دانشكده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

آیا ایرانیان
هم خلقیات
منفی دارند ؟

کاوشی در
کتاب مسافرت
به ایران دوران
فتحعلی شاه
قاجار

محمد
رئوف نباتی

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي درس
مباني تاريخ
اجتماعي
ايران

موضوع: خلقیات
منفی
ایرانیان در
سفرنامه ها

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

دی 1386

مشخصات کتاب: دکوتز
بوئه، موریس (1365)
. مسافرت به
ایران دوران
فتحعلی شاه
قاجار. ترجمه محمود
هدایت. تهران: جاویدان.
310 صفحه

تقدیم به
روان پاک
شهدای انقلاب
اسلامی

همانان
که تن پاکشان
را روی سیم
خاردارهای
فکه و شلمچه فرش
کردند

تا راه
را برای جلو
رفتن ما باز کنند
...

مقدمه

بحث
پيرامون
خلقيات منفي
ايرانيان و
ضرورت توجه به
اين مسئله است
. مخصوصا اين
که بهتر است از
يک ديد غير
نژاد پرستانه
و بدور از
هيچگونه  تعصب
بي جا و
افراطي به خود
خودمان ، خود
اسلاميمان و
خود
ايرانيمان
نگاه کنيم .

هر
ملتي چون از
انسان هايش
تشکيل شده ،
پس خصوصيات آن
انسان ها را
در يک بدنه ﻴ
واحد به عنوان
کشور نشان
داده مي شود ؛
و چون انسان
هم خلقيات
منفي دارد و
هم خلقيات
مثبت ، هيچوقت
نمي توان گفت
که اين کشور
مطلقا بد است
يا مطلقا خوب
است .

از
نظر مردم
شناسي دربين
اين کشور ها ،
کشور هايي
هستند که از
نظر خوبي يا
بدي از بقيه
بالاتر هستند.

در
اين بين يکي
از قديمي ترين
تمدن ها و
فرهنگ هاي
بشري به عنوان
ايران را مورد
بررسي قرار مي
دهيم.

از
کودکي و از آن
موقعي که در
جامعه به قدم
گذاشته ايم ،
بوده اند
کساني که
ايران ، کشور
عزيز ما را با
تعرف ها و
تمجيد هاي
افراطي و نيز
محال دانستن
وجود امري
منفي در اين
جامعه ، هميشه
جامعه ﻴ مارا
، جامعه اي
ايده آل از
آغاز تا حال
وا نمود کرده
اند . در اينکه
جامعه ما از
نظر فرهنگي و
انساني جامعه
ﻴ خوبي است  ولي
اين دليل نمي
شود که تمام
مشکلات را
ناديده گرفت و
براي بهتر
ديدن مسائل بايد
واقع بين بود
و بدون
هيچگونه تعصب
و توهم ، قسمت
هاي منفي و
مثبت خود و
تاريخ خود را
بازبيني و
بازکاوي کنيم
.

ما
که اعتقاد
داريم کشور ما
در دوره اي از
تاريخ مهد
تمدن ، فرهنگ
، علم و
پيشرفت ها
بوده است ،
چرا امروزه به
اين روز
افتاده و آن
جامعه ﻴ الگو
و مرجع به
عنوان جهان
شمول نيست .
براي مثال
سيستم هاي
کشور داري و
نيز علوم
پزشکي و ... از
کشور ما به ساير
مناطق رفته و
تعليم داده
شده است .
منظور اينکه
در گذشته الگو
بوده ايم ،
چرا الان
نيستيم ؟

در
تحقیق پیش رو
می خواهم به
عوامل این
پدیده نگاهی
اجمالی
بیاندازم.

معرفی
کتاب

این
کتاب اثر
موریس دوکوتز
بوئه فرزند
نویسنده بزرگ
آلمانی ،
اگوست دوکوتز
بوئه می باشد . او
و برادر بزرگش
، اتو به
همراهی
کاپیتن کروزسترن
و سفیر روسیه
، مسیو
دورزانف تا
ژاپن رفته اند
.او پس از
مراجعت از
ایران برای
نقشه برداری
گروزینی
(گرجستان –
روس) انتخاب
شده است .

او
بسبک
پیشینیان خود
، شاردن و
ملکم ، داخل تعریف
و توصیف
جزئیات ایران
نشده بلکه با
اجازه ی سفیر
کبیر روسیه ،
مشاهدات خود
را نگاشته است
. چون از بدو
جوانی در خدمت
نیروی زمینی و
دریایی بوده ،
شاید سبک
انشایش قدری
خشن باشد ولی
مدعی است که
نگارشاتش
مفید و مطابق
حقایقی است مه
به چشم خود
دیده است . او
خود شرحی اجمالی
از زندگیش را
بازگو می کند :

"وضعیت
زندگانی منهم
تا این ساعت
بوفق دلخواهم
نبوده. در
شانزده سالگی
دست طبیعت مرا
با کشتی ای که
برای کشف
اراضی جدیده
حرکت می کرد
بگردش دور
عالم فرستاد.
در هیجده
سالگی با
جماعت جنگجویان
هم آواز و در
جنگ فریدلاند
بازویم به ضرب
گلوله خرد شد.

شش سال بعد
نیز به
فرماندهی کنت
دوویتگنشتین برای
حفظ وطن جنگ
کرده اسیر
دشمن شدم و
بدیدن آسمان
قشنگ فرانسه نائل
گشتم، ولی
اسارتم
طولانی نشد و
بزودی برفقای
میدان جنگم
ملحق شده
مجدداً بر
علیه فرانسه
جنگ کردیم.
همین که طوفان
جنگ از شدت
افتاد با
قسمتی از قشون
که در آن بودم
مامور نواحی شارکوف
شدم و در خدمت
فرمانده
محترم خود
آجودان ژنرال
بارون کورف به
صوب مقصد
رسیدیم. چون
مستملکات پدر
زنش در جوار
این نقطه واقع
و سالها بود
که از خانم
قشنگش دور
افتاده بود به
ملاقات او
رفت. این وصال
بقدری جشن و
ضیافت در پی
داشت که گمان
نمی کنم محتاج
به شرح آن باشم
همینقدر بس که
لطف و مهربانی
دوستان این بزم
نگذاشت که کسی
ملتفت سرمای
سخت زمستان
شود.

تازه طبیعت
از لطف بهاری
بهیجان آمده
بود که ژنرال
مامور یکی از
نواحی دور دست
شد منهم از مسیوهارتینک
ژنرال قسمت
خودم برای
مراجعت به سن
پطرزبورگ
مرخصی ممتدی
گرفتم. " (صفحه 8
تا 9)

مسافرت او به
ایران در سال 1817
صورت گرفته ،
که در این
مسیر از روسیه
، ژئورژفسک ،
تفلیس ،
گرجستان و
قفقاز،
ایروان ،
نخجوان ، رود
ارس ، تبریز ،
زینجیل آباد ،
سلطانیه
گذشته و در
زنجان با شاه
دیدار کرده
است . و در این
سفر با پرنس ،
سفیر کبیر
روسیه ، پل دورنن
کامف و ژنرال
یرمولف همراه
بوده است .

علت و انگیزه
سفر او به
ایران کنجکاوی
حاصل از تعریف
هایی که از
ایران شنیده
بود ، است ؛
اما در سفر به
این مسئله
خیلی با تعصب
اصرار دارد که
ایران شایسته
این همه تعریف
نیست . او می
گوید :

" مقصود از
نگارش این
کتاب تشریح
افکار و احساساتی
است که از
مشاهده
چیزهای تازه
در من تولید
شده." (ص : 53 )

لا مذهبی

متاسفانه
این مسئله در
جامعه ما
نمایان بوده است
که افراد
ادعای تقدس و
تدین داشتند
اما این تدین
و تقدس را
تنها جایی
استفاده می
کردد که به
نفعشان بود .
اگر اسلام می
فرماید خوردن
یک چیزی حرام
است ، نباید
بگوییم که من
مسلمانم اما
این حرف اسلام
را قبول ندارم
. اصولا به نظر
من یکی از مسائلی
که به کشور
مسلمان ما
ضربه سختی زد
، همین مسئله
بود . در زیر به
چند نمونه که
توسط موریس
دکوتز بوئه در
مورد مغایر
دستور دین عمل
کردن آمده است
توجه می کنیم :

- تناقض داشتن
در عمل به دین،
افراط در شراب
خواری:

" بزحمت سرش
را تکان می‎داد ولی در
استعمال
مشروبات
الکلی قوی
افراط می کرد
ضمناً از
بیانات
پیغمبر تعریف
و تحسین می
نمود. غریب
این بود که می
گفت بدون
مشروبات
الکلی قادر به
زندگانی نیست."
(ص 116)

" موقعی که
موزیک شروع شد
ایرانیان
مشغول شرب
مشروب و شکلات
بودند...

شراب خوبی با
شام صرف شد،
ایرانیان در
شرب آن افراط
کرده از
استعمال آن
سیر نمی‎شدند
مثلاً یک
ایرانی یک
بطری رم را تا
ته آشامید
بدون اینکه
اثری در او
ظاهر شود. در
یک گوشه عمارت
طبیب سفارت و
صاحب منصبی که
سفیر در خانه
او منزل داشت
به مستی سخن
می راندند، از
مذاکرات
ایشان چیزی در
عالم مضحک تر
نمی‎شد، دکتر
می گفت: «محمد
نمی دانست که
از تحریم شراب
موثرترین
ادویه عالم و
مجرب‎ترین
محرکات عقل
سلیم را بامت
خودحرام می‎کند». و برای
اثبات این
مدعا ارباب
خود حکمران را
مثل میزد.
صاحب منصب هم
از شوخی
خودداری نمی
کرد و می گفت
اهالی ایروان
که از این
دوای بین
المللی زیاد
استعمال می‎کنند در
نتیجه
معلومات طبیب
فرانسوی دکتر
لافوس را از
خاطرش محو
کرده اند و من
اطمینان دارم
طبیبی که مثل
سانگراد و جز
آب گرم چیزی
به مریضهایش
ندهد در
ایروان
خوب پذیرائی نمی‎شود.

حاکم از
مشروبات و
اغذیه ما خیلی
خوشش آمده
بود، از سفیر
تقاضای کرد که
چند بطری رم
ولیکور برای
او بفرستد. " (ص 127)

" رفقای جدید
ما داستان
مضحکی راجع به
یکی از اعیان
طهران برای
ماحکایت
کردند، بدین
تفصیل که در
مذهب اسلام
مست کردن قدغن
است و یکی از
اعیان بقدری
یان عمل
اعتیاد داشته که
شاه نیز ازین
قضیه مطلع شده
بود. چون مکرر
در مکرر او را
منع کرده مفید
نیفتاده بود
او را چوب زد
همینکه دید
این مجازات هم
فاید‎ه‎ای
نبخشید،
بخیال افتاد
که دفع فاسد
را با فسد
کند، حکم کرد
چهل روز
متوالی دائم
این شخص را مست
نگاه داشتند
تا بحدی که از
فرط مستی بجان
آمده التماس
کرد که
اعلیحضرت
اجازه شراب آب
باو دهند. " (ص 213)

شما خود
قضاوت کنید ،
وقتی نویسنده
مسئله را این
طور بیان می
کند که : سردار
ایرانی از
بیانات
پیغمبر (ص)
تعریف می کند
، اما در عین
حال در نوشیدن
شراب آنقدر
افراط می کند
که اگر آن را
ترک کند دچار
مشکل می شود .
این چه معنی
می دهد ،
سردار مملکت
که ادعای
مسلمانی دارد
این طور سخن
رسول خدا که
همان سخن خود
خداوند است ،
را بر زمین می گذارد
و هر طور که
دوست دارد از
دین برداشت می
کند ، همین می
شود که می
بینیم عامه
مردم ما دم از
دینداری می
زنند اما تا
چه حد به دین
عمل میکنند ،
خدا می داند !!!

- زنبارگی
و حرمسرایی
زندگی کردن:

" این
مسلمانی که
این همه لاف
تقدس می زند
قریب شصت زن
در حرمسرا
دارد ." (ص 127)

- حسد
و تمسخر:

" منزل این
زنان که دشمن
یکدیگرند
بقدری بهم نزدیک
است که ممکن
نیست چیزی در
اطاقی  گفته
شود بدون
اینکه در اطاق
مجاور شنیده
نشود. هر
کنکاش
محرمانه‎ای
با شاخ و برگ
زیاد بگوش
صاحبخانه می
رسد، این است
که می گویند
دیوار
حرمخانه گوش
دارد.

مثلاً اگر
زنی خود را
بخواندن
سرگرم کند
دیگران با علم
باینکه او هم
بموقع سخت
تلافی خواهد
کرد او را
مسخره می‎کنند.

زنی که میراث
پدری خود را
به شوهر خود
داده عیال او
شده باشدخود
را بی نهایت
خوشبخت می
داند ولی
متاسفانه
گرفتار جادو و
جفر زنان دیگر
است. فقط شوهر
از رقابت زنان
زیبا و جوان
خود استفاده
می‎کند
بهمین معنی که
زنان صبح تا
شام به آرایش
سر و صورت خود
می پردازند
بلکه طرف توجه
شاهانه شوی
خود واقع
شوند.

مطابق مذهب
نه فقط هر
شوهری باید
دانست بزنان خود
خوش سلوک
باشد، بلکه
باید علاوه بر
فراهم آوردن
مایحتاج
ضروری ایشان
وجهی هم برای
تهیه لوازم
آرایشی و
تفریح هر یک
تخصیص دهد. در
ضمن زنانی
هستند که از
تجمل احتراز
کرده صرفه جوئیهای
خود را جمع
کرده یکجا
تقدیم شوهر می
دارند و این
منتها درجه
لذت شوهر و
بهترین وسیله
برای جلب محبت
اوست،
بالنتیجه
شوهر محبت خود
را بزنان خود
می‎فروشد و از
همین رو می‎شود نهایت
عیش و اخلاق
مشرق زمین را
قیاس کرد.

اولاد ذکور
تا سن هشت الی
ده سال نزد
مادران خود
نشو و نما می‎کنند. آیا
درین مدت چه
درسی می
توانند
بیاموزند؟ چه
مشقی بایشان
می دهند؟
بلاشک یاد می
دهند که پدر
خود را فریب
داده دمادم
مادر خود را
نزد او
یادآوری کنند."
(ص 188)

" دفعه ثانی
مادر ودایه
همراه بچه‎ها
بودند ولی
ببینید که
حسادت مشرق تا
چه حد است که
بین دکتر و
زنان پرده
ضخمیی کشیده و
بچه ها را از
آن طرف پرده
نزد دکتر
فرستادند-
تمام سعادتش
این بود که از
لای پرده
بهترین دست و
قشنگترین پای
عالم را
مشاهده کرده
بود. "     (ص 229)

حسادت جز
رذایل انسانی
است وآرامش را
از هر انسانی
را که دچارش
شود سلب می کند
.

در پاسخ به
اینکه آیا
حسادت در بین
ایرانیان وجود
دارد ؟ یا نه ؟
متسافانه
باید بگوییم ،
بلی! کمتر کسی
هست که بتواند
جلوی بروز
حسادت را بگیرد
.

وقتی در یک
حرمسرایی با
وجود چندین زن
که هرکدام دست
به هر کاری می
زنند که حود
را به شاه نزدیک
تر کنند ! دلیل
این کارها
چیست ؟ چرا
شما در بین این
زنان کمتر کسی
را پیدا می
کنید که  به
همتایش حسادت
نورزد ؟ چون
این طور بار
امده اند یعنی
شاهی که بلد
نبوده عدالت
را در بین زنان
خود رعایت کند
، آنان را
دچار این مشکل
کرده است .
شاهی که برای
ارضای غریزه
های خود ، مشغول
شهوت رانی در
حرمسرایش
باشد ، چگونه
می تواند یک
کشور آن هم با
آن عظمت را
اداره کند ؟
دیگرذهن او یارای
تصمیم گیری
برای پیشرفت
مملکت را نخواهد
داشت؟

البته یک نقد
به نویسنده
وارد است که
یکی از مصادیق
حسادت را ،
پوشش بین زن و
مرد غریبه می
داند . و به این
خاطر عصبانی
می شود که
نتوانسته روی
زنان ایرانی
را تماشا کند.

موانع مذهبی

" خوشبختانه
مملکت روسیه
از حیث تمدن
خیلی ترقی
کرده و تعالیم
مذهبی نیز
مانع نیست که
هموطنان
محتاط و آگاه
مای میل و
اراده خود
زندگانی نکنند.
" (ص277)

نویسنده در
این جا بر روی
زخم ما نمک
پاشیده وی می
گوید ، یکی از
عوامل ، عقب
ماندگی ، وجود
تعالیم دین
اسلام است . که
این جا
شرمندگی بر ماست
که با رفتار
خود ، وجهه
دین اسلام را
نیز خراب کرده
ایم .

عوامل
فرهنگی و
اجتماعی

- نبود محبت:

" نجاتعلی
بیک
برادرزاده
عسگر خان که
با عمویش به
پاریس رفته بی
نهایت خلیق و
مهربانست، در
زبان فرانسه
ید طولائی
دارد. از مهر و
صداقت و حجب و
حیا که کمتر
در ایرانیان
دیده می‎شود محبوب
تمام اعضای
سفارت شده
است. "(ص 89)

البته در این
جا باید بر
این موضوع
اذعان داشت که
نویسنده ،
گماشته ی دولت
روس است و
باید طوری
بنویسد که
آنان می
خواهند .

این نویسنده
که از در طول
سفر با سران و
اعیان مملکتی
بوده است و
حتی در یک جمع
مردم هم حضور نداشته
، چگونه می
تواند ادعا
کند که مردم
ایران بی محبت
و بی حیا بوده
اند ؟!

- عدم
انسانیت و
نبود اعتماد:

" قراء اطراف
این کلیسا
بهترین مناظر
را داراست و چون
در یک امتداد
جمع شده است
شهر آباد
حاصلخیری
تشکیل داده.
از مراقبت
حکمران
ایروان امنیت
در تمام نقاط
این سرزمین
حکمفرماست
ولی ضمناً حکم
غارت این دیر
و متعلقات آن
را هم صادر کرده
است. گمان می
کنم ولایتعهد
عظمی با آن
همه علو رای و
بلندی نظر از
این قضایا بی اطلاع
باشند والا
چطور ممکن بود
تا حال مردم بدبخت
این محل را از
شر این شقی
خلاص نفرموده
باشند. از
وقتی که این
حاکم بدین محل
آمده تمول عجیبی
پیدا کرده،
گرچه کبر سن
نخواهد گذاشت
که
استفاده‎ای
از آن کند ولی
عادت به ظلم و
شقاوت او را
وادار به این
اعمال کرده
است- منتها
درجه عیشش
اذیت و آزار
این راهبان
است، همینکه
بشنود یک
مسافر مسیحی
یکشب در این
دیر بر برده
فورا مالیات
جدیدی برآنان
تحمیل می‎کند و گمان
نمی کنم اقامت
ما هم برای
ایشان ارزان
تمام شده
باشد. نمی
دانم چگونه
توانست این
عبارت را بدون
شرم و حیا ادا
کند «این سگ
عیسویان ایچ
میازین از
پذیرائی
برادران دینی
خود محظوظ می
شوند که هیچ
چیز نزد ایشان
قدر و قیمت آن
را ندارد.

وقتی که هیچ
بهانه‎ای
برای اخذ
غرامت نداشته باشد
به عزم شکار
از ایروان
خارج شده
ملاقاتی از
این راهبان می‎کند، البته
در چنین مواقع
مجبورند در
مقابل این
منتی که
برایشان
نهاده تحف و
هدایای ذیقیمتی
تقدیم وی
کنند. رفقا و
محارم حاکم
برای شرب شراب
و مست کردن
هفته ها دراین
صومعه رحل اقامت
افکنند، چه در
مذهب ایشان
شرب خمر ممنوع
است و مجازات
سخت دارد. ولی
در این جا
مجازات نمی
شوند. چیزی که
هست دیگر شراب
با خود نمی
برند ولی اگر
کمترین چیزی
از ایشان دریغ
شود فوراً به
جعل
راپورت‎های
خلاف مبادرت
جسته به سمع
حکمران می
رسانند و
غرامات
بسیاری از
اولیای دیر
مأخوذ می‎شود.

مرکز مذهب
ارامنه به جهت
مذکوره دائم
در معرض تعدیات
مردی شقی است
که در عین حال
شخصاً خمارترین
مردم این
ولایت است.

رئیس کشیشان
باعلم به
اتلاف هدایای
معتقدین و
مومنین همه
روزه مجبور
است مقداری از
این نفایش را
فروخته صرف
غرامات
تحمیلی کند. (ص 101
، 102)

خان
نخجوان که
پیرمرد کوری  بود با
چندهزار سوار
باستقبال ما
آمد،
خانه‎ها  و
معابر تمام از
مردان مسلح مملو
و این منتها
درجه تحلیل و
تکریم بود.
این مرد محترم
که شاید متقی
ترین اشخاص
این ولایت و موسوم
به کلبعلی است
زمانی که
اعاظم مالکین
نخجوان بشمار
می آمده و چون
دولت نسبت به
او خوش بین
نبوده چشمش را
برسم معمول
کور و اموالش را
ضبط کرده و
پنج سال است
باین صورت با
خانواده خود
بسر می برد. (ص 144)

انسانیت یک
مسئله مهم در
ایران ماست ،
اینکه با یک زلزله
و سیل ، مردم
داوطلب
فداکاری     می
شوند . اما
اینکه آیا این
انسانیت
همیشه بوده و
یا بر اثر
تبلیغات و یا
محرک های دیگر
در بین مردم
تحریک می شود
را باید بررسی
کرد .

یکی از
مشکلات
نویسنده این
است که این
فرد با دیدن
یک اخلاق منفی
در یک نفر آن
را به تمام
مردم ایران
نسبت می داده
است . البته در
این که افرادی
همیشه هستند
که اصول
انسانی را زیر
پا می گذارند
، شکی نیست . و
اصولا چون
فطرت های تمام
انسان ها از
یک نوع است ،
از نظر انسانی
نباید فرقی
بین مردم باشد
.

یکی دیگر از
مشکلات بزرگ
ما در گذشته و
شاید در حال ،
عدم اعتماد در
میان مردم و
مخصوصا صدر حکومت
است . این عدم
اعتماد ها در
تاریخ ما کم نیست
. چرا ؟ به این
دلیل که وقتی
یک فرد ، حرف
هایی می زد که
در انتقاد از
شاه بود ، شاه
سریع عکس
العمل نشان
داده او را می
کشته یا کور می
کرده
و...

همین بوده که
وقتی افرادی
از روی دلسوزی
و نه عناد سعی
در اصلاح
داشتند ،
سریعا از چرخه
خارج می شدند.

- بیگانه
پرستی:

" اهالی محل
متحیر مانده
بودند که این
مرد متکبر که
شاه را بزور
استقبال
می‎کند چه شده
که به سفیری
اینقدر
احترام می
گذارد، سفیر
هم خصوصاً به
این عناوین
علاقه داشت و
شاید برای سردار
هم سابقه
نداشت که تا
استخوان از آب
باران‎تر شده
باشد. "(ص110)

بیگانه
پرستی یکی از
خصوصیات منفی
مردم ماست ،
این موضوع این
مسئله را نشان
می دهد که چون
ایرانیان
اعتماد به نفس
نداشتند ،
وقتی که یک
فرد با کلاس
را می بینند ،
زود خودشان را
گم می کنند .
شاید در مطلب
بالا ،
نویسنده ، خود
و هیات همراه
را زیادی
تحویل گرفته
است ؛ اما اگر
از منظر کلی
نگاه کنیم این
خصیصه وجود
دارد و هنوز
هم از بین نرفته
است .

- راحت
طلبی ، شکم
پرستی ، تجمل
و چاپلوسی:

" ازخانه
بیرون نروند
مگر سواره.
منتهای ابهت و
صلابت را در
آن دانند که
نزدیک پنجره
نشسته بادست
چپ قبضه خنجر
را گیرند و
دست راست را
در موقع صحبت
حرکت دهند،
پیشخدمت ها
دائم بیرون در
اطاق ایستاده
منتظر
فرمانند و آقا
هر یک ربع
ساعت یک غلیان
خبر می‎کند.

برای هر
میهمانی یک
غلیان می
آورند –
بادگیر و
سربعضی از
آنها طلا و
ممکنست
جواهرنشا نیز
باشد- به
فاصله شیرینی
و شربت و میوه
و مربا آورده
صرف می‎کنند-
اغلب مطالبی
که گفته می‎شود محتاج
تعقل نیست-
بیشتر به
تعارف و
احوالپرسی
صاحبخانه
برگزار می‎شود. اگر
گویند رنگت به
سیب سرخ ماند
خیلی خشنود می‎شود. گاه از
نور آفتاب و
زمانی از فروغ
ماه سخن می
رانند یا دعای
خیری کرده
فی‎المثل
گویند «باغ
زندگانیت از
گلهای سعادت
خالی نشود».

در مقابل
تمام این
اظهارات و
چاپلوسیها
خان ایرانی
لبخندی زده
اظهار لطف و
مهربانی کند
سپس چند کلمه
از خوبی هوا و
لطف باران
صحبت کرده
منتظر می‎شود که موقع
نماز مغرب یا
عزیمت مهمان
شود. موقع
خداحافظی
دوباره تعارف
شروع می‎شود که
واقعاً روزی
به این خوبی
بسر نبرده ام،
چقدر
سعادتمند
بوده ام،
همینکه
میهمان کفش خود
را پوشید
مجددا یکربع
صرف تعارف و
خداحافظی می‎شود تا از
خانه بیرون
رود. متمولین
درجه اول عموماً
سوار اسب شده
بیست نفر از
مستخدمین وی را
مراقبت کنند و
یکی از آنان
افسار اسب را
گرفته آهسته
براه افتد.

شاهزادگان و
اعیان درجه
اول ممکنست یک
روز هزار نفر
را دعوت کنند
ولی بین
میزبان و
مهمان یک کلمه
رد وبدل نشود
تا روز بسر
آید. (ص 112)

شهرهای
ایران عموماً
جز کوچه‎های
تنگ چیزی ندارد،
طرفین این
کوچه‎ها دو
ردیف دیوار
ساده مشاهده
می‎شود
که به درب
ورود خانه‎ها
مثقب است.
هرگز در کوچه‎ها
کسی گردش نمی‎کند و در
باغ‎ها جز
درخت میوه و
چفته موچیزی دیده
نمی‎شود.

سردار
هم مرتباً
برنج چربی را
با سه انگشت
لقمه گرفته
بدهان می
گذاشت بدون
آنکه ریش و
سبیلش را چرب
کند بعد لقمه
نانی کنده قبل
از خوردن
انگشتانش را
بدان پاک کرد
و بقدری این
عمل را ادامه
داد تااز آنچه
خوش آیندش بود
سیر شد سپس
شربت و یک
گیلاس شراب
نوشیده رو به
مهمانان خنده
محبت آمیزی
کرد.

اما روسی‎ها
از ترس این که
مبادا ظروفی
که رویهم چیده
شده برگشته
موجب خنده
حضار شود دست
به هیچ چیز
نزدند،
مستخدمین هم
این عمل را
حمل بر مناعت
طبع ما کرده
تمام را جمع
کردند چه بزرگترین
رجال و اشراف
مملکت کسی است
که کمتر از سایرین
غذا بخورد چه
شکم پرستی
درین مملکت از
عیوب عظیمه
بشمار می آید. (ص
119)

از
چیزهائی که
عبث در انتظار
آن بودم
مشاهده زندگی
با تجمل مشرق
زمینی بود،
قسمت خارجی
خانه زینتی
زائد بر
تزئینات
ظاهری چادر
نداشت، در
قسمت داخلی هم
جز چند تخته
قالی که عبارت
از تمام اثاث
البیت بود چیز
دیگری مشاهده
نمی‎شد. بزرگان
آسیا تمام
علائم بزرگی
را به لباس
خود انحصار
داده اند. چه
شالهای
کشمیری پوشند
و شمشیر و
خنجری بخود
آویزند که
زینت آن نسلاً
بعد نسل ارث
می‎رسد، برای
سواری هم اسب
خوبی دارند که
یراق و دهانه
آن طلاست. این
بود تجمل
خارجی
ایشان.اما در
موضوع خدمه
آنان که حتی در
خانه یک وزیر
هم دیده می‎شود همه
دارای البسه
کثیف مندرسی
هستند. رویهمرفته
کمال مطلوب
مردم از نقطه
نظر خودپسندی و
خودستائی
آنست که
گرانبهاترین
اشیاء خود را
همیشه باخود
همراه داشته
باشند چه
اهالی مشرق
زمین چشمشان به
ظاهر اشخاص
است و بر خلاف
از تجمل و جاه  و جلال
و اثاثیه
قیمتی اروپا  و ظروف
نقره و مطلا و
کالسکه و
تشریفات ما که
به عقیده من
عظمت حقیقی آن
است بکلی بی
خبرند.

عقاید و
حدسیات ما در
موضوع خود
پسندی و تجمل آسیا
ازین جا ناشی
شده که از
خیلی قدیم تا
حال مشرق زمینیان
به سبک امروز
زندگی می‎کنند و حال آن
که در آن
اعصار
اروپائیان در
ورطه جهالت
غوطه ور بوده
اند. " (ص 276 و 277)

به نظر من
راحت طلبی و
تجمل از خصیصه
های بسیار بد
دولتمردان ما
بوده ، به جای
اینکه شاه مملکت
را در سختی ها
بپرورانند و
اورا آماده
مملکت داری کنند
، آنقدر در
سختی ها و
مشکلات اسیرش
کنند که روحا
و جسما آماده
شود ، او را با مشغول
کردن به
تجملات و خواب
و خوراک و عیش
و نوش ، چنان
لوس بار می
آورند ، که
حتی از انجام
کارهای شخصی
خود باز می
ماند و در
آینده که حاکم
می شود ،
مملکت را به
تباهی می
کشاند ، از
این دسته باید
به اکثر شاهان
قاجار توجه
کرد . شاهان
عیاش و بی
غیرت که تنها
کارشان این
است که یا
تمام زورشان
را در بلند
کردن ریششان
بگذارند یا از
تمام غذا ها
به اندازه یک
بند انگشت در
یک وعدهخ
بچشند .

اینهاست که
مملکت را به
عقب می راند .

- خودستایی
ایرانیان و
افراط در
کارها:

" خودستائی و
تکبر که عادت
ملی ایرانیان
است منفور طبع
حضرت ولیعهد
است و درنظام
نیز اصلاحات
زیاد نموده
منجمله قدغن
کرده در قشون
عده‎ای را
معطل نکنند که
برای صاحب
منصبان ارشد
غلیان چاق
کنند چه نه
تنها این عمل
برای حیات و سرمایه
اشخاص مضر است
بلکه اغلب
بواسطه آتش
دائمی که باید
حاضر داشته
باشند موجب
حریق اردو می‎شود.

عباس میرزا
بیان خود را
قطع نکرده گفت
استعمال
دخانیات کار
بدی نیست ولی
در ممالک ما
بقدری در آن
افراط می‎کنند که اغلب
امور مهمه را
از اشتغال
بدان فراموش
می‎نمایند. در
این خصوص هم  خود را
سرمشق قرار
داده استعمال
دخانیات را
ترک کرده‎ام و
این ترک عادت
به علت کار
زیادی بوده که
داشته‎ام ولی
ایرانیان
بیکار ممکن
نیست بتوانند
از آن صرفنظر
کنند و حتم
دارم در این
خصوص تقلید مرا
نخواهندکرد. " (
177 و 178)

نویسنده
خودستایی را
از عادات
ایرانیان خوانده
است .

خودستایی و
تکبر از رذایل
اخلاقی است ،
اما در جایی
که متکبری ،
کبر ورزید
باید در
مقابلش متکبر
بود .
خودستایی هم
مانند سایر
موارد در بین
انسان ها وجود
دارد و خاص
ایرانی و
خارجی هم نیست
و کسی که م
یخواهد به
کمال برسد
باید این
اخلاق منفی را
کنار بگذارد .

- علاقه زنان
ایران به
هرزگی:

" گرچه من
نتوانستم
باور کنم که
این زنان
محبوس در حرم
بتوانند با
خارج رابطه
عاشقانه
داشته باشند،
ولی از بعضی
نقاشیهای
ایرانی که
دیدم چنین
مستفاد می‎شد
که این قبیل
قضایا هم رخ
داده است؛
بدین نحو که
وقتی شوهران
به جنگ یا
ماموریتهای
دوردست می
روند
مستحفظین
نابکار حرم که
عموماً از خبط
و خطابری
نیستند وسائل
را فراهم می
سازند.
معمولاً این
قبیل عملیات
بوسیله کورها
انجام می‎گیرد
چون بدون
اینکه خود
بدانند کجا می
رنند داخل حرم
شده زنان هم
ایشان را در
گوشه‎ای
پنهان می‎کنند وموقعی
که میسر شود
بیرون آورده
آزاد می
نمایند. اگر
خواجه‎ها
همدست زنان
شوند دیگر کار
بهتر و آسانتر
صورت می گیرد.

زنان مشرق
زمین بصحت و
سلامتی
شوهران خود
خیلی علاقه
دارند چه در
بیوه ماندن
زحمتشان خیلی بیشتر
است.

بطوریکه ذکر
شد پسری که تا
سن ده سالگی
نزد مادر خود
در حرم نشو و
نما کند و
ناظر عملیات
سحرآمیز مادر
باشد طبیعه
نمی‎تواند
علاقه زیادی
بسایر اقوام
خود پیدا کند. در
بزرگی هم
البته از
مراوده با
زنان دیگر پدرش
سوءاستفاده
کرده آنان را
به عملیات
منافی عفت
دعوت می‎کند، و مادر
نیز بنوبه خود
او را کمک و
معاضدت می‎نمایند.
چنانکه نظایر
آن زیاد است و
خیلی از رجال
ایران هستند
که پسرها را
از ملاقات
مادرشان نیز
محروم می‎کنند.

این قبیل
موضوعات
زیادست ولی
بهتر آنست من
از آنها پرده
برنگیرم که
بیش ازین
بشرافت انسانیت
لطمه وارد
نیاید. قارئین
البته شکر
خواهند کرد که
در مملکتی
متولد شده‎اند
که زنان را
عزت نفس و
شرافت بسیار
است. " (ص 191)

در این جا سخن
مترجم را که
در پاورقی
صفحه 191 و 192 آمده
اکتفا می کنم
، با ذکر این
مسئله که من
این مسئله را
در ایران رد
نمی کنم ولی
فردی که خود در
این منجلاب ها
بزرگ شده
نباید در این
مورد نظر بدهد
:

" خوشبختانه
در اروپا با
وجود قهوه
خانه ها و
رقاص خانه ها
و هتلها و
بالاخره
جنگلها زنان
احتیاج بکور
ندارند و در
کمال آزادی
انواع فجایع
رابا جوانان
چشم دار مرتکب
میشوند.

نویسنده عجب
خاکی به چشم
مردم عالم
پاشیده و بی
عفتی و
نانجیبی زنان
اروپا را
بزنان ایرانی نسبت
داده. مضحک
اینست که
عملیات منافی
عفت اغلب زنان
اروپائی حتی
ملکه ها مثل
کاترین و غیره
نقل تمام
مجالس و محافل
است، و بقدری
قصه و افسانه
درین موضوع
برشته تحریر
درآمده که نمی‎شود کسی
چندین فقره
ازین فجایع را
ندانسته یا نخوانده
باشد، معذلک
انتساب آنرا
نویسنده به
مشرق زمینیان
می‎دهد.
عموماً هر وقت
اروپائی
خواسته راجع
به مشرق زمین
چیزی بنویسد
نتوانسته دم
از بیان آراجیف
و مزخرفات
فروبندد. و
سعی کرده برای
خوش آیند
هموطنان خود
هر قصه‎ای را
با دو هزار
شاخ و برگ
جلوه دهد. عیب
اینجاست که تا
حال ایرانیان
قلم خود را
بذکر فجایع و
بی عفتیهای
اروپائیان
نیالوده اند
تا ننگ عالم
بشریت معلوم
شود کیست! "

- مخالفت مردم
با اصلاح و
تغییر:

" کسی که از
علاقه
ایرانیان به
حفظ آداب و
رسوم قدیمه
خود اطلاع
داشته باشد می
فهمد که تغییرات
تازه چقدر به
چشم مردم
ناگوارست و
حضرت ولیعهد
باید متحمل چه
زحماتی شده
باشد که تا
این اندازه
موفقیت حاصل
نموده باشد،
بعلاوه باید
فکر منوری هم
مثل او داشت
تا بتوان در
تبریز چنین
قشون
مرتبی ترتیب
داد. بیشتر
توجهش معطوف
پیاده نظام و
توپخانه است و
از همین جا
معلوم می‎شود که خوب
ملتفت کار شده
چه سواره نظام
ایران گرچه قابل
مقایسه با
قشون منظمش
نیست ولی
فعلاً هم نمی‎توان گفت بد
است. از طرفی
چون سبک
عملیات سواره
نظام ایران تا
اندازه‎ای
مربوط به
احساسات ملی و
منیت سواران
است دیده اگر
بخواهد
تغییراتی دهد
شاید خطرناک
باشد و
عاقلانه هم
فکر کرده .
اعلیحضرت
پادشاه ایران
نه تنها شاهزاده
عباس میرزا را
برای محامد
صفات و محاسن
اخلاقی که
داراست
بولایت- عهد
برگزیده بلکه
بیشتر برای آن
است که مادرش
نیز از خاندان
قاجار است.
برادر بزرگ
عباس میرزا که
به چندین ایالت
جنوبی ایران
فرمانروائی
داشت از این حسن
اتفاق برای
کسی که به حکم
طبیعت مجبور به
منابعت اوست
خرسند نیست
بعلاوه مردی
است بغایت
سفاک و بی باک.
لذتش در این
است که مجرمین
را در حضورش
زجر دهند گاه
چشمشان را کور
کند و زمانی
قلبشان را در
آورد یا به
مجازاتهای
سخت تری محکوم
نماید.

وقتی
شاهزاده عباس
میرزا در
انظار
خانواده هائی
که اولادشان
در قشون او
خدمت می‎کردند
بد جلوه گر
شده بودند،
یعنی نه تنها
تشکیل یک قشون
منظم را مسخره
تلقی می‎کردند
بلکه کفر و
جنایت می
دانستند ، بدین
معنی که تصدی
چنین امری
مستزم ارتباط
با خارجیها
بود که البته
با عقاید
مذهبی مغایر است.

این شاهزاده
سالوس هم وقت
را غنیمت شمرده
تحریک می کرد
که روابط
صمیمانه
برادرش با اروپائیان
دیر یا زود
عقاید مردم را
تغییر داده
حتی لباس و
مذهب آن را
عوض خواهد
کرد. این عناوین
در خیلی از
اشخاص احمق
کهنه‎پرست که
جز تن‎پروری و
راحت گزینی
کاری ندارند
تاثیر کرد و باطناً
با اقدامات و
نظامات عباس
میرزا مخالفت
داشتند.

ثبات و عزم
حضرت ولیعهد
چنان بود که
باین تحریکات
از تعقیب
خیالات عالی
خود منصرف
نشد. دو پسر
خود را برای
تحصیل به
انگلستان
فرستاد و نوید
می داد که
همان کاری را
که پطر کبیر
در روسیه کرد
او در ایران
خواهد کرد.

پیاده نظام و
توپخانه لباس‎های
ساده‎ای
دارند لباس
پیاده نظام از
ماهوت آبی یا
قرمز انگلیسی
و لباس توپچی‎ها
از ماهوت آبی
بود. نوار
لباس سربازان
یشمی و مال
صاحب منصبان
نقره ای یا
طلائیست
بعلاوه صاحب
منصبان اشارپ
ابریشمی
قرمزی هم
مانند نظامیان
انگلیسی
دارند.
شلوارها
عموماً سفید و
گشاد و کلاهی
برسم معمول
مملکت از پوست
بره بر سر
دارند که
ابداً به این
لباس نمی آید
و به جای کفش
راحتی هم چکمه
دارند.

عات به
پوشیدن چکمه
هم از جمله
کارهایی بوده
که باید
ولیعهد برای
آن خیلی زحمت
کشیده باشد و
چون امر او
بوده از امثال
آن فروگذار
نکرده اند.

تفنگها
عموماً انگلیسی
است. یک
کارخانه توپ
ریزی هم در
تبریز تاسیس
کرده‎اند.
باروت را خود
ایرانیان می
سازند. مشق
افراد نظامی
خیلی سهل است
چه عموماً از
فن تیراندازی
بی بهره
نیستند. عده
توپخانه و
سواره نظام
عموماً قداره
انگلیسی و
پیاده نظام
سرنیزه دارند.
" (ص 169)

در این جا باز
باید نویسنده
را به باد
انتقاد گرفت
که هرجا که
مشکلی می بیند
، سریعا آن را
به مذهب ما
نسبت می دهد .

به نظر من
مردم ما با
تغییر و اصلاح
مخالف نبوده
اند ، اما چه
اصلاحی ،
اصلاحی که طبق
اسلام باشد ،
نه اصلاحی که
عقاید اسلامی
مردم را زیر
سوال ببرد .
اصلاحی که
بدون هیچ
فرهنگ سازی
قبلی ، در
مملکت اجرا
شود ، محکوم
به شکست است .
که نویسنده
اصلاحات را
طبق آموخته
های غربی خود
می بیند . اگر
چه اگر منصف
باشیم ، عقاید
خرافی و نیز
خودساخته و
دور از شریعت
اسلام که در
مردم بوده است
، از عوامل
مهم عقب
ماندگی ماست .

- فمینیسم :

" اهالی از
مشاهده لباس
زنان روسی سیر
نمی شدند،
خصوصاً تعجب
کرده بودند که
چرا این زنان
چادر ندارند،
می پرسیدند که
چطور زنان ما
گشاده روی
حرکت می‎کنند و تنبیه
نمی شوند، من
گفتم اغلب
اوقات هم
وجاهت بدون
عواقب و خیمه
بچش ما جلوه
گر نمی‎شود،
ولی این جواب بیشتر
به معما شبیه
بود تا جوابی
که ایشان انتظار
داشتند. " (ص 202)

متاسفانه
چون نویسنده
سطحی نگر است
و افکارش بر
آزادی منطبق
بر قوانین غرب
رشد یافته ،
چادر را
خلقیات منفی
ایرانیان می
داند .

اگر چه در
گذشته و شاید
در حال ، مقدس
مآبی بعضی از
مسلمان نماها
باعث شده است
که بعضی از
زنان ما اسلام
را عامل محدودیتشان
می دانند . اما
در واقع عامل
محدودیتشان
به خاطر عمل
مسلمانان است
.

- جنگ های
داخلی :

" مملکت
ایران همیشه
گرفتار
اغتشاشات
داخل و جنگهای
پیاپی بوده.
در میان
سلاطین اخیر
آن سه نفر را
می‎توان
بزرگتر از
دیگران شمرد.
تیمورلنگ
معروف یا
نادرشاه، شاه
عباس کبیر و
فتحعلیشاه که
هنوز به سلطنت
باقی است آن دو
پادشاه مملکت
را بضرب شمشیر
توسعه داده ملک
را از تعرض
بیگانگان
خلاص
کردند،ولی
فتحعلیشاه
صلح طلب و
طرفدار سعادت
و راحتی ملت
خویش است. " (ص 252)

عوامل شهری و
اقتصادی

- سازه
بد شهری:

" شهرهای
ایران عموماً
جز کوچه‎های
تنگ چیزی
ندارد، طرفین
این کوچه‎ها
دو ردیف دیوار
ساده مشاهده
می‎شود
که به درب
ورود خانه‎ها
مثقب است.
هرگز در کوچه‎ها
کسی گردش نمی‎کند و در باغ‎ها
جز درخت میوه
و چفته موچیزی
دیده نمی‎شود. " (ص 112 و 113)

- بدی راه و
ترابری:

" اهالی این
مملکت گاری
چرخ دارندیده
اند، از همینجا
می‎شود
حالت اسفناک
راه ها را حدس
زد، راه ها
عبارت از
خطوطیست که
علف آن پایمال
شده و در اراضی
سنگلاخ که
آثار پا نمی
ماند بدون بلد
مسافر گم می‎شود. " (ص 138)

بازار بد

" چون قرار
بود که چندین
روز در زنجان
بمانیم موقع
را غنیمت
شمرده به تماشای
بازاری که در
نهایت فقر و
کثافت بود
رفتم. در تمام
دکاکین مقدار
زیادی فیروزه
دیده می‎شود ولی با
اینکه این سنگ
محصول خاک
ایرانست در
روسیه
ارزانتر می‎توان آن را
تحصیل نمود.
استخراج این
سنگ در دنیای
امروز منحصر
بدو معدن
ایرانست که
یکی از آنها
اخیراً کشف
شده و فیروزه
آن متوسط است،
معدن دیگر که
ملکیت آن بشاه
اختصاص دارد
درخراسان
واقع شده که
متاسفانه
فعلاً در
انقلاب است.

میوه در
بازار زیاد
بود ولی اغلب
کال است فقط بهترین
گلابیها را در
آنجا یافتم. " (ص
228)

نتیجه گیری

در پایان
باید در جواب
سوال ، آیا
ایرانیان هم
خلقیات منفی
دارند ؟ بگوییم
بلی !

ایرانیان که
تافته جدا
بافته ای
نیستند که یک مشت
فرشته بی گناه
باشند . در
توضیحاتی که
در ذیل بعضی
از خلقیات
منفی دادم ،
شاهد این
هستیم که
ایرانیان هم
دارای خلقیات
منفی هستند .

که این
خلقیات باعث
این شده که آن
ابهتی که کشور
های اسلامی و
مخصوصا ایران
در اوایل شکل
گیری تمدن
اسلامی
داشتند ، از
دست بدهد .

در اینجا ذکر
چند عامل خالی
از لطف نیست :

1-      در زماني
که ما در اوج
بوديم ، غرب
اصلا تمدن و فرهنگي
نداشت که
بخواهد با
تمدن و فرهنگ ما
رقابت کند .

2-   بروز جنگ
هاي صليبي که
غربي ها را با
دنياي خارج
آشنا ساخت و
هنگامي که
پيشرفت هاي
مسلمانان را
ديدند تازه به
خودشان آمدند
که چقدر از علم
و فرهنگ دور
بوده اند .

3-      استفاده
غربي ها از
وسايل روز و
تکنولوژي هايشان
و اسير بودن
ما ايرانيان
در خرافات و دوري
از استفاده از
وسايل جديد و
نو .

4-   از همه
بدتر گم کردن
هويت اصلي خود
و نيز دچار يک
نوع سکون و بي
حرکتي شدن بود
، که از
مهمترين
عوامل
فروپاشي يک
تمدن است . و
اين مسئله ادامه
پبدا مي کند
تا زمان قاجار
ها که يک عده
منور الفکر که
مي خواستند به
اصطلاح مملکت
را به پيشرفت
برسانند .
امام
متاسفانه به
جاي اينکه
مباني اصلي و
علوم پيشرفته
را فراگيرند ،
در اين توهم
دچار شدند که
اسلام علت عقب
ماندگي ماست و
آمدند سطوح و
ظواهر غرب را
از غرب گرفتند
، همان چيز
هايي که غرب
اصلا به آن
توجه نمي کرد .

سالها قبل
غرب آمد واز
اسلام ما
استفاده کرد و
به پيشرفت
رسيد و
روشنفکران ما
به جاي اينکه
راه را پيدا
کنند ، پا را
در منجلاب
رفتار هاي
حيواني غرب
گذاشتند .

ما هميشه به
ايراني بودن
خود مي باليم
ولي متاسفانه
گذشته ما
داراي نقاط
سياهي است که
اگر بازگو
کنيم ، شايد
ديگر آن
احساسي که
الان از ايران
يا بهتر بگويم
گذشتگان خود
داريم ، ديگر
نداشته باشيم
.

مردم ايران ،
مردمي با
اعتقاد هستند
اما در بعضي
از مواقع نمي
دانند از اين
عقيده چطور
استفاده کنند
. براي مثال ما
حمله مغول را
يکي از علل
عقب ماندگي
خود مي دانيم .
وقتي مغول ها
حمله کردند
داراي پانصد
هزار نظامي
جنگجو بودند
در حالي که
سپاه ايران
داراي پنج
ميليون جنگجو
بوده ، اما چرا
جلوي اين
دشمنان
ايستادگي نمي
کنند و آن فجايع
بار مي آيد ؟
فقط به دليل
اين است که
ايرانيان در
آن زمان
اعتقادشان
اين بوده که
شاه چون صاحب
فر ايزدي است
و سايه خداوند
است ، هرچه
بگويد همان
باد بشود و
وقتي
خوارزمشاه از
ميدان مي
گريزد و چنگيز
صاحب فر ايزدي
مي گردد ،
نبايد جلوي او
ايستاد حتي
اگر به هيچکس رحم
نکند !!!

و با همين
عقيده شاهان
تا مدت هاي
مديدي بر اين
مردم ساده با
تمام ظلم و
ستم حکومت
کرده و هيچکس
اعتراضي به
وضع موجود
نداشته است و
اگر کسي هم
اعتراض مي کرد
توسط خود مردم
تکفير مي شد و
مي بايست سر
به تيغ جلاد
بسپارد .

البته به نظر
من اين عقيده
في نفسه خوب
است اما در
جايي که براي
امام معصوم
خرج شود .

هزاران بار
تاسف که فرزند
فاطمه (س) را با
فجيع ترين
حالات به
شهادت مي رسانند
و خم به ابروي
کسي نمي آيد ،
امام شاه هر کاري
راکه مي خواهد
مي کند و مردم
و همه تایيد مي
کنند .

اگر امامان
معصوم ما در
ايران بودند و
يا ما تحت
حکومت آنان
بوديم ، با
اين عقيده که
ما داشتيم ،
الان وضع جهان
به اين گونه
نبود .

البته نبايد
از اين موضوع
مهم گذشت که
در همين ربع
قرن گذشته
مرداني آمدند
که آبروي
ريخته ما را
به ما
بازگرداندند
و گويي روح
انقلابي زمان
حضرت محمد (ص)
در کالبد جهان
دميده شد .

چه شد که يک
انقلاب در
تمام دنيا با
تمام تهديدات
و تحريم ها و
بي محلي ها به
بار نشست و در
حال حاضر به
عنوان الگوي
مبارزات با
نظام سلطه
گشته است ؟

در اینجا
نگاه به خود
نویسنده کتاب
هم لازم است ،
ایشان یک فردی
است که از طرف
بزرگان روسیه وارد
ایران شده با
پیش زمینه
فکری ، آن هم
نگرش منفی
نسبت به ایران
و ایرانی و
نیز اجازه نداشته
هرچه که می
بیند ،
یادداشت کند و
باید طبق
سیاست های
دولت روس جلو
برود ، که اگر
نرود از نان و
آب می افتد .

اگر در این
کتاب دقتی شود
، می بینیم که
او در اکثر
جاها از شاهان
و رئوس تمجید
می کند و از
عوام انتقاد .
چرا که رئوس
آن ها را در
طول سفر تحویل
گرفته و
بزرگشان کرده اند
، اما مردم چه
؟ اصلا به
مردم چه ربطی
دارد
که با خارجی
ها معاشرت
کنند ؟!

نویسنده طبق
پیش زمینه های
فکری این
مسائل را در
ایران بیان می
کند که بعضی
ها از دستکاری
غرض ها مصون
مانده و درست
از آب در می
آید .

در چند جا
نویسنده عامل
این خلقیات را
مذهب و شریعت
می داند . که از
این مسئله می
توان
دو نتیجه
گرفت :

1-      شخص نسبت
به اسلام
شناخت نداشته
و یا اگر
داشته با نگرش
منفی داشته

2-      عمل بد
مسلمانان
عامل این است
که
نامسلمانان ،
اسلام را عامل
رذایل اخلاقی
دانند .

در میان
خلقات منفی
ذکر شده چند
نمونه بود که می
توان گفت از
دلایل عقب
ماندگی ماست :

1-   در
چارچوب دین
اسلام ، دینی
که بهترین ها
را برای انسان
به ارمغان می
آورد ، حرکت
نکردن ؛ و از دین
برداشت شخصی
کردن و به
صورت منفعتی
از دی استفاده
کردن .

2-      راحت
طلبی و ترسو
بودن شاهان و
آماده نبودن
آنان در مواجه
با مشکلات

3-      از بین
بردن کسانی که
از روی دلسوزی
خواستار
اصلاح بودند

4-      افراط و
تفریط در کار
ها که تا الان
نیز از عوامل
مهم عقب
ماندگی ماست .