working paper- ali sadeghian

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

از ماست كه بر ماست ...

خل= 602;یات منفی ایرانیان در کتاب «س = 7; سال در ايران&ra= quo; نوشته آرتور دوگوبينو<= /b>

علي صادقيان

Masih12= 1@yahoo.com

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: = 82;لقیات منفی ایرانیان در سفرنامه ها

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دی 1386

مشخصا= ;ت کتاب: آرتور دو گوبينو .سه سال در ايران. ترجمه ذبيح الله منصوري= 48; تهران، 166 صفحه=

مقدمه

« اولم يسيروا في الارض فينظروا كيف كان عتبه الذ= 610;ن من قبلهم <= /span>… » الروم / 9

« اي پسرك من <= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'>– و اگرچه من عمر ( دراز ) نكرده ام ( مانند ) عمر كسانيكه پيش از من بوده اند ( ولي ) در كارهاي ايشا= 06; نگريسته ، در اخبارشا= 606; انديشه نمود= 07; و در بازماند= 607; هاشان سير كردم ، چنانك= 607; ( مانند ) يكي از آنان گرديدم = 548; بلكه به سبب آنچه از كارهاي آنها به من رسيد ، چنان شد كه من با اول تا آخرشان زندگ= 10; كرده ام . پس پاكيزگي و خوبي كردار آنها را از تيرگي ابدي و سود آنرا از زيانش پي برد= 605; » و از هر كاري براي تو پاكيزة آنرا برگزيدم و پسنديدة آنر= 75; خواستم و نامعلوم آنر= 75; ( آنچه مسبب سرگرداني اس= 78; ) از تو دور داشتم . (نهج البلاغه نام= 07; 31)

چگونگ= 610; هويت ايراني = 548; هم براي خود ايرانيان و ه= 605; براي اقوام و ملل ديگر يكي از ابهام آميزترين و سؤال برانگيزتري = 6; عرصه هاست . اساساً در يك رويكرد جامع= 07; شناختي به تا= 585;يخ ، وقتي با موضوع هويت روبرو مي شوي= 605; ، حال را به گذشته ، پيون= 583; زده و از آنچه براي ما اهمي= 578; مي يابد ، عناصري از هويت است كه در وضعيت فعل= 610; ما نيز مؤثر و كارآمد مي باشد . جامعه شناسي تاريخ= 10; به هر جا ، قدم مي گذارد ، گذشته را به حال آورده و سعي در بهره گيري از گذشت= 607; در زمان حال دارد . در يك نگاه عميقتر = 548; حال نيز قسمت= 610; از خود تاريخ است و با توجه به اين رويكر= 583; تا حدودي « زمان » از حوزة مطالعاتي خا= 85;ج خواهد شد . البته ذكر اي= 606; نكته مهم است كه توجه به گذشته چه لزومي دارد و چرا بايد اين امر صورت گير= 583; . آنچه به عقيده ي من در توجه به گذشت= 607; بايد مدنظر قرار گيرد ، داشتن ديده ا= 610; عبرت بين است و به كار گرفتن آن عبر= 578;ها در حال . اگرچه ممكن است در يك نگاه بدوي و سطحي بگويي= 605; ، حوادث گذشت= 607; در ظرف زمان و مكاني خاص خو= 583; واقع شده است و حال ظرفي جداگانه ليك= 06; با توجهي عمي= 602; در خواهيم يا= 601;ت كه « فلن تجد لسنه الله تبديلا و لن تجد لسنه الل= 607; تحويلا »

هويت ايراني نيز ا= 586; اين قاعده و اصل مستثني ن= 610;ست و آنرا بايد همين چهارچو= 76; نظري فهم كرد و الا رجوع به سفرنامه ها و مطالعة احوا= 04; ماضين ، نه تنها بي ثمر خواهد بود ، بلكه وقت تلف كردن است ؛ چه برسد به اينك= 607; ما گذشته را بخواهيم از نگاه افرادي امثال « ماكياولي » ببينم كه اگرچه توصيه به توجه در آثار گذشتگا= 06; مي كردند اما تصد و هدف آنها چيزي اس= 578; كه اصلاً با آنچه در اينج= 575; از آن ايراد مي شود تفاوت= 610; آشكار دارد .

آنچه در نظر بنده در باب خلقيا= 578; ايرانيان بايد بدان توجه داشت ، اين مطلب است كه آيا اين خلقيات ذاتي هستند يا عرض= 610; ؟ يعني عناصر= 610; جدايي ناپذي= 85; از هويت ايراني هستن= 83; يا اينكه زاد= 577; شرايط تاريخ= 10; خاصي بوده كه با زدودن خصائل منفي و در نظر گرفتن و بها دادن به عناصر مثبت م= 610; توان به پيشرفتي در مسير صحيح و درست دست ياف= 578; ؟

اگر چنانچه بپذيريم كه برخي از اين اوصاف ذاتي است ، كما اينكه در اثر « گوبينو » نيز در برخي موارد اين ام= 585; به چشم مي خورد ، لزوم توجه به گذشت= 607; كاملاً زير سئوال خواهد رفت ؛ اما در صورت دوم كاملاً‌ مي توان از آن بهره گرفته و آنها را چراغ= 610; روشن بر سر راه آينده قرار داد . در فرض اين هم كه بگوييم خصائ= 04; ، با هويت ايراني پيون= 83; خورده ، مي توان با شناخ= 578;ي صحيح و در نظر گرفتن جنبه هاي عميق رفتاري ايرانيان آنها را در مسير صحيح خويش هدايت ك= 585;د .

البته اين امر را مي پذيريم ، كه ايرانيان در بيشتر موارد = 548; نه تنها در عن&#= 1575;صر وارداتي هضم نمي شوند بلك= 607; آنها را مطاب= 602; شخصيت خود تغيير داده و قرائتي ايراني از هر چيز ارائه مي كنند و اين امر چه در برخورد با اس= 604;ام . – همانطور كه نويسندة كتاب به آن اشاره مي كند – و چه در برخورد با اقوام و ملل ديگر به چشم مي خورد ، و اكنون چشم بايد داشته باشيم تا ببينيم در برخورد با تجدد چگونه ر= 608;ايتي ايراني به منصه ي ظهور مي رسد و بومي سازي در اين عرصه ، چگونه متحقق مي شود . =

اما همانطور كه گفته شد بسياري و شاي= 583; همة خصائل چه مثبت و چه منفي در وجه ظاهري و صوري موجب بروز رفتاري خاصي مي شوند . كه قطعاً بايد پذيرفت كه اي= 606; رفتار خاص محصول شرايط خاصي است و امري كاملاً عرضي و عارض است و زوال پذير است . در وجه باطني و محتوايي ، با يكسري روحيا= 78;ي سروكار داري= 05; كه مي توانند هم مورد بهره برداري مثبت قرار گيرنند = 608; هم منفي . كما اينكه اين ام= 585; به صراحت در زمان پيامبر = 575;عظم اسلام در بشر جزيرة عربستان شاهديم كه پي= 575;مبر خصوصيات اعراب را در جريان و سير صحيح خود هدايت كرد . و از آنها به نفع خودشان و آخرتشان بهر= 07; جست . تا چه برسد كه ما ايراني بوده = 608; هستيم و اين شخصيتي مانن= 83; پيامبر اعظم را نمي خواهد راهكارهاي كلي و اساسي در دست ماست ، شناخت نسبتا= 11; خوبي هم كه داريم . فقط جز = اخير عله تامه مي ماند كه به مرور زمان در جريان جامعه پذيري صحيح محقق شده و نهادينه شود = 608; تا همتي مالي براي رسيدن ب= 607; اهدافي عالي شكل گيرد .

اجمال مطلب اينكه ، بايد به خلقيات ايرانيان پرداخت و اين يكي از راهها= 610; آن توجه به سفرنامه ها و روايتهايي است كه افراد= 610; چه از نظر بيروني و چه از منظر درون= 610; به آن امر داشته اند . خارجياني كه به ايران آمد= 607; اند يا ايرانياني ك= 07; در برخورد با ديگر تمدنها به شخصيت ايراني فكر كرده اند و دربارة آن سخ= 606; پراكني كرده اند . اين امر سبب مي شود كه ما نه تنها به خويش مغرور نشويم ، مخصوصاً هنگامي كه به خصوصيات منف= 10; خويش درگذشت= 07; نگاه مي كنيم ، بلكه كمي فكر كنيم و ببينيم آنچه = 576;اعث ضعف و عقب ماندگي ايرا= 06; ي در گذشته بوده يا عامل پيشرفت وي گشته است چه مي باشد . اين مطلبي كاملا= 11; واضح و صحيح است كه تمدن و تمدني بسيار عميق و داراي پشتوانه اي فرهنگي : علمي و هنري چند هزار ساله ي است ولي اين افتخار به گذشته تا به كي ؟

حال چگونه هستيم = 548; اگرچه در برخ= 610; از دوره هاي ت&#= 1575;ريخي نيز كاملاً د= 585; موضع ضعف قرا= 585; داشته ايم . عادت ما شده است كه هميشه وقتي مي خواهيم از عل= 604; عقب ماندگي خويش صحبت كنيم مي گويي= 605; ما را عقب نگه داشته اند ، اگرچه نبايد فكر اين مطلب بود ولي نگرش سطحي و تك بعدي اين چني= 606; به دور از انص&#= 1575;ف و بسيار خودخواهانه است . واقع نگري اين امر را تأكيد مي كند كه ما در بيشتر موارد از ماست كه بر ماست حتي به صراحت بايد ب= 711;ويم كه در برخي از دوره هاي تاريخي – مثل حال <= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'>– ما محكوم به فنا هستيم . اما اينكه چيزي ما را نگ&#= 1607; داشته يا نگه مي دارد مطلب= 610; است كه اين نوشته جايگا= 07; پرداختن به آنرا ندارد و اين به خاطر عمل خود ماست . يكي نكات اساسي كه مطالعة اين سفرنامه ، نگاه مرا به خود جلب كرد و اساسي ترين سؤال كه براي= 605; مطرح شد اين ب&#= 1608;د كه با توجه به وضع ايراني و ايرانيان و اساساً كل جامعه ز صدر تا ذيل مملكت ، چگونه جامع= 577; ، ايراني از هم فرو نپاشيده است . مملكتي كه نه شاه درست دار= 583; ، نه نظامات اداري و سياس= 610; و خدماتي صحي= 581; ، با آنهمه خلقيات منفي = 608; اينكه اكثر افراد كار خو= 583; را به خوبي انجام نمي دهند ، چگونه برقرار است . چسپ اين جامع= 607; چيست ؟ و اين سؤالي است كه به نظرم جواب آن را نبايد در ميان نوشت= 607; ها با مرور صرفاً جامعه شناختي و ماد= 610; جستجو كرد . و اين سؤالي اس= 578; كه هم اكنون در شرايط فعل نيز در برخي م&#= 1608;ارد هنوز ظاهراً بدون پاسخ اس= 578; .

پرداخ= 578;ن به عيوب خود چه در بعد فردي و چه در بعد اجتماعي = 608; آسيب شناسي اجتماع در اي= 606; دو بعد اگر صورت نگيرد راه را براي حركت به سوي آيندة موفق س= 585; مي كند . و در ثاني مانع آن مي شود كه ما اكثر بار عقب ماندگي خود ر= 575; بر دوش ديگرا= 606; بياندازيم كما اينكه تنبلي و اسرا= 601; و …<= span dir=3DRTL> از مواردي بودن= 83; كه از سوي مقام معظم رهبري به آنه= 575; اشاره رفته است و شناخت صحيح اين صفا= 578; ناپسند و خلقيات منفي عرفي فردي و جمعي مي طلبد . =

سفرنا= 605;ه ها چه داخلي و چه خارجي برا= 610; ما بسيار مهمتر . هر دوي اين سفرنامه ها –<= span dir=3DRTL> اينج= 575; ، داخلي و خارجي ، صفت نويسنده است . اگرچه ممكن است داراي سو= 569; گيري چه در بعد مثبت و چه در بعد منفي ماجرا باشند اما حداقل در برخي موارد زنگ خطري هستند براي م= 575; . آن سفرنامه نويس هاي ايراني كه به خارج رفته ان= 583; و در برخورد با كشاورهاي خارجي افسوس = 548; عقب ماندگي وطن را مي خوردند و چه خارجياني كه در برخورد با فرهنگ ايران= 10; به بررسي عناصر شخصيت= 10; و هويتي ايرانيان مي پردازنند هر دو مي توانند &#= 1576;راي ما كارگشا باشد ، به شرطي كه به خوبي ، مطالع= 607; ، نگريسته و به كار بسته شوند همانطو= 85; كه اين امر سفارش قرآن و روايات معصومين « عليهم السلا= 05; » مي باشد .

و لذا توجه به سفرنامه از آ= 606; جهت كه حاصل رويكردهايي از زواياي مختلف به يك مطلب است بسيار قابل استفاده و ارزشمند مي باشد . اگرچه در دوره هاي زماني متفاو= 78; اتفاق افتاد= 07; است .

آنچه من در پي آن هستم ، معرفي برخي از خصوصيات و خلقيات منفي ايرانيان ، مطرح شده از اين سفرنامه مي باشد . ترتيب ذكر آنها نيز ، با توجه به برداشتي است كه من از تأكيد نويسنده و بيشتر پرداختن وي ب= 607; اين خلقيات داشته ام . اين سفرنامه با عنوان « سه سال در ايران » ژوزف آرتور &#= 1603;نت دو گوبينو » مي باشد .

=

در= 576;اره ی گوبینو

« گوبينو » نويسنده ، فيلسوف و مرد سياسي فرانس= 07; است كه در سال 1= 816 ميلادي در شه= 585; « ويل داوري » &= #1575;ز بلاد فرانسه متولد شده و پس از اكمال تحصيلات در سال 1849 ميلادي قدم به عرصة زندگي ديپلماسي گذاشت و متدرجاً نمايندگي سياسي فرانس= 07; را در سوئيس ، يونان ، ايرا= 606; ، برزيل و استكهلم عهد= 07; دار گرديد . در سال 1851 به سمت دبيري هيئت اعزامي فرانسه در « برن » و سپس در = « هانو » برگزيده شد . از سال 1854 تا 1858 دبير سفارت و از سال 1862 تا 1864 وزير مختار فرانسه در ايران شد . ( يعن= ;ي تقريباً حدو= 83; 140 سال پيش ، در زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار ) اين مرد در طي مسافرتهاي خود همواره ب= 607; تاريخ و فلسف= 607; و اديان و مذاهب و خطوط باستاني توج= 07; خاص داشته و مطالعات فوق العاده اي در اين قسمتها نموده و كتب معروف او عبا= 585;تند از :

1 – تذكره در خصو= 589; عدم تساوي نژادهاي بشر= 10; 2 – سه سال در ايران 3 – تذكره راجع ب= 607; خط ميخي 4 – مذاهب و فلسف= 607; هاي آسياي مركزي 5 – تاريخ ايران بر طبق گفتار مورخين خاور زمين 6 – افسانه هاي آسيائي و چندين كتاب ادبي و فلسفي ديگر و « كنت دوگوبينو » مبتكر فلسفه = 610; مخصوصي موسو= 05; به « گربي نيم &= raquo; است كه در آغاز قرن بيستم و خصوصاً در سالهاي بعد ا= 586; جنگ بين المللي ، « 1914-1918 » طرفداران بسيار در اروپا پيدا كرد ، به طوري كه مي توان صريحاً گفت ، پيدايش مردم نازي در آلما= 606; كه متكي بر برتري نژادي است مستقيما= 11; از فلسفه ي « گوبي نيم » سرچشمه گرفت= 07; است .

اين مرد سياستمدار و بزرگ در سال 1882 ميلادي در شه= 585; توران « واقع در فرانسه » فوت كرد .

با توجه به مطالبي كه « گوبينو » در متن كتاب مي آورد ، احساس مي شود قبل از شروع بحث ، بايد نكاتي راجع به خصوصيات خود نويسنده نوشته شود ، چرا كه شناخت نويسنده مي تواند به درك بهتر نوشته كمك كند .

در ابتداي كتاب = 548; گوبينوبیان میدارد كه شناخت يك نژا= 583; يا يك ملت براي خود روانشناسان = 08; فلاسفه ي آن ملت بسيار مشكل است ، چه برسد به افرا= 583; ديگري كه در ميان آن ملت يا نژاد زندگ= 610; نكرده اند ؛ و اين كار نيازمند جرأ= 78; و پشتكار فرا= 608;ان است و اعتقاد دارد كه كسان= 610; كه توانسته اند از عهده ي اينكار برآيند ، جزء روانشناسان = 08; اجتماعيون بزرگ جهان محسوب مي شون= 583; . اين بيان در مورد ملت ايران كه مخلوطي از اقوام مختلف مي باشد بسيا= 585; محسوس است .

وي علت عمده ي خطاي مستشرقين در قضاوت در مور= 583; پاره اي از ملل خاور زميني را عدم دقت و توجه به مطالعة روحيات اين ملل مي داند . او در بياني ، اروپايياني كه درباره ي ملل خاورزمي= 06; اظهارنظر مي كنند را به سه دسته تقسيم م= 610; كند . يكدسته ،« افراد كوت= 607; فكر و بدون تعمقي هستند كه مركز دنيا را قارة اروپ= 575; تصور كرده و عقيده دارند هركس كه در غير قاره ي اروپا زندگي كند ، امكان خود را روي زمين و زير آفتاب دزديد= 07; و يا غصب كرده است »(4) اينها اروپايياني نادان و جاهل هستند كه هرگ= 586; به اين ملل سفر نكرده و در مورد اين ملل به كار بردن زور قوة حيريه را تجويز مي كنن= 583; و هرگز خبري صحيح از اين ملل ندارند . دسته ي ديگر اروپايياني هستند كه برخ= 604;اف دستة اول ، از اوطان خود خارج شده اند و به كشورهاي آسيايي سفر كرده اند و خلاف آنچه شنيده اند را ديده اند و به نواقص و عيوب قضاوتها و رف= 578;ارهاي ملل اروپايي نسبت به ملل آسيايي برده اند ، ولي اعتقاد دارد اين عده هم به علت ندانستن زبان محلي و بي خبري از تاريخ ملتي ك= 607; از آن زندگي مي كنند و عدم معاشرت با مر= 583;م اطراف خود نم= 610; توانند درك صحيحي از روحيات سكنة محلي كسب كنن= 583; و اغلب به خطا مي روند .

سپس باب صحبت را دربارة نحوه = 610; عمل خويش باز كرده و به صراحت اعلام مي كند كه سعي كرده است موضوع اينكه فلان ملت از فلان ملت بال= 575;تر و يا پست تر است را دور بيندازد .

به نظر مي رسد يكي از نكاتي كه راج= 593; به اين نويسن= 583;ه بسيار مورد توجه است ، عدم تأثيرپذيري = 08;ي از گفته ها و شنيده هاي ديگران راجع به ملت ايران است و بسيار سعي كرده است از تفكرات قالبي و پيش زمينه هاي فكري راجع به ايرانيان جلوگيري كند تا بتواند قضاوتي عادلانه و من= 589;فانه داشته باشد .

علاوه بر اين ، ويژگي ديگري كه بسيار جلو= 607; نمائي مي كند ، انصاف اين نويسنده است . اينطور نيست كه يكسر به ذم ملل آسيايي و به خصوص ايرانيان بپردازد و اي= 606; علت عمده اش ، بي غرضي و دوري از عبار= 578; پردازي و فلسفه هاي خيالي و فرضي است . ويژگي ديگر نويسند= 07; اينست كه اعتقادات خويش را بيان داشته و آنچه متعددي برده را به تصوير كشيده است . و ديگر اينكه ا= 586; بيانات ولي آشكار است كه با شخصيتهاي ايراني و ايرانيان شخصي بسيار معاشرت داشت= 07; است و تقريبا= 611; درك درستي از شخصيت ايران= 10; و روحيات ايرانيان ، بدست آورده . ا&= #1711;رچه به عقيدة من در برخي موار= 583; به خطا رفته ا&#= 1587;ت و آنچه به آن اشاره كرده ، خيلي صحيح نم= 610; نمايد .

مخصوص= 575;ً راجع به زواي= 575; و ويژگيهاي دين اسلام تس= 604;ط چنداني ندار= 83; و گاهي و شايد غيرمستقيم و ناخواسته ، تصوير خوبي ا= 586; اسلام ارائه نكرده است و اين اساساً نكتة دقيقي ا= 587;ت كه ما وقتي مي خواهيم از يك دين يا مذهب ياد كنيم ، نبايد آنرا د= 585; قالب افراد و مؤمنين به آن دين تعريف كنيم . چرا كه همواره ميان نمود خارجي و عيني كه در قالب    و اعمال و رفتارهاي مشوب انسانه= 75; ظاهر مي شود با آنچه در عالم حقيقت و بود واقعي وجود دارد ، همواره تفاو= 78; هست و عدم تفكيك بين اي= 606; دو حوزه ممكن است ، انحرافاتي ر= 75; در مشاهدات ايجاد نمايد . گوبينه شايد به خوبي در همة موارد نتوانسته اي= 06; امر را نشان دهد .

از ديگر خصوصيا= 78; گوبينو اخلا= 02; مداري وي است و ديگر خداباوري او . همچنين به عقيده من « گوبينو » يك انسان آينده نگر است و داراي درك صحيحي از اوضاع و شراي= 591; اجتماعي جامعة ايران = 548; از برخي قرائ= 606; مي توان فهمي= 583; كه ، زبان فارسي تسلط داشته است .

برداش= 578; من اينست كه اين كتاب ، حاصل يادداش= 78; روزانه ي نويسنده است . البته روزان= 07; به اين معني كه بعد از بازگشت ، نوشته نشده است ، چرا كه به برخي از جزئيات به خوبي پرداخت= 07; است ، مگر اينكه چهارچوب و امهات مطلب د= 585; خود سفر نوشت= 607; شده و بعداً آنرا بازنويسي كرده است .

دربار= 607; ی بخش بندی کتاب

كتاب در بخشهاي نامنظمي تبويب يافته = 608; من نمي دانم ، &= #1593;ناويني كه بر سر هر مطلب آمده اس= 578; ، كار مترجم مي باشد يا كار خود نويسنده .

در<= /span> بخش اول به نحوه ي مواجهه ي با ملت ايران مي پردازد . در بخش دوم ، برخي از روحيات و خلقيات منفي = 608; مثبت ايراني را ذكر مي كند . در بخش سوم ، به نحوه ي ملاقات ايرانيان با يكديگر پردا= 82;ته و آنچه در مجالس و محاف= 604; ايران رخ مي د&#= 1607;د را بررسي مي كند . سپس در بخش چهارم ، وارد اشخاص م= 610; شود ، ابتدا از شخص شاه شروع مي كند و نحوه ي حكومت و حكمراني و نظام حكومتي در ايران و شخصيتهايي ك= 07; در اين نظام مطرح مي شوند ، مانند نخست وزير ، ميرزا . و سپس به طبقه ي تجار و بازرگانان توجه كرده و نحوه ي معامل= 575;ت آنها با يكديگر و ابزارهاي معاملاتي آن= 07;ا را بررسي مي كند . پس از آن به طبقه ي كارگران توج= 07; كرده و مقايس= 607; اي ميان كارگران ايراني و ارو= 662;ايي انجام مي دهد . از مستخدمين دولتي نحوه ي پرداخت و دريافت حقوق آنها نيز غاف= 604; نبوده است . در بخش پنجم از اخلاق و رواب= 591; اجتماعي ايرانيان يا= 83; مي كند و خصوصياتي را ذكر مي كند كه من به طور اجمال به برخ= 610; از آنها اشار= 607; خواهم كرد . پس وارد مسائل مذهبي در اير= 575;ن شده فرقه هاي مختلف مذهبي را بررسي مي نمايد . بحثي مبسوط نيز راجع به علما= 610; زردشتي انجا= 05; داده و روحانيون آنرا به نقد م&#= 1610; كشد . پس از آن به ذكر نكاتي ديگر پرداخت= 07; و برخي اتفاقات خاص مانند بيمار= 10; و با و اثرات آن در ايران ، شعراي ايران= 10; ، نسخه هاي مختلفي از حافظ كه در اروپا به چاپ رسيده و ترجم= 607; هاي مختلف آن را بررسي مي نمايد . بعد به = طبقه ي سربازها مي رسد و آنها را مورد ملاحظه = 602;رار مي دهد . و در آخر نيز چگونگي پايا= 06; اقامت خود در ايران و مسير خارج شدنش از ايران و وقاي= 593;ي كه در اين ميان اتفاق افتاده است ر= 575; به وصف مي كشد . در اين ميان به زندگي روستائيان پرداخته ، مقايسه اي اجمالي ميان = 586;ندگي آنان ، با زندگي شهر نشينان انجا= 05; مي دهد . از طبقة سرداره= 75; نيز غافل نبوده و در آخر هم به بحث از نوع تفكر ملل مشرق زمي= 606; و به خصوص اير&#= 1575;نيها مي پردازد و ايرانيان را ملتي مي داند &#= 1603;ه به دنيايي خارج از محدوده ي عقل و منطق توجه دارند و اين با منطق اروپايي اصل= 75;ً سازگار نيست . <= o:p>

گو<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma;mso= -bidi-language: FA'>بینو وایرانیان<= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'>

مقدمت= 575;ً باید گفت که « گوبینو » ملت ایران را نژا= 583;ی مرکب از اقوا= 605; بسیار می دان= 583; و یکی از دلای&#= 1604; عمده ای را که مانع شناخت کامل ایرانیان می شود را همین اختلاط و ترکیب اقوام مختلف برمی شمارد. لکن معتقد است که&la= quo;« اگرچه ، ايِن نژاد ، نژادی مرکب است، ول= 740; هيِچ وقت ملت ايِران در نژادها و اقوام ديِگر = 607;ضم نشده و هيِچگاه شخصيِت خود ر= 575; از دست نمی ده&#= 1583;. همانگونه که فندق و گردو با هم مخلوط می شوند و هرگز فندق خواص خود را از دست نمی دهد»(3). همچنین اعتقاد دارد ایرانیان یک ملت بسیار قد= 740;می هستند« و به طوری که خودشان معتقدند ، قدیمی ترین م= 604;لی هستند که در جهان حکومت منظم و رسمی داشته اند»(6) ک= ه البته این اولویت و برتریت را یک= 740; از مبانی اخلاقی ایرانیان دانسته و نتایج چندی ر= 575; برآن مترتب م= 740; داند.

از جمله ی این نتایج ، توجه زیاد ایرانیان به = 588;عائر باستانی خوی= 88; است و در این قسمت هم نه فق&#= 1591; دانشمندان و ادباء بلکه همه افراد ایرانی به سه= 605; خود به شعائر باستانی توج= 07; دارند. اما بر&#= 1575;ی شروع، ابتدا فهرست اجمال= 40; از برخی خصوص= 740;اتی که گوبینو به آنها اشاره م= 740; کند را ارائه کرده و سپس برخی از آنها را که به نظر می رسد برجست= 607; تر است و هم اکنون نیز ، ایرانیان با آنها درگیر هستند را به تفصیل بیان م= 740; کنم-« افراد به هیچ وجه برای دولت احترام قائل نیستند .» (صفحه 49)

-« در ایران مالیا= 78; گرفته نمی شو= 583; و طبعاً عوای= 583;ی وجود ندارد ک= 607; صرف تشکیلات دولتی شود.» (50)=

-« تاسیسات دولتی از قبی= 604; جاده و پلها و غیره وجود ندارد». (50)

- «در ایران اگر ادارات دولت= 40; وجود دارد برای اینست ک= 607; یک عده مامور دولت بلای جا= 606; مردم شوند و از حبیب مردم اعاشه کنند» . (= 51)

- تقدیم رشوه برای دریافت پستهای دولت= 40;. (52)

- توسل به واسطه (52)
-« در طرح های ایرانی و سای= 604; ملل خاور زمی= 606; همیشه یک نقط= 607; ضعیف هست که با عقل و منطق جور در نمی آید».(54)

- فیلسوف مشرب بودن در کنار آمدن با مشکلات زندگ= 40; . («در ایران هیچ امری به مرحله غیرقابل جبران .بودن و یابدون علاج نمی رسد») (61)<= /p>
- استفاده از کوچکترین فرصت برای تفریح حتی طب= 602;ه ی کم بضاعت :

-تعيش در تمام عمر برای خانم ها= 740; ثروتمند و طب= 602;ه اغنیاء (10)

- بیسوادی اغل= 76; مردم و مختص بودن سواد به علمای مذهبی = 608; میرزاها . (64)<= /p>
- دانا بودن توده ایرانی

- دوست داشتن تاریخ ذاتاً و فطرتاً . (65)

- تفاوت داشتن دیانت اسلام در ایران یا دین اسلام در سایر کشورها= 40; اسلامی به واسطه ی .... روح = 75;یرانیت و طبقه ی موبدان که سپ= 587; در سلک علمای روحانی در آمده اند.(69)
- توسل به حدیث علاو= 607; بر قرآن ، برای مقابله = 608; مقاومت در برابر اعراب(69)=

- دخال&#= 1578; دادن عقاید خ= 589;وصی در دیانت(69)

شرحی مختصردربار = 7; ی خصوصیات=

در میان خصوصیا= 78; و ویژگیهای منفی که « گوبینو » به آنها می پردازد، به نظر می رسد « ریاکاری» ایرانیان بسیار پررنگ بوده و جلوه می کند . نویسن&= #1583;ه در چند جای سفرنامه به آنها می پردازد و ابعاد و زوایای مختل= 01; آنرا تشریح م= 740; کند.

در جایی برای پررنگ کردن این خصیصه می گوید: « گویی این ملت بزرگ به موجب یک نوع پیمان مع= 606;وی یا مرموز، موافقت کرده است که متفقا= 611; این ریاکاری را بپذیرد» (7) تعجب وی از این است که چرا با اینکه همه ایرانیا= 06; می دانند این ریاکاری و اظهار تقدسهای صور= 40; وجود دارد چرا هیچ کس به روی خودش و دیگرا= 606; نمی آورد. وی این ظاهرساز= 40; و ریاکاری دسته جمعی را از نکات اخلاقی خیلی جالب ایرانیان دانسته و آنر= 575; در خور مطالع= 607; و تعمق زیاد معرفی می کند. <= o:p>

اولین جلوه ی این ریاکاری که د= 585; سفرنامه به آ= 606; پرداخته شده در حوزه دین و مذهب است . نویسنده ضمن بیان ارزش ظاهری اسلام = 608; قرآن و ائمه معصومین، نز= 83; مردم و تکریم خاصی که در قالب الفاظ ، به وسیله ی آنها از این مظاهر اسلام= 40; می شود بیان می کند که « در میان هر بیست نفرایرانی ک= 07; با این خلوص نیت ظاهری، اظهار تقدس و ورع می نماید= 548; مشکل بتوان ی= 705; نفر را دریاف= 578; که باطناً هم چنین خلوص نی= 578; و قدس و ورعی داشته باشد. »(7= )

البته وی علت واقعی این دو روئی و ریاکاری را ب= 607; هیچ وجه اسلامی نمی داند و با استناد به مط= 575;لعات و یادداشتها= 40; خود از تاریخ و تحولات ملت ایران ، اعتقاد دارد که علت این دو روئی به قبل از اسلام ، در زمان ساسانیان مربوط می شود.«درزمان ساسانيِان،ž= 5;وحانيِون کشورایران ک= 07; به نام موبد خوانده میشدند نفوذ بسیاری داشت= 06;دوچون تنها به انجا= 605; وظائف دینی اکتفا نمیکر= 83;ند ومیخواستند در امور سیاس= 740; هم دخالت کنن= 583;وبلکه تصور میکردندتما = 5; تصمیمات سیاسی مستقی= 05;ا از مصدر آنها صادر شود اینست که نمیخواستند درسراسر ایر= 75;ن جز طرفدار خودشان کسی ظاهرشود،...ای&#= 1606;ست که روحانیون زمان ساسانن= 40; بانهایت قساوت در صدد جلوگیری از توسعه ی ادیا= 606; دیگر وسرکوب کردن طرفداران آنها بر آمدندوبه طوری مخالفی= 06; خود را آزار و زجر میدادندکه ب= 07; وصف در نیاید.&r= aquo;(8)حاصل آنکه علت این امر را در این می داند که در &= #1586;مان ساسانیان ، موبدان و طرفداران آنها در امور سیاسی هم دخالت می کردند ، با نهایت بی رحم= 740; ، مخالفین خو= 583; را آزاد می دادند ، ولی به علت کثرت و نیرومندی مخالفین توانایی سرکوب آنها ر= 575; نداشته ، مخالفین هم ک= 607; همواره ، جان خود را در معرض خطر می دیدند ، به تد&#= 1585;یج سعی نمودند، که شعائر مذهبی را پنهانی انجا= 05; دهند و سکوت اختیار نمایند تا مورد تعقیب واقع نشوند. در قبال سکوت و عدم تظاهر مخالفین، زمامداران امور و موبدا= 606; هم چشم خود را می بستند و چنین وانمود می کردند که از حقیقت بی خبر هستند و نمی توانند ک= 607; آنها به طور پنهانی ، به انجام فرائض مذهبی خود مشغول می باشند؛ و به این ترتیب، مذاهب پنهان= 40; در ایران رای= 580; شد و این باعث اختلال معنو= 40; و اخلاقی بزر= 711;ی در ایران گشت که اسلوب ظاه= 585; سازی و ریاکا= 585;ی جانشین صراح= 78; لهجه و گفتار شد و در این ، به دلیل دشمن= 740; ها و عنادها و اختلاف ها، ب= 575; ظهور دین اسلام، از آنجا که مردم آنرا مایه ی نجات خود می دانستند ، به سرعت گسترش یافت. به ویژه که پیشوای ای= 606; دین ، باطن و قلب و نیت را معیار قرار د= 575;ده و همینکه ، کلمه شهادتی= 06; بر زبان کسی جاری می شد، وی را مسلمان می دانست. این مسئله باعث شده که هرچه مبلغین ادیا= 06; برای گسترش، دین خود تلاش کنند، هنگام= 40; که با دوروئی و شک و تردید ایرانیان برخورد کنند = 548; تمام تلاش آنها نقش بر آب می شود. وی ایران را از لحاظ مذهبی ، مانند اقیانوس عمیقی می دان= 583; که هیچ پایه ثابتی در آن نمی توان یاف= 578; و هر پایه ای که در در آن کار گذارده شود را در خود فرو می برد.

اما در وجه اجتماعی هم اعتقاد دارد که « این حس ریاکاری باع= 79; شده که اگر انسان با 50 نفر= ایرانی صحبت کند ، ملاحظه خواه= 83; کرد که همگی مخلص و بنده و چاکر انسان هستند ولی همینکه انسا= 06; رویش را برگرداند، اگر به وی ناس&#= 1586;ا نگویند قطعا= 11; احساسات خوب= 40; نسبت به او ند&#= 1575;رند،»(10) حتی ممکن است که یک ایرانی ، خود را صمیم&#= 1740; ترین دوست انسان قلمدا= 83; کند، و حتی انسان را به خانه ی خود دعوت نماید و در عین حال ، باطناً دشمن انسان باشد و در صدد باشد که مسائل بدبختی وی را فراهم کند.»

پس از ریاکاری و دو روئی ایرانیان در میان نوشته های گوبینو باید به صفت دیگری اشاره کرد که این صفت نیز هم اکنون مبتلا به ایرانیان است و آن «عدم صرفه جویی در وقت و اهمیت ندادن به وقت&ra= quo; می باشد. که این مورد علیرغم سفارشات دین اسلام ، در رفتار ایرانیان بسیار مشهود می باشد. مثلا&#= 1611; در جایی ، وقتی از رفتا= 585; و منش ایرانیان در هنگام ملاقا= 78; با آنها صحبت می کند اظهار می دارد که « اگر شما، ساعتی را برا= 740; ملاقات تعیی= 06; کنید، در آن زمان به ملاق= 575;ت نخواهید رفت = 548; چرا که ایرانیان زیاد به وقت ، اهمیت نمی دهند و اگر مثلاً گفتید که من عصر به ملاقات شما م= 740; آیم ، می توان از ساعت 3 تا 6 بعداظهر ، هر وقت خواستید به ملاقات دوست خود بروید» (صفحه 11) ، یا در جایی وقتی از مجال= 587; دوستانه و شب نشینیهای ایرانیان صحبت می کند ، غالب حرفهای آنها را میان تهی و احیانا= 611; کودکانه توصیف می کند. حتی این امر را یکی از خصوصیات ملل مشرق زمین و خصوصاً هندی = 607;ا و ایرانیها م= 740; داند که برای وقت ارزش و اهمیت قائل نیستند و هرگ= 586; در کارها عجل= 607; نمی کنند .

این خصیصه در معاملات مرد= 05; با هم نیز تأثیر گذاشت= 07; است،،« و یک معامله ی جزئ= 740; ساعتها طول میکشد» (164) ،« و یک معامله ی جزئی ساعتها طول میکشد» (164) = 8; درطی این مدت ، فروشنده و مشتری مرتبا= 11; حرف می زنند و گاه اتفاق می افتد که مطلقاً از اص= 604; موضوع خارج گردیده و ...
و بعد اظهار می کند که این طرز معامله ، با منطق اروپای= 40; که برای وقت قائل به اهمی= 578; است جور در   = 6;می آید ، ولی با

منطق ایرانی مواف= 02; است، زیرا « ا&#= 1740;ن ملت، یعنی توده، برای زندگی این دنیا و قیمت وقت و غیره، اهمیتی قائل نیستند و فقط برای دنیای دیگر قائل به اهمیت می باشند » البت= 607; نمی توان این امر را دلیلی برای اهمیت ندادن به وقت دانست، چرا ک= 607; ایرانیان با توجه به تعالیم اسلامی ، اگر واقعاً به دنیای دیگر اهمیت می دادند . هرگز وقت خود را تلف تلف نمی کردند . به نظر می رسد، این مسئله بیشتر ناشی از طبع اکثر ایرانیان اس= 78; که روحیه ی خوش باشی و باری به هر جهت بودن دارند و اینک= 607; به دنیا به چشم حقارت می نگرند نه به خاطر ارزشمندی آخرت ، بلکه ب&#= 1607; خاطر روحیه ی خاص آنهاست.

سومین صفتی که باید به آن پرداخت= ،« رشوه گیری» است و این خصیصه به قول نویسنده ، یک= 740; از عیوب و از بلاهایی است که در ایران ریشه دوانده = 608; قطع ریشه ی آن هم کار بسیار مشکل و بلکه محالی است. چن&#= 1575;نچه «این امر به قدری در ایرا= 606; رایج می باشد که از شخص شاه گرفته تا آخرین مامور جزء دولت، رشوه می گیرن= 583; و در عین حال ، هیچ کس هم صدایش در نمی &#= 1570;ید، چنانکه گوئی همه مامورین = 608; مستخدمین ای= 85;انی، از بالا تا پایین، هم پیمان شده ان= 583; که موضوع را مسکوت بگذارند.» فضاحت به حدی است که محال بوده بتوان بدون پرداخت رشوه، کار خو= 583; را با یکی از مامورین دول= 78; پی گیری کرد . مستخدم دولت= 40; ایران، ترجی= 81; می دهد که صد تومان حقوق دریافت کند و ماهی صد توما= 606; رشوه بگیرد ولی دویست تومان حقوق م= 585;تب دریافت نکند.

وی علت این امر را به طبع انسانی ب= 585; می گرداند ، چرا که طبع انسانی ، طال= 576; مجهولات بود= 07; و   رشوه گیری، که امی= 583; به حصول یک س= 08;د غیر منتظره م= 740; باشد، لذتی است که در وصول حقوق مرتب، یعنی سود مطمئن وجود ندارد.

اما به عقیده من ، این علت نمی تواند، علت کاملی باشد ، چرا که اگر طبع انسانی خواستار مجهولات است چرا، در جاها= 740; دیگر دنیا، این چنین رشو= 607; گیری جریان نداشته و اگر اینطور باشد = 576;اید همه انسانها= 40; خوب دنیا را هم رشوه گیر بدانیم . به نظر می رسید این امر بیشت= 585; به خاطر نبود= 606; همان حقوق ثابت و احیاناً اطمینان به آینده است ک= 07; در وضعیت امروز و آنرو= 586; ایران به چشم می خورد. اگر کسی بداند که حقوق ثابتی ک= 607; بدست می آورد اولاً به اندازه تامی= 06; زندگی اوست و ثانیاً مطمئ= 06; باشد که طبق ضوابط با او برخورد خواه= 83; شد و اینطور نیست که به خاطر واقعه ا= 740; کوچک تمام زندگی و شغل خود را از دست بدهد، چرا باید دست به رشوه گیری بز= 606;د. و در ثانی ، اگر طبع انسانی ، طال= 576; مجهولات است = 608; رشوه گیری یک= 740; از مصادیق ای= 606; طبع ، پس نبای&#= 1583; رشوه گیری را قبیح دانسته = 608; رشوه گیر را م&#= 1584;مت کرد، در حالیکه به اعتقاد عقلا= 40; عالم، رشوه گیری امری قبیح و ناپسن= 583; است. فلذا این تعلیل ، شاید تا حدی ، نادرست باشد.

از دیگر خصوصیا= 78; ایرانیان که به آن پرداخت= 607; شده است ،« توسل به واسط= 607;» است. اعم از اینکه ، این کار، در معاملات باش= 83; یا در به دست آوردن پستها= 40; حکومتی و ... « گوبینو» معتقد است، هیچ یک از مردم کشورها= 40; جهان به اندازه ایرا= 06;یان صلاحیت دلال= 40; و واسطه گری ندارند « زیر= 575; تمام خصائلی که یک تعردلا= 604; باید داشته ب= 575;شد ، در ایرانی جمع است. زرنگی ، موقع شناسی ، خوش صحبتی ، تملق= 548; تغلب و روانشناس بودن ، صفاتی است که در ایرانیان مجتمع است » (38)

علاوه بر این ، ایرانی ، برا= 740; دلالان ، بهت= 585;ین بازار معاملات است. بعد شواهدی ذکر می کند که در ایران همه کس، کم و بیش با دلالها ، سرو کار دارد= 548; از شخص ناصرالدین شاه گرفته تا مردم جزء کوچ= 607; و بازار می گوید: « من تصور نمی کنم در میان مردم شهرنشین ایران و یا لااقل تهران= 48; کسی باشد که بگوید، من قر= 590;ی ندارم . » می گوید: « من کراراً از زبان ایرانیان شنیده ام که می گویند ، آقا این جنس را بخرید، هر وقت بخواهید پول است. یعنی هروقت بخواهید می توانید ، آنر= 575; گرو بگذارید = 608; یا بفروشید و تحصیل پول نمائید.»

با این اوصاف ، وی دلیل عمده دلالی را این می داند که همه کس، کم و پیش مفروضند = 608; دارائی خود ر= 575; گرو می گذارن= 583; و این امر به وسیله دلاله= 75; انجام می شود.&n= bsp; می گوید: « من در هیچ یک از کشورهای جها= 06; ندیدم که باز= 575;ر وام، نظیر ایران ، رایج باشد، گویی این ملت از بزرگ و کوچک دلال و معامل= 607; گر هستند .» (40)=

پنجمی= 606; صفت که در میان نوشته های گوبینو، بسیار به چشم می خورد،« بدقولی و بی موالاتی ایرانیان در به جا آوردن وعده ها و عمل به وظایف است». و به تعبیر من ، هیچ چیزی سر جای خود نیست= 548; و این صفت در بیشتر زوایا= 40; زندگی ایرانیان به چشم می خورد. چنانکه وی ، اگر چه بازرگانان ایرانی را بسیار امین م= 740; داند، لیکن اظهار می کند &#= 1548; «برخلاف بازرگانان اروپایی ، آنها خود را م&#= 1604;زم نمی دانند که یک حواله یا برات را در موقع معین بپردازند و اگر تاجری ، براتی را بلافاصله، پ= 87; از رویت ، پرداخت کرد ، این یک امر استثنایی اس= 78;.»(32) در میان بدهکاران ، حتی یک طبقه ، پیدا نمی شون= 583; که حقیقتاً مایل باشند، با حسن نیت و به زودی ، وام خود را ادا نمایند . نوکرها و میر= 586;اها و مستخدمین دولت همه می خواهند از زی= 585; بار وظیفه شانه خالی کنند و بزرگترین فکرشان این است که ، کار لازم و مربوط به خود را انجام ندهند. اعیان و اشراف و آقایان تا بتوانند ، به نوکرهای خود = 548; حقوق نمی دهن= 583; و نوکرها تا بتوانند ، از آقایان و ارباب خود می دزدند.

دولت تا ممکن باشد به مستخدمین ادارات حقوق = 606;می دهد و مستخدمین ادارات مال دولت و ملت را می دزدند و رشوه می گیرن= 583;. « دولت به معنای حقیقی خود در ایران وجود ندارد، دوایر دولتی = 548; به معنای واقعی در این کشور موجود نیست و به واسطه ی همین عدم نفوذ و قدرت دولت ، نفوذ و قدرت افراد خیلی زیاد بوده و هر کس به اندازه ای که توانست ، از راه غیر مشرو= 593; ، تحصیل عوای= 583; می نماید. و غیر از انضبا= 591; شهری ؟ سایر تشکیلات ادارات دولت= 40; ایران ، جز یک اسم بی مسّمی چیز دیگری نیست» . (49) «اگر ادارات دولت= 40; هست برای خدمات به دول= 578; و ملت نیست ، بلکه برای ای= 606; است که یک عده مامور دولت بلای جان مرد= 605; بشوند، و از جیب مردم اعا= 588;ه نمایند. » « زحمت قشون برای دولت بسیار بیشتر از نفع آنها است .» « در معاملات و مذاکرات ، همواره این اصل کلی وجود دارد که هیچگ= 575;ه معامله ، به قیمت نخستین صورت نمی گیر= 583; و بلکه ، همواره خریدار و فروشنده و مدعی و مدعی علیه ، کمتر از آن چیزی که بدواً می گفتند دعوی داشته اند، موافقت ، حاص= 604; می کنند .» (53)

وی می گوید کارگر ایرانی علیرغم لیاق= 78; و هوش فراوان و زحمتی که می کشد ، باطمأن= 740;نه کار می کند و هرگز خود را ملزم نمی دان= 583; که در روز و ساعت معین کا= 585; خود را تحویل دهد و اگر مزد کارگر ایران= 40; ، زودتر پرداخت شود، هرگز نباید اطمینان داش= 78; که کار در رأس وعده تحویل د= 575;ده شود و اصلاً ممکن است که در نتیجه این پرداخت پیش ا= 586; موعد، موضوع کار از بین بر&#= 1608;د. و این خصیصه در جای جای این نوشته در میان اقشار مختلف مردم ب= 607; چشم می خورد، و واقعاً یکی ازخصائص است = 608; به عقیده ی من به همان روحی= 607; ی خوش باشی و بی خیالی ایرانیان بر می گردد. و به نظر گوبینو، ایرانی طبعا= 11; و میلاً نمی خواهد کار را به منتهای خو= 583; برساند.

ششمین خصوصیت، «روحیه دروغگویی» است ، که در میان برخی اقشار مردم و شاید بگویم بیشتر مردم ب= 607; چشم می خورد این شاید به خاطر ، نوع زندگی ایرانیان و شرایط اقتصادی و اج= 578;ماعی آنروز ایران باشد. گوبینو اعتقاد دارد = 548; « گونه ی خاص داد و ستدها و قرضها و نصیه خوری ها ، سبب &= #1605;ی شود که مردم شهرنشین ایران، در تمام مدت عمر دروغ بگویند = 608; دنبال فریب دادن و ظاهرسازی بر= 83;ند، و تا آنجا که ممکن است وظائف مربوط به خود را مهمل گذارند . حتی ممکن است در برخی موار= 583; ، به خدا و تمام پیغمبران و ائمه سوگند یاد کنند که فعلی را مرتک= 576; نشده اند در حالیکه آنرا انجام داده اند » و این امر در مراودات و تعارفات اجتماعی بسی= 75;ر به چشم می خورد.

از روحیات دیگر= 40; که گوبینو برمی شمرد، روحیه ی تملق و چاپلوسی با&nb= sp; اینکه هیچ نفعی عاید آنها نشود. گوبینو، یکی = 575;ز اثرات و نتای= 580; این روحیه را در وجوه مذهب= 740; ایرانیان می = 576;یند ، آنجایی که از مذاهب علی اللهی نام می برد. او علت به وجود آمدن ای= 606; مذهب را این روحیه می دان= 583; و بر اثر همین روحیه است که برخی سلاطین ایران ، در نظر متملقین آنها ، تقریباً برا= 76;ر خدا می شوند. وی می گوید با وجود اینکه خود پیشوای شیعیان نمی خواسته او را خدا بدانند و از این عنوان و نسبت بری بود ، عده ای از مردم ایرا= 606; وی را خدا دانسته اند. میگوید «اگر مرا تخطئه نکنید عرض میکنم که این موضوع ناشی ا= 586; روحیه ی مخصو= 589; ایرانیان اس= 78; که اصولا تمل= 602; وچاپلوسی را دوست میدارند» (87)

هشتمی= 606; خصوصیتی که گوبینو به آن اشاره می کند &#= 1548; «بیسوادی و عدم وجود اصل تخصص» است. شرایط ورود ب= 607; خدمات دولتی را دارای شرا= 740;ط خاصی نمی دان= 583; و احیاناً مستخدمین عالی رتبه بی سواد هم در ایران پیدا م= 740; شده اند ولی از اشخاصی با نام « میرزا »&n= bsp; یاد می کند که با مختصر سوا= 583;ی وارد خدمات دولتی می شون= 583; و ترقی آنها ن&#= 1740;ز بسته به حسن تصادف است . در جای دیگر، وقتی از کارگ= 585; ایرانی ، صحب= 578; می کند ، به بدون تخصص بو= 583;ن وی اشاره کرد= 607; و او را با کارگر متخصص کارخانه های ساعت سازی سوئیس مقایس= 07; می کند ، و نتی&= #1580;ه عدم تخصص را این می داند« که کارگر ایرانی ، نمی تواند به سرع= 578; کارگر اروپا= 40;ی ، کار کند و به مقدار زیاد مصنوع بیرون دهد . لیکن در عوض تفنّن و ذوق او زیادت= 585; از کارگر ارو= 662;ایی است ، زیرا انجام یک کار به خصوص ، در ت&= #1605;ام مدت عمر، قریحه و استعداد او ر= 575; از بین نبرده است.»(36) بعد کارگر ایران= 40; را به همان اندازه که خو= 588; ذوق می داند ، فاقد پشتکار معرفی می کند و اعتقاد دار= 583; اگر صنایعی ، نیازمند زحم= 78; و پشتکار باش= 583; ، به هیچ وجه مورد توجه کارگر ایران= 40; قرار نمی گیر= 583; و این به عقید&#= 1607; ی من یکی از خصائلی است ک= 607; هم اکنون نیز وجود دارد. یعنی یکی از عللی که اینق= 583;ر کارگر افغان= 40; ، با استقبال کار فرمایان ایرانی مواج= 07; می شود ، همین پشتکار آنهاست .<= /span>

«عدم تنقید» ، نهمین خصوصیتی است = 548; که به آن اشاره شده اس= 578; و به نظر وی نبودن نقد و تنقید ، سبب شده است که اف&#= 1585;اد دست به کارها= 740; بزرگ بزنند . وی یکی از زمی&#= 1606;ه هایی را که سبب نوشته شد= 606; کتاب ناسخ التواریخ شد= 07; را همین عدم وجود نقد می داند.« در حالیکه در اروپا ، یک نویسنده وقت= 40; کتابی را منتشر می کند= 548; منتقدین در جراید و مجلا= 578; ، محاسن و معایب کتاب ا= 608; را می گویند و اگر خطا گفته باشد، خطای ا= 608; را به رخش می شکند، ولی در &#= 1575;یران این رسم وجود نداشته و نویسنده پس ا= 586; انتشار کتاب می داند که کس&#= 1740; کتاب او را نقد نخواهد کرد.»(20)

اعتقا= 583; دارد که« در ایران روح تنقید وجود ندارد و در ایران از هزا= 585; سال قبل تاکنون هیچ منتقدی پیدا نشده که بتوا= 606;د فلسفه ی ایرا= 606; را تغییر دهد.»(162) که البته این مسئله برای م= 606; قابل فهم نیس= 578; و آنرا غلط دانسته و ناش= 740; از عدم شناخت کامل گومینو نسبت به وضعی= 578; فلسفی میراث = 593;لمی گذشته ی ایرا= 606; می دانم، کما اینکه در حال &#= 1583;یگر ، وقتی وی از حکومت صفوی نام می برد ، می گوید در این دوره ، دانشمندان بزرگ خیلی کم در ایران پدیدار شده و حتی می توان گفت پدیدار نگردیده است که این حرفی کاملاً غلط ا= 587;ت و ما در این دوره فلسفه ص= 583; رایی را داری= 605; که بزرگترین میراث فلسفی ماست و علمای= 740; مانند شیخ بهایی ، میرداماد، میرفندرسکی = 08; ... ظهور پیدا کرده اند که هر کدام یکی از اسطوانه های علمی کشو= 585; بوده و هستند. در زمینه ی اد&#= 1576;یات نیز وی می گوید « اگر کسی به شاعری یا نویسنده ا= 740; انتقاد بکند در نظر ایرانیان قابل سرزنش خواهد بود و حتی مورد نفر= 578; قرار خواهد گرفت .»(162) ولی بعد متذکر می شود که اگر روحیه ی نقد پذیری و انتقاد در ایران شکل بگیرد و مردم ایران قیمت اصول تنقید ر= 575; بفهمند و آنوقت این اصول را با شعائر خود و افتخارات نژ= 75;دی و تاریخی خوی= 588; وفق دهند نتایج درخشانی خوا= 07;ند گرفت .

البته الان کمی اصو= 604; تنقید و نقد پذیری و انتق= 575;د در ایران روا= 580; یافته است ول= 740; حقیقت مطلب ا= 740;نست که اگر ما با تیغ نقد ، به جان آثار داخلی و دستا= 608;ردهای خارجی و وارد= 575;تی بیفتیم نتای= 80; شگفت انگیزی خواهیم گرفت . همانطور که ، این « نقد » بود که مدرنیته را م= 583;رنیته کرد. اروپاییان نمی دانستند چه می خواهند= 548; ولی می دانستند که سنت را نمی خواهند و همی= 606; باعث شد که مدام با انتقادهای خویش ، جهان جدید را بوجو= 583; آورند. ما نیز هم اکنون ، اگر بخواهیم جهان جدید و تجدد را به زیر سوال ببریم، تنها با تیغ نقد امکانپذیر است ، اگر چه ندانیم که چه می خواهیم .

همچن= 40;ن گوبینو ، معتقد است که ایرانی جماع= 78; ،« به فکر اصلاح» نیست و حتی به مخیله ی کسی خطور نمی کند که در آینده می توان وضع را تغییر داد و « اگر در ایران با صد نفر از چیز مهم ترین و برجسته ترین افراد صحبت کنید ، مشاهد= 607; می کنید که هیچ کس در فکر اصلاح نیست.»(16= 1) سپس به روحیه ی قهرمان پروری و افتخار به گذ= 588;ته و گذشتگان ، ایرانیان اشاره کرده و بدین ترتیب فکر ایرانی ر= 575; همواره معطو= 01; به گذشته می د&#= 1575;ند .

صفت بارز دیگری ک= 607; متأسفانه ، قطعاً می توانم بگویم= 48; الان همه در بعضی از ایرانیان وجود دارد و به اعتقاد گوبینو جز طبقه ی ممتازین ، سا= 740;رین ، کم و بیش ، آنرا دارا می باشند، اینس= 78; که ایرانیان = 548; به محض دیدن خارجیها، و ب= 607; تعبیری فرنگ= 40; ها، تا آنجا که بتوانند ، می خواهند گو= 588; آنها را ببرن= 583; و کلاه سرش بگذارند. به قول گوبینو « گویا از نظر شرعی هم این کار جائز است ، و مال یک فرنگی پلید ر= 575; باید خورد و تا آنجا که ممکن است بای= 583; هستی او را از دستش گرفت.م(125)

گوبین= 608; با توجه به شواهدی، اعتقاد دارد که ایرانیها این صفت را اخیراً کسب کرده اند . بعد گوبینو ، می = 711;وید« این موضوع در آینده ، لطمه ی بزرگی به من&#= 1575;فع ایران خواهد زد، چرا که به زعم او ، در آت&= #1740;ه، مسافرین اروپایی ، زیادتر به ایران خواهن= 83; آمد و پای جها&#= 1606;گردان به این کشور بازخواهد شد = 608; این موضوع سب= 576; می شود که جهانگردان ا= 86; ایران سرخورده شده = 608; دیگر به این سرزمین نیای= 06;د و شهرت سهمیا= 606; نوازی ایران= 40; ، که حقیقت دارد ، خلل دار گردد .»(125)=

اما در میان طبقاتی که گوبینو ، به تحلیل آنه= 575; پرداخته است = 548; آنچه برای من بیشتر جلوه نمائی کرد ، بررسی او راج= 593; به روحانیون ایرانی است. ر&#= 1608;حانیون و علمای اسلامی، یک عده ، موبدان= 740; زردشتی ایرا= 06;ی بوده اند که پس از روی آوردن به اسلام ، به کسوت علمای اسلامی در آمده و باعث شکل گیری، یکسری مذاهب اختلاطی و التقاطی مانند علي ال= 604;هی ، اهل حق ، صوفیه ، شیخی= 607; و ..... شده و «حتی در طرز قضاوت هم مطابق میل خود عمل می کرده اند .»(70) اینها چون از حقوق ایران قدیم آگاه بودند، اسلو= 76; قضاوت را نیز تعدیل کرده ، و احکامی صاد= 585; کرده اند که ذوق و سلیقه شان ، در آن دخیل بوده و طبقه ی بازرگانان ک= 07; احتیاج مبرم= 40; به این نحو قضاوت داشته = 548; به آنها گردیده اند.

یکی از خصوصیاتی که = 606;وشته گوبینو به نظ= 585; بنده رسید، مسئله تساهل و تسامح علما= 569; در مسائل مذهبی است، ک= 607; در برخی موار= 583; و در مورد بعضی اشخاص مانند شاه، خیلی تسامح ب= 607; خرج داده اند. دیگر اینکه، اینها اسباب = 608; ابزار دست دولت می شده اند؛ برای مصالح داخلی = 608; خارجی ، فلذا در ذهن عامه ی مردم نسبت به آنها ، بی اعتمادی و بدبینی پیدا شده است. دیگر اینکه، به اعتقاد گوبینو، اکثر آخوندهای ایرانی، به مبادی دیانت= 40; پایبند نیست= 06;د «و این موضوع ، خطر بزرگی برای طبقه ی روحانیون خواهد داشت . زیرا، چون مردم ایران، هر روز ، زیاد&#= 1578;ر از روز قبل با اروپاییها ، = 581;شر می نمایند و معلومات اروپایی متدرجاً در ا= 740;ران شیوع می یابد و از طرفی رفتار آخوندها را م= 740; بینند ، روزی خواهد رسید ک= 607; به کلی از آنه&#= 1575; روی برگردانند و به هیچ قیمت و قدری حاضر نخ= 608;اهند بود زیر بار نفوذ آخونده= 75; بروند»(76)، و در آن روز، تقوا= 740; حقیقی چند روحانی واقع= 40; نیز نمی توان= 583; از محو و اضمحلال طبق= 07; ی آخوند( و شاید به تعبی= 585; من خود دین) جلوگیری کند.

همانط= 608;ر که مردم پس از انقلاب فرانسه، به خاطر رفتارهای کشیشان فرانسوی، به طوری از روحا= 606;یون رمیدند که به مدت دو سال ، به کلی نفوذ و اسم این طائف= 607; از بین رفت.

او یکی &= #1575;ز آخوندهای بزرگ را که خود را بزرگترین علمای روحان= 40; می داند، یک مسخره واقعی معرفی کرد و معتقد است ، باید نام دلق= 705; بر او نهاد و می گوید حرکاتی از او ظاهر می شود که در خور یک جوان عیاش و باده پرست است.

ولی در عین حال، ابراز می کند که تمام روحانیون فاسد نبوده و نیستند و « هم اکنون در تهران و اکنا= 601; کشور ایران، روحانیون حقیقی وجود دارند که دامان آنها ، پاک از هر نوع آلودگی است و این طبقه هرگز، به دنب= 575;ل اسم و شهرت و ثروت و جاه نمی روند و اینها مورد توجه عموم بوده و هستند ». (72)

امهّا= 578; آنچه در نوشتار گوبینو از صف= 575;ت و خصوصیات منفی ایرانیان به نظر بنده رسی= 583;، در بالا ذکر شد، اگر چه شاید در برخی مواردِ بسیا= 85; جزئی بتوان د= 585; این سفرنامه به نکاتی دیگ= 585; نیز اشاره کرد. اما در مورد صفات نیکو و خلقیا= 578; مثبت ایرانیان نی= 86; ، گوبینو به مواردی اشار= 07; کرده است که پرداختن به آ= 606; از بحث و موضوع کار ما خارج و موجب اطاله کلام است .

نتيجه گيري

« ايران ، ايرا= 606; خواهد ماند و نخواهد مرد . ايران در نظر من ، چونان سنگ خارايي است كه موجها= 610; دريا ، آنرا ، به اعماق رانده اند ، انقلابات ، جوي آنرا به خشكي انداخت= 07; ، رودي آنرا با خود برده و فرسوده كرده است ، تيزي هاي آنرا گرفته و خراشهاي بسياري بر آن وارد آورده ، اما سنگ خارا ، كه پيوسته همان است كه بود ، اينك در اواسط دره اي باير ، آرميد= 607; است . زماني كه اوضاع بر وفق مراد باشد ، آن سنگ خارا گردش را از سر خواهد گرفت. ( گوبينو،)

گوبين= 608; ، در انتهاي نوشتار خويش = 548; ماجراي كودك= 10; را نقل مي كند كه فقط كارش اين بوده است كه سنگها را ا&#= 1586; روي زمين بردارد و پس از مدتي تماش= 575; كردن ، درون رودخانه بيندازد . گاهي از اوقا= 578; يكي از سنگها را زيادتر از سنگهاي ديگر نگاه كرده ، و &= #1576;عد مثل اينكه ، شيء جالبي بدست آورده ، آنرا كنار مي گذارد . آفتاب سوزان و باد و غيره اين كود= 603; را از كار باز نمي دارد و اصلاً در فكر خوردن و آشاميدن نيس= 78; . كودك اين كار را ادامه مي دهد تا آفتاب غروب كرده و آنوقت زني كه ظاهراً مادر كودك است مي آيد و او را صدا زده و با خود مي برد . و شكي نيست كه اگر اين زن نيايد و او را صداترند ، همچنان به كا= 585; خود ادامه داده و سنگها را به ميان رودخانه مي اندازد (166)

وي داستان اين كودك را ، شبيه روحيه ي ايرانيها و ب= 607; طور كلي ملل مشرق زمين مي داند و اعتقا= 583; دارد كه اين ملل دنبال چيزهاي نامعلومي مي گردند كه متعلق به اين دنيا نيست ول= 610; در عوض براي يافتن اين چي= 586; ، موهوم و نامعلوم ، هم= 577; حقايق ماورا= 10; حيات را مهمل مي گذارند و در اين ميان شايد سنگهاي = 582;يلي زيبا نيز پيد= 575; كنند . او اعتقاد دارد ايرانيها به دنيايي توجه دارند كه خار= 580; از حدود عقل و منطق است منظور وي اينست كه اير= 575;نيها مبدأ تمام امور را ، ماورايي مي دانند . و معتقدند دنيايي حقيق= 10; از آنجايي آغاز مي گردد كه عقل در آن راه نيست . لذا اگر از اين منظور وارد قضيه شويم ، مي توان بسياري از خصوصيات ايراني را توجيه و تأوي= 604; كرد . « گوبينو » بسيار منصفانه عمل مي كند ، آنجا كه تمدن شرق را اصيل دانسته و مبد= 571; همه چيز مي دا&#= 1606;د و ديگران را شاگرد و دست آموز او . اما اين نبايد سب= 576; شود كه ما تمدن مشرق زمين را و به خصوص تمدن خويش را تمدن= 610; كامل و اكمل دانسته ، بلك= 607; بايد بگويم تمدني است با ويژگيهاي كاملاً خاصي خود و داراي عناصر مشترك با ديگر تمدنها .

به عقيدة بنده ، نگاه بسيار منصفانه ي « گوبينو » در بيشتر موارد = 548; سبب آن شده كه ايراداتي كه وي به شخصيت و روحيات ايراني مي گيرد ، بسيار وارد باشد ، و آنچه را مي گويد حاصل مشاهدات خود اوست ، چشمان= 610; صادق ، منصف و بدون سوگيري ( &= #1603;ه البته در برخ= 610; موارد كمي بدون اطلاع ) . او از منظري وارد خلقيات = 575;يراني مي شود كه جاي هيچ ايرادي نمي گذارد ، ك&#= 1575;ملاً عقلاني مي نگرد ، بدون اينكه ايرادهاي او = 548; مقيد به تمداني خاص ، توسعه ، اسلا= 605; ، مسيحيت ، مدرنيته و يا … باشد . آنچ = 7; او مي گويد ، خصايصي است ك= 607; عقل هر بشري ، در هر نقطه اي از جهان آنرا عيب مي شمرد ، چه در وجوه اجتماعي و چه در وجوه فردي . فلذا در يك رويكرد ارزش= 10; ، نوشته ي او قابل استفاد= 07; بوده و دست روي روحياتي گذاشته كه جز در برخي موار= 583; ، اكنون هم وجود دارد و گويي از جامع= 607; ي ايراني حال سخن مي راند . اگرچه در آخر نوشته به سمت= 610; مي رود كه هم معرف ايراني با ميراثي غن= 610; است ولي تصمي= 605; به اصلاح ، روحيه اي است كه بايد مجدداً در ايراني باز توليد شود تا &#= 1576;تواند جايگاه اصلي خويش را در عصر يك تمدن چند فرهنگ با= 586; يابد .

در آخر ، اين نقل را از « دكتر داوري » مي آورم كه ايشا= 606; فرموده اند : « قومي كه دچار انحطاط است ، بي اعتقاد ، د&#= 1585;وغگو ، رياكار و چاپلوس و بي حميت مي شود و&#= 1604;ي اين حكم كلي نيست و نبايد آنرا به ايرانيان اختصاص داد . »&= #8204; و براي من تا حدودي هنوز مجهول است كه چرا در مورد ايراني نباي= 83; اين حكم را تعميم داد ؟