمان برايشا= 06; مصيبتي وارد مي شود، کوچکترين به = 605;نظور تسليت گفتن و دلداري دادن از آنان ديدا= 585; کنند. هم چنين در اعياد به ديداران بروند و مبار= 705;باد و تهنيت بگويند. از آن پس بزرگان به بازديد کوچکان مي روند.ص768»

«مردم ايران از لعن و نفرين کردن مي هراسند و م&#= 1593;تقدند که پايان شوم= 610; دارد.ص1038»

ج)روا= 6;ط اجتماعي

روابط اجتماعي نيکويي که از ديد شاردن مطلوب و قابل ذکر دانسته شده است، بيشتر شامل ادب و احترام= 610; است که ايرانيان در روابط روزمر= 07; خود و در کنش با يکديگر به کار مي گيرند. به چند مورد ا&#= 1586; آنها به اختصار اشار= 07; مي کنم:

«حقيقت اين است که احترام و ادب= 610; که مردم مشرق زمين هنگام سخن گفتن با هم يا در نامه نگاري رعايت مي کنند، در هيچ نقطه اي از روي زمين يافت نمي شود.ص 463»

«ايراني= 75;ن با هم کم جنگ و ستيز و آويز مي کنند و اگر به سببي با هم به پرخاشگري = 608; جدال برخيزن= 83;، خشم و غضبشان زود فرو مي نشيند و مثل ما نيستند که اختلافشان ب= 07; قهر و کينه بيانجامد.ص763»<= o:p>

«به هر روي، جوانان ايراني هنگامي که وارد اجتماع مي شوند، افرادي عاقل= 48; هوشمند، درستکار، شرمگين، با ادب، کم گو، متين، محتاط = 608; در گفتار و کردار پاک و هنرمندند.ص767»<= o:p>

«ايراني= 75;ن با ادب ترين افراد مشرق زمين و نرم خو&#= 1578;رين و خوش خلق ترين مردم جهانند و تربيت يافتگان ايراني اهلي= 78; و سزاواري دارند که با مودب ترين افراد اروپا= 10;ي بابري کنند. آنان بيش از اندازه گشاد= 07; رو، آرام، ملايم، متين= 01; موقر، باشکو= 07; و نوازشگرند. هنگام ورود ي= 575; خروج از محلي براي مقدم بودن به هم تعارف مي کنن= 583; و در موارد ديگر نيز تعا= 585;ف را از ياد نمي برند.ص768»

«در وقت پذيرايي به کسي که به ديدارشان آمده است با گشاده رويي و لبخندي نوازشگر مي گويند: "خوش آمدي. صفا آوردي. جاي شما خالي بود،" يعني ه= 10;چکس را قابليت و سزاواري نيس= 78; که هنگام غيب= 578; شما جايتان ر= 575; بگيرد و تعارفات و خو= 588; آمدگويي هاي= 10; همانند اين ه= 575; بر زبان مي آورند. و من به تاکيد تمام دگربار مي گويم به تحقي= 602; و بي هيچ شک و ت= رديد ايرانيان مهرورترين و خون گرم ترين و با صفاترين ملت هاي گيتي مي باشند. حرکات و رفتا= 585;شان همه زيبا و شايسته و پسنديده است. هوشمند، بلن= 83; انديشه و سري= 593; الانتقال ان= 83;. نرم گو، شيري= 606; بيان و ملايم طبعند. سخن پرداخته و سنجيده مي گويند. ناشدن= 610; است که سخني بر زبان بياورند که موجب رنجش و ملال کسي شود و اگر ناچار شوند خبر بدي به کسي بدهند= 548; تلخي و ناهمو= 575;ري آن را با آوردن کلمات = 608; عبارات دلنشين و شيرين مي کاهند. مثلا اگر بخواهند خبر مرگ کسي را بدهند مي گويند باقي عمر خود را به شما بخشيد.ص770»

«ايراني= 75;ن هنگام عرض تسليت به مخاطب مي گوي= 606;د:"سر شما سلامت باشد" و غرض ا= 586; اين گفته اين است که بقاي شما در نظر من چندان مغتنم = 608; گرامي است که اگر شما سلام= 578; باشيد و ديگران بميرند، برا= 10; من مهم نيست.ص77= 2»

«ايراني= 75;ن به تحقيق محتاط ترين و استوارکارتž= 5;ين و دورانديش ترين افراد جوامع بشري م= 610; باشند.ص 799»

«اتحاد سليقه و ذوق ايرانيان در نوع غذاهاي م= 608;رد پسندشان به راستي تحسين برانگيز است. هيچ يک از آنها از کم نمکي يا شوري غذا، ترشي و شيريني و ناپختگي گوش= 78;،کمي يا زيادي ادويه آن عيب نمي گيرد .گله نمي کند. بر سر سفره فلفل، نمک، روغن، سرکه و چيزها= 610;ي همانند اينه= 75; هست و هر کس هر آنچه را که دي&#= 1711;ران دوست مي دارند، مي پسندد.ص821»

«مي توان باور کرد که مردمان ايرا= 06; ظريف طبع، هو= 588;مند، نازک خيال، مصلحت انگيز = 608; عاقبت انديش= 06;د. زود فهم، محتاط و دارا= 610; قوه تميز و تشخيص مي باشند و با اينکه از يک سو با عثماني و از دگر سو با هند همسايه اند؛ نه مانن= 583; عثماني ها خش= 606; و درنده خو و نه مانند هنديان کم فک= 585; و زود باور مي باشند. ايرانيان فک= 85; روشن، طبع ملايم و قابليت تمدن = 608; شهرنشيني دارند.ص1593»

چ)مهم= 5;ن نوازي

اگر بخواهيم اير&= #1575;ني را با يک ويژگي که در دنيا با آن شناخته شده ا= 587;ت، معرفي کنيم ب= 610; شک اين ويژگي= 548; مهمان نوازي = 582;واهد بود:

«مناسب است بگويم من اکنون در کشوري به سر مي برم که مردم آن به مهمان نوازي شهره اند و به جرات مي توان گفت که در سراسر گيتي هيچ مملکتي وجود ندارد ک= 607; مردمانش چني= 06; نرم خو و مهربان و مهمان دوست باشند.ص634»

«از جمله خصائص عاليه ايرانيان، دوستداري و م= 585;دمي و مهرباني آنان نسبت به افراد خارجي مي باشد. پذيرايي و حمايتي که ازبيگانگان مي کنند، ميهمان نوازيي که بي تفاوت نسبت ب= 607; افراد هر مملکت به عمل مي آورند و مراعاتي که حتي درباره کساني که پير= 608; مذهب باطلي هستند، به جا مي آورند به راستي اعجاب انگيز و در خور تحسين و آفرين است.ص762»=

«انکار نمي توان کرد که ايرانيان به طبع مهمان نواز،خون گرم، ملايم، خليق و مهربانند.ص766»<= o:p>

«جز از کم خوري آنچه در زندگي ايرانيان در نظر من بسيار ستوده و پسند= 610;ده و در خور تحسين و آفري= 606; مي نمايد، مه= 605;ان نوازي آنهاس= 78;. در ِ خانه ايرانيان هنگام صرف نهار يا شام به روي همگان باز است. نه تنها کليه کساني که در خانه اند، سهمي از غذا دارند بلکه نوکراني که بيرون از منز= 604; اسب سواري را نگه مي دارند يا کساني که در آن هنگام ب&#= 1607; طور غيرمترقبه وارد مي شوند= 548; به خوش رويي و گرمي پذيراي= 10; مي شوند.ص837»

«ايرا= ;نيان از مهمان نوازي دلشان شاد مي شود.ص1050&raqu= o;

ح)علم دوستي

علم دوستي ويژگي اي است که ايرانيان به حد وافر از آن برخوردار بوده و هستند. شمار بسيار زياد دانشمندان، مراکز علمي پرتعداد، اشعار زيادي که در آن به علم آموزي توصيه شده است (براي مثال:چ= ;نين گفت پيغمبر راست گوي/زگهواره تا گور دانش بجوي) و مثالهاي بي شماري از اين دست گواهي بر اين مدعاست.

«اين نکت= 607; گفتني است که شهر ري زادگا= 607; دانشمندان ب= 86;رگي بوده و طي قرون، علماي بزرگي در دامان خود پرورده است ک= 607; مايه افتخار = 608; سرافرازي مشرق زمين بل جامعه بشري است.ص518»

«هوش و استعداد فکر= 10; ايرانيان ني= 86; مانند خصائص بدنيشان خوب است. نيروي تخيلشان قوي = 608; وسيع است. قوه ابداع و تفکرشان دامنه دار مي باشد. در فرا گ&= #1585;فتن امور فني و هنري و هر گونه علوم استعداد و قابليت فراوان دارن= 83;. دوستدار افتخارند. به &#= 1591;بع نرم و انعطاف پذيرند. نجيب= 548; باادب، پرآز= 85;م و خوش روانند. به سخن ديگر ايرانيان ني= 86; همانند ملتهاي مستع= 83; و هوشمند دني= 575; داراي فکر بل= 606;د و قوه ابتکار و اختراع مي باشند.ص761»

«قبول اي= 606; نکته دشوار م= 610; نمايد که آموزش و پرور= 588; نوجوانان و جوانان ايرا= 06; به تمام معنا خوب و ستوده مي باشد. اما اين واقعيتي است غير قابل انکار؛ زيرا خانواده هاي سرشناس و صاح= 576; نام و متمکن- زيرا طبقه اشراف و اعيا= 606; به معناي واق= 593;يش وجود ندارد- در تربيت کودکاان خود نهايت دقت و مواظبت را به جا مي آورند. افراد طبقه پايين تر نيز در تربيت فرزندان خود = 587;عي بسيار به جا مي آورند.ص767»

«ايرا= ;نيان بر اطلاق استعداد و نيروي فکري خ= 608;د را صرف آموخت= 606; دانش و فرهنگ مي کنند و دستيابي به علم وهنر را برترين آرمانهاي خو= 83; مي دانند و در اين زمينه به ترقيات علمي مهمي نايل آمدند وپس از مسيحيان اروپا سرآمد دانشمندان جهانند و از چينيان بسي پيشي گرفته اند.ص916»

= &nb= sp; = <= o:p>

جمع بندي نهايي و نتيجه گيري=

هر چنž= 3; که سفرنامه شاردن در نماياندن تصويري از جامعه عصر صفوي تا حدود= 610; موفق عمل کرد= 607; است، اما دو ايراد اساسي بر وي و کارش وارد است:

1-توجه بي اندازه به عامل جغرافيا 2-ربط دادن هر امر درست يا نادرستي به مذهب

توجه بي اندازه به عامل جغرافي= 75;: يکي از ايراداتي که به کار شاردن در باب علت يا&#= 1576;ي امور وارد است، عامل جغ= 585;افيا مي باشد. شاردن هر امر با ربط يا بي ربطي را به عامل جغرافي= 75; مربوط ساخته = 608; سعي داشته که تفاوتهاي جوامع (اعم از فرهنگي،ا جتماعي،.......) را با عامل جغرافيا و مذهب-که به آن نيز خواهم پرداخت- توضي= 581; دهد که البته اغراق وي در اين موارد و ناديده گرفت= 06; عوامل طولي و عرضي ديگر عملا کار وي را تا حد زيادي ساده لوحانه جلوه داده است. در جاي جاي کتاب وي سعي داشته که ويژگي هاي ايرانيان را با آب و هواي گرم و خشک و زمين کم حاصل واز اين دست امور، توجيه کند. البته عامل جغرافي= 75; يا يه شکل کلي تر محيط در شکل گيري برخ= 610; رفتارها تاثير قابل انکاري دارد= 48; اما روشي که شاردن در پيش گرفته است چيزي جز يکسر= 610; نتيجه گيري ه= 575;ي غير منطقي نيست.

ربط دادن هر امر درست و نادرستي به مذهب: در اي = 6; خصوص نيز مثل مورد مذکور، شاردن تا حد ز&#= 1610;ادي غرض ورزانه سعي در توجيه رفتارها (اکث= 585;ا نادرست) توسط مذهب داشته و اکثر تفاوتهايي ر= 75; که نتوانسته با جغرافيا توجيه کند به مذهب ربط داد= 607; است که در اين قياس و مقايس= 607; طبيعتا مذهب مسيحي را برت= 585; دانسته است. البته اين ام= 585; در فضاي کليس= 575; محور اروپاي آن زمان امري چندان غير عادي تلقي نم= 610; گردد.

من با= 6; نتيجه گيري ذکر اين مطلب ضروري است که گرچه به نظر مي رسد بسيار= 610; از خصوصيات مثبت ما من جمله باورها= 10; پسنديده ديني، مهمان نوازي بي حد و مرز و.... در گذر زمان رو به اضمحلال نهاده است ول= 610; در حقيقت اين خصوصيات از ل= 575;يه هاي سطحي زندگي روزمر= 07; به لايه هاي دروني تر زندگي رانده شده است. منظور از اين گفته اين است که در زندگي روزمره و در موقعيت هاي عادي به نظر مي رسد که چيزي که از آن به عنوان خلقيات مثبت ياد مي شود، بسيار کم رنگ شده است ولي در موقعيتهايي فراتر از زندگي عادي اين امر به وضوح به چشم مي خورد. مثلا موج کمکهاي مردمي و نوع دوستانه مرد= 05; پس از هر زلزله اي که رخ مي دهدکه مثال بارز آن زلزله بم مي باشد(نوع دوستي)، کاهش دزديها و جرا= 574;م در ماه هاي محرم و رمضان(باوره= 75;ي مذهبي)، واکن= 588; هاي مردم در قبال فيلمها= 10; ضد ايراني ما= 606;ند 300 و يا اسکندر(ايرا= 06; دوستي) و.... .

درست است که شرايط تاريخي و سياسي و اجتم= 575;عي و...... ما از دورا= 606; صفويه (زمان نگارش اين سفرنامه) تاکنون بسيا= 85; تغيير يافته است، ولي آنچ= 607; که ما را به عنوان ايران&= #1610; از ساير مردم دنيا متمايز مي سازد نه فقط مرز و زبان و دين، که همين خلقيات مثبت = 608; منفي ماست.