working paper- bahrami

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

خلاصه و نقد سفر نامه سایکس یا ده هزار میل در ا&#= 1740;ران

سمانه بهرامی

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: خلقیات منفی = 575;یرانیان در سفرنامه ه= 575;

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دی 1386

مشخصات کتاب: سایکس، پرسی (13= 36) .سفرنامه سای= کس. ترجمه حسین سعادت نوری. تهران: انتشارات کتابخانه اب= 06; سینا. 486 صفحه

مقدمه

در گذشته که سفر با مخاطرات فراوانی همراه بوده و هر کسی تن به ا&= #1740;ن مخاطرات نمی سپرده، سفرنامه نوی= 87;ی هم راهی برای جاودانه کرد= 06; و شهرت یافتن نام افراد و هم راهی برای مطلع کردن دی= 711;ران از نا شناخته های دنیا بود= 607; است. سفر نامه نویسان همواره متوج= 07; رفتار مردم منطقه ای که به آن سفر می کردند، بوده اند و اکثراً به بیان نقاط منفی رفتار ه= 575; پرداخته اند. البته قابل ذکر است که گا&#= 1607;ی این منفی پردازی بیشت= 85; ناشی از تفاو= 578; فرهنگی و نگا= 607; خود مدارانه = 608; قوم مدارانه = 608; تعصب نویسند= 07; بوده تا اینک= 607; بیان گر واقع= 740;ت باشد. کما کان که در بسیاری از سفر نامه هایی که نویس= 606;دگان خارجی دربار= 07; ی ایران نوشته اند، شاهد ای= 606; وضعیت می باش= 740;م.

در عی = 6; حال نمی توان رفتار های مع= 740;وب ایرانیان را هم به کلی رد کرد، چنانکه اگر دقیق بنگ= 585;یم ایرانیان در رفتار خود از گذشته تا به امروز دچار م= 588;کل بوده و هستند. منظور از مشک= 604; ویژگی است که نتایج منفی ب= 607; بار آورده و باعث سر شکست= 711;ی ایران و ایرا= 606;ی است. این مشکلات ریشه = 575;ی تاریخی دارن= 83; و بیشتر نیاز= 605;ند اصلاح فرهنگ= 40; به جای اصلاحات سیا= 87;ی و اقتصادی هستند. البته نواقص فرهنگ= 40; در تمامی فرهنگ ها موجود است و نمی توان تنه= 575; ایران را به پای میز محاکمه کشان= 83;. تصور بر این است که همگی ا&#= 1740;ن مشکلات را می بینیم ولی جز مواردی نادر= 48; به دنبال رفع آن بر نمی آیی&#= 1605;.

نمی توان منکر شد که سفر نامه ها ما را به دن&= #1740;ا معرفی کرده اند. چنان که هنوز هم می توان کسانی ر= 575; یافت که صرفا= 611; به این دلیل که در سفر نامه ای به قتل و تاراج ب&#= 1740;ن ایرانی ها اشاره شده، ا= 740;رانیان را قومی وحشی و بی تمدن می دانند و در زمان فعلی هم با این تصور به خود اجازه می دهند هر قضاوتی راجع به ما داشته باشند. این سفرنامه ها ا= 586; ابتدا تا کنو= 606; در دسترس همگان قرار گرفته و دیدی پدید آورده ک= 607; تغییر دادن آ= 606; کاری بس دشوا= 585; ولی شدنی است. چرا ایرانی نباید به اصلاح بیندی= 88;د در حالی که عمق برداشت ب= 583; از خود را درک کرده است. پس چرا به پویا کردن هویت خو= 583; مبادرت نورزد؟ لزوم= 40; ندارد که در پ&#= 1740; ابرقدرتی و سروری جهان باشیم، بلکه باید در پی احقاق حق مان باشیم و با عقل و منطق، در کنار حفظ م&#= 1740;هن پرستی و احترام به سن= 578; ها و ارزش های صحیح و درست، بدی های اجین شده با خودما= 606; را به دور افکنیم.

در ای = 6; مقاله، به بررسی یک سفر نامه از میان هزاران سفر نامه پرداخت= 07; ام تا بتوانم به شناسایی عناصر نامطلوب رفتار ایران= 40; که در نظر نوی&#= 1587;نده جلوه کرده است، بپردازم؛ زی= 85;ا برای حل هر مشکلی، ابتد= 75; باید آن مشکل را شناخت تا برای حل آن به مانعی برخور= 83; نکنیم.

در پا®= 0;ان باید ذکر کنم که این مقاله تمامی عناصر منفی را معرف= 740; نمی کند ولی م&#= 1740; تواند نیروی محرک خوبی بر= 575;ی حرکت به سمت اصلاحات باش= 83;.

معرفی کتاب و نویسنده آن=

این کار تحقیق و تخصصی در سفر نامه ژنرال س= 585; پرسی سایکس، نوشته ژنرال سر پرسی سایک= 587; است که در 1902 می= 04;ادی ( 1281 هـ.ش ) به نام « ده هزار میل در ایران یا هشت سال در کش&#= 1608;ر شاهنشاهی[1] » در یک جلد به رشته ی تحریر در آمده و حسی&#= 1606; سعادت نوری ب= 607; نام سفر نامه &#= 1740; سایکس ابتدا در دو جلد ترجمه نموند = 608; سپس به دلیل نایابی کتاب= 48; به پیشنهاد ابراهیم رمضانی، مسئول کتابخانه اب= 06; سینا پس از تجدید نظر و حواشی و تعلی= 602;ات و فهرست ها، در یک جلد به چاپ دوم رسید.

پرسی سایکس متولد 1867 میلادی، پس ا= 586; تحصیل در آموزشگاه رگ= 76;ی و دانشکده افسری ساندهرست، د= 85; 1892 به عنوان سروان هنگ ها= 740; ارتش هندوستان با هند، ایران و زبان فارسی آشنایی یافت = 608; پس از تمرین بسیار کاملا= 11; در این زبان مسلط شد و به دلیل همین تسلط خود شخصاً با مرد= 605; ایران تماس م= 740; گرفت و به مطالعه کتب ا= 740;رانی می پرداخت.

وی از 1893 تا دسامبر 1918 م®= 0;لادی در ایران بود و فعالیت های وی در این مدت تأسیس کنسولگری انگلیس در کرمان، انعقاد کمیس= 40;ون سرمدی کلات، انتصاب به مقام سرکنسو= 04; انگلیس در خراسان و تشک= 740;ل تیپ های نظام= 740; در کرمان، فارس و بندر عباس بود.

قابل ذکر است که سا&#= 1740;کس تألیفات متعددی داشت = 608; آن طور که در کتاب سفر نام= 607; ی سایکس در بخش معرفی پر= 587;ی سایکس آورده شده ، چند کتاب از وی به فارسی ترجمه شده است. این کتاب ها شامل:

1-&n= bsp; ده هزار میل در ا&#= 1740;ران یا « سفر نامه سایکس » ( تاری&= #1582; انتشار: 1902 میل= 5;دی )

2- تاری= ;خ کرمان ( تاریخ انتشار: 1322 قمر®= 0; )

3- تاری= ;خ مختصر ایران ( تاریخ انتشا= 85;: 1312 هـ . ش )

سایر تألیفات وی عبارتند از:

کشاور= ;زی در خراسان، افتخار عالم تشیع، تاریخ افغانستان، تاریخ اکتشافات عالم، واحات = 608; صحاری آسیای مرکزی.

پرسی سایکس کتاب خود را نتیجه چندین سال مطالعه و تیب= 593; و سفرهای متوالی و طولانی در ای= 585;ان و در کشورهای همسایه (روسی= 607; – هند – ترکیه ) می داند[2].<= o:p>

کتاب مشتمل بر مقدمه ی مترجم، شرح حال سر پرسی مولسورث سای= 05;س، مقدمه ی مولف و 38 فصل به انضمام فهرست نام ها، اما= 705;ن، کتب و مجلات و 8 تصویر سیاه و سفید است.

هر فص = 4; عنوانی دارد که محور اصلی بحث آن فصل را معرفی می کند. در آغاز 14 فصل مطلبی قبل از شروع آن فصل در قسمت بالا و سمت چپ صفحه &= #1608; با فونتی کوچ= 705; تر آورده شده است که شامل جملاتی از کتاب های ایر= 575;نی، غیر ایرانی، شعر یا ضرب المثل می باش= 583; که بیانگر حس= 606; سلیقه، تسلط بر کتب و زبان فارسی، پژوه= 88; دقیق و همه جانبه و نکته بینی مؤلف اث= 585; است زیرا ذکر &#= 1740;ک شعر یا مثل هم جهت و مرتبط با محور اصلی بحث، کاری بس ظریف است و طالب تسلط بر متون مختلف م= 740; باشد.

مؤلف کتاب بیشتر ب= 607; بررسی نواحی شرقی و جنوب شرقی ایران ا= 586; جمله کرمان و بلوچستان پرداخته است = 608; تصاویر معدو= 83; مندرج در کتا= 576; هم مربوط به همین نواحی است.

مترجم کتاب، آقای ح= 587;ین سعادت نوری، = 605;ی نویسد:

« سفرنامه سای= 05;س از چند لحاظ قابل کمال توجه می باشد= 548; نخست از آن رو که مؤلف اوضا= 593; تاریخی و جغرافیایی ه= 85; نقطه را با منتهای دقت مطالعه و ضبط نموده و ضمن اظهار عقیده نسبت به اوضا= 593; اجتماعی، مث= 04; سایر جهانگردان ب= 40;گانه گرد اغراض آلوده به سمو= 605; عداوت و دشمن= 740; و تهمت و افترا نگردی= 83;ه – دوم چون زبان فارسی ر= 575; خوب می دانست= 607; شخصاً با مرد= 605; تماس گرفته و از روی کتب و تواریخ قدیم = 608; سیاحت نامه ه= 575;ی جهانگردان سابق اوضاع جغرافیایی و تاریخی هر نقطه را پژوه= 588; و سفر نامه ی خود را تألیف نموده است[3]. »

به وضوح مشخص نشده است که آ&#= 1740;ا کتاب حاصل یا= 583;داشت های سفر روزانه است ی= 575; پس از روز بازگشت نوشت= 07; شده ولی چنین می توان برداشت کرد ک= 607; حاصل مرتب کردن یادداش= 78; های سفر به همراه افزود= 06; مطالب اندکی پس از سفر است و به طور کلی ب&= #1740;شتر با دید سیاسی نوشته شده است.

نکات منفی ذکر شده ی رفتار ایران= 40;ان:

· « ایلخانی کنونی آن ها که لارد کرزن در صفحه 94 جلد اول کتاب خود موسوم به ایر= 575;ن به او اشاره کرده همواره = 740; اوقات یا مست نوشابه های الکلی یا غرق کیف تریاک و سایر مکفیات است، ص 28»

· « گداهای این نقطه برای او= 604;ین مرتبه مزاحم = 575;ینجانب شدند و برای تحریک احساسات من ب= 607; انواع تشبثا= 78; مبادرت می کردند، ص 28»<= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>

· « در بین جمعیت کاروا= 06; سرا انسان برای ا= 740;نکه جای خلوتی داشته باشد ناچار به نصب چادر می شود و اشخاص ولگرد = 608; بیکار که اتصال این طر= 601; و آن طرف پرسه می زنند تصور می کنند فرنگ= 740; حیوان عجیب و غریبی است که بایستی دنبا= 04; او راه بیفتن= 583; و حرکات و سکنات او را تماشا کنند، = 589; 35»

· « بنا بر روایتی یکی ا= 586; پادشاهان شه= 85; لوط با عاشق خود به این محل فراری و پناهنده گرد= 40;د و خود را داروغه خوانده و از عابرین باج م= 740; گرفته است، ص 49»

· « ... سپس به ج&#= 1740;رفت رفته به قتل و غارت و نهب و تاراج اهالی پرداخته از آ= 606; پس به نرماشی= 607; متوجه شدند و سکنه ی بیچار= 607; ی آن جا را تحت = انواع و اقسام شکنج= 607; و عذاب قرار دادند من جمل= 607; خاکستر گرم ب= 607; حلقوم آن ها فرو ریخته بد= 740;ن وسیله مردم ر= 575; به قتل می رسانیدند، ص 78»

· « ... وجود خانواده های پست ایکتیوف= 75;جی یا ماهی خواران در کنار دریا که هرگز به کشتی شکستگان کوچکترین تفقدی ابراز نداشته اند و هر یک از طرفی مسافر بیچار= 07; را در خلیج تهدید می کند= 548; ص 114»

· « تنها موضوع قابل تذکر تا این اواخر این بو= 583; که بلوچ ها هر کس را اسیر می کردند، چون بازار برده فروشی نداشتند، فوراً به قتل می رسانیدند = 608; اگر ندرتاً اسرای خود را برای نوکری و غلامی نگاه م= 740; داشتند آن ها را ناقص الاعضاء می کردند که دیگ= 585; موفق به فرار نشوند، ص 127»=

· « از اصل و نسب طایفه ی بلوچ اطلاع ص= 581;یحی در دست نیست ز&#= 1740;را که این قبیله گذشته از این که فاقد ادبی= 575;ت قدیمی هستند = 576;ی اندازه جاهل = 608; نادان و در عی&#= 1606; حال متکبرند= 48; ص 127»

· « اهالی لار ب= 607; سایر بلوچ ها از هر حیث رجحان دارند = 608; اگر چه این ها نیز بوئی از تمدن به مشامشان نرس= 40;ده ولی از لحاظ ق&#= 1740;افه و اندام و گشاده روئی ابداً با بلو= 670; های دیگر که حریص، طماع و زبان نفهمند طرف مقایسه ن= 605;ی باشند، ص 154»=

· « اهالی قاسم آباد که بی اندازه فق= 740;ه و پریشان حال اند دسته دست= 607; لخت و عور دم چادر ما می آمدند و می گفتند وضع ما را ببینید و به ما رحم کنی&#= 1583;، ص 155»

· « در موقع مسافرت ما مردم این محل ظاهراً با فق= 585; و فاقه ی فوق العاده ای دس= 578; به گریبان بودند زیرا عده ی زیادی گدا دور چادرهای ما حلقه زده استمداد می نمودند، ص 183»=

· « در این تاریخ یزد حا= 705;م نداشت و وضع اروپایی ها نهایت مشکل و دشوار بود خاصه این که در این اواخر لایحه ی بی امضائی در شه= 585; انتشار داده بودند مبنی ب= 585; این که اگر فرنگی ها سواره از بازار عبور کنند جانشان به معرض خطر افتاده هدف گلوله واقع خواهند شد، ص 185»

· « هوای نا سالم و عقرب های جرار و مردم جبون و ترسو اختصاص به این شهر دارد ...، ص 188»

· « یهودی ها= ی کرمان که دار= 575;ی وضع ادباری م= 740; باشند اغلب خرده فروشی م= 740; کنند و بی اندازه خسیس = 608; لئیم الطبع و منفعت طلبند= 48; ص 231»

· « بیشتر زرتشتی ها بدبختانه در گرداب جهالت = 608; نادانی سرنگون گردی= 83;ه ... ، ص 232»

· « ایرانی ها به طور کلی مؤدب و متعار= 601; و در عین حال ظریف و بذله گو و حاضر جواب می باشند، ص 238»=

· « راستی گاهی نیز سر و کار نگارنده با بعضی اشخا= 589; لجوج می افتا= 583; که تذکر آن خالی از تفری= 581; نیست مثلاً روزی به رئیس گمرک اطلاع دادم که طبق مقاوله نامه = 608; قرارداد منع= 02;ده فی ما بین دولتین ایرا= 06; و بریتانیا، من نباید بیش از صدی پنج گمرک بپرداز= 05; ولی او جواب داد قرارداد کدامست؟! من که قرارداد ا= 605;ضاء نکرده ام!!، ص 240&raq= uo;

· « ایرانی ها نسبت به معارف کاملا= 11; بی علاقگی و لاقیدی نشان = 605;ی دهند و بعضی از پسرها فقط به خواندن چن= 583; جزوه ی قرآن که به زبان عربی است و معنی آن را نم&#= 1740; فهمند اکتفا = 605;ی کنند، ص 240»

· « تعصب خشک اهالی این منطقه نیز متدرجاً به درستی و ملاطفت که جب= 604;ی مردم کرمان است، تبدیل م= 740; شود، ص 291»

· « اوضاع داخلی گوادر مغشوش و درهم و برهم بود و طایفه ی معرو= 601; به رند نیز در اغتشاش شرکت کرده و غوغای غریبی بر پا ساخته بودند= 48; ص 317»

· « در این جا ورود سایر همسفرها به تأخیر افتاد = 608; بعد معلوم شد هشت نفر بهارلو که با تفنگ های هار= 578;ینی مسلح بوده ان= 583; آن ها را نگهداشته و درصدد تاراج اموالشان بوده اند ...، ص 323»

· « سکنه ی سی= ;وند را یک تیره از عشیره ی لر تشکیل می دهن= 583; که اکثر به وس&#= 1740;له ی دزدی و راهزنی امرا= 85; معاش می کنند و معمولاً اثاثیه والی معزولی را که از شیراز به طهران مراجع= 78; می کنند تارا= 580; می نمایند، ص 344»

· « تریاک نی= ز بدبختانه زی= 75;ده از حد کشت و زرع می شود و جای تأسف است که محصول مزبور مشرق ا= 740;ران را خراب و ویر&#= 1575;ن ساخته و اکثر اهالی بالاخ= 89; طبقه ی اول به کشیدن آن عاد= 578; کرده اند، بد= 740;هی است وقتی پدر و مادر به این سم مهلک معتا= 583; شدند فرزندا= 06; آنها نیز اشت= 740;اق تامی به آن پی&#= 1583;ا می کنند و هر چه زودتر به آن خو می گیرن&#= 1583; و از این بدتر که بعضی شیره تریاک می کشن= 583; و برخی چراغی استعمال می کنند و با این که خود تریاک= 740; ها هم به آن زهر جانگداز = 588;یرافکن لقب داده اند= 548; معلوم نیست چرا این عادت زشت را ترک نم&#= 1740; کنند و به دست خود تدریجاً انتحار می نم= 575;یند، ص 401»

· « بنا بر روایتی وی به همان بلائی گرفتار شده است که برخی در میان ایل هزاره بان مبتلا می شون= 583; به این معنی که هر مسافری که در ناحیه او علائم ورع و تقوی مشاهد= 607; شود فوراً به دست یکی از افراد این قب= 740;له به قتل می رسد، ص 429»

طبقه بندی صفحات:

اکنون به طبقه بندی این صفحات من= 601;ی می پردازیم، در حالی که نو&#= 1740;سنده هیچ علت، راه اصلاح و یا اولویت بندی ذکر ننموده است.

صفت	تعداد دفعات اشاده شده	شهر یا منطقه<= /o:p>	گروه، قوم و یا فرد=
گدایی	3<= /span>	قوچان- قریه قاسم آباد- زرند	مردم قوچان- اهالی قاسم اباد- اهالی زرند
تاراج	4 =	قفقاز- کرمان- ده نو- بلوچستان<= /o:p>	داروغه منطقه دربند قفقاز- قبیله = غزهای کرمان- بلوچ ها- طایفه بهارلوها<= /o:p>
قتل<= /o:p>	2<= /span>	بلوچست&#= 1575;ن- سیرجان<= /o:p>	بلوچ ها- مردم سعید آباد سیرجان
تهدید	2 =	اطراف خلیج فارس- یز= د	خانواد&#= 1607; های ایکیتوف&#= 1575;جی- مردم یزد<= /o:p>
جهل و نادانی<= /o:p>	4<= /span>	بلوچست&#= 1575;ن (2 بار)- کرمان- کلاً ایرانی ها	بلوچ ها- زرتشتی های ک&= #1585;مان
دید زدن<= /span>	1<= /span>	تربت	اهالی کاروانسرای= 740; در تربت<= /o:p>
به نوکر&= #1740; گرفتن اسرا	1<= /span>	بلوچست&#= 1575;ن	بلوچ ها<= /span>
ترسویی	1<= /span>	کاشان	مردم کاشان
خساست	1<= /span>	کرمان	یهودی های کرمان
حاضر جوابی	1<= /span>	کلاً ای&= #1585;انی ها	کلاًً ا&= #1740;رانی ها
لجاجت	1<= /span>	کلاً ای&= #1585;انی ها	کلاً ای&= #1585;انی ها
تعصب	1<= /span>	اهواز	اعراب اهواز
ایجاد اغتشاش<= /o:p>	1<= /span>	گوادر	طایفه ی رند
راهزنی	1<= /span>	سیوند	تیرها= 40; از عشیره ی لر<= /o:p>
اعتیاد	2 =	قائن- زغفرانلوها= 740; قوچان	مردم قائن- ایلخان زعفرانلوها

v = در مورد باج گیر= 740; و تاراج منطق= 607; ی دربند قفقا= 586; (ص 49)، این ارتباط به صورت عمودی<= /b> است و پادشاه مردم منطقه ر= 575; تاراج می کرد= 607; است.

v      =     در مورد قتل و ناقص العضو کردن در منطق= 607; بلوچستان (ص 127)š= 8; این ارتباط ب= 607; صورت عمودی<= /b> است و مردم، غلام های خود را ناقص العض= 608; می کردند.

v      =     در مورد تاراج د= 585; منطقه بلوچستان (ص 138)š= 8; این ارتباط ب= 607; صورت عمودی<= /b> است و بلوچ ها افغان ها را تاراج نمودن= 83;.

نتیجه گیری:<= /o:p>

اکنون که به بیان و طبقه بندی من= 601;ی هویت ایرانی پرداختیم، زمان آن رسید= 607; تا دیدگاه نو= 740;سنده نسبت به این هویت را بازگ= 608; کرده و به بررسی و نقد آن بپردازیم.

در سراسر این سفرنامه، یک = 608;یژگی تکرار می شود و آن این است که نویسنده ب= 607; جای مقایسه ی ایران با اروپا، بیشت= 85; به بیان پیشی= 606;ه ی تاریخی هر منطقه پرداخته و عل= 740; رغم این که در بسیاری از موارد از نزد= 740;ک با مردم مناط= 602; مختلف ایران برخورد رو در رو داشته است= 548; کمتر به بیان رفتار های اجتماعی آنا= 06; پرداخته است = 608; کمتر در مقام &#= 1740;ک قاضی ظاهر شد= 607; و گونه ای به سفرنامه نوی= 87;ی پرداخته که گ= 608;یی درصدد جلب توجه سیاستم= 83;اران بوده و خود در فصل آخر می نو&#= 1740;سد:« ... امیدوار است که این مطالب برای کسانی ک= 607; خود را هادی افکار عمومی = 605;ی دانند، مفید = 608; سودمند واقع شود، ص 450»

به سب= 6; برخوردش با مردم هر دسته و طبقه، بیشت= 585; از سایر جهانگردان پرشتاب، خود را واجد صلاح= 740;ت می داند تا نسبت به آداب و اخلاق مردم ایران داوری نماید، هر چن= 583; که آن چنان که باید و شاید به این کار نپرداخته اس= 78;. خود او به نکته ی جالبی اشاره کرده و &#= 1605;ی نویسد:

« تا کنون کتاب ها= 740; متعددی از طر= 601; بعضی اشخاص نوشته شده که چند روزی معدود، آن هم با عدم آشنای= 740; به زبان فارس= 740; در ایران بود= 607; و تصادفاً با مستخدم حقه بازی که نظای= 585; آن ها در همه جا یافت می شود سر و کار داشته اند. انصافاً اذعان باید کرد که نوشته جات این قبیل اشخاص نباید ملاک و مأخذ آداب و اخلاق عمومی ایران= 40;ان قرار داده شود، چنان که رفتار عمومی مردم پاریس و لندن را هم نباید از روی تند خوئی و بد اخلاقی سورچ= 40; های این دو پا&#= 1740;تخت بزرگ دنیا قضاوت کرد، ص 451»

از رو®= 0; این قبیل اشارات می توان گفت که نویسنده نگا= 07;ی قوم مدارانه به ایران نداشته تا مانند بسیار= 40; دیگر مردم ای= 585;ان را، مردمی وح= 588;ی و بی تمدن بداند که تنه= 575; به سبب عدم آشنایی با ای= 585;انیان و فرهنگ ایرا= 606;ی همه ی عناصر ا&#= 1740;ن فرهنگ را منف= 740; تلقی می کنند. ژنرال سایکس هر جا به ایرا&#= 1583;ی اشاره کرده است، حتماً ب= 607; منطقه ای که ا&#= 1740;ن ایراد و خلق منفی را مشاهده کرده است نیز پرداخته که م= 740; توان نتیجه گرفت که همه ی ایران را به ی&#= 1705; چشم نمی دیده و رفتار منفی گروهی از مرد= 605; یک منطقه در ا&#= 1740;ران را به تمام مردم ایران تعمیم نداده است تا آنجا که در فصل آخر کتاب خود می نویسد:

« یکی از مأمورین س= 740;اسی پکن گفت:« در مملکت چین اروپائی ها ب= 575;ید هنگام عبور ا= 586; کوچه و بازار انواع و اقسا= 605; اهانت ها را تحمل نمایند = 608; چون چینی ها تا کنون فقط ی&#= 1705; مرتبه لاشه ی گربه ی مرده بر سر من انداخته اند= 48; من خوشبخت تر از سایر همکاران سیا= 87;ی می باشم. در صورتی که در ا&#= 1740;ران عموم طبقات ب= 575; اروپایی ها خاصه اگر زبا= 606; فارسی را هم بدانند، با ق= 740;افه ی خندان و در کمال ادب و احترام رفتا= 85; می کنند، ص 453»<= /o:p>

پس با®= 0;د بگوییم که ژنرال سایکس با نگاهی منصفانه به تألیف پرداخته و در کنار اشاره ب= 607; ایرادات رفتار های ای= 585;انیان، جنبه های مثب= 578; رفتار هایشا= 06; را هم ذکر کرد&#= 1607; و حتی برای تأ&#= 1740;ید نظرات خود از گفته ی سایر هموطنانش استفاده کرد= 07; وحتی بیشتر ب= 607; ذکر رفتار ها= 740; مثبت پرداخت= 07; است. برای مثال د= 585; کتاب خود آورده که :

« سر هنری را = 4;ینوسن که راجع به ای&#= 1585;ان و ایرانیان تتبعات گرانبها و قابل تحسینی نموده می نوی= 587;د ایرانیان به سایر ملل آسی= 575; اعم از هند و ترک و روس امت&#= 1740;از و تفوق دارند= 548; ص 451»

هم چن®= 0;ن نویسنده در قسمت های مختلف سفر نامه ی خود بی&#= 1588;تر به ایراداتی اشاره کرده ک= 607; مسبب آن را دولت وقت ایر= 575;ن می داند و در واقع کمتر به رفتار و هویت ایرانی مربو= 91; دانسته است. مثلاً:

« اینž= 0;انب به هزاران دل= 740;ل معتقد است که مردم ایران ا= 586; هر جهت به کلی&#= 1607; ی سکنه ی مغرب آسیا امتیاز = 608; تفوق دارند. ا&#= 1740;رانیان با وجود شیوع بلای مبرم رشاء و ارتشا= 569; که فعلاً دول= 578; با ان مشغول مبارزه است و با وجود نداشتن فرهن= 11; و آموزش و پرورش صحیح و همچنین فقدا= 06; وسایل ترقیا= 78; عصر جدید از قبیل خط راه آهن و خطوط شوسه باز از با استعدادت= 85;ین و مترقی ترین ملل آسیای غر= 576;ی به شمار می روند و دها و نبوغ خود را هنگام مهاجر= 78; به سایر کشورها عملا= 11; به اثبات می رسانند. ایرا= 606;یانی که در بمبئی و زنگبار و حتی در جزایر دور افتاده سیکل= 86; توطن اختیار کرده اند شاه= 583; زنده ی اظهارات این= 80;انب می باشند، ص 451»= ;

ژنرال پرسی سایکس، سفر نامه ی خود را این طور به پایان می رساند:

« در پ= 75;یان پس از اغماض بعضی معایب ب= 587;یار جزئی ملتی که درگذشته خیل= 40; دور دارای مج= 583; و عظمت تاریخ= 740; بوده و هنگام= 740; که انگلیس ها در توحش و بربریت به سر می برده اند به منطقه ی وس&#= 1740;عی از دنیای آن زمان حکومت م= 740; کرده است این= 705; که در وطن مألوف یادگا= 85; ذی قیمت ایام مسافرت را از نظر می گذران= 605; در حالی که در میان چهار دی= 608;ار اتاق خود که با کاشی های ممتاز و نفیس قدیم ایران م= 586;ین گردیده و روی قالی های اعلاء و گرانبها که ه= 740;چ یک از کارخانجات اروپا قادر ب= 607; تهیه ی نظایر آنها نیستند= 48; نشسته ام، تر= 602;ی و تعالی ایرا= 606; و پیشرفت روز افزون ایران= 40;ان را از صمیم قلب آرزو می کنم و این امی&#= 1583; سفر نامه ی خود را خاتمه داده، قلم را کنار می گذارم، ص 453»

نویسن= ;ده بدون هیچ تعص= 576;ی و با نگاهی منصفانه به تألیف پرداخته است = 608; از این جهت بر بسیاری از سف= 585; نامه نویسان برتری دارد. ب&= #1575; توجه به مطال= 576; ذکر شده و مباحث ارائه شده هر کلاس درباره ی تأث= 740;ر عناصر منفی ک= 607; در سده های پی&#= 1588;ین وجود داشته، در هویت ایرا= 606;یان و عقب ماندگی= 548; می توانم بگو= 740;م اکثر عناصر منفی که در بی&#= 1606; ایرانیان مشاهده می شو= 583; را نمی توان صرفاً مختص فرهنگ ایران= 40; دانست بلکه ب= 587;یاری از فرهنگ های نزدیک هم دچا= 585; این مشکل هستند.

در مجموع عوامل انحطاط= هویت ایران= 40; از نظر اینجا= 606;ب به صورت زیر قابل بحث است:

1-&n= bsp;    محیط= ;: چون هویت از محیط هم تأثی= 585; می پذیرد، در نتیجه می توا= 606; برخی جنبه ها= 740; هویت ایرانی را به آب و هوا&= #1740; گرم و خشک و وضعیت جغراف= 40;ایی ربط داد. مثلاً مردم نقاط کویری مثل کویر ساک= 578; و آرام هستند و کمتر در پی اغتشاشات می باشند، البت= 07; محیط تنها عامل مؤثر بر هویت نیست بلکه مؤثرتر= 40;ن عامل هم نیست= 548; تنها می توان آن را یک عامل دخیل در کنار وراثت دانست.

2-&n= bsp;    فرهن= ;گ: مهمترین عام= 04; شکل دهی به هو&#= 1740;ت، فرهنگ است که خود با تاریخ= 548; دین، سیاست، جامعه و ... گره خورده است. نظام فرهنگی = 575;یران، نظام گسترده = 608; پیچیده ای است. برخی عادات و ارزش های همین نظام، به گون= 607; ای است که خود سبب عقب ماند= 711;ی می شود و عمل نکردن به این ارزش ها به مثابه ی فاجع= 607; است. البته من در پی نفی کردن تمام جنبه های فرهنگ نیستم بلکه به دنبا= 604; محکوم کردن عناصر منفی ا= 740;ن فرهنگ می باشم. انحطاط فرهنگی همچو= 06; ریشه ی درختی است که شاخه هایش عقب ماندگی اقتصادی، سی= 75;سی، اجتماعی و ... است.

جالب = 5;ین است که اکثر ارزش های مخرب، درون م= 575; نهادینه شده اند، مثل تعارفات عجی= 76; و غریب! مهمان نوازی ایران= 40;ان همواره زبانزد بوده = 608; هست ولی در عی&#= 1606; حال خود ایرا= 606;یان هم با پوزخند از تعارفات خود صحبت می کنند. در حالی که مهمان نوا= 586;ی بدون تعارفا= 78; بی حد و حصر نی&= #1586; ممکن است و ای&#= 1606; دو لزوماً نب= 575;ید با هم بیایند.

فرهنگ در نگرش های ما تأثیر می گذارد و نگرش های ما دررفتارهای مان متبلور م= 740; شود. اگر نگرش&#= 1740; اشتباه و یا ناسالم باشد= 48; رفتار هم اشتباه و ناسالم می شود. نگرش ما به دیگران، اتفاقات، دی= 06;، دنیا، جمهور= 40;، کار، تحصیل علم، ناموس و ... جهت گیری رفتاری ما را نسبت به همه ی این موارد مشخص می کند.

جریان= ;ات فرهنگی که در طول زمان در ا&#= 1740;ران بوده، هیچگا= 07; کنترل نشده ت= 575; عناصر منفی و نامطلوب از آ= 606; زدوده شود. البته عدم خو= 583; آگاهی ملت نی= 586; سبب این عدم اصلاح است. ای&#= 1585;انیت ملت ما زیر رسوبات تاری= 82;، بسیاری از جنبه های پوی= 575;ی خود را از دست داده و به خاطره ای دور مبدل شده است= 563; تا آنجا که هالیوود با نگرشی گزینش= 40; همین خاطره ه= 575; را هم پس زد و ف= یلم 300 را به دنیا عرضه نمود. عدم خود آگاه= 740; فرهنگی ایرا= 06;یان، به نظر من، مجوز خوبی بر= 575;ی ساخت این فیل= 605; بود. ایرانی هنوز هم گاهی طوری در باره &#= 1740; پیشینه تاری= 82;ی و فرهنگی خود حرف می زند که خودش هم متوج= 607; نمی شود چه گفته و چه منظوری داشت= 07; است؛ گاه اصلاً حرف ها= 740;ش معنا ندارد. وقتی خود حرف فهمیده و معن= 575; دار نمی زند چه طور باید انتظار حرف معنا دار از هالیوود داشته باشد؟

نظام فرهنگی ما بس= 740;ار متنوع است ول= 740; در انتقال نس= 604; به نسل، تا حد&#= 1740; به دست فرامو= 588;ی سپرده شد. وقت&#= 1740; از پیشینه ی فرهنگی خود ب= 740; خبر هستیم، چطور می توان= 740;م انتظار بلوغ فکری را داشت= 607; باشیم. در تأی&#= 1740;د این حرف می توان از کسان= 740; یاد کنم که هم&#= 1740;شه می گویند ما ک&#= 1740; دوره ی آبادا= 606;ی و طلایی داشت= 740;م که حالا عقب مانده شده ای= 605;؟ از اول هم عقب مانده بودیم. در صورتی که دوران شکوفا= 40;ی ایران در تاریخ شناخته و ثبت شده است. ایرا&#= 1606; در دروه هایی پیشرفته تری= 06; کشورها بود و قدرت بزرگی محسوب می شد. خوب؛ با وجود چنین افرادی که از پیشینه &#= 1740; خود ب®= 0; خبرند و با حق به جانبی چنی= 606; سخن می رانند چه می توان کرد و از آن ها چه انتظاری م= 740; توان داشت؟ چطور ممکن اس= 578; پلی روی رودخانه ای ساخته شود در حالی که پایه های آن پل در آب متزلزل است.

فرهنگ فقط معماری و شعر و نقاشی ن&#= 1740;ست، بلکه باید در رفتار ها هم تبلور یابد. چرا باید دنی= 575; به کاشی ها و نقاشی های ما غبطه بخورد و= 604;ی رفتار هایما= 06; را مضحک بداند؟ علی رغم اینکه دستگاه های فرهنگی زیر نظر دولت است ولی دولت مسئولیت اند= 40;شیدن هر فرد را برعهده ندار= 83; و نمی تواند به افراد اند= 740;شه، ایده و معنا تزریق کند. به نظر من چون حاکمان و دول= 578; نیز از بین خود ما هستند= 548; اشتباه است ک= 607; ایرادات را فقط متوجه آن ها بدانیم. نمی توان انسان ه= 575; را مجبور کرد که این طور بی&#= 1606;دیشید، این طوررفتا= 85; کنید، این طو= 585; حرف بزنید و ا&#= 1740;ن طور برخورد ک= 606;ید زیرا دیگر نامشان انسا= 06; نخواهد بود، ماشین می شوند. هویت قومی، ملی و فردی ما باید از طریق فرهن= 711; تولید، حفظ ، تجهیزو پرورانده شو= 83; تا مورد حمای= 578; نخبگان و تود= 607; های مردم باشد.بهتر اس= 578; همین توده ی مردم را خرد کنیم و هر کس از خودش شروع کند و ذره بین را روی خودش بگیرد.

3-&n= bsp;    استع= ;مار، تهاجم و مداخله ی سای= 585; کشور ها: از حمله ی اعراب= 548; حمله ی مغول ها، حمله ی افغان ها و ... ت= 5; حمله ی رژیم بعث عراق در زمان جنگ تحم= 740;لی و تحریم های دنیای امروز= 48; همگی سبب شده اند که ایران= 740;ان در حسرت زندگ= 740; کنند. ملتی که مدام در حسرت زندگی کند، فقط برخورده= 75;ی عاطفی از خود نشان می دهد در حالی که نی&#= 1575;زمند حرف زدن به زبان دنیای امروز است، زبان منطقی و عاقلانه و نه زبانی سرشار از بد بینی و پریشان گویی = 608; بد دهنی. حسرت خوردن می تواند به غرب زدگی و شرق زدگی منجر شو= 583; که خود عامل مهمی در سوق دادن یک ملت به سوی انحطا= 591; و عقب ماندگی است.

ایران حسرت زده که از فرهنگ خود نا امید شده، ناگهان با مد= 604; فرهنگی روبر= 08; می شود که ابتدای آن یک تمدن آرمانی به نام ایران باستان است و بعد مخدوش می شود به طوری که بازسازی آ= 606; عملی نیست، پ= 587; با یک برخورد عاطفی، خود ر= 575; محکوم به تبع= 740;ت از مدل های غربی و شرقی م&#= 1740; کند، بدون ای= 606; که بداند کیس= 578;، چیست و کجاست! این مدل هم تحفه ی همان غرب و شرق است نه زاییده ی ذهن روشن ایر= 575;نی.

نمی توان و نباید شکست ها را انکار کرد. شکست عدم موف= 602;یت نیست بلکه تنها تأخیر د= 585; پیروزی است. اما باید در آرامش و با نگاهی خردمندانه د= 85; پی فهم شکست ها و دلایلشا= 606; باشیم و بدین وسیله مانع شکست امروز و فردایمان شو= 40;م.

ما فقŸ= 1; یاد گرفته ایم به بچه هایمان بگوییم ببین= 48; مورچه اگر هزار بار دان= 607; اش به زمین بی&#= 1601;تد هزار بار آن را بر می دارد و هر چه این بچه ها بزرگ تر می شوند کلمه های محا= 604; است و نمی شود و ای کاش را بیž= 8;تر بر زبان می آورند. یادما= 606; نرود که بچه ها همواره از بزرگترانشا = 6; چیز یاد می گیرند و وقتی بزرگترانشا = 6; چیزی جزحرف ه= 575;ی در هم و برهم و پراکنده که ب= 587;یاریشان ریشه در خرافات دارند به آن ها یاد نمی دهند، چه طور باید انتظار سازندگی ازشان داشته باشیم؟ عالم = 576;ی عمل اصطلاح خوبی برای خی= 604; عظیمی از ایر= 575;نی هاست. بارها با کسانی مواجه شدیه ا= 740;م که به بچه های&#= 1588;ان می گویند روی زمین آشغال ن= 585;یز و خودشان جلو= 740; بچه همین کار رامی کنند و جالب این که همواره پاس= 82;ی در آستین دارند و کارشان را به شکلی مسخره توجیه می کنند. این دسته افراد د= 585; درجه ی اول فهم و شعور و عقل انسانی و در درجه ی دوم فرهنگ و شخصی= 578; ایرانی را زی= 585; سوال می برند.

در آخž= 5; به عنوان جمع بندی می توان= 605; بگویم که ما ا&#= 1740;رانی ها معمولاً ب= 607; ریشه بسیاری از نابسامان= 40; های اجتماعی = 608; عقب افتادگی نسبی ایران ر= 575; در خارج از خودمان می جو= 740;یم و به گردن دوستان و دشمنان می اندازیم، در حالی که مشکل در رفتارهای فرهنگی و در درون ما است. در فرهنگ ایر= 575;نی بارها به این مسأله اشاره شده: از ماست که بر ماست. بهتر است چشم ها را بشوییم و جور دیگر ببینیم = 608; با لبخند و سر تکان دادن، ب= 575; بی تفاوتی از کنار این مسا= 740;ل عبور نکنیم. برای تغییر دادن دید دنی= 575; نسبت به خودمان، بای= 87;تی ابتدا دید خو= 583;مان را نسبت به خودمان تغیی= 85; دهیم. وقتی به کسی اشاره می کنیم باید در نظر داشته با= 588;یم که سه انگشتمان به سمت خودمان است. برای درست کردن خودمان هم با= 740;د دست از حب و بغض، پیش داو= 585;ی، خرافه پرستی= 48; تکروی، ظاهر = 576;ینی، دروغ گویی به خودمان و سای= 585;ین، تعصب، وسواس= 48; خود بزرگ بین= 740;، شکوه و شکایت= 548; تقدیرگراییš= 8; زرنگ نمایی، متهم کردن دی= 711;ران به خاطر پیشر= 601;ت هایشان یا به خاطر اشتباهات ما= 48; دیگر پرستی، مرده پرستی، توجیه های نا درست، بد گوی= 740; و ... را کنار بگذاریم. به امید روزی که ایرانی شکوه خود را باز یا&#= 1576;د.

سایر منابع

1-&n= bsp;    مقال= ;ه ی آقای حنیف ب&#= 1740;ات موجد، دانشج= 08;ی دکترای شیمی = 211; فیزیک تئوری دانشگاه تورنتوی کانادا / ویرا&#= 1740;ش 17 آذر 1385 . www.hanifworld.com

2-&n= bsp;    روزن= ;امه ی اعتماد ملی= 548; شماره ی 107 – پنž= 0; شنبه 25 خرداد 1385

3-&n= bsp;    مقال= ;ه ی آقای علی اصغر حق دار، بازشناسی عوامل انحطا= 91; فرهنگی ایرا= 06; ( نگاهی به کتاب در جستج= 608;ی امر قدسی) ، از سایت: haghdar.com