دانشكده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

شادمان
در سرزمين
ديگران

نگاهی
به عطر سنبل،
عطر کاج،
نوشته فيروزه
جزايري دوما

احمد
طالبي

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي درس
مباني تاريخ
اجتماعي
ايران

موضوع:
خلقیات منفی ایرانیان
در سفرنامه ها

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

دی
1386

مشخصات
کتاب: جزایری
دومت، فیروزه
(1384) .عطر
سنبل، عطر
کاج. ترجمه محمد
سليماني نيا.
نشر قصه.  (چاپ هفتم)

ضرورت
موضوع:

براي
ارزيابي يک
متاع هميشه
يکي از بهترين
راهها مقايسه
آن با کالاهاي
مشابه است.
وقتي دو جنس
در کنار
يکديگر قرار
مي گيرند بهتر
مي توان در
موردشان به
داوري نشست و
آزمودشان.

ما
نيز براي
شناختن
خودمان چاره
اي نداريم جز تن
دادن به نقد و
داوري
ديگراني که ما
را از بيرون
مي بينند.
کساني که از
فرهنگي ديگر
مي آيند يا
فرهنگهاي
ديگر را تجربه
کرده‌اند
ديگرگونه‌تر
ما را مورد
ارزيابي و نقد
قرار مي دهند
و داوري آنها
داراي
ويژگيهايي
است که در
کارهاي خودمان
کمتر ديده مي
شود.

بسياري
چيزها در چشم
اهالي يک
فرهنگ عادي به
نظر مي‌آيد و
سوالي بر نمي‌انگيزد
حال آنکه
کساني که
تربيتي
متفاوت و
برگرفته از
فرهنگي ديگر دارند،
قاعدتا در يک
فرهنگ بيگانه
نکاتي را مي‌بينند
و سوالاتي
برايشان طرح
مي‌شود که
شايد کمتر به
چشم اهالي آن
فرهنگ بيايد و
البته ممکن
است به دليل
آنکه در آن
فرهنگ نزيسته‌اند
در درک بسياري
مسائل عاجز
بمانند و
تحليلي
اشتباه از آن
ارائه نمايند.

نويسنده
کتاب عطر
سنبل، عطر کاج
نيز گرچه سالهاي
ابتدايي
زندگي خود را
در ايران
گذرانده است،
اما پس از
مهاجرت به
آمريکا
چنانکه از کتابش
بر مي‌آيد، با
اين فرهنگ انس
گرفته و
تربيتي
آمريکايي
يافته است.
نگاه او به
ايران و فرهنگ
ايراني منحصر
به خاطرات
کودکي و
خلقيات پدر و
مادر و اقوام
نزديکش است.

او
در جاي جاي
نوشته‌اش با
رودررو قرار
دادن فرهنگ
ايراني و
آمريکايي به
خواننده
امکان مي‌دهد
تا نگاهي
گسترده‌تر به
اين دو فرهنگ
داشته باشد.

معرفي
کتاب

عطر
سنبل، عطر کاج در اصل
ترجمه کتاب (Funny in farsi خنده دار
به فارسي) است
که توانسته
جزو
پرفروش هاي
کتاب آمريکا
در دو سال
گذشته باشد و
جوايز متعددي
را کسب کند،
از جمله يکي از سه
کانديداي
نهايي جايزة
تربر (معتبرترين
جايزة
کتاب هاي طنز
آمريکا) و کانديداي
جايزة
pen آمريکا در
بخش آثار
خلاقه
غيرتخيلي در
سال 2005. در ايران
هم اين
کتاب تا امروز
به چاپ يازدهم
رسيده است. به
سايت
amazon.com  هم
که سر بزني و
اسم انگليسي
کتاب را
جست وجو کني،
مي بيني که از
آن،
انواع
و اقسام طرح
جلدها يعني
انواع چاپ ها
هست، و
خوانندگان
اين سايت، از 5
ستاره، 5/4 ستاره
به کتاب داده اند.

اين
کتاب بنا بر
تاکيد خود
نويسنده
ماجراي زندگي
اش در آمريکا
است اما چه در
آمريکا و چه
در ايران به
عنوان کتاب
طنز معرفي شده
است.

خواننده
اين کتاب شانس
آن را دارد که
شاهد تقابلهاي
فرهنگ ايراني
و فرهنگ
آمريکايي از
خلال روايت يک
دختر متولد
شده در آبادان
و باليده در
آمريکا باشد
که سعي مي کند
جنبه هايي از
زندگي خود و
خانواده‌اش
در آمريکا را
به گونه اي
ساده و بامزه
تعريف کند.

اين
طنز و بامزگي
در سراسر کتاب
جريان دارد و باعث
مي شود که
خواننده کمتر
از خواندن آن
احساس خستگي
کند و گاه
آشکارا لبخند
بزند.

سر ميز ناهارخوري
کپه اي از
نقره‌جات
تلنبار شده بوده
از زنگار سياه‌شان
معلوم بود
آخرين باري که
تميز شده
بودند، مردم
هنوز با اسب و
درشکه سفر
مي کردند.
(صفحه 127)

زن صاحب
زشت‌ترين
بيني‌اي بود
که تا آن وقت ديده
بودم، به نظر
مي‌رسيد بيني‌اش
را با منقار
يک پرنده عجيب
تاخت زده. حدس
مي‌زدم جايي در
اعماق جنگل‌هاي
گرمسيري
برزيل، بر
فراز يک درخت
انبه، يک توکان
با يک بيني انسان
زندگي مي‌کند.
(صفحه 165)

اغلب
مشتري‌هاي
دائمي، ذرت
بوداده
خانواده سفارش مي‌دادند.
خوراکي‌هايي
که از ظرفش مي‌شد
به جاي وان
حمام بچه
استفاده کرد.
(صفحه 129)

رفت
ادارة
گذرنامه و
شناسنامه اش
را به
کارمند
آن جا ارائه
کرد. کارمند،
شناسنامه را
ورق زد، به
پدر پس داد و
گفت: متأسفانه
يک صفحه‌اش
نيست. صفحة
آخر بخش مربوط
به فوت، گم
شده بود، پدر
با التماس گفت من که
زنده‌ام .
(صفحه 91)

و...

نويسنده
در يادداشتي
براي ترجمه
فارسي اين
کتاب مي
نويسد:

"وقتي
خردسال بودم،
پدرم آن قدر
از ماجراهاي دوران
کودکي‌اش در
اهواز و شوشتر
برايم تعريف
مي‌کرد که حس
مي کردم آن
دوران را
همراه او
گذرانده‌ام.
زماني که خودم
صاحب
فرزنداني
شدم، خواستم آن
ها ماجراهاي
من را بدانند.
به همين دليل
بود که اين
کتاب را
نوشتم.

بسيار
خوشحالم که
اکنون نسخه‌اي
فارسي از آن
در دسترس
هموطنانم
قرار دارد. اميدوارم
احترام و عشق
عميقي که به
خانواده و فرهنگم
دارم در اين
صفحات جلوه
يابد. اگرچه
بيشتر عمرم را
خارج از ايران
گذرانده‌ام،
ايران هنوز در
رگ هاي من
جاري است."

او در
روايتي که از
فرهنگ ايراني
دارد گاه به طعنه
و با نيش سخن
اين فرهنگ را
در مقابل فرهنگ
آمريکايي
تحقير مي کند
و گاه نيز
آنچنان که در
اين يادداشت
آورده
خواننده را
متوجه اين نکته
مي‌کند که  ايران
هنوز در رگ‌هاي
او جاري است.

احساس
ايراني بودن
فيروزه
جزايري را مي‌توانيم
در مواردي
ببينيم که وي
به عنوان يک
ايراني مورد
حمله قرار
گرفته است.

در
مورد تنفر
آمريکايي ها
از شهروندان
ايراني‌تبار
در پي تصرف
سفارت آمريکا
در تهران مي‌نويسد:
"شايد بزرگ‌ترين
بي‌عدالتي در
موج تنفر از
ايراني‌ها
اين بود که
ايراني‌ها
اغلب از تحصيل‌کرده‌ترين
و موفق‌ترين
مهاجران در
آمريکا هستند.
اخلاق کاري و
دغدغه براي
تحصيل، از ما
شهرونداني
تقريباً ايده‌آل
مي‌سازد. هيچ‌کس
نظر ما را
درباره‌ي
اينکه گروگان‌گيري
کار درستي بود
يا نه نمي‌پرسيد،
ولي تک‌تک
ايراني‌هاي
آمريکا تاوان
آن را مي‌پرداختند.
يک بچه يک
گلوله‌ي
کاغذي پرت مي‌کند،
تمام کلاس
تنبيه مي‌شوند."
(ص۱۱۷ و ۱۱۸)

و "
فرانسوي بودن
در امريکا مثل
اين است که
اجازه ورود به
همه جا را روي
پيشاني‌ات
نوشته باشند....
به نظر مي‌آيد
هر آمريکايي
خاطره خوشي از
فرانسه داشته باشد...
من هميشه مي‌گويم:
مي دانيد که فرانسه
يک گذشته
استعماري زشت
دارد! ولي اين
براي کسي مهم
نيست. مردم
شوهرم را مي‌بينند
و ياد خوشي‌هاشان
مي‌افتند. من
را مي‌بينند و
ياد گروگان‌ها
مي‌افتند." (ص۴۶
و ۴۷)

او حتي
مداراي ديني
ايرانيها را
نيز مطمح نظر دارد:
"در ايران
اکثر مردم،
البته نه همه،
مسلمان بودند.
ايراني‌هاي
مسيحي و يهودي
در آرامش
اعمال مذهبي
را به جا مي‌آوردند.
من و خانواده‌ام
مسلمان
غيرمتعصب
بوديم، مثل
بيشتر مردم. تصور
پدر و مادر از
مذهبي بودن
اين بود که
صدقه بدهند و
گوشت خوک
نخورند. آن‌وقت‌ها
فقط زن‌هاي
مسن يا
روستايي چادر
سر مي‌کردند.
زن‌هاي شهري
ترجيح مي‌دادند
مثل ژاکلين
کندي يا
اليزابت
تيلور لباس
بپوشند." (ص۱۰۴)

و در
مورد
فاميلهايش
هرچند که در
اين کتاب بارها
هدف طعنه قرار
گرفته‌اند:
"قبل از اينکه
با فرانسوا
ازدواج کنم،
به او گفتم من
تير و طايفه
ام هم سر
جهازم است.
فرانسوا گفت
که عاشق تير و
طايفه است، به
خصوص مال من.
حالا هروقت به
ديدن فاميل مي‌رويم
- که همه شيفته‌ي
شوهرم هستند-  مي‌بينم
که ازدواج او
با من اصلاً
به خاطر همين
تير و طايفه
بوده. بدون
خويشانم من يک
رشته نخ هستم؛
با همديگر، يک
فرش ايراني
رنگارنگ و پر
نقش و نگار مي
سازيم." (ص۱۰۳)

و "با
همديگر
خويشان من
اتحادي مي‌سازند
که نمايش يک
عشق خانوادگي
پايدار و بي‌ريا
است، چيزي که
باعث تاب
آوردن در سختي‌ها
و جشن گرفتن
در خوشي‌ها مي‌شود.
" (ص ۱۰۳)

به غناي
زبان فارسي در
مقابل زبان
آمريکايي اشاره
مي‌کند: "همه‌ي
ما که مهاجرت
کرديم مي‌دانستيم
توي آمريکا با
هزار جور مشکل
روبرو مي‌شويم،
اما هيچ وقت
فکر نمي‌کرديم
اسم‌مان اين
قدر دردسرساز
شود.
پدرمادرهاي
ما کف دستشان
را بو نکرده
بودند که يک
روز از جايي
سر در مي‌اوريم
که حکومت
اسمهاي تک
سيلابي است...
آيا آمريکايي
ها مي‌دانند
چه محدوده
وسيعي از
صداهاي داخل
حلقي را
ندارند؟ خب،
لابد
زبانشناس‌ها
دليلش را مي‌دانند،
اما حتم دارم
فرهنگ آمريکا
غني‌تر مي‌شود
اگر ياد
بگيرند کمي
زبانشان را
بچرخانند  و ياد
بگيرند «خ» و
«ق» را تلفظ
کنند. مثل
اضافه کردن
چند ادويه
جديد است به
قفسه آشپزخانه.
آهاي دارچين و
جوز هندي، براي
هل و سماق هم
جا باز کنيد. "
(ص۶۸ و ۶۹)

مزه
تفريح در
طبيعت زيباي
ايران هم هنوز
زير دندان
نويسنده کتاب
است: "مسير بين
تهران و درياي
خزر يکي از
زيباترين
قسمت‌هاي کره
زمين است که
تا به حال
ديده‌ام. درخت‌ها
اطراف جاده
تنوعي از رنگ
را مي‌سازند
که بيش از آن را
هيچ جا نديده‌ام.
در راه از
کنار دسته‌هاي
بيشماري از گل‌هاي
وحشي بنفش مي‌گذشتيم.
هيجان‌انگيزترين
بخش سفر تونل‌هاي
متعددي بود که
از بين کوه‌هاي
البرز مي‌گذشت.
از تغيير آب و
هوا متوجه مي‌شديم
که داريم مي‌رسيم:
هرچه نزديک‌تر
مي‌شديم، هوا
تميزتر و شفاف‌تر
مي‌شد...روزهايمان
توي ساحل مي‌گذشت؛
قلعه ماسه‌اي
مي‌ساختيم،
گوش‌ماهي جمع
مي‌کرديم و
بين موج‌هاي
کوچک لب ساحل
بازي مي‌کرديم...

در
آمريکا، توي
ناحيه ساحلي
کاليفرنيا
زندگي مي‌کرديم
اما به ندرت
مي‌رفتيم
کنار دريا. آب
زيادي سرد بود
و موج‌ها
زيادي بلند.
يک سال به
اميد آب گرم،
تصميم گرفتيم
تعطيلات
برويم هاوايي.
پدر براي يک
هفته توي
جزيره واي‌کي‌کي
جا رزرو کرد و
گفت: «درست
وسط ساحل اتاق
گرفتم!». من که
هيچ وقت به
هاوايي نرفته
بودم، انتظار
يک بهشت
آرامبخش
گرمسيري
داشتم. در واي‌کي‌کي
فهميديم
اتاقي با
منظره
اقيانوس يعني
بايستيم توي
بالکن و گردن
بکشيم تا لکه
آبي‌رنگي در
يک گوشه‌ي دور
ببينيم. " (ص۶۰)

و ابراز
شيفتگي‌اش به
بستني ايراني
و در عين حال
تمدن کهن اين سرزمين:
"بستني
ايراني با
خامه فراوان و
پسته و هل
معطر، شاهدي
است بر اين که
ايران زماني از
تمدن‌هاي
بزرگ جهان
بوده. معتقدم
براي پيشرفت
صلح در
خاورميانه،
خوب بود يک
قاشق نقره‌اي
مي‌دادند دست
هريک از
رهبران و
گفتگوها جلوي
ظرف بزرگي از
بستني ايراني
انجام مي‌شد.
به همراه هر
قاشق بستني،
اختلاف‌هاي
سياسي هم آب
مي‌شد. " (ص۸۰ و ۸۱)

از اين
دست مي‌توان
نشانه‌هايي
را در اين
کتاب يافت،
اما بهتر است
به موضوع اصلي
اين نوشته بپردازيم:

صفات
منفي
ايرانيان:

موضوع
اصلي اين
نوشته به
عنوان
کارنوشت درسي بررسي
و احيانا نقد
صفات منفي
ايرانيان در
اين کتاب است.

در
مورد اين کتاب
خاص به دو
طريق مي توان
اين صفات را
ممتاز کرده و
به آنها
پرداخت.

نخستين
شيوه تقسيم‌بندي
بر اساس صراحت
موجود در بيان
نويسنده است.
يعني جاهايي
که نويسنده به
صراحت بر
فرهنگ ايراني
خرده گرفته
است و جاهايي
که نويسنده ناخرسندي
خود از فرهنگ
مادري را به
گونه اي غير
مستقيم نشان
مي دهد.

در
مورد اشارات
مستقيم مي‌توان
به عنوان مثال
به مواردي
اشاره کرد که
نويسنده در
مورد بيني زن ايراني
حرف مي‌زند:

"در
فرهنگ
ايراني، بيني
يک زن بسيار
مهمتر از يک
ابزار تنفسي
است، سرنوشت
اوست. دختري
با بيني زشت
به زودي ياد
مي‌گيرد که
تنها در روياي
يک چيز باشد:
يک جراح پلاستيک
زبردست. تنها
خانواده هاي
بسيار فقير
هستند که دست
به تصحيح
اشتباه‌هاي
دماغي طبيعت
نمي‌زنند. هيچ
مقداري از
جذابيت،
استعداد و هوش
نمي‌تواند
دماغ نازيبا
را براي يک
دختر جوان
جبران کند. بي
برو برگرد
بايد تصحيح
شود." (ص165)

در
اشارات غير
مستقيم هم مي
توان به
قضاوتهايي که
گاه در قياس
فرهنگ ايراني
و فرهنگ
آمريکايي مي‌شود
اشاره نمود:

" پدر
سپاس مي گويد
که در کشوري
زندگي مي کند
که مي‌تواند
راي بدهد. من
هم هميشه
سپاسگذارم که
مي‌توانم
اهداف و
آرزوهايم را
دنبال کنم و
زن بودن مانعم
نشود. من و
خويشانم به
ايراني بودن
افتخار مي‌کنيم،
اما قدر زندگي
در آمريکا را
هم مي‌دانيم.
جايي که آزادي
حکم فرماست."
(ص81)

و يا "به
پاس زندگي‌مان
در آمريکا...
شکرگزاري مي‌کنيم"
(ص۸۱)

و حتي
ياد کردن با
حسرت از
سوئيس:
"ايراني‌ها
هميشه سوئيس
را اوج مدنيت
تصور کرده‌اند:
کشوري کوچک و
تميز که لازم
نيست
رانندگان
اتوبوس بليت‌ها
را کنترل کنند
چون همه‌ي
مردم درستکار
هستند. به
علاوه سوئيس
هيچ وقت از
ورود ايراني‌ها
استقبال
نکرده که اين
هم جاذبه‌اي
مي‌سازد مثل
باقي چيزهاي
سخت‌ياب" (ص۷۷)

اين
کتاب البته در
مورد قياس
فرهنگهاي
ايراني و
آمريکايي
نوشته نشده و
به نظر نمي‌رسد
که نويسنده هم
چنين منظوري
از کار خود
داشته باشد
اما مي‌توان
در پس اين نقل
خاطرات موضع‌گيريهاي
نويسنده را در
اين مورد
دريافت.

شيوه
ديگري که در
اين نوشته
دنبال مي‌شود
پرداختن به
قضاوتهاي
نويسنده به
تفکيک در مورد
پدر و مادر به
عنوان دو فرد
ايراني،
فاميل به
عنوان گروهي
ايراني که نويسنده
متعلق به آن
است و جامعه و
فرهنگ ايراني
به عنوان يک
کل است.

نويسنده
البته غايب
بزرگ
داستانهاي
خود است. اين
داستانها
کمتر در مورد
خود نويسنده
است و بيشتر
به ديگران مي‌پردازد.
در جاهايي هم
که ناگزير به
سخن گفتن از
خود است به
گونه‌اي سخن
مي‌گويد که
گويا تمام آن
منفي‌بافي‌ها
فقط در مورد
ديگران صدق مي‌کند
و فيروزه از
آنها بري است
وگرنه خود وي
هم مي‌توانست
مورد بررسي
قرار گيرد.

يک
توضيح

سوالي
که پيش مي‌آيد
اين است که
چگونه نوشته‌هاي
نويسنده در
مورد
اطرافيانش را
مي‌توان به
فرهنگ ايراني
تعميم داد؟

مساله
اينجاست که
فيروزه
جزايري اين
کتاب را به
زبان انگليسي
نوشته. يعني
مخاطب او
آمريکاييان
هستند نه
ايراني‌ها.
مخاطب
آمريکايي
همانگونه که
در جاي جاي اين
کتاب مشخص
شده، آگاهي
چنداني از
ايران ندارد و
طبيعي است که
يک کتاب
خاطرات هم مي‌تواند
بر جهت
گيريهاي ذهني
او تاثير
بزرگي به جاي
گذارد. از اين
رو محتمل است
که خواننده
آمريکايي اين
کتاب، آنچه را
از پدر و مادر
خانم جزايري
مي‌خواند به
همه پدران و
مادران
ايراني و
خصوصيات
فاميل بزرگ
جزايري را به
همه فاميلهاي
ايراني تعميم
دهد وگرنه
بديهي است که
خواننده ايراني
در اين کتاب
به دنبال
شناخت
خصوصيات
ايراني‌ها آن
هم از خلال
سرگذشت خانمي
که سي سال پيش
از ايران
مهاجرت کرده،
نمي‌گردد.

نقد
پدر و مادر

بيشتر
حجم کتاب نقل
داستانهاي
پدر و تا حدي
مادر است.
فيروزه
جزايري در اين
مجموعه خاطره
بارها و بارها
پدر و مادر را
به دلايل
متعدد به سخره
مي‌گيرد و گاه
نيز مرزهاي
ادب را رد
کرده و پدر و مادر
خود را آشکارا
هجو مي‌نمايد.

"از
وقتي به
آمريکا آمديم
مادر را منبعي
از سرگرمي
تلقي مي‌کردم.
او زني بود که
انگليسي‌اش
بايد به
انگليسي
ترجمه مي‌شد.
زني که شماره
خانواده
"گوردين"  را توي
دفتر تلفن در
صفحه "ه" براي
همسايه
يادداشت مي‌کرد؛
اما تلفن
بقالي را در
حرف "آ" مي‌نوشت
تا شماره‌اش
در صفحه اول
باشد. در تمام
دوران تحصيل
من
فقط يک بار
به جلسه اوليا
و مربيان آمد
و حتا يک کلمه
از حرفها را
متوجه نشد.
وقت هايي که
قرار بود براي
جلسه باشگاه
خوراکي ببرم، مادر
هر بار مي‌خواست
ساندويچ پنير
تبريزي و
ريحان لاي نان
لواش درست کند
و يا شله زرد.
هميشه به او
مي‌گفتم:
فراموشش کن. و
آرزو مي‌کردم
کاش ياد مي‌گرفت
کلوچه جوي
کشمشي درست
کند. مادر با
اصطلاح
نوجوان‌ها،
حسابي از
مرحله پرت
بود." (ص145 و 146)

" چند
سال پيش،
برادرم فرشيد،
پدر و مادر را
با بليت درجه
يک به سفر
ژاپن فرستاد.
آن‌ها بيشتر
از غذاهاي سرو
شده توي درجه
يک خوششان
آمده بود تا
از خود ژاپن.
البته پدر
اقرار کرد که
بعد از پرواز
حالش بد شده
بود: «بس که
خوردم»

از سفر
که برگشتند،
برايم علاوه
بر سوغاتي‌هاي
ديگر، چهارده
بسته‌ي کوجک
مربا آورده
بودند.

پرسيدم:
«اين ها را از
کجا آورديد؟»

مادر
جواب داد:
«مال صبحانه‌ي
توي
هواپيماست.
هرکدام دوتا
گرفتيم.»

در حالي
که نمي‌خواستم
جواب را
بشنوم،
پرسيدم: «ده
تاي ديگر را
از کجا
آورديد؟»

«مال
باقي مسافرها
بود که
مرباشان را
نمي‌خواستند.»

مسافران
قسمت درجه يک
را تجسم کردم
که دستمال سفره
انداخته‌اند
روي پاهاشان و
ناگهان:
«ببخشيد شما
مرباتون را مي‌خواهيد؟»

مادر با
آن لهجه‌ي
غليظ
خاورميانه‌اي،
اگر گذرنامه‌ي
آن‌ها را هم
مي‌خواست با
کمال ميل مي‌دادند
تا از دستش
خلاص شوند.
تصوري منطقي
است که وقتي پدر
و مادر لخ لخ
کنان و با جيب
هاي پر از حبه
قند بسته‌بندي
شده و بطري
کوچک کچاپ از
هواپيما
پياده مي‌شدند،
تمام کابين
فهميده بودند
که آن ها معمولاً
با پروازهاي
ارزان سفر مي‌کنند." (ص83)

"تا قبل
از روز اول
دبستان لفينگ
ول، هيچ وقت مادر
را مايه
شرمندگي نمي‌دانستم
اما ديدن بچه‌هاي
مدرسه که همه
پيش از به صدا
درآمدن زنگ به
ما خيره شده
بودند، کافي
بود که وانمود
کنم او را نمي‌شناسم."
(ص9)

يا
زماني که
فيروزه و
مادرش در
برگشت از
مدرسه راه را
گم مي‌کنند و
دختر خردسالي
آنها را به
خانه‌شان مي‌برد
مي‌نويسد:
"حدس زدم دختر از
بچه‌هاي
دبستان است و
مي‌خواهد با
بردن ما به
خانه، اجرايي
خصوصي از سيرک
تماشا کند." (ص11)

نويسنده
به کرات به
صفات منفي
والدين خود
حمله مي‌کند.
اين رفتار
نويسنده را مي‌توان
از سويي به
ناخرسندي او
از خلقيات پدر
و مادر ارجاع
داد و از سوي
ديگر نيز مي‌توان
اينگونه
توجيه کرد که
او صرفا در
صدد توليد يک
متن فکاهي و
جذاب براي
خواننده
برامده والا
هيچ منظور
خاصي از
پرداختن
کنايه‌آميز
به رفتارهاي
پدر و مادر
ندارد.

به هر
روي برخي از
اين رفتارهاي
منفي را در اينجا
فهرست وار ذکر
مي‌کنم:

ارزان
جويي پدر: در
طول کتاب چند
بار به اين
موضوع بر مي‌خوريم
که کاظم به
شکلي افراطي
در پي اجناس
ارزان قيمت
است.

خريد
لوازم براي
اردو: "شنبه
بعد من و پدرر
راهي فروشگاه
شديم. پدر که
بيزاري‌اش از
خريد معروف
است، عقيده
دارد هر چيز
که قيمتش بيش
از آن باشد که
سال 1946 در اهواز
بود گران است.
خوشبختانه او
هميشه آمادگي
دارد براي
کلاسها و فعاليت‌هايي
که نوعي
پيشرفت را
وعده مي دهند،
خرج کند اما
چيزهاي ديگر
خيلي گران
محسوب مي‌شوند.
علاقه او به
خريد اجناس
نصف قيمت
توجيه مي‌کند
که چرا او
_تاجايي که
ما مي‌دانيم_
صاحب تنها کفش
نايکي جير به
رنگ خرمايي و
صورتي موجود
در آمريکا
است. چيزهايي
که او از حراجي‌هاي
انبارگرداني
خريده طيفي
است از اشياء
صرفا بي‌مصرف
_مثل يک آژير
قابل حمل_ تا
اجناس کاملا
بنجل _مثلا
چندتا پرنده
نمدي_. او حتا
پذيرفته که مردم
به کفش نايکي
خرمايي‌اش
جوري زل بزنند
که آشکارا از
سر حسادت نيست.
اما تخفيف
ويژه جاذبه
مغناطيسي
خاصي دارد که
بيش از حد
مقاومت پدر
است.

من و
پدر، فهرست در
دست يکراست
رفتيم بخش
حراج غرفه
لوازم
اردويي." (ص49)

انتخاب
لاس وگاس براي
گذراندن
تعطيلات به دليل
ارزاني: "لاس
وگاس منطقه
مورد علاقه
پدر در اين
کره خاکي است.
در بچگي ناچار
بودم تعطيلات
زيادي را توي
آن لانه فساد
وسط بيابان
تحمل کنم. تا
يک تعطيلي سه
چهار روزه مي‌رسيد،
پدر با
خوشحالي مي‌گفت
«برويم لاس
وگاس» من از
آنجا متنفر
بودم اما لاس
وگاس ارزان و
باب طبع پدر
بود. پس راه مي‌افتاديم."
(ص56)

اشتياق
پدر براي
استفاده از نمونه‌هاي
رايگان غذا:
"پرايس کلاب
البته نمونه‌هاي
مجاني دارد،
رديف‌هاي
متعدد و تعداد
بي‌شماري
نمونه. دلتان
پر مي‌کشد که
جديدترين
بوريتوي مرغ
يخ زده يا آن
رول‌هاي کوچک
هات‌داگ را
امتحان کنيد؟
با مقداري سوپ
آماده، ساندويچ
بستني، سس
اسپاگتي يا
رول گوشت خوک
چطوريد؟ همه
آنجا پيدا مي‌شود،
مجاني. سخاوت
حيرت
انگيزشان حتا
پرس دوم و سوم
را هم مجاز مي‌داند.
کساني را ديده‌ام
که دور و بر
ميز نمونه‌هاي
مجاني شيريني
براي مدتي
بيشتر از آنکه
يکي را بجوند
و رد شوند،
وول مي‌زنند.
اين افراد
ناشناس توي
فروشگاه که با
پررويي هرچه سر
راه شان باشد
مي‌خورند
حالا صاحب يک
چهره شده‌اند:
پدر." (ص82)

استقبال
از شاه به
خاطر مجاني
بودن سفر: "سال
1977 قرار بود شاه
و فرح به
آمريکا
بيايند و با
رييس جمهور
جديد، جيمي
کارتر ملاقات
کنند.آن موقع
تعداد کمي از
ايراني ها در
آمريکا بودند
و از همه‌شان
دعوت شده بود
براي استقبال
از شاه به
واشنگتن‌دي‌سي
بروند. دولت
ايران تمام
هزينه ها را
مي‌پرداخت.

پدر
دعوت را
پذيرفت. واکنش
برادرانم اين
طور بود:

«انگار
عقلتان را از
دست داده‌ايد.»

«چيزي
درباره
تظاهرات ضد
شاه نشنيده‌ايد؟»

«مطمئن
باشيد کتک مي‌خوريد»

«نرويد»

معلوم
بود
برادرهايم
نگرفته بودند
که «سفر با تقبل
تمام هزينه‌ها»
يعني چه." (ص111)

تکراري
حرف زدن و
زياده گويي‌هاي
پدر: حتي اين
موارد نيز از چشم
نويسنده دور
نمانده و از
قلم نيفتاده
است.

شرح
داستان شنا
ياددادن به
فرزندان
فاميل: هميشه
مي‌گفت «يک
استعداد ذاتي
توي اين کار
دارم» بارها و
بارها به شرح
دقيق لحظه‌اي
که يکي از
خواهرزاده‌ها
يا برادرزاده‌ها
شنا را ياد مي‌گرفت
و لحظات شگفت
قبل از آن،
گوش مي‌داديم...
هميشه داستان‌هاي
جذابش را با
اين جمله تمام
مي‌کرد: «بايد
خودتان آنجا
بوديد!» همگي
خوشحال بوديم
که آنجا
نبوديم.
داستان‌ها
چهارده بار
اول جالب بود
اما بعد از آن
مثل اسلايدهاي
تعطيلات
همسايه مي‌شد
که کليساي
جامع فرانسه
را از تمام
زوايا نشان مي‌داد.
بدبختانه هيچ
کاري نمي‌شد
براي پايان
دادن به اين
قصه‌ها انجام
داد." (ص75)

تعريف
کردن مکرر
خاطرات از بچه‌هاي
خواهرش: "پدر
عاشق اين است
که خاطرات
زيادي درباره
هرکدام تعريف
کند و از هوش،
بامزگي، و
دوست‌داشتني
بودن آنها
بگويد. به او
مي‌گوييم:
«اين يکي را
قبلا شنيده‌ايم»
ولي پدر هيچ
وقت حرف ما را
نمي شنود." (ص99)

و حتي
گفتگوي پدر با
انيشتن:
"پروفسور
انيشتين از
پدر خواست
مختصرى
درباره
برنامه
فولبرايت
بگويد كه
البته عبارت كليدى
در اينجا
«مختصرى» بود.
پدر اول
تاريخچه آن
بورس تحصيلى
را برايش شرح
داد و
اين
كه چطور
سناتور
فولبرايت بعد
از جنگ جهانى
دوم براى
گسترش تفاهم
ميان آمريكا و ساير
كشورها آن را
بنيان گذاشته.
پدر گفت كه باورش
نمى‌شد يك
معلم آبادانى
براى
چنين
بورس معتبرى
انتخاب شود،
هرچند كاملاً واجد
شرايط باشد.
به انيشتين
گفت كه هميشه
آرزوى تحصيل
در آمريكا را
داشته و اينكه
چقدر همه چيز
عالى بوده! و
تازه
صحبتش
گل انداخته
بود. خلاصه يك
خارجى تنها داشتيم
كه تمام سال
با هيچ كس
صحبت
نكرده
و يكهو تصميم
گرفته بود به
اندازه يك سال
براى نابغه از
همه جا بى‌خبر
حرف بزند.
مى‌شود تصور
كرد چه فكرى
در مغز هوشمند
آلبرت انيشتين
مى‌گذشت:
«ديگر
هيچ وقت درباره
فولبرايت
سئوال نكن.» "  (ص94)

زبان
انگليسي پدر و
مادر: فيروزه
جزايري حتي به
زبان انگليسي پدر
و مادرش نيز
توجه دارد و
آنها را از
اين بابت که
حتي تا آخر هم
لهجه خاور
ميانه‌ايشان
باقي ماند
سرزنش مي‌کند.

"رفتن
به آمريكا هم
هيجان انگيز
بود و هم دلهره آور
اما دست كم
خيالمان راحت
بود كه پدر به
زبان انگليسى
مسلط است...
خيال مى‌كرديم
آمريكا خانه
دوم او است. به
آمريكا كه رسيديم
احتمال داديم
پدر زندگى
خودش را با يك
نفر ديگر
اشتباه گرفته
است. از نگاه
متعجب
صندوقداران
مغازه ها،
كاركنان پمپ
بنزين و
گارسون‌ها مى‌شد
حدس زد كه پدر به
روايت خاصى از
زبان انگليسى
صحبت مى‌كرد
كه هنوز ميان
آمريكايى‌ها
رايج
نشده.
در جست وجوى Water Closet  (اصطلاحى
قديمى براى
توالت) توى يك
فروشگاه بزرگ معمولاً
به دستگاه
آب سردكن يا
بخش مبلمان منزل
مى‌رسيديم. به
لطف ترجمه‌هاى
پدر،
خودمان
را از سگ داغ (Hot Dog)، ماهى
گربه‌اى
(Cat Fish)  و
توله‌سگ ساكت (Hush Puppy) دور
نگه داشتيم و
هيچ مقدارى از
خاويار نمى‌توانست
قانع‌مان كند
كه به كيك گل
(Mud  Pie)  لب
بزنيم. تعجب
مى‌كرديم پدر
چطور بعد از
مدت‌ها تحصيل
در آمريكا، اين
همه سوءتفاهم
زبانى با مردم
آنجا داشت. به
زودى فهميديم
كه دوران
دانشگاهش عمدتاً
توى كتابخانه
گذشته و در
آنجا از هر تماسى
با آمريكايى‌ها
به جز استادان مهندسى‌اش
پرهيز كرده
بود. تا وقتى
مكالمه محدود
بود به
بردار ها،
كشش سطحى
مايعات و مكانيك
سيالات، او به
مهارت مايكل
جكسون با كلمات
مى‌رقصيد اما
يك قدم دورتر
از دنياى
درخشان
مهندسى نفت،
زبانش پيچ مى‌خورد." (ص13 و 14)

يا " پدر
و مادر حالا
سي سال است که
در آمريکا
زندگي مي‌کنند،
و انگليسي‌شان
تا حدي پيشرفت
کرده، اما نه
آنقدرها که مي‌شد
اميدوار بود.
تمام تقصيرها
به گردن آنها
نيست، واقعيت
اين است که
انگليسي زبان
گيج کننده‌اي
است. وقتي پدر
از دخترِ
دوستش تعريف
کرد و او را homely ناميد،
منظورش اين
بود که
کدبانوي خوبي
مي‌شود. وقتي
از رانندگان Horny گلايه
مي‌کرد، مي‌خواست
بگويد زياد
بوق مي‌زنند.
و براي پدر و
مادر هنوز
قابل درک نيست
چرا نوجوان ها
مي‌خواهند cool باشند
براي اينکه hot محسوب
شوند." (ص17)

دينداري
مناسکي و بي‌اعتنايي
به محتواي آن:
در اين زمينه
نويسنده
مراسم عزيمت
به لاس وگاس را
شرح مي‌دهد:

"مراسم
سفر هميشه
يکسان اجرا مي‌شد،
پنج صبح بيدار مي‌شديم
و پنج و ربع
توي جاده
بوديم... در مهم‌ترين
بخش مراسم،
مادر، قرآن را مي‌گرفت
بالاي چارچوب
در و يکي يکي
از زيرش رد مي‌شديم...  من
هميشه از توسل
به مذهب در رابطه
با لاس وگاس
معذب مي‌شدم،
مطمئن‌ام
پيامبر(ص)
هرگز چنين
جايي را تأييد نمي‌کند."
(ص56)

بي‌اعتنايي
به روز تولد:
پدر فيروزه
روز تولد خود
را نمي‌داند و
بعد از سفر به
امريکا
حسابگرانه
روز تولد مادر
را براي خود
برگزيده است.
"پدر دقيقا نمي‌داند
که تولدش چه
روزي است. هر
وقت بچه‌اي در
خانواده پدر
به دنيا مي‌آمد،
پدربزرگ
تاريخ تولدش
را توي صفحه
اول قران
خانوادگي
يادداشت مي‌کرد.
اشکال اين روش
وقتي معلوم شد
که يکي آن قران
را گم کرد...
وقتي پدر و
مادر به
آمريکا آمدند،
پدر بايد يک
روز تولد براي
خودش انتخاب مي‌کرد.
او که هميشه
مرد حسابگري
بود، 18 مارس
_روز تولد
مادر_ را براي
خود انتخاب
کرد. حساب
کرده بود آن
طور پرکردن
ورقه‌ها راحت‌تر
مي‌شود چون
فقط يک تاريخ
را بايد حفظ
کند." (ص 84)

ورود
پدر به حريم
خصوصي و باز
کردن نامه
دوست هم
دانشگاهي: چند
روز بعد پدر
متوجه پاکت
بزرگي شد که
براي دانشجوي
انصرافي رسيده
بود. بازکردن
اتفاقي نامه‌هاي
ديگران هميشه
يکي از
تفريحات مورد
علاقه پدر
بوده است." (ص92)

بي
علاقگي پدر به
امور فرهنگي:
به تنگ آمدن
او از همراهي
با ديگران در
بازديد از
مراکز فرهنگي.

"بعد از
چند تعطيلي
پربار فرهنگي،
پدر متقاعد شد
که آدم‌ها
ارزش تنهايي
را دست کم مي‌گيرند.
بين دو گزينه
موجود، وقت
گذراني با انساني
مهربان ـ که
براي يک مهندس از
کشوري که هرگز
اسمش را
نشنيده، از
تعطيلات آخر
هفته خودش
گذشته بودـ يا
مطالعه مثلا
فرضيه‌هايي
درباره
مکانيک
سيالات،
انتخاب او روشن
بود. پدر به
دفتر
فولبرايت
اطلاع داد که
با سپاس
فراوان، مشکل
تنهايي‌اش حل
شده است. "  (ص93)

نقد
فاميل

اقامت
طولاني فاميل:
خانم جزايري
علي الظاهر
شاکي است از
فاميل‌هايي
که براي مدتي
طولاني به
خانه آنها مي‌آمدند
و اقامت مي‌کردند.

" توي
فاميل ما مدت
اقامت با واحد
فصل شمرده مي‌شد.
کسي به خودش
زحمت نمي‌داد
نصف کره زمين
را طي کند تا
فقط ماه
دسامبر را
بماند. مي‌ماند
و بهار
کاليفرنيا،
مراسم فارغ
التحصيلي بچه‌ها
در تابستان، و
جشن هالووين
را مي‌ديد.
مهم نبود که
خانه براي خود
ما هم به زحمت
جا داشت."
(ص30)

علاقه
به غذا به جاي
فرهنگ: "بعضي‌ها
سرزمين
بيگانه را از
طريق موزه‌ها
و مناظر
تاريخي مي‌شناسند
اما براي
فاميل من
امريکا بايد
با پرزهاي
زبان امتحان
مي‌شد" (ص31)

لقب
گذاري: در
ميان فاميل
نويسنده هر کس
را با لقبي مي‌شناسند
که ممکن است
از بچگي روي
او مانده باشد
و الان کاملا
بي‌ربط و موجب
رنجش او باشد.
"در فاميل
بزرگ ما هرکس
لقبي دارد.
اين لقب حک
شده بر سنگ،
اغلب نتيجه يک
اتفاق
ناخواسته است
که بعدها
معناي گسترده‌تري
مي‌يابد و
شاخص زندگي آن
فرد مي‌شود.
براي مثال پسر
عمويم اردشير
در پنج سالگي
عادت
ناخوشايندي
داشت
و در مهماني‌هاي
شام والدينش
پشت پرده‌هاي
سالن پذيرايي
مدفوع مي‌کرد...
اخيرا توي يک
مهماني
فاميلي
که همزمان
بود با دوره
رکود کسب
معمولا
پررونق او، يک
نفر گفت که
رستوران
اردشير چندان
خوب نمي‌گردد.
عمه‌ام جواب
داد: «خب از
کسي که پشت
پرده‌ها
برينه چه
توقعي
دارين؟»" (ص48)

معني
تعطيلات
خانواده: براي
خانواده
فيروزه تعطيلات
صرف رفتن به
خانه اقوام و
ازدحام ناشي
از آن مي‌شود.
"براي
خانواده
فرانسوا
تعطيلات به
معناي رفتن به
ويلاي ساحلي
دنج‌شان در
يونان بود،
جايي که در
بين فاصله
ماهيگيري يا
جستجوي اجناس
قديمي آب
آورده، به
برنزه کردن
پوست و تمرين
موج سواري مي‌پرداختند.
براي خانواده
من تعطيلات
غالبا به معناي
رفتن به خانه
يکي از اقوام
و خوابيدن روي
زمين بود،
فشرده بين
عموزاده‌هاي
متعدد." (ص65)

شايعه‌پراکني
در مهماني‌ها:
خانم جزايري
به رد و بدل
شدن اخبار
فاميل و همچنين
شايعه‌ها در دور
هم نشيني‌هاي
فاميلي اشاره
مي‌کند. "هر
سال در جشن
شکرگزاري،
همه فاميل جمع
مي‌شويم توي
خانه مرتضي
پسر عمه‌ام.
مادر خوراک
ميگوي سنتي
درست مي‌کند و
مي‌آورد، عمه
صديقه لوبيا
پلو با گوشت،
و عمه فاطمه
باقلواي
خانگي، بقيه
هم غذاي
ايراني مورد علاقه‌شان
را درست مي‌کنند
و همه غذاها
چيده مي‌شود
کنار بوقلمون
شکم پر و
مخلفاتش. بعد
آخرين اخبار
فاميل رد و
بدل مي‌شود.
معمولا
شايعاتي
درباره اينکه
کي قرار است
با کي عروسي
کند. بعد که
همه شايعات
گفته شد و افراد
مربوط همه‌اش
را تکذيب
کردند، به پاس
زندگي‌مان در
آمريکا و نعمت
بودن در کنار
هم شکرگزاري
مي‌کنيم." (ص80)

موقعيت
بد زنان براي
تحصيل:
نويسنده به
ممانعت از
تحصيل عمه
صديقه اشاره
مي‌کند.

"وقتي
مادربزرگ
داريوش دختر
جواني بود، به
گفته پدر از
همه باهوش‌تر
بود. در آن
زمان صديقه
اجازه نيافته
بود تحصيلاتش
را پس از ششم
ابتدايي ادامه
دهد و کمي بعد
ازدواج کرده
بود. تمام
برادرانش
دکتر يا مهندس
شدند. پدر اين  را بي
عدالتي بزرگي
مي‌دانست.
هميشه به من
مي‌گفت اگر
صديقه مي‌توانست
درسش را ادامه
دهد از همه‌شان
دکتر بهتري مي‌شد،
چون هم باهوش
بود و هم
بسيار خلاق." (ص100)

بي‌علاقگي
فاميل به علم:  فاميل
خانم جزايري
علاقه‌اي به
علم و دانش
ندارند البته
عبدالله در
اين ميان
استثنا است.
"عبدالله مرد
کتابخواني بود،
انساني با
معلومات که از
آموختن براي
نفس آموختن
لذت مي‌برد.
او که به زبان
عربي مسلط
بود، علاقه
زيادي به ريشه
هاي زبان‌شناسي
داشت. در عطش کسب
اين معلومات
او متفاوت از
باقي فاميل
بود. سيب
زميني، تربچه
و شلغم تنها
ريشه‌هاي
مورد علاقه
فاميل ما
بودند." (ص97 و 98)

نقد
جامعه و فرهنگ
ايراني

اگر
چه کم اما در
جاهايي
نويسنده کل
جامعه و کشور
ايران را
موضوع نوشته
خود قرار داده
و در مورد آن
اظهار نظر کرده
است.

تحصيلات
کم زنان: در
شرح جريان
ازدواج پدر و
مادر نويسنده
به بي‌اهميتي
درس خواندن در
زنان نسل مادر
مي‌پردازد.
"مشکل اينجا
بود که مادر
مثل بيشتر زنان
نسل خودش
تحصيلات کمي
داشت. در دوره
جواني او،
پيدا کردن
شوهر هدف اصلي
يک دختر در
زندگي بود.
درس خواندن،
نسبت به
هنرهايي مثل
دم کردن چايي
يا پختن باقلوا،
اهميت کمتري
داشت. " (ص10)

ازدواج
ايراني:
البته که
ازدواجها
بدون آشنايي
قبلي هستند (ص10)  و
همچنين به
صورت مصلحتي
سر مي‌گيرند.

"ازدواج
در فرهنگ ما
كاري به عشق و
عاشقي ندارد.
بيشتر
انتخابي
مصلحتي است.
اگر آقا و
خانم احمدي از
آقا و خانم
نجاتي خوششان
بيايد،
فرزندانشان
بايد با هم
ازدواج كنند.
از طرف ديگر
اگر پدر و
مادرها از هم
خوششان نيايد ولي
بچه‌هايشان
همديگر را
دوست داشته
باشند، خب
همين وقت‌هاست
كه اشعار
غمگين
عاشقانه
سروده مي‌شود.
اگرچه اين
پيوندهاي
مصلحتي از ديد
دنياي غرب
عجيب به نظر
مي‌رسد،
موفقيت آنها
شايد كمتر از
ازدواج‌هايي
نباشد كه با
برخورد دو
نگاه توي كلاب
پايه‌ريزي مي‌شود.
"  (ص30)

تاثير
پذيري سريع
فرهنگ ايراني:
نويسنده با
لحني که بيشتر
به تمسخر مي
ماند در شرح
مراسم عروسي
خود علاقه
دختران
ايراني را به
يافتن شوهر
تصوير مي‌کند.

"وقت
پرتاب
دسته گل رسيد.
اين رسم را در
ايران نداشتيم،
اما هر رسمي
که به يافتن
شوهر مربوط شود
به سرعت و
سهولت در
فرهنگ ما جا مي‌افتد."
(ص 155)

دستشويي
ايراني:
راوي حتي
دستشويي هاي
ايراني را نيز
به تمسخر مي‌گيرد.

"تنها
دستشويي‌هاي بازار
از نوع ايراني
بود،
که
تشکيل شده از
يک سوراخ کف
زمين. اگر بو
را مي‌شد مثل
صدا اندازه
گرفت، اين توالت ها
معادل صندلي‌هاي
رديف جلو توي
يک کنسرت شلوغ
بودند." (ص 66)

زندگي
فلاکت بار در
اهواز:
زندگي در
اهواز پس از
چندي اقامت در
ويتي ير فلاکت
بار توصيف مي
شود.

"بعد از
تقريبا دو سال
مسرت‌بخش بي
پشه توي ويتي‌ير،
به ايران
برگشتيم. من و
مادر به اهواز
رفتيم تا پيش
عمه فاطمه
بمانيم و پدر
در تهران کار
مي‌کرد. اهواز
شهري بود که
سخاوتمندانه
از نعمت خاک و
خل برخوردار
شده بود. هر
چيز که روي
خيابان‌هاي
آسفالت‌نشده
آن شهر حرکت
مي‌کرد، شامل
آدم، الاغ يا
ماشين، فقط
خاک را از سطح
زمين به صورت
کساني که توي
همان مسير
حرکت مي‌کردند
جابجا مي‌کرد.
به ندرت باران
مي‌باريد و
وقتي مي‌باريد،
خاک تبديل به
گل مي‌شد و گل
روي صورت بدتر
از خاک است.
تطبيق با محيط
جديد و
دشواريهايش
برايم آسان
نبود. تازه
داشتم به مزه
خاک توي دهانم
عادت مي‌کردم
که هجوم
قورباغه‌ها
در ابعاد
توراتي رخ
داد. قورباغه‌هاي
ريز شهر را
پوشاندند.
خيابان‌ها
زير لحافي از
قورباغه غلت
مي‌زدند. قبل
از ورود به هر
ساختمان،
بايد لايه‌اي
از دل و روده
چسبناک
قورباغه را از
کفش‌هايمان
پاک مي‌کرديم...
" (ص67)

طولاني
بودن روند
انجام کار در
ايران: پدر
فيروزه براي
عزيمت به
امريکا مجبور
است در روندي
طولاني و
چندين روزه
شناسنامه‌اش
را تعويض کند
اما دريافت
ويزا از سفارت
آمريکا تنها
دو ساعت طول
مي‌کشد. (ص 91)

نويسنده
اين کتاب
همچنين برخي
رسوم ايراني
را نيز به
گونه‌اي
تحقير کرده
است که بيشتر
در جريان
عروسي خود به
آن پرداخته
است.

فهرست
بزرگ دعوت
براي عروسي: "بر
خلاف فاميل
فرانسوا،
اقوام من گرم
برنامه‌ريزي
براي يک مراسم
لذت بخ بودند.
پدر و مادر، مثل
بابا نوئل،
فهرستي
طولاني از نام‌ها
پيش رو داشتند.
اين اولين
عروسي
فرزندان‌شان
بود و نمي‌شد
کسي را از قلم
بيندازند.
سالن پذيرايي
گنجايش ۱۶۵
نفر را داشت و
با در نظر
گرفتنم اينکه
فقط عمه‌ها و
عموها و خاله‌ها
و همسران و
فرزندان و نوه‌هاشان
۹۸ نفر هستند
مشکل‌ساز مي‌شد.
پدر و مادر
حسابي نگران
مدعوين بودند
و هرکدام از
دوستاني که از
قديم در
ابادان مي‌شناختند
به ياد مي‌آوردند.
ترجيع‌بند
حرف‌هاشان
اين بود:
«آنها را که
نمي‌شود
نگوييم.» من
نيمي از افراد
فهرست را نمي‌شناختم.
پرسيدم
«خانواده
عباسي کي
هستند و چرا
دعوتشان مي‌کنيم؟»
«آنها پارسال
ما را به
عروسي
دخترشان دعوت
کردند. تازه
آنها
استراليا
هستند. نمي‌آيند»
آمدند و يک
خواهرزاده‌شان
را هم آوردند.
" (ص۱۴۷)

رسم
روبوسي: "خطبه
عقد که تمام
شد، همه
همديگر را در
آغوش گرفتند و
بوسيدند. بعد
از آن باز همديگر
را در آغوش
گرفتند و
بوسيدند. بعد
همه عکس
گرفتند و هر
کسي خودش را قاطي
کرد توي عکس
ديگران...

به سختي
مي‌شود
ايراني‌ها را
از رسم در
آغوش گرفتن و
بوسيدن هر دو
طرف گونه جدا
کرد. زن‌ها زن‌ها
را مي‌بوسند،
مردها زن‌ها
را مي‌بوسند و
مردهاي گنده
پشمالو
مردهاي قوي‌هيکل
ديگر را مي‌بوسند.
خارجي‌ها
مخصوصا مردان
اين رسم را
قدري آزاردهنده
مي‌يابند. " (ص۱۵۲)

موخره
و نقد

اگر
چه در اين
نوشته
توصيفات
نويسنده از
خانواده و
فاميلش را به
جاي صفات
ايرانيان فرض
کرده‌ام اما
به نظرم مي‌رسد
که در مورد
خواننده
ايراني
چنانکه پيش از
اين نيز گفتم،
اين اتفاق نمي‌افتد.
خواننده
ايراني به
خوبي مي‌تواند
قضاوت کند که
نويسنده‌اي
که تنها تا شش
سالگي در
ايران بوده
نمي‌تواند
معرف کاملي
براي فرهنگ او
باشد. خواننده
ايراني اين
کتاب را صرفا
به عنوان
خاطرات بامزه
يک ايراني
الاصل مقيم
خارج از کشور
مي‌خواند اما
احتمالا
خوانندگان
آمريکايي اين کتاب
از روي خاطرات
فيروزه جزايري
در مورد
ايراني‌ها
قضاوت خواهند
کرد و از
ايراني
تصاويري همچون
خانواده
فيروزه و
بستگانشان
خواهند داشت.

اين
کتاب شرحي است
که فيروزه
جزايري از سال‌هاي
پيشين زندگي
خود نوشته
است. به نظر
نمي‌آيد که
اين شرح از
روي
يادداشتهاي
روزانه باشد
و
بيشتر متکي
بر حافظه
اوست. وي در
اين کتاب به
صورت مستقيم و
اگاهانه
نکوشيده است
که به معرفي
فرهنگ ايراني
بپردازد يا در
مقام قياس آن
با نمونه
امريکايي برايد
و اين خواننده
است که با
خواندن اين
نوشته، در
مورد آن به
اتکاي برداشت‌ها
و ذهنيت‌هاي
خود قضاوت
خواهد کرد.

در
لابلاي اين نوشته‌ها
مي‌توان
اشاراتي را
ديد و نويسنده
را در جايگاه
مدافع فرهنگ
ايراني نشاند
يا نکته‌گيري
کرد و بر او
تاخت که فرهنگ
سرزمين مادري‌اش
را به سخره
گرفته و از
ايراني‌ها در
تقابل با
آمريکايي‌ها
چهره‌اي منفي
به نمايش
گذاشته است.

به
نظر من اما
هيچ کدام از
اينها نيست.
او کتاب را
دقيقا از
نظرگاه خود
نوشته و به
هيچ روي
نکوشيده تا
اين نظرگاه را
تعميم دهد و
از همين روي
است که داستان‌هايش
در مورد
ديگران است و
گرچه کتاب
زندگينامه
فيروزه
جزايري است،
اما همه‌جا در
مورد
اطرافيانش
سخن مي‌رود و
خواننده اگر
مشتاق شناختن
نويسنده است
بايد او را از
پس روابط با
اين اطرافيان
بشناسد.

از
نظر من به
عنوان يک
خواننده،
فيروزه شخصيتي
ايراني نيست.
گرچه او
همچنان برخي
خصلتهاي ايراني
را با خود
دارد،
خانواده دوست
است و خودش را
در روابط با
آشنايانش
تعريف مي‌کند
(چنانکه کتابش
هم در مورد
همين آشنايان
است)، با حسي
لطيف و
نوستالژيک در
مورد ايران و
زبان فارسي و
شهر آبادان و
سنتهاي نوروز
و عروسي
ايراني و.. حرف
مي‌زند، اما
در عين حال از
زندگي در
آمريکا خرسند
است. او مجذوب
فرهنگ
آمريکايي و
سبک زندگي آنها
شده است. وقتي
از تنگناهاي
زندگي در
ايران و از دشواري
پيشرفت در
موطن شرقي‌اش
حرف مي‌زند مي‌شود
نتيجه گرفت که
رضايت از
زندگي در
آمريکا باعث
شده تا زندگي
ايراني را
خوار و تخفيف
کند.

در
هر صورت اين
دوگانگي در
متن کتاب،
قضاوت را (اگر
نيازي به
قضاوت باشد)
براي خواننده
دشوار مي‌کند
که احساس
کنوني
نويسنده در مورد
اين دو فرهنگ
چيست؟