working paper- fatemeh habibi

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران=

خ = 4;قیات منفی ایرانیان در = 587;فرنامه اوایویه

ف= 5;طمه حبیبی

كار = 6;وشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:115%;font-family:Tahoma;col= or:black'>موضوع: خلقیات منفی ایرانیان در سفرنامه ها

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دی 1386

مشخصات ک= تاب: اوليويه (1370) .سف= ر نامه ي اليوي= 607;: تاريخ اجتماعي –اقتصادي ايران در دوران آغازي= 06; عصر قاجاريه. ترج= ;مه :محمد طاهر ميرزا. تصحيح وحواشي:غلام= 85;ضا ورهام. تهران: &= #1575;طلاعات. 204 صفحه

مقدمه:

ساختا= 585; هر جامعه‏اي آميخته از عناصر منفي و= 605;ثبت است كه از حيث ميزان از جامعه‏اي به جامعه‏ ديگر متفاوت است. سفرنامه‏ها¡= 0;ي كه متعلق به ن&#= 1608;يسندگان موثق‏اند در شناخت اين خلقيات مناب= 93; خوبي هستند. در نظر نخست، تصور مي‏شود كه سفرنامه‏نو¡= 0;س، فقط براي ميه= 606; و هم‏ميهنان خود سفرنامه خويش را به سوقات مي‏آورد، در حالي كه استفاده از سفرنامه، من= 81;صر به هموطنان نويسنده سياحت نامه نيست مثلاً اكثريت قريب به اتفاق سفرنامه‏ها¡= 0;ي كه سياحان خارجي دربار= 07; كشور ما نوشته‏اند ب= 07; زبان فارسي ترجمه شده است. يعني سفرنامه‏ پيامي متقاب= 04; است هم نويسنده خارجي به هموطنان خود آ‏گاهي مي‏د= 07;د كه ايرانيان چگونه قوم ومردمي هستن= 83; و هم وقتي سفرنامه به فارسي ترجمه مي‏شود، ما ايرانيان از ديدگاه ديگران نسبت به خود آگاه مي‏شويم و حس= 606; و عيب خود را در آنچه در آينه چهره نو= 588;ته آنها مي‏نگريم.=

هم چني&#= 1606; سفر نامه نوي= 587; ها صرفا به موضوعات و مسائل عمده ي سفرهاي خود نمي‏پرازند بلكه مطالب جزئي را نيز مورد توجه قرار مي‏دهن= 83; و اين نكته اهميت خاصي دارد. چون ارتباط فرهنگها وتمدنها منحصر به ارت= 576;اطات سياسي و رسمي بين آ‏نها نيست بلكه فر= 583; فرد افراد جامعه در فرهنگ و تمدن كشور خويش و د&#= 1711;رگوني و بهبود چه مثبت و چه منفي شريك‏اند. به عبارت ديگر افراد يك اجتماع هستن= 83; كه تمدن وفره= 606;گ جامعه خويش ر= 575; پايه‏ريزي مي‏كنند. فره= 606;گ و تمدن يك قوم به يك دو مقوله منحصر نيست. همه دانشها، شناختها، آداب ورسوم، عقايد و انديشه‏ها ر= 75; در بر مي‏گيرد. كه متعلق به همگ= 575;ن است. سفرنامه نويس چون نه فقط با خواص ب&#= 1604;كه با عوام هم در تماس است لذا با همه طبقات اجتماع مبدأ = 608; مقصد سفر خود ارتباط دارد.

نخبگا= 606; جوامع مي‏توانند ب= 75; پرداخت به اي= 606; عناصر و آسيب‏شناسي آنها راه اصلاح را پي‏گرفته و جامعه را به سمت رشد و شكوفايي هدايت كنند. چرا كه هيچ اقدامي بدون پشتوانه گذشته ريشه تاريخي و حمايت فرهنگ= 10; استواري نخواهد داشت = 608; اصولاً امكا= 06; پذير نيست.به همين دليل اس= 578; که مي گويند" گذشته چراغ آ= 610;نده است" از اين گفته واضح‏تر مشاهده عميق سيسرون، فيل= 87;وف و حقوق‏دان رومي است كه وقوف به تاري= 582; را شرط بلوغ مي‏داند. به زبان وي «جهل به آنچه قبل ا&#= 1586; تولد ما رخ داده است به منزله هميشه كودك ماندن است، زيرا ارزش حيات انساني جز از راه اتصال آن به زندگي اجدادي كه در تاريخ ثبت شد= 607; است، حاصل نمي‏شود» از طرف ديگر، بدون صورت‏ب= 85;داري درستي از زمان حال، نقاط قوت و ضعف هرگز شناخته نمي‏شوند. = &nb= sp; =

در اين مقاله به عناصر خلقيا= 78; ايرانيان مردمي آغازي= 06; عصر قاجار بنابر ديدگا= 07; اوليه در سفر= 606;امه‏اش پرداخته مي‏= 88;ود. اين مقاله با اين پرداخت درصدد پاسخ‏گويي ب= 07; اين پرسش اساسي است. كه چرا با وجود دوران طلايي = 608; اوج ايرانيا= 06; در طي قرون چهارم تا ياز= 583;هم چه شد ايرانياني ك= 07; خود صادركننده علم و دانش به عرب بودند افول كردند؟ چه شد كه ايرا&#= 1606; در اوج ناگها= 606; فرود آمد؟ در اين مقاله سع= 610; شده است با توجه به نكات استخراج شده = 575;ز مشاهدات و شنيده‏هاي اوليه در جريان سفرخو= 83; به ايران به اين پرسش پاس= 582; داده شود.

معرفي کتاب

سفرنامه ي مسيو اوليوي= 07; يكي از ارزشم= 606;د ترين متون تاريخ ايران در مقطع حساس تغيير سلطنت آقا محمد خان قاجار به فتحعلي شاه ا= 587;ت .اصل آن به زبان فرانسه = 608; در 6جلد است

&nbs= p; اين جهانگر= 83; که پيش از حرکت به ايرا= 606; سفرنامه هاي چند سياح فرانسوي را ک= 607; قبل از او به ايران سفر کرده بودند ,مطالعه كرده با شوق ديدار کشور ما درحدود سال 1175 يعني سال هاي آغازين عصر قاجار عزم سفر کرده و از کشور هاي ديگ= 585; نيز ديدار کرده است

جلد سوم همي= 606; اثر مربوط به اي= 585;ان است كه به وسيله محمد طاهر ميرزا پسر اسكندر ميرزاي وليعهد به فارسي ترجمه شده است .اهمي&#= 1578; اين سفرنامه به حدي است كه بلا فاصله پس از باز گشت اوليويه از ايران و سفر وي به نواحي ش&#= 1585;قي(عثماني و مصر )به زبان آلماني هم ترجمه شده اس= 578;

مترجم کتاب ,آنگونه که خود در آغاز ت&#= 1585;جمه ي خويش مذکور داشته از جان= 576; نصر الدوله ,و&#= 1586;ير تجارت موظف ب= 607; ترجمه يسفرنامه ي اليويه مي شو= 583; که قسمت مربو= 591; به ايران را ترجمه کند

. اوليويه علاوه بر عضويت در هياءت مديره = 610; (ديراكتور) فر&#= 1575;نسه وشركت در مسائل سياسي پزشك نيز بود و شغل وي اين امكان را برايش فراهم مي كرد كه علاوه بر محافل سياسي = 608; ديپلماسي ايران به راحتي با مردم و اشخاص معمول= 10; كشور تماس دا= 588;ته باشد .درد ها ومحروميت ها را بشناسد و نابسامانيه= 5;ي داخلي را دريابد . اين نوع آگاهيها = 576;راي شخصي در موقغيت وي قابل توجه بو= 583; زيرا اطلاع ا= 586; زندگاني مرد= 05; همراه با مشاهدات عين= 10; او از واقعيت هايي سخن مي گفت كه وي از منابع اطلا&= #1593;اتي رسمي به دست نمي آورد .

&nbs= p; تسلط و آگاه= 610; اوليويه به امور پزشكي و چگونگي بيماريهاي مختلف اين امكان رابه و= 610; داده است تا به خوبي روند امراض و ناخوشيهاي گوناگون سرز= 05;ين ايران را كه اغلب نيز بوم= 610; اين منطقه اس= 578; بررسي كند واطلاعات جامعي در اختيار تاري= 82; پزشكي كشور قرار دهد

&nbs= p; نوع آب ,شيوه ي آبياري ,وضع قنوات و چاهه= 575;,بهداشت و سلامتي آبه= 575; ووضع يخچالهاي ته= 85;ان در اين سفر مورد توجه اوليويه قرا= 85; گرفته است. &= nbsp; &nbs= p; &= nbsp; &nbs= p; &= nbsp; &nbs= p;

اوليويه همچنين گياه شناس ماهري ب= 608;د و از هر فرصت براي آگاهي بيشتر راجع ب= 607; گياهان مخصو= 89; نواحي ايران استفاده مي كرد و به جمع آوري اطلاعا= 78; نمونه ي گياهان مي پرداخت .اوصا= 601; وي از جاده ي همدان و نيز توقفش در كوههاي الون= 83; دلالت بر علاقه مندي و= 610; به اين رشته ي تخصصي دارد.ا= 610;ن دقت اوليويه كمك شاياني ب= 607; اطلاعات مرب= 08;ط به تاريخ طبيعي ايران = 608; به ويژه به جغرافياي تاريخي ايرا= 06; ميكند.

نكته ي جالب ديگر اوصاف پرندگان و دي= 711;ر حيوانت ايرا= 06; است.از يادداشتهاي او چنين بر مي آيد كه امروز= 607; ديگر نسل برخ= 610; ازابن حيوانات از بين رفته است .در حالي كه در = ايام اقامت اوليويه به راحتي در اطر= 575;ف جاده هاي كشو= 585; و كوهستانها اين حيوانات قابل رويت بوده است.

سفر اوليوي= 07; به ايران سفر= 610; رسمي بود ومس= 574;وليت وي ايجاب مي كرد كه تماسهاي مستقيمي باماموران مملكتي مينن= 83; حاكم –وزير- كلانتر داروغه و....داشته باشد .برقراري ارتباط با آنان همراه ب= 575; دقت اوليويه = 605;وجب مي شد كه اوليويه در سفرنامه ي خو= 583; به وظايف و چارچوب كارهاي هر يك از ماموران دولتي و مناص= 576; آنان آشنايي كافي بيابد و دريافت هاي خود را در سفرنامه بگنجاند.ياد= 83;اشتهاي وي از لحاظ آگاهي به شيو= 607; ي اداري براي بررسي تاريخ= 10; حايز اهميت فراواني است.

اوليويه همچنين اطلاعات دست اولي در مورد وضعيت تهران در سالهاي اوليه ي پايتختي خود ميدهد اوصاف = 575;وليويه از آن سبب حايز اهميت است كه امروز= 607; ديگر از حصار= 607;ا –عمارات دروازه ها دي= 711;ر ابنيه اي كه وي نام ميبرد اثري بر جاي نمانده است.

توضيحات ديگر اوليوي= 07; مربوط به وضع= 610;ت جمعيت تهران زيرا راجع به آمار جمعيت ايران در اوايل حكومت قاجار آگاهي هاي بسيار كم= 610; در دسترس است.است اين امر ازنظر محققان بسيا= 85; اهميت دارد

سفرنامه ¡= 0; اوليويه در ي= 603; مقدمه و ده فصل به شرح ذيل نوشته شده اس= 578; :

1-&n= bsp; = ; حركت به سوي ايران <= /p>

2-&n= bsp; = ; از كرمانشاهان تا كاروانسراي شهر نو

3-&n= bsp; = ; از همدا = 6; تا تهران

4-&n= bsp; = ; در باره = 10; طبابت ايران <= /p>

5-&n= bsp; = ; در وصف آقا محمد خان <= /p>

6-&n= bsp; = ; در وصف كاشان قم واصفهان<= /p>

7-&n= bsp; = ; رسم امكنه ي ايرا= 606;<= /p>

8-&n= bsp; = ; درياي خزر

9-&n= bsp; = ; شيوه ي زندگاني ايران

10-&= nbsp; &nbs= p; اوضاع اقتصادي و تشكيلات لشك= 85;ي

آنچ&= #1607; د رسفرنامه ي اوليويه از خلقيات منفي = 575;يرانيان ذکر شده است را مي توان در دو دسته قرار دا= 583; . خلقيات فرهنگي وخلق= 10;ات سياسي به عبارتي د= 610;گر علل عقب ماند= 711;ي ايرانيان در دو مقوله ي فرهنگي وسيا= 87;ي آن هم در محدوده ي درو= 606;ي جامعه ي ايرا= 606; در اين سفرنامه قاب= 04; بررسي است .

در اين قسمت به علل فرهنگي اشار= 07; ميشود

يکي از اين خلقيا= 578; خرافه پرستي است که در ميا&#= 1606; ايرانيان آن زمان رواج داشت.خرافات در بافت ديني و غير ديني

"&#= 1711;اهي نيز زود تر به هنگام رحل با= 585; ها را مي بستي&#= 1605; اماچون مي خو= 575; ستيم سوار شويم کاروان باشي مي گفت که ساعت سعد نيست و اگر روانه شويم کاروان را خطري عظيم در پيش است به محض گفتن اين کلمات تمام اهل کاروان بار ها را گشوده و رحل را به اقامت مبدل ميکردن= 83;

بعد از يک ساعت ديگر با= 585; ها را دو باره بستيم که نا گهان همان شخ= 589; آمد ه و باز امر به اقامت کردزيرا نحو= 87;ت اختران باقي است و صبر مي بايد کرد .اين بار ما را تحمل و شکيب از دست رفته به بدرقه ي مک&#= 1575;ري آنچه غيظ و غضب بر زبان ما جاري کرد گفتيم اما هي= 670; سودي نبخشيد "ص58

"روز پانزدهم قرا= 85; بود که شاه وارد تهران شود ومدتي بو= 583; که در حوالي فيروز کوه بو= 583;اما چون ساعت سعد نبود ،دو روز ت‍‍اخير شد .تمام ايرانيان از بزرگ و کوچک و عالم وجاهل ، هيچ کاري را بدون اختيار ساعت سعد و اس&#= 1578;شاره وتصديق اهل تنجيم نمي کنند .شاه همه وقت چند نفري از اهل تنجيم در خدمت داردکه حرکا= 78; و اعمال شاهانه را به اراده يخودشان تقد= 05; و تا خير مي کنند." ص91

"از اين شارلاتانها = 08; علم فروشان ن= 608;ع ديگري در خار= 580; شهرها و خود شهرها هستند .که بناي کار آنها بر عقاي= 583; باطله ي عوام الناس باشد آنها دراويش و مل= 575; نماها هستند.آنها د= 585; مداواي روحاني خود اجرت را پيش از معالجه گيرند در اين باب آنچه خود در تجريش مشاهده کردم ذکر مي کنم .

روزي که از گشت مراجعت کرده و به منز&#= 1604; رسيديم چهار ساعت به ظهر مانده بود که در بيرون از سراي خود درويشي در روي سجاده به &#= 1607;يات مخصوص نشسته ديديم جمعي ا= 586; مردم وي را اح&#= 1575;طه کرده بودند .اين درويش پيري بود خوش رو و صورت که ريش دراز و انبوهي داشت = 548; قلمداني بسيار بزرگ ب= 607; کمر بسته ، به دست قلمي گرفته و به دست ديگر کاغ= 584; هاي نوشته ، بهزنان تقسي= 05; مي کرد .لمحه اي توقف کردي= 605; . چون از خانه بيرون شديم ، پرسيديم که اين مرد در ميان اين همه زن چه مي کرد ، گفتند به هر يک از آنان قط&#= 1593;ه اي نوشته ميداد که به واسطه ي آن ، بيماريهاي آنان را علاج کرده و از همه ي نا خوشيها در آينده محفوظ شوند و قيمت هر قطعه از اين کاغذ را شش پول مي گيرد ." ص81

‎‎‏َُ= ً "درويش پس ا= 86; اتمام کارش ب= 607; خانه ي ما درآمد و گفت از راه بسيار= 610; به جهت ملاقا= 578; شما آمده ام و شنيده ام که شما از اطباي حاذق فرنگستان هستيد . به نا خوشي فتقي که پانزده سال است مرا اذيت مي کند ، مبتل&#= 1575; هستم ومي خوا هم مرا علاج کني= 583; پاسخش داديم که بسي عجب دارم کسي که به مراتب از ما داناتر اس= 578; از ما استعلا= 580; مي کند . تو به يک کلمه معالجه ي بيماران کني = 608; ما چندين کلم= 607; سخن گوييم و غالب ايام شف= 575; ندهيم . او مي گفت تمام اينها به قدر= 578; غايي توجه او و يا الطاف محمد = 8; علي عليهم السلام باشد

چون صحبت او به پايان رسي= 583; دوات و قلمي خواستيم تا م= 575; نيز از همان جنس که در ويش مرده را علاج کردي ، علاج کنيم .درويش به فراست در يافت و سعي به ذکر موارد کر= 583; که حاصل معني آن بود که حيو&#= 1575;نات و جانوران ات= 586; يک نوع غذا پرورش گيرند . علفها و گياهان فراوان باشد که ساير حيوانات را بايد اما عسل را ماده ديگر است که نحل آن تغذي مي کند من ديگران را به علفها و گياهان غذا دهم وخود از شما &#= 1576;ايد گلي که غذاي من در آن باشد بگيرم."ص82

نويسنده اي= 06; ويژگي را ناش= 610; از جهل و نادا&#= 1606;ي ايرانيان مي = 583;اند که زمينه ي سو ءاستفاده را براي Ÿ= 3;ده اي دقلباز فراهم ميکند.

اوليويه در قسمتي ديگر ا= 586; سفرنامه ي خو= 583; به غرور و تکبر در بين ايرانيان اشاره مي کند

&q= uot;هر چه مي توانستيم از احسان نيکي د= 585; حق آنها مضايقه نداشتيم با و= 580;ود اينها ،غالب= 75; از ما نا را ضي بودند و کم بو&#= 1583;ند که شاکر و خوشنود باشن= 83; .چون دوايي به مريضي تجويز مي کرديم که به خوردن آن ميل نداشت ،ي= 575; از شفاي علتي مانند سقيم الاعضا و نابيناييوغ¡= 0;ره اظهار عجز مي کرديم ، مي ديديم که بسيار غضبنا= 05; شده ، سقط گويان از منز= 604; بيرون مي رفتند.گويا گمان مي کردن= 583; چون ما آمده و در ميان آنها منزل کرده اي= 605; ، الزام سپرد= 607; ايم که نه تنها مجانا وبا احسان به علاج بيمارا= 06; بپردازيم ،بلکه تمامي دوا و غذاي آنها را نيز بدهيم ،بدون اينکه اظهار شکري کنند "ص78 <= o:p>

"به خصوص در ممالک عثمان= 10; چون ترکي مري= 590; شود ،قدر و قيمتي بر معالجات طبي= 76; نگذارند.چون به زمان اصل موعود اعتقا= 83; دارند و به تا&#= 1582;ير وتقدم معتقد نباشند ، علا= 580; وعدم علاج را يکسان دانند پس همواره بر خلاف تعاليم = 583;ر پرستاري خود اهمال و بي موالاتي را روا دارند.ام= 575; ايرانيان به اين پايه ستمکار نيستند . دراين باب بهتر از عثمانيان هستند و کمتر به سرنوشت و قضا وقدر معتقد باشند ".ص78

در ميان اطباي ايران= 10; چيزي به نام ت&#= 1576;عيت از قوانين علوم پزشکي وجود ندارد .آنها اين علم را مطلقا ظني مي دانستند که ن= 605;ي تواند به طور قطع حکم به دردي بکند. علي رغم وجود &#= 1578;اليفات و تصنيفات جالينوس و اب= 606; سينا و ورود م&#= 1608;ج تجددو ترقي خواهي در ايران به دنبال ظهور م= 583;رنيته ايرانيان صر= 01; نظر از هرگون= 607; خلاقيتي به دنبال تغيير در بهبود شرايط نبودن= 83;.آنها در قبال بيماران خود هيچ گونه احساس مسئوليتي نداشتند و آنچه مهم بود نفع اقتصادي بود به عبارت ديگر ارزش کا= 585; مفيد در ميان آنها جا نيفتاده بود به گونه اي که اگر فرد از لحاظ اقتصادي بي نياز بود دليلي براي کار کردن ندا= 588;ت .

"تمامي علم ودانش اطباي ايران در اين است که يقين سببي که به تصورات خود ا= 586; براي امراض قرار داده ان= 583; ،نمايند و معالجه به ضد کنند مثلا اگ= 585; در مريض گرمي و حرارت جلدي ببينند وتبي در وي مشاهده کنند ،مرض را سبب برودت گيرند .بالعکس اگر در بيمار احساس تبي وحرارتي در جلد کنند ،عل= 578; را از حرارت دانند.

در اکثر نا خوشيهاي مزم= 06; ،در تمام علت &#= 1607;اي دماغي و قلبي ،چون رفتار ب= 585; حسب اتفاق کن= 606;د و ارز علم تشريح بهره ا= 610; ندارند ، لهذ= 575; در علايم مرص شبهه شوند مداوا به خطا کنند.ليگن چو= 606; هميشه تعيين علت و سبب مرض به خطا و جهل باشد حالت آنها بسي مانند آن به اطبايي که در افسانه ها گويند و چنين وصف کنند که در تاريکي شخصي چوبي در دست دارد و بي ت= 01;اوت به يمين ويسا= 585; فرود آرد،اگ= 85; به مريض رسد ه&#= 1604;اکش کند ،واگر به مرض خورد نجاتش دهد ."ص80<= o:p>

بنا به گفته ي اول&#= 1610;ويه در سفرنامه ا= 588; اطبا از دروغ وتزويردر کا= 85; خود باکي نداشتند و در مواردي با تک= 610;ه بر عقايد باط= 604; مردم کار خود را پ&#= 1610;ش مي بردند

"فن طبابت ر= 75; در بلوکات ودهات ،اشخا= 89;ي متصدي هستند که همواره از دهي به دهي روند و گشت زنند و هميشه اجرت را پيش از مداوا گير= 606;د .اگر چه در اين فن علم ومهارت درستي ندارن= 83; اما به لاف و گزا = 1; چنان سخن را ب&#= 1607; خاطر جمعي و استادي گوين= 83; که عوام را فر&#= 1610;ب دهند و معتقد خود سازند و بعد اظهار يا= 587; کنند و هرگز خطايي را به خود نگيرند ."ص81

اوليويه در بخشي از سفرنامه ي خو= 583; مشاهدات خود را در يک روستااين گونه بيان مي= 705;ند

"&#= 1583;ر صورت و هيات با آنها فرقي نداشتيم ام زب= 5; ني حرف مي زديم که مفهو= 605; آنها نبود و کارهايي مي کرديم که نديده بودند بر زمين نمي نشستيم و چون غذا مي خور ديم ، از کارد و چنگال تعجب مي کردند ، از بسياري غذا ک= 607; در سر سفره مي آورديم ،حير= 78; مي کردند چرا که تقليل وعد= 605; تکلف در غذا بين آنها شاي= 593; بود .بسيار مي خنديدند وقت= 10; مشاهده مي کردند که ما شير و قند داخل قهوه کرده وبا نان صرف مي کرد.

اين اشخاص ا= 586; رفتاري که داشتند ،احم= 02; به نظر ميآمدند ،ام= 75; احمق نبودند = 608; بر خلاف هوشي= 575;ر و زيرک بودند .آنهايي که جسارت صحبت ک= 585;دن با ما را نداشتند ،مي ديديم که با هوش بودند و با اطلاع به قسمي که در ميان زارعين وجود چنين اش= 582;ا صي خلا ف عادت و عجب بود "ص84

اوليويه طي مشاهدات خود از اين روستا به مقايسه ي بين رو ستاييان و اهالي شهر در فرنگستان و ايران مي پردازد.

&q= uot;در فرنگستان تفاوت بسيار= 10; ميان رو ستاي= 610;ان و اهالي شهر وميان مردما= 06; متشخص و ديگران باشد .در ايران ما اين تفاوت را تکثير نيافتيم .طبق= 607; ي فقراي شهره= 575; در هوش واطلا= 593; و رفتار بسيا= 585; کم فرقي با روستاييان دارند.همچنا= 06; در شهر تفاوت چنداني ميان اغنيا و فقرا نباشد . ميتوانم بگويم همه را يک نوع اطلاع باشد .در ايران روستاييان زيرکتر ،هوشيار تر، بيکار تر ،مؤدب تر و آگاه تر از زارعين و روستاييان ارو پا هستند.&q= uot;

اوليويه نخست علت اين کمي اختلاف د= 585; آگاهي و اخلا= 602; را از قصور آلات تربيت و نوع تعليم در ايران مي دانست.اما در آخر اين گونه يافت که جنگهاي متواتر و انقلابات داخلي ايرانيان همواره سبب اضطراب و علت اختلاف طبقا= 78; است ،اغنيا د= 585; تربيت تنزل کرده و فقرا در آگاهي ترق= 610; .چون در اين انقلابات اغنيا و رؤسا را از تملق زير دستان و فقرا چاره اي نبوده ،وفقر= 75; را مراوده و نزديکي آنها دست داده،سب= 76; ترقي آنها گر= 583;يده است .

مقايسه ي ديگر نويسند= 07; ميان زنان شه= 585; وروستاست .

"اين قياس و تفاوت ميان زنهاي شهري و دهات به اين طور نباشد . زن&= #1575;ن شهري ايران بسيار هوشيا= 85; و خوشگل و ظريف ،و به مراتب از شو هران خود آگا= 607; تر هستند .اما &= #1586;نان روستايي که ف= 606; طبابت ما ،آنان را به مراوده مجبو= 85; کرده بود ،به نظرکمي بي اطلاع و نادا= 606; وبسيار معتق= 83; به عقايد باطله پست تر از شوهران خوبش اند."ص 85

غيرت وتعصب درميان ايرانيان به عنوان يک ويژگي مطلوب همواره وجود داشت اما در پاره اي مواق= 593; به طور مثال در بين روستاييان شکل افراطي و جاهلانه به خود مي گرفت .به گونه اي که شخصيت حقيقي زن رابه سمت حقارت مي کشاند و او را از جامعه دور مي کرد .

"چون مي شنيدند که مي گفتيم زنان د= 585; انسانيت معادل و نظير ما بوده، به همراه ما همه جا با روي گشاده آيند واز خانه ي خود گž= 8;اده رو ي آيند وروند ،وبا ه= 585; مردي که خواهند هم صحبت شوند و حجاب و نقابي استعمال نکنند ،بسيا= 85; اين آيين را بد وناپسند م= 610; شمردند. اينه= 575; با زنان خود به حقارت و بي اعتنايي رفتار کنند اعم از اينکه شيفته ي زنان خود باشند يا بي ميل . در هر صورت غيرت و رشک بي انداز= 607; درباره انها به کار برند ."ص 85

با کمي شبهه در رفتار زنا= 606; از غضب ديوان= 607; شده و در سر هر چيز بسيار قليلي که بر خلاف رضاي مر= 583; باشد زنان را به ضربات بيازارند وب= 07; قليل مشکلي مطلقه سازند .اگر امري از بي عفتي ظاهر شود ،برادرا= 06; ضعيفه را اطلاع داده وبه استعانت آنها در هلاک ضعيفه ميل کنند .اين تنها در دهات نيست بلکه در تمامي ايران = 608; مملکت عثمان= 10; اين فقره مجر= 610; است . ص 86

اوليويه در فصل نهم سفرنامه ي خو= 583; ملت عثماني وايراني را ب= 575; هم مقايسه مي کند .اين مقايسه از آن &#= 1585;وست که در آن ايام ميان اين دو مملکت نزاع ه= 575; و برخورد هاي مکرري اتفاق افتاده وهنو= 86; به صلح وصفا نرسيده بودن= 83;

" اين دو ملت هر دو مطيع قانو= 606; يک مقصود ومنقاد فرما= 06; يک شريعت هستند ،اما عجب انکه يکي وحشي وتنبل ونادان و ديگري با انسانيت و عاقل و اگاه است ."ص 151

&q= uot; ايرانيان در آگاهي و صناي= 593; به پاي اروپا= 610;يان نرسيده اند و اين نيست مگر از عادات انه= 575; که امر به دوري از اهل ملل خارجه کنند .اگر مانند ترکان عثماني با فرنگستان هم= 87;ايه بودند و اگر بازار ايران به سهولت مي توانست با فرنگستان مراوده کند و اگر افراد مل= 578; ايران را مانند ترکان عثماني قديم ممکن بودي به &#= 1605;ملکت اروپا سفر کنند ،حال مدتي بود که ايران هم مانند فرنگستان شد= 07; بود ."ص 152

اگر چه در تعصب مذهبي ايرانيان و ع= 579;مانيان برابرند اما ايرانيان را لجاجت کمتر است ،اما از حيثي ديگر ني= 586; در تعصب بيشت= 585; است و در يک جا = با خارجي مذهب غذا نخورند و ظرفي که مسيح= 610; يا يهودي ومجوس در ان غذا بخورند ،در ان ظرف طعام نکنند ،امااذن دخو= 04; به مساجد خود دهند . اگر کسي اعتراض بر مذهب انها دارد گوش به حرف وي داده و آشفته نشوند اما عثمانيا= 06; بي درنگ قايل را هلاک کنند ."ص 152

"در ايران همچنانکه در عثماني مرسو= 05; است کمتر انقلاب و آشوبي عمومي به جهت براند= 575;ختن رئيس و وزيري و يا حبلس کاروان وغرامت شهري اتفاق بيفتد .ايرانيان از حيث اخلاق و طبيعت عقب تر از عثمانيان هستند اگر چه ايرانيان در اگاهي و ملاي= 605;ت طبع از اتراک عثماني بيشترند ."ص 152

" ايرانيان از عثمانيان پوشيده دل تر ،مکارتر ، خو= 583; جاي کن تر و مزاح گوي ترن= 583; .در شکستن پيمان ودروغ اموخته تر باشند . چون بر تملق و چاپلوسي عاد= 78; کرده اند .در صورتي که طمع منفعتي داشت= 07; باشند به هم شضان خود فروتني به غايت نمايند .&q= uot; ص 153

" در مملکت ايران تجملا= 78; بيشتر از عثم= 575;ني است . اين تجملات در اثاثالبيت وطعام کمتر است . در البسه و زينتهايي ک= 607; حمل ميکنند و تعداد زنان و بندگان و اسبها و چهارپايان تجمل گرايند ."ص 155

&q= uot; لباس عثمانيان به جهت سنگيني و گشادي و وسعت &#= 1605;انع از حرکت آنها مي شود و کم کم شخص را به تنب&#= 1604;ي و بطالت وا مي دارد . بر خلاف آن البسه ايرانيان سب= 76; جلدي و چابکي مي شود . " ص 158=

&q= uot; تنباکويي که ايرانيان استعمال مي ک= 606;ند همان است که ما براي انفي= 607; استعمال مي ک= 606;يم بسيار سخت تر از تنباکوي عثمانيان اس= 78; ." ص 163

&q= uot; بسياري از قهوه خانه ها که امروزه در اصفهان ديده مي شود ، چيزي غير از ساقه ترياک و شربت خشخاش و شربت= 610; که از برگ شاهدانج مي س= 575;زند به حاضرين نم= 610; دادند .خوردن ترياک در تهر= 575;ن بسيار شايع ت= 585; از مملکت عثماني است .

دسته دوم علل، علل اقتصادي‏انž= 3; كه اوليويه د= 585; سفرخود به ايران اين‏گونه شر= 81; مي‏دهد: ” در ايران صنايع مانند فرنگستان هنوز ترقي نك= 585;ده است، به سبب اينكه علوم د= 585; ايران پس مانده است. اين معلوم اس= 578; كه علوم و صنايع در همه جا بايد دست به دست داده و با هم حركت نم&#= 1575;يند. عقب ماندگي يكي، سبب تاخير ديگري مي‏شود. علوم هيچ قدمي پيش نگذارد، الا اينكه صنايع نيز قدمي پيشتر آيد.“ ص 1= 70

نويسن= 583;ه در بخش ديگر ايرانيان و عثمانيان را = 585;وبروي هم قرار داده و مي‏گويد: ” ا&= #1610;رانيان به قدري عشق به علوم و صنايع دارند = 603;ه اگر توانستندي، با ما مراوده كرده، به درجات عاليه رسيدند. اما عثمانيان قبول آگاهي نكند و دشمن علم باشند. ص 171=

اوليو= 610;ه در سفرنامه خ= 591; چندين بار اي= 606; جملات را تكرار مي‏كن= 83; كه ” اگر ايرانيان همسايه فرنگستان بودند، حالا = 605;دتي بود كه نهايت ترقي و آگاهي را يافته بود= 606;د“ ص 171

اوليو= 610;ه پس از صحبت در صنايع و حرف ايرانيان به سبب اينكه ايرانيان تا چه حد و پايه در عمل و كار كردن صبور و متحمل هستند. شمه‏اي در زراعت آنها، = 576;ه عبارت ديگر د= 585; طريق آبياري = 608; تحصيل آب به ج&#= 1607;ت زراعت و اجرا= 610; قنوات سخن مي‏گويد.

” اهالي قديم ايران به واسطه‏ي كاريزها، آب = 585;ا به مواضعي كه مرتفع بود و آب به آنها نمي‏رسيد، مي‏رساندند. لهذا هيچ محل= 610; در ايران لم يزرع نبود. اما انقلابا= 78; داخلي كه از استيلاي افا= 94;نه به بعد در ايران حادث شد، سبب كم شدن نفوس و خرابي املاك = 608; بريده شدن مجاريهاي قنوات و بنده= 575; و نهرها گرديد. به گونه‏اي كه ا= 605;روزه به قدر ربع آنچه در ايام سالفه در اير= 575;ن زراعت مي‏شد= 48; نيست“ ص 176

اوليو= 610;ه تجارت را در ايران چنانك= 07; در زمان سلاط= 610;ن صفويه بود نمي‏بيند و توضيح مي‏ده= 83;:

” همه مي‏دانند در زمان سلطنت شاه عباس اول و سلاطين ديگ= 585; بعد از او، تجارت به چه پايه‏اي از ترقي رسيده ب= 608;د. ارامنه و هنو= 583; و يهود در اصفهان و شهرهاي ايرا= 06; توطن كرده، ا= 586; جميع مملكت هندوستان و ج= 586;اير اطراف، کالا= 10; خارجي به ايران حمل كرده و ياازا= 610;ران به ممالك عثماني و فرنگستان نق= 04; كرده‏اند."ص175

امروز= 607; ديگر کالاي هندوستان كه در سابق به مم&#= 1575;لك عثماني مي‏رفت، از طريق ايران عبور نمي‏كن= 83;. از مملكت ايران امتعه = 610; بسيار كمي به مملكت عثمان= 10; حمل ميِ‏گرد= 83; كه در حقيقت مثل هيچ است. يهود و هنود بالكل از اير= 575;ن رفته و تعداد كمي از ارامن= 607; باقي مانده‏اند ك= 07; آنها نيز به بلاي فقر گرفتار شده‏اند. اها= 604;ي فرنگستان ني= 86; به تدريج مراوده خود ر= 575; از اين مملكت بريده‏اند. تنها روسيه ب= 575; ايران مراود= 07; دارد كه آن هم از سوءظن آقا محمدشاه مي‏خواهد قط= 93; شود.“ ص 176

اوليو= 610;ه دليل را در عدم حسن تدبي= 585; و بي‏كفايتي شاهان، مي‏داند و مي‏گويد:

” اگر عقل و كفايت شاه عباس اول به خلاف مي‏ر= 587;يد اكنون ايران مركز تجارت ت= 605;ام روي زمين با هندوستان بو= 83; و دولت انگلي= 587; هرگز صاحب اي= 606; اقتدار در هندوستان نمي‏شد.“ ص 176

دسته‏= 576;ندي آخر از علل شامل علل سياسي است كه به ساختار حكومت و منش حاكمان اشار= 07; دارد جو جامع= 607; سياسي ايران در آن زمان بر محور ناداني = 608; نفاق و تباهي اخلاق بزرگا= 06; ايران مي‏گذ= 88;ت.

اوليو= 610;ه در بافت سياس= 610; كشور فرهنگ رشوه را بيش از خلقيات ديگر مورد تأكيد قرار مي‏دهد به گو= 606;ه‏اي كه اغلب معمول است كه چون بزرگي مطلبي اظهار و خواهشمند انجام امري شود بايد تعارفي و هدي= 607; دهد.

«باري هنگامي كه حاكم نوشته‏ رسمي ما را نپذيرفت، درحضور مسيو= 03;ارامان به يكي از كدخدايان منزلش چنين خطاب كرده بو= 583; كه خانه‏اي ك= 607; وسيع و سزاوا= 585; باشد، فوري ا= 586; براي ما بياب= 583; و به صاحب منصبي نيز ام= 585; كرد. كه جميع مايحتاج ما و نياز اسب‏ها= 10; ما را بدهد. بعد رو به مسيوكاراما = 6; كرده و گفته بود: اين اشخاص كه از جانب دولت خو= 583; براي امور مقاوله و محص= 607; مأمور شده‏اند، قطعاً چيزها= 10; نفيس از مملك= 578; خود براي هدي= 607; همراه دارند&raq= uo;. ص 61

"مسيو= 03;ارامان برحسب سفارش ما از پيش، چنين جواب داد: گمان نمي‏كنم كه اكنون از نفايس به عنو= 575;ن هديه همراه ايشان باشد. حاكم متعصبانه چن= 10;ن سؤال كرد: كه اين چه طور و اين چه حرفي است مگر در ممالك فرانسه الما= 87; وساعت و جواه= 585; و مرواريد وجود ندارد؟&quo= t; ص61

لردكر= 608;زن وزير مختار انگليس نيزد= 85; بيان اين خصل= 578; ايرانيان گفته است كه: "&#= 1575;ميركبير را فرهنگ رشو= 607; كشت و تا زمانيكه اين = 601;رهنگ در بين ايرانيان باشد آنها به هيچ‏گونه پيشرفتي نخواهند رسي= 83;."

نويسن= 583;ه عدم درايت و واقع‏بيني د= 85; بين شاهان اي= 585;اني را نيز گوشزد مي‏كند

«حاكم به حقارت نگريسته و گفت: روس جرأت و جسارت اين امر را نخواه= 583; داشت و قدم به خاك ايران نت= 608;اند گذاشت، زيرا فراموش نكرد= 07; كه در عهد ناد&#= 1585;شاه، آنان كه از اين طايفه به ايران حمله آ= 608;ردند، تمام هلاك شد= 607; و احدي به سلامت جان نبردند.

پرسيد= 605; كه آيا روس اكنون به دربند نيامد= 07; است؟ حاكم صد= 575; را پست كرده، به آهنگي اقرار كرد كه آري همانجا ر= 575; سفر كرده‏ان= 83;. با وجود اين اقرار، باز ه= 605; شروع به مدايح پادشاه خود كرد.» ص 74

بي‏رح= 605;ي و سياست‏هاي = 592;المانه در سيستم سياسي کشور بسيار معمول بوده اما غالباً در حق كساني اجرا ميشده كه شأن و مرتبه‏اي داشته اند ليكن آقامحم= 83; شاه در حق خدا&#= 1605; خود چون غضب كند، سياست‏هاي ظالمانه و رفتاري سخت نمايد مثلاً امر به گشودن و شكا= 601;تن شكم و بيرون آوردن معده=

«در ميان اسبابهايي ك= 07; از مشهد تحصي= 604; كرده بودند، صورت «شاهرخ شاه » بود كه يكي از نقاشا= 606; فرنگي از قراري كه مي‏گفتند بسيار شبيه و خوب كشيده بو= 583; چون شاه واردشد و بارگشاده گرديد شيشه صورت شكسته و مختصر عيبي ه= 605; به خود صورت رسيده بود به محض ديدن شاه به غضب رفته. پيش از آنكه حرفي ازآ‏ن ب= 610;چاره بشنود، يا عذري بپذيرد امر كرد تا چشمهاي وي را كندند و تمام مايملك وي را ضبط كردند و از تهران بيرون فرستادند» ص92

اوليو= 610;ه در وصف شاه ايران آقامحمدشاه مي‏گويد:

«آقام= 581;مدشاه، آدمي كه در ايام شباب خط= 610; و لذتي غير از لجاجت و ضديت نداشت، در سن كمال جز القا= 610; وحشت و هراس در قلوب خدام خويش از چيزي لذت نبرد. چنين كسي كه از عشق ومحبت بهر‏ه‏اي نداشت و چنين كسي كه هرگز دلش به دوستي كسي نتپيده ب= 608;د چون به رتبه سلطنت رسيد باعث اختلاس خوش بختي از رعاياي خود ش= 583; و به عيش و عشرت ديگران حسد برد. او به اسم شريعت من= 593; كرد و قتل را پاداش نهاد». ص93

«آقام= 581;مد شاه به تفليس هجوم برد و تصرف كرد و به قتل وغضب فرمان داد. از پيران و مريضان، آنچه به جاي مانده بود كشتند و آنچه جوان از زن و مرد يافتند به اسيري گرفتن= 83; و جمعي از طايفه روسي ك= 607; در ميان اسرا بودند. با وجو&#= 1583; اينكه به اسلحه داشتن= 83; و نه نيت آنها خصومت با دول= 578; ايران بود، ب= 575; كمال بي‏رحم= 10; و وحشيگري، آ= 606; بيچارگان را كشتند.» ص 93

در قسمت ديگر اوليويه به عدم شايسته سالاري حاكم برنظام حكومتي ايرا= 06; مي‏پردازد.=

«هر قدر بيشتر درايران توق= 01; كرديم و هرچن= 583; زيادتر مطلع شديم بر تعجب و حيرت ما مي‏&#= 1575;فزوده شخصي مانند آ‏قامحمد شا= 07; در سن دوازده و سيزده سالگ= 610; مقطوع‏العض = 8; شده و تا سن چهل سالگي در شرارت محجوس بوده است و فقط پسر يك نف&#= 1585; حاكم بلوك ولايتي و بدو= 606; شجاعت و قوه جسماني و بدو= 606; فضيلت و نيروي روحاني است با وجود شكست‏هاي متوالي و مغلوبيت وي ا= 586; دشمنان و عدم علم سپاه كشي اين سؤال را مطرح كسي را به تاج و تخت رسانيد؟» ص 96

نتيجه= 207;گيري

آنچه در پاسخ به پرسش اساسي مقاله از سفرنامه اول= 10;ويه به دست آمد را مي‏توان در س= 607; دسته علل افو= 604; ايرانيان از دوران طلايي تمدن خويش خل= 575;صه كرد.

1- &nb= sp; علل فرهنگي

2- &nb= sp; علل اقتصادي<= /span>

3- &nb= sp; علل سياسي<= /span>

1-علل فرهنگي

-خرافه پرست= 610;

-غرور وتکبر

-دروغ و تزوير

-غيرت وتعصب نا بجا

-انعطاف نا پذيري و عدم اصلاح رويه د= 585; پيش گرفته =

-رواج فساد در جامعه

2 -عل= 04; اقتصادي

با توجه به متن سفرنامه دلايل اقتصادي شام= 04; موارد زير مي= 207;شوند

-ر&#= 1588;د ناهماهنگ علوم و صنايع

-ع&#= 1583;م ارتباط و مراوده‏ي لازم با جوام= 593; صاحب علم. نويسنده در اين زمينه با اشاره به عشق و اشتياق ايرانيان به علم، فقدان ارتباط لازم با فرهنگ را عامل رشد كند علمي ايران مي‏داند.<= /span>

-بي‏‏كفايت= ي و بي‏تدبيري شاهان در ادا= 585;ه نظام اقتصاد= 10; كشور

3-علل سياسي

در اين دسته‏بندي علل مرتبط با ساختار حكوم= 78;ي مورد توجه قرارگرفته است و دلايل انحطاط سياس= 10; در دسته‏بند= 10; زير بيان مي‏شوندبا توجه به متن سفرنامه دلايل اقتصادي شام= 04; موارد زير مي= 207;شوند

- = ; رسوخ فرهنگ تعارف = 608; رشوه در دستگاه سياس= 10; كشور

- = ; عدم درايت و واقع‏بيني شاهان<= /span>

- = ; پيش گرفتن سياست‏هاي ظالمانه و وحشيانه توس= 91; سردمداران سياست كشور

- = ; قدرت مطلق و نامحدود شاه به عبارت ديگ= 585; استبداد و خو= 583; كامگي حاكم ب= 585; نظام سياسي كشور

- = ; فقدا= 606; اشرافيت به عنوان پايه‏هاي قدرت در تماي= 586; و هماهنگي با شاه و مانع در جهت خود كامگي و قدرت سياسي متمركز <= /span>

- فقدا= 606; آموزش و پرور= 588; سياسي براي وليعهد به گو= 606;ه‏اي كه وليعهدان اكثر اوقات ت= 575; قبل از ورود ب&#= 1607; سلطنت در حرمسرا در كنار زنان و خواجگان بزر= 11; مي‏شدند.<= /span>

نتيجه گيري

با بررسي صعوده= 75; و سقوط‏ها در تمدن اسلامي در چهار عرصه مدل تمدني يعني «ماورا= 69; طبيعت، طبيعت، نفس و انسانهاي جوامع ديگر ب= 607; خوبي مشخص مي شود كه دولت نبو= 610; از آنها كه در پي تحقق اسلا= 605; حقيقي بوده د= 585; هرچهار عرصه مدل تمدني ارتباط= منظم و منطق= 610; برقرار كرد و آنها را پيش برد محورهاي تمدني منظم ب= 585; قالب يك مربع قرار مي‏گير= 83;

اما در مقاطعي از تاريخ ايران مانند همين دوره بررسي ش= 583;ه در مقاله محورهاي تمدني صعود اعتدالي و من= 592;م ندارند و جامعه اسلام= 10; ازطبيعت و انسانهاي جوامع ديگر غافل مي‏شود = 608; در اين عرصه جامعه از نظر زمينه‏هاي علم و معرفت در سطح خوبي است در حاليك= 607; در زمينه فن و تكنيك از رشت= 607; كافي برخوردار نيست و بدين صورت مدل تمدني به صور= 578; عمومي تك محو= 585; مي‏شود.

&= nbsp; اين مطالبي است ك= 607; تمدن غرب در جهت عكس، تمد= 606; خود را براسا= 587; شناخت طبيعت = 608; انسانهاي جوامع ديگر قرار مي‏دهد. لذا تمدن غرب به صورت افقي &#= 1578;ك محور شده است.

<= /o:p>

ن = 2;د ديدگاه نويسنده

ن = 8;يسنده كتاب كه بيشت= 585; قضاوتهاي خو= 83; منصفانه به خلقيات منفي ايرانيان نگاه كرده اس= 578; و مبناي نگاه خود را در موادري نظام ارزشي مبتني بر توسعه و در موارد ديگر قياسي با مملكت خود قر= 575;ر داده است.

م = 6; با بررسي‏اي كه در علل عقب‏ماندگي ايرانيان داشتم بيشتر علل ذكر شده د&#= 1585; اين سفرنامه را مكرر مشاهده كردم = 608; اين علل به عنوان علل برخاسته از جامعه ايران= 10; ايراد خاصي ندارند.

پ= 5;ره‏اي از اين علل در عقب ماندگي هويت فعلي اي= 585;انيان هنوز دخيلند. به طور مثال: فرهنگ رشوه و تعارف در نظا= 605; اداري كشور، رسوخ پاره‏ا= 10; خرافات در اقشار گوناگون جام= 93;ه، عدم تعادل در رشد علوم و صنايع.

<= /o:p>

م = 6;ابع ديگر

1-ط= 576;اطبايي، جواد (1380)، تأمل&= #1610; درباره ايرا= 06;. تهران: مؤسسه نگاه معاصر=

2-ر= 580;ايي، فرهنگ (1382)، مشك&= #1604; هويت ايرانيان امروز، تهران: ني<= /span>

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:150%;font-family:Tahoma'>3-دانش پژوه، منوچه= 85; (1380)، سفرنامه…&#= 1578;ا پخته شود خام= 610;، تهران: ثالث