دانشكده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

بررسي
خلقيات منفي
ايرانيان در
«در بهشت شداد»

مريم
بورقاني
فراهاني

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي درس
مباني تاريخ
اجتماعي
ايران

موضوع: خلقیات
منفی
ایرانیان در
سفرنامه ها

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

دی 1386

مشخصات
کتاب: رفيع ,
جلال  .در
بهشت شداد.
تهران:
اطلاعات. 533
صفحه

مقدمه

سالهاست
كه ايران و
ايراني در پي
رسيدن به
پيشرفت و توسعه
است . وشايد
اين دغدغه ,
تنها فصل
مشترك برخي گروه
ها و افراد
مخالف هم بوده
و هست . از
حكومت استبدادي
پهلوي گرفته
تا جمهوري
اسلامي و انقلاب
, همگي به
دنبال رشد و
توسعه ايران
بودند و در
اين فرايند و
تلاش براي
رسيدن به هدف
هر يك راهها و
روشهايي را در
پي گرفتند و
گرفته اند
.اما قبل از هر
چيز بايد به
اين مهم توجه
داشت كه در
مسيررسيدن به
هر هدفي موانعي
هست كه بدون
از بين بردن
آنها طي طريق
امكان پذير
نخواهد بود.
مسيرپيشرفت
هم از اين
قانون مستثني
نيست و يكي از
موانع سر راه
آن ويژگي ها و
خلقيات منفي
ملت ها ست كه
شايد در فرهنگ
آنها پسنديده
باشد اما به
علت ويژگي
بازدارندگي
در مسير توسعه
در اينجا آنها
را مذموم و
منفي مي دانيم
. و از آنجا كه
امروز مسئله
پيشرفت و
توسعه براي
تمام ملل و
دول مهم و مورد
توجه و هدف
است مي بايست
براي رسيدن به
آن هر ملتي در
فرهنگ و
خلقيات ديرينه
و نهادينه شده
خود تجديد نظر
كند و منعطف
تر با مسئله
برخورد كند .

قدم
اول در اصلاح
خلقيات ,
شناخت صحيح و
دقيق آنهاست .
كه اين امر هم
به روشهاي
مختلفي محقق مي
گردد اما يكي
از روشهاي
مناسب در اين
رابطه ارزيابي
خود در كنار
ديگري يا
ديگران است .
به عبارت ديگر
امكان تغيير
با ديدن
ديگران ايجاد
مي شود . در واقع
با ديدن
ديگران است كه
تمدن بشري از
ديگري آگاهي
پيدا مي كند و
در اين باره
تفكر مي كند و در
مرحله بعد خود
را با آن
مقايسه و
ارزيابي مي
نمايد و در
نهايت به
تفاوتهاي
منفي و مثبت
پي ميبرد . و
سفرنامه به
عنوان اثري كه
حاوي مشاهدات
فردي از ديار
و ملتي ديگر است
ابزار بسيار
مناسبي براي
حصول شناخت از
ديگران ,  براي
افرادي است كه
امكان ديدن مستقيم
و از نزديك
برايشان
فراهم نيست.

معرفي
كتاب

جلال
رفيع ,‌
روزنامه نگار
و طنز پرداز
معاصر ,
از مبارزان
فعال دوران انقلاب
اسلامي بود.
كه در آن
دوران به علت
فعاليتهاي
ضد حكومت
روانه زندان
شد و خاطرات
آن مبارزات و
نتايج و عواقب
آن ها را در
كتابي با نام "
از دانشگاه تا
بازداشتگاه "
نوشته است .

جلال
رفيع در سال 1369
به همراه جمعي
از مسئولين
سياسي كشوري
كه عبارت بود
از دكتر ولايتي  وزير
خارجه , دكتر
مهدي زاده نماينده
مجلس شوراي
اسلامي ,
آقايان واعظي
معاون اروپا و
آمريكاي
وزارت خارجه ,
خرم مسئول
ستاد قطعنامه
598 , زماني مشاور
وزير و سرپرست
بخش كامپيوتري
وزارت خارجه ,
قديري مديركل
اطلاعات و
مطبوعات ,
انصاري معاون
مدير كل
وزارتي و رئيس
دفتر وزير و
سليمانيان
كارشناس
تشريفات , خاتمي
وزير فرهنگ و
ارشاد اسلامي
, دكتر افتخار
جهرمي عضو
شوراي نگهبان
و سرپرست دفتر
خدمات حقوقي
ايران در
پرونده هاي
قضايي دادگاه
لاهه- كه
البته دو
نفرآخر در
فرانكفورت از
انها جدا
شدند- به
منظور شركت در
اجلاس سالانه
مجمع عمومي
سازمان ملل
متحد در
نيويورك عازم
آمريكا شد  و هدف
خود را در اين
سفر تحقيق و
پژوهش مي داند
و به همين
دليل به دانشگاهها
و پژوهشگاهها
و كتابخانه ها
مي رود و با پژوهشگران
به مباحثه
وصحبت مي
پردازد .

نوشته
هاي سفر رفيع
به منظور چاپ
در روزنامه
اطلاعات در
تهران روزانه
بازنويسي شده
است و بازنويسي
شده آن به
صورت كتاب در
امده است .

كتاب
طي فصول مختلف
و متنوعي به
بحث و وصف و نقد
و اظهارنظر
پيرامون
مسائل مختلف
از مباحث سياسي
امريكا و
ايران و كويت
و عراق – كه مسائل
مطرح روز ان
دوره بودند –
تا علم و
تحقيق و پژوهش
و موسيقي و
هنر و فرهنگ
ورسانه و جرم
و جنايت در
آمريكا و
تكنولوژي هاي
اين كشور و بعضا
ساير كشورها و
در يك كلام
امور مثبت
ومنفي امريكا
و ايران در
كنار هم مي
پردازد . و
البته حكمهايي
هم صادر و
قضاوتهايي هم مي
كند .

نويسنده
به ندرت به
بيان صريح ويا
حتي تلويحي خلقيات
منفي
ايرانيان در
مقايسه با
آمريكايي ها
پرداخته است و
تنها در بخش
تكنولوژي و علم
ودانش اين امر
را به وفور و
روشني مي توان
يافت و رد اين
بخش هم علل
تفاوت ها توسط
نويسنده بيان
نشده است ..

عدم
مسئوليت
پذيري

اكثر
ما ايراني‌ها
در كمتر
مواقعي‌
«مسئوليتي‌»
راكه‌ به‌
عهده‌ داريم‌،
بجا مي‌آوريم‌
و يا بهتر است‌بگوييم‌
در كمتر
مواقعي‌
«مسئوليت‌
كامل‌ امري‌
رامي‌پذيريم‌.  اين‌
مسئوليت‌ مي‌تواند
مسئوليت‌
انجام‌ كاري‌باشد
كه‌ به‌
عهده‌مان‌
گذاشته‌اند و
يا مسئوليت‌
وپاسخگويي‌
در برابر كاري‌
است‌ كه‌
انجام‌ داده‌ايم.

نويسنده
در قسمتي از
كتاب با اشاره
به " فرهنگ كار
و تفريح " به
تفاوت
آمريكايي ها و
ايراني ها از
اين جهت مي
پردازد و
فرهنگ
آمريكايي ها را
د اين مورد
تحسين مي كند :
" اينها فرهنگ
كار وتفريح –
هردر- در
ذاتشان و در
خونشان وجود
دارد . دو روز
تعطيلي آخر
هفته را به
طور كامل به
تفريح و تجديد
قوا اختصاص مي
دهند ولي وقتي
در محل كار
قرار مي گيرند
واقعا جدي عمل
مي كنند . "(338) در
اين بحث نويسنده
يا همرا ه او
البته نقدي
وارد است و آن
ريشه يابي اين
فرهنگ در بين
آمريكايي
توسط اوست كه
آن را " ذاتي و
خوني " مي داند
و به اين
حقيقت اشاره
نمي كند كه
اين امر ريشه
در تاريخ
اجتماعي و
سياسي انها
دارد . اين
مسئله با شرح
آن در بستر
ايران روشن تر
خواهد شد . عدم
مسئوليت
پذيري
ايرانيان و
مسئله ساعات
كار مفيد در
ادارات ايران
پديده اي است
كه ريشه در
نظام سياسي
حاكم بر ايران
دارد كه
همواره از نوع
سلطنتي بوده و
مردم مجبور
بودند براي
حاكمان كار
كنند ودرمقابل
پاداش
عادلانه اي هم
دريافت نمي
كردند در نتيجه
انگيزه اي
براي انجام
كارهاي خود به
شكل قابل قبول
و مفيدي ( نه به
بهترين شكل )
نداشتند . و
اين ويژگي در
بين ايرانيان
طي مدت زمان
طولاني دروني
و نهادينه شده
و در طول مدت
زماني كه
شرايط تغيير
كرده اين خصلت
همچنان باقي
است .

عدم
اتحاد

رفيع
در فصل "
تكنولوژي و
مثبتات ديگر"
به مقايسه
ايران و
آمريكا
ازمنظر مسئله
اتحاد سياسي
مي پردازد :‌"يكي
از خصايص مثبت
در خط مشي
همين سران غرب
اين است كه هر
چه قدر با هم
اختلاف داشته
باشند تا پاي
دوست مشترك يا
دشمن مشترك به
ميان مي آيد
اختلاف
رافورا تبديل
به اتحاد
وانسجام مي كنند."(345)
وي همين طور
اين مسئله را
در نشريات غربي
هم مورد توجه
و مقايسه با ايران
قرار داده  و اين
گونه اظهار مي
دارد :

"-
اين مجلات و
نشريات غربي
هم تنوع در
شيوه و آزادي
عمل دارند , هم
در مسائل
اساسي
كشورشان هماهنگي
پذيرند . در
قضيه خليج
فارس بينيد بر
سر منافع ملي
شان چقدر
هماهنگي نشان
مي دهند . يكي
از روحانيون
مي گفت : اين
همه هماهنگي
ميان
دستگاههاي
مختلف و حتي
مخالف آن هم
در كشوري كه
با سيستم
غيرمتمركز و
سيستم دمكراسي
اداره مي شود
خيلي عجيب است
.

-
اما مطبوعات
ايران خودمان
در آنجا كه
بايد هماهنگ
باشد , اصل
اتحاد را فداي
اصل آزادي مي
كنند . در
آنجايي كه
بايد آزادي
عمل بيشتري از
خود نشان دهند
, اصل آزادي را
فداي اصل
اتحاد مي كنند
. خوب شد كه
رسانه هاي
غربي امسال تا
اندازه اي
سرشان به
اخبار بحران
خليج فارس و
نفت كويت گرم
است . اما
البته ...‌"

تعصب

"
چسبيدن به
آنچه كه داريم
ونديدن آنچه
نداريم كه خود
باعث مي شود
نسبت به كساني
كه به داشته
هاي ما
وفاداري
ندارند دو
ديدگاه پيدا كنيم:
گروه خودي و
گروه غيرخودي
." اين تعريفي
است كه
مصطفي
ملكيان از اين
صفت به عنوان
يكي از
خصلتهاي منفي
ما ايرانيان
ارائه مي دهد.[1]
مصاديقي
ازاين ويژگي
در اين اثر
بدين شرح است :

"
هواپيما كه
اوج مي گيرد
همراهان را
جستجو مي كنم .
آقايان واعظي
,زماني , خرم
وسليمانيان
الحمدلله
صحيح و سالم
سر جاي خود
نشسته اند ,
اما آقايان
دكتر مهدي
زاده ,
انصاري و
قديري نيستند.
به نفر اول و
نفر آخر ويزا
نداده اند .
آقاي دكتر
عازم ژنو شده
است . ويزا را
اگر بدهند از
طريق سفارت
آمريكا در ژنو
خواهند داد .
آقاي قديري هم
در همان فرودگاه
تهران از عدم
وجود ويزا ,
خبردار شده و
تا اطلاع
ثانوي از
مسافرت منصرف
شده بود . ....  پس چند
نفري از جمع
ما براي ويزا
سرگردان شده
اند . نمي
دانيم علت
چيست . يكي مي
گويد
امريكايي ها
عمدا ويزا
نداده اند و ديگري
مي گويد
بالاخره
آمريكايي ها
هم گرفتاري
بوروكراسي را
دارند و ...

-
حالا
معلوم شد كه
ضد
امپرياليست
كيست !

-
آنهايي
كه ويزا
نگرفته اند
موضع و
ماهيتشان روشن
است . بالاخره
ضد
امپرياليست
بودن , اين
گرفتاري ها را
هم دارد !
"(صفحه 35 )

اين
خصيصه را در
صفحه 161 اثر
رفيع در باب
تاريخ
ايران و
برخورد
افراطي با آن
هم  مي
توان ديد : " در
روزها ي اول
انقلاب
كساني ازپاپ
كاتوليك تر
حمله كردند به
" تخت جمشيد "
كه هم بتها را
بشكنند و هم
آثار طاغوت را
محو كنند ! اما
غافل از اينكه
مصداق و مظهر
زماني و مكاني
بت همان رژيمي
بود كه
سرنگونش كرده
بودند .
گاوبالدار و
شاخدار تخت
جمشيد امروز
ديگر بت نيست
آثار باستاني  و هنري
است تاريخ است
تمدن است
معماري است
آيينه است  آيينه
نشان دهنده
فرهنگ و دانش
و تكنولوژي و
تمدن مردم
خداپرست و هوشمند
ايران است .
اما غافل از
اين ...".

نويسنده
در بخش " دخالت
موسيقي در
سياست " در
مورد سخنان شجريان
در باب عدم
ارتباط
فعاليتهاي موسيقيايي
با سياست هاي
دوگانه ضمن
تائيد تلويحي
اين خصلت در
بين ايرانيان
آن را با به كاربردن
عبارت " سياست
ظاهري " مورد
مذمت قرار مي
دهد: " تصريح و
تاكيد شجريان
بر عدم ارتباط
ميان " آمد و
رفت هاي
هنرمندان
ايراني به هر
دياري از
سرزمينهاي
جهان " با
سياستها و
اهدافي غير از
" ديدار هم
ميهنان
ارجمند و
دوستداران هنر
ايرانزمين و
تحقق هدف
انسان سازي و
پيمودن هفت
گام ياد شده "(
در صفحات 179 و 180)   دو صورت
از سياست
ظاهري را نفي
مي كند . سياسي
بودن به معناي
انتساب اين
حركت هنري به
حركت گروه ها
و تشكلهاي
وابسته به
اپوزيسيون
خارج از كشور .
سياسي بودن به
معناي ارتباط
اين حركت با
يك برنامه
ريزي و تصميم
گيري رسمي و
دولتي و اداري
از سوي ايران .

پيش
داوري

در
بخش "سينماي
هوايي" كتاب ,رفيع
در مورد فيلم
مي گويد :"
شروع شد !...باز
هم منكرات !....
استغفرالله و
اتوب اليه !...
پس مسير درست
است , مثل
اينكه ديگر
واقعا داريم
به سمت آمريكا
مي رويم !از
موضوع همين
فيلم پيداست
"(صفحه 38).شايدهرخواننده
اي با
خواندن اين
سطور اين ايراد
را به نگارنده
بگيرد كه خصلت
رفيع را به كل
ايرانيان
نسبت و تعميم
داده . خصلتي
كه حتي شايد
واقعي هم
نباشد و صرفا
جنبه شوخي و
مزاح دارد .
اما اين
واقعيت كه سكس
و مسائل جنسي
بخش عمده
شناخت ما از
آمريكا را تشكيل
داده توسط
اشخاص مختلف
در همين اثر
اذعان شده است
.

پيشداوري
البته نمود
مثبت هم دارد
.كه در اثر
مورد بررسي در
مسائلي چون
ترافيك و يا
تاخير
هواپيما خود
را نشان مي
دهد . رفيع در
ذيل عنوان "
ترافيك به سبك
تهران " مي
گويد : " ... داريم
به طرف مركز
نيويورك حركت
مي كنيم و به
دفتر
نمايندگي
ايران در
سازمان ملل مي
رويم ... از همان
اول به محض
اينكه وارد
خيابانهاي
نيويورك شديم ترافيك
سنگين اين شهر
عظيم را همچون
سدي در برابر
خويش يافتيم .
اتومبيلها
حلقه هاي
زنجير در
امتداد
يكديگرند و در
هر خيابان چند
زنجير و چند
رشته در كنار
هم و چسبيده
به هم ديده مي
شود . سنگيني
ترافيك
- تراكم
اتومبيلها –
بوق زدن هاي
مكرر – دود و
دم اگزوز –
كندي حركت و
دزدي راه !...

-
نخستين
وجه تشابه
نيويورك
وتهران !

-
پس از
خودمان است
بابا ! "(48)

بي
ارزشي وقت

"
...مجله تايم در
دست من است .
تاريخ 24
سپتامبر بر روي
مجله نوشته
شده است در
صورتي كه
امروز با حساب
و كتاب ما 23
سپتامبر است !
يعني داريم
مجله را يك
روز قبل از
چاپ و انتشار
مي خوانيم ؟!

-
تاريخ
24 سپتامبر
درست است . چون
ساعت از نيمه
شب گذشته و از 12
به آن طرف
يعني روز بعد!

-
الحق
كه "تايم "
يعني همين !
اگر جز اين
بودي "تايم"
نبودي !بلكه
خبرنامه
كيهان يا
اطلاعات بودي
كه در بعضي
شهرها
48 ساعت
بعدچاپ به
دست مردم
رسيدي ! " (38)

البته
در اين مورد
توجه به نكته
ديگري هم اهميت
دارد و آن
جايگاه
روزنامه و
رسانه و در يك
كلام دوره
پساصنعتي است
كه آمريكا در
آن قرار دارد
و ايران هنوز
(و بااغماض و
احتياط)دوره
قبل از ان را
كه دوره صنعتي
است در حال
تجربه كردن
است و البته
در آن سالها
هم بوده است .

بي
ارزشي وقت نزد
ايرانيان به
در برابر
ارزشي كه
سايرين به
ويژه غربيها و
در اينجا
آمريكاييها
براي وقت قائل
هستند بيشتر
نمود پيدا ميكند
. تا جايي كه
براي استفاده
از وقت در
خيابانها و در
ترافيك
اتومبيل هاي
مجهز را به
كار مي گيرند .
" – اين
اتومبيلهاي
ليموزين را مي
بيني ؟ در
داخلش مبلمان
دارد كاباره
دارد اثاثيه
دارد ميز و مبل
پذيرايي دارد
تختخواب دارد
تلويزيون
ويدئو يخچال
فريزر
دستشويي دوش و
خيلي امورات
ديگر !...

-
شيشه
هاي پنجره اش
آن قدر دودي است
كه ابدا داخلش
ديده نمي شود ...

-
سياستمدارها
و سرمايه
دارها و... گاهي
هم اهل تفريح
از اين
ليموزين ها
استفاده مي
كنند ... تا به
اداره يا شركت
يا محل ملاقات
برسند
خصوصا اگر در
ترافيك معطل
شده باشند نمي
گذارند
وقتشان تلف
شود
همينجا در
داخل اتومبيل
و وسط خيابان
دست به كار مي
شوند و
كتاب مي خوانند  مي
خوابند
مهماني مي
دهند جلسه مي
گذارند... "

نويسنده
درفصل "
تكنولوژي و
مثبتات ديگر "
و در بخش
مجزايي با نام
" ارزش وقت " با
يكي از همراهان
خود اين گونه
بحث مي كند :

" –
تاسف بايد
خورد نه از سر
غرب زدگي و
تمايل به
فرنگستان .
بلكه از سر
داسوزي براي
وقت و نيروي
آدمي . هيچ
مذهب و مسلكي
نيست كه بيشتر
و بهتر
ازاسلام براي
وقت انسان و
نيروي بدني و
قواي روحي او
من جميع
الجهات ارزش و
حرمت قائل باشد
. پس آيا نبايد
بگوييم دريغ
از وقت شريف و
دريغ از عمر
گرانمايه
انسان كه در
پيچ و خم
ادارات و در
زير فشار طاقت
فرساي بوروكراسي
تلف شود . آيا
اين فاجعه
نيست كه انسان
– انسان داراي
استعداد  و
امكان خليفه
الله شدن –
ساعات و ايام
و سنو.اتي از
عمر شريف و
غيرقابل
مقايسه با طلا
را در داخل
صفها و اتوبوسها
و اداره ها و
دفترها
وراهروهايي تلف
كند كه مي
بايست براي هر
يك از آنها
پنج يا
ده يا حداكثر
شصت دقيقه
بيشتر وقت صرف
نمي كرد ؟!

-
استفاده از
تكنولوژي اگر
همراه با دانش
و بصيرت و
محاسبه دقيق
قبلي باشد و
تناسب زماني و
مكاني و نيز
ضرورت و مصلحت
و سنخيت و
قناعت در ان
مراعات شود در
كنار برخي معايب
حسنش همين است
كه موجب صرفه
جويي در وقت و
مانع اتلاف
عمر خواهد شد
." كه البته در
اين مباحثه
نكته ذكر شده
درآخر داراي
اهميت بيشتري
از خود اصل
مطلب كه همان
ورود
تكنولوژي است مي
باشد . چراكه
ورود هر نوع
فن آوري به هر
جامعه اي بدون
ايجاد يا وجود
نياز و صرفا
تقليد نتيجه
عكس خواهد داد
همان طور كه
امروز هم مصاد
يقي از اين
واقعيت را مي
توانيم در جامعه
خود ببينيم .

ديدگاه
مبتذل نسبت به
كار

به
اين معنا كه
كار فقط براي
امرار معاش و
درآمد است و
اگر افراد
درآمد و عايدي
و پولي از بيكاري
به دست آورند
از كار استقبال
نخواهند كرد و
اين برخلاف
سخن مولوي است
كه
كار را جوهر
انسان مي داند
.

اين
حقيقت را با
مشاهده نحوه
انجام وظيفه
مهماندارلوفت
هانزا
ومقايسه آن با
وضعيت مشابه در
ايران بهتر
درك خواهيم
كرد ."....
مهماندار براي
بار دوم مي
بيند كه ظرف
غذا دست
نخورده است (به
دليل مسائل
شرعي مربوط به
ذبح). اصرا مي
كند كه غذاي
مطلوب مسافر
را بداند و
اگر موجود است
بياورد . "(42)

تلقين
پذيري

كه
به گفته
ملكيان منجر
به قبول تك
آوايي (فقط موافقان)
مي شود . يعني
رايي را بيان
كردن و آراي
مخالف را بيان
نكردن و مخاطب
را در معرض
همين راي قرار
دادن . اين
مسئله توسط
رفيع هم مورد
تاييد قرار
گرفته است .
براي مثال در
قسمتي از سفرنامه
به بررسي زنان
محجبه
درتبليغات
مجلات آمريكايي
در هواپيما مي
پردازد و ضمن
تحليل و نقد
آنها در آخر
مي گويد : " ...
براي امثال ما
كه از اين همه
تنوع در
تبليغات
ديگران عليه
معتقدات
ملتهاي محروم
و مستضعف به
تهوع دچار
شديم تحمل
بسياري از
شنيده ها و
ديده ها اعصاب
قوي و به قول
يكي از دوستان
اعصاب فابريك
يا آكبند مي
طلبد . كه نيست !...
و درد آورتر
اينكه در ميان
خودمان هم
كساني با
اعمال سليقه
ها و سخت گيري
ها يي نادرست
يا نابجا سند
و بهانه ي
بيشتري به دست
تبليغاتچيان
بين المللي مي
دهند . "(44)

ظاهرنگري

اين
خصلت در سخنان
خود رفيع هم
پيداست : "
باتوجه به
تبليغاتي كه
سالهاي سال در
مورد آمريكا وجود
داشت و دارد
احساس من در
بدو ورود به
نيويورك اين
بود كه لابد
فرودگاه اين
شهر بيش از هر
فرودگاه
ديگري در هر
سوي جهان توجه
تازه واردين
را جلب خواهد
كرد ... اما در
نخستين لحظه
ورود فرودگاه
شهر چنان نمي
نمود كه مورد
انتظار بود !...
احساس كردم كه
به فرودگاهي
در يك كشور آسيايي
يا يك كشور
دست دوم و سوم
اروپايي وارد
شده ايم ! ..."(48)
"ويترين آمريكا
" برخلاف نظر
رفيع فرودگاه
هاي اين كشور
نيست بلكه
رسانه هايي
است كه در
سرتاسر جهان
مشغول
نماياندن"
آمريكاي
مطلوب خود"
هستند .

در
بخش ديگري
رفيع به همراه
يكي از
دوستانش كه در
آمريكا زندگي
مي كند به
بازديد از
كليساي سنت
پاتريكس رفته
اند و درآنجا
همراه رفيع در
مورد جواني كه
براي دعا به
كليسا آمده اين
چنين سخن مي
گويد : "اين
جوان را مي
بيني ؟ اگر او
را در جاي
ديگري با يان
موي بور و
بلند و با اين
لباسي كه بر
تن دارد مي
ديديم يقين مي
كرديم كه هيچ
نسبتي
و رابطه اي
با ديانت ندارد
. اما نگاه كن
چه بي ريا اشك
مي ريزد و دعا
مي خواند و
چگونه با مسيح
و مريم مقدس
خلوت كرده است
. " (294)

ظاهرنگري
ما ايرانيان
در اغلب مواقع
باعث عذاب و
سختي براي
خودمان مي شود
. به ويژه در
مورد لباس
پوشيدن كه
رفيع هم به آن
اشاره مي كند :
" ... در لباس
پوشيدن هم قيد
و بند آنچناني
ندارند . يعني
شما اگر هرنوع
لباسي با هر
شكل و قيمتي
بپوشي به
شخصيتت لطمه
نمي خورد .
البته اينها
هم معايب و
افراطهايي
دارند . اما
اين راحتي و
آسان گيري و
عدم تكلف در
رفتار بسياري
از مردم در
جاي خودش امر
مستحسني است
..." (352)

دگماتيسم
و جمود

در
صفحه 52 كتاب  رفيع
درمورد
اجراي
موسيقي
ايراني در نيويورك
اين گونه
اظهارنظرمي
كند كه: " باور
نمي كنم كه در
نيويورك در
اين شهر شلوغ
و خشن چنان
برنامه لطيفي
آن هم از نوع
ايراني و سنتي
اش اجرا شود "
اين جزم
انديشي كه كمي
هم با نگاهي
قوم مدارانه
آميخته شده
است هم در اين
سخن رفيع كه
البته ناشي از
افكار و
اعتقادات
اوست نمايان
است و هم در
نگاه و افكار
غالب ايرانيان  به
خصوص در
مقايسه خود  با كشورهاي
غربي مشهود .

اين
خصلت چنان
ريشه دار است
كه حتي مي
توان براي
اثبات آن ضرب
المثلهاي
قديمي را به
شهادت گرفت .
همانطوررفيع
براي تاكيد
برسابقه
روابط تيره
عراق با ايران
اين گونه مي
گويد : " به نظر
مي رسد كه
نماينده صدام
حسين كه گاهي
تنهاست و گاهي
يك نفر ديگر
هم در كنارش مي
نشيند خيلي
مايل است فورا
يك يادداشتي
به ما بدهد كه :
اي عزيزان
ايراني ! اهلا
و سهلا ! درست است
كه آن ضرب
المثل قديمي شما
مي گويد "
پدركشته را كي
بود آشتي ؟ "
ولي آخر مگر
نه اين است كه
ريش قرارداد
الجزيره هنوز
زير قيچي
بغداد است ؟!
پس مهلا مهلا
!"

نمود
ديگر اين خصلت
در نگاه رفيع
مربوط مي شود
به اظهار نظر
او در باره
زنان سورچي كه
ذيل عنوان "
منهتن و زنان
سورچي"آن را
بين مي كند :‌"
....تاكنون زن
درشكه چي
نديده بودم ان
هم زني كه اگر
روي درشكه
ديده نمي شد
مي پنداشتم
مثلا فروشنده
البسه و لوازم
آرايش در يكي
از فروشگاهاي
مدرن
آمريكاست !
زماني در چين
ديده بودم زنها
رانندگي
اتوبوسهاي
بزرگ شخر پكن
را بر عهده
داشتند اما
درشكه چي بودن
ان هم در
نيويورك ؟
زنهاي ايراني
اگر اعدام
شوند مي شوند
ولي اين كار
را نمي كنند !" (329)

تعبد

نوعي
سفسطه است كه
به " من قال "
توجه ميكند نه
به " ما قال " و
به شدت بين ما
ايرانيان
رواج دارد .
اين امر در
تاريخ معاصر
ما خود راتنها
به شكل موثق
دانستن منبع غربي
نشان داده و
در واقع " ما‌"
در عبارت " ما
قال" , " غرب "
است و لاغير.
رفيع هم به
اين امر به
شكل
غيرمستقيم
اشاره مي كند
براي مثال در
صفحه 115 كتابش
بعد از بازگو
كردن سخنان  "
هودينگ كارتر
" درباره روند
جنگ ايران و
عراق و" ترس
آمريكا از
گسترش انديشه
هاي آيت الله
خميني در
سراسر خليج
فارس با
پيروزي ايران
" اين گونه
ادامه مي دهد
:" بلافاصله
قلم را برمي
دارم و در
دفترچه سفر
يادداشت مي
كنم : اين
حرفها ديگر
حرفهاي
ايرانيها
نيست حرفهاي
حزب اللهي ها
نيست حرفهاي
بسيجي ها نيست
حرفهاي آقاي "
هودينگ كارتر
" است . " يا در
ادامه همين
بخش بعد از
اشاره به
سخنان آرميتاچ
و كارتر در
مورد " فتح فاو
" در جريان جنگ
ايران و عراق
مي گويد : "  .... حالا
كه با منطق
آقايان كارتر
و آرميتاچ در
نيويورك از
نزديك آشنا مي
شوم آهسته به
خودم مي گويم :
خودمانيم ! دو
سه سال پيش
رئيس مجلس
ايران در آن
ايام گفت :
اسنادي به دست
آورده ايم كه
نشام مي دهد
كارشناسان
نظامي آمريكا
فتح فاو توسط
ايران را خطر
عظيم دانسته و
نظر داده اند كه
اين پيروزي
غيرقابل تصور
بوده و همان
فرماندهي
نظامي و نيروي
فكري و عملي
يي كه دژ تسخيرناپذير
"فاو" را
توانسته است
بشكند اين
توان و
پتانسيل را هم
خواهد داشت كه
دروازه ها و
ديوارهاي
فولادين بصره
را بشكافد و
بگذرد و
مقدمات سقوط
رژيم عراق را
فراهم كند
بنابراين
آمريكا بايد
از اينجا به
يعد نه تدريجي
بلكه با همه
قوا وارد صحنه
شود و
فروريختن
ديوارهاي
"فاو" را به
معناي
فروريختن برج و
باروي يكي از
دژها و
سنگرهاي
نظامي و دفاعي
در مدخل
آمريكا و در
خاك كشور خود
تلقي كند .... ولي
بعضي از ما كه
شنونده سخنان
رئيس مجلس
ايران در آن
ايام بوديم
تصور كرديم
كاه دارد كوه
مي شود و اين
طورها هم
نبوده است !
خيلي باورمان
نيامد! "

مصداق
ديگر اين نوع
سفسطه در اين
اثر را مي
توان درفصل "
خداباكيست ؟
غرب يا شرق ؟!
"و درصفحه486
يافت كه
نويسنده در
خلال بحث در
باره
استعمارگري
شرق و توضيح  آن مي
گويد : " ... ما نمي
گوييم ,
متفكران غربي
مي گويند :
عامل اصلي در
پيشرفت
جغرافيايي
اسلام و گسترش
برق آساي آن ,
عامل فكري
بوده است نه
عامل نظامي . "

از
دست رفتن قوه
تميز بين
خوشايند و
مصلحت

به
معناي ديدن
منافع كوتاه
مدت و نديدن
منافع بلند
مدت و يكي از
مصاديق عكس
اين امردر اثر
مورد بررسي و
در صفحه 198 در
كشورهاي عربي
آمده است كه
با مطالعه آن
مي توان  به
حساسيت و اهميت
عرصه هايي كه
امكان تبلور
اين
خصلت در آنها
هست پي برد و
براي رفع آن
مصصم تر شد . "
دولتهاي عربي
امروز اين
واقعيت را
دريافته و قدرت
عظيم سياهان
آمريكا را كه
در حال نضج
گرفتن و تبلور
عيني يافتن
است
بازشناخته
اند . به همين
دليل كساني از
وابستگان به
عربستان گرفته
تا ليبي و
فلسطين به
منظور جلب نظر
سياهان تلاش
كرده اند و مي
كنند . زيرا
برنامه هاي مالي
و فرهنگي به
سياه پوستان
آمريكا گرچه
يك سلسله
مساعدتهاي
ملموس مادي و
آني است اما
در دراز مدت
نتايج مثبت
فرهنگي و
سياسي و
اقتصادي قابل
ملاحظه اي
براي دولتهاي
عربي در بر
خواهد داشت ."

مثال
ديگري از اين
خصلت به عنوان
عملكرد خود ايرانيان
كه در اين اثر  توسط
شخصي به نام
دكتر كاشف كه
مدرس زبان
فارسي در
دانشگاه كلمبيا
است مذمت شده
مربوط است به
تدريس اين زبان
در آمريكا كه
ظاهرابه
دلايلي از سوي
ايران مورد
مخالفت قرار
گرفته است :
"شما به
مسئولين
فرهنگي داخل
كشور اين مطلب
را بگوييد .
اهميت كار را
يادآوري كنيد
. اين كلاسها و
اين برنامه ها
در مجموع به
نفع ايران است
. حالا گيريم
كه فرضا قبل
يا بعد از
اتمام
تحصيلات كسي
در اينجا پيدا
شود كه آشنايي
با زبان فارسي
را سرمايه
خدمت به فلان
دستگاه سياسي
يا جاسوسي
غربي قرار دهد
. اولا همه
انگيزه ها در
مورد همه
دانشجويان از
اين قبيل نيست
. من براي اين
حرفم شواهدو
تجارب و دلايل
بسياري
دارم
. ثانيا كشور
و ملت ما از ده
مورد مثبت
بهره مي برد و
از يك يا دو
مورد منفي هم
ممكن است
متضرر شود .
ثالثا آن
سازمانهايي
كه كار سياسي
و جاسوسي مي
كنند خودشان
از اين برنامه
هاي آموزشي
زياد دارند .
انها كارشان
را مي كنند چه
ما چنين
كلاسهايي
داشته باشيم و
چه نداشته
باشيم . تعطيل
شدن اين
كلاسها در
كشورها و
دانشگاههاي
جهان به نفع
ايران نيست ." (285)
البته در اين مثال
خصيصه منفي
ديگري راهم مي
توانم استنباط
كرد و آن "
قائل به رياضت
كشي نبودن " ما
ايرانيان
است.

اين
خصلت به ويژه
خود رابا
مقايسه ايران
و آمريكا  در
حوزه فعاليت
هاي تجاري
امروزه و در
عرصه تبليغات
بيشتر نمايان
مي سازد. رفيع
اين امر را در
فصلي با نام "
غربيها و
مسئله
تبليغات "  اين
گونه بيان مي
كند : "ببين
اين غربيها
چقدر به تبليغ
اهميت مي دهند
. يك شركت
پوشاك حاضر
شده پنج هزار دلار
به يكي از
دوستان
ايراني بدهد
تا او اجازه
دهد كه تصوير
فرزند او را
بر روي
لباسهاي كودكان
نقش كنند !
علتش اين است
كه فرزند وي
در يكي از
تصويرها به
طور تصادفي
لباس همان شركت
را با آرم و
نشان مخصوصش
برتن داشته و
ماموران شركت
آن را ديده
اند ....

_
بعضيها هم در
مشرق زمين
هستند كه ده
هزارتومان
صرفه جويي مي
كنند و به
دليل همين
صرفه جويي ده
هزارتوماني
يك ميليون
تومان را از
دست مي دهند !...
خوب كه نگاه
مي كني مي
بيني براي
جلوگيري از ده
هزار تومان
اسراف ظاهري و
تصوري يك يا
ده يا صد
ميليون تومان
اسراف صورت
گرفته است ! "(445)

ظاهرسازي

ظاهر
سازي يا تظاهر
شايد معلول
ظاهرنگري ما ايرانيان
باشد . گويي
صفات منفي
صفاتي از سنخ
خود مي
آفرينند ! اين
ويژگي در اثر
مورد بررسي
توسط نويسنده
ذيل بخشي با
نام  "
دكمه تقوا" در
صفحه 452 خود را
در نحوه لباس
پوشيدن و بستن
دكمه آخر
پيراهن به
نشانه تقوا و
دينداري شخص
نمايان مي
سازد . اين
خصلت كه به
منظور جلب
رضايت ايجاد و
نهادينه شده
ريشه در
ساختار ارباب
– رعيتي و
سلسله مراتبي
جامعه ايران
در طول تاريخ
دارد . در واقع
افراد چنين
جامعه اي براي
بدست اوردن
منافع يا حقي
كه از آن خود
مي دانند اما
توسط حكومت از
بين رفته و
هيچ قانوني
براي بازپس گيري
و حمايت از آن
نيست به شيوه
هاي ديگري روي
مي آورند از
جمله چپلوسي ,
تملق‌ , چرب
زباني و در كل
مطابق ميل
ديگري عمل
كردن .

قائل
نبودن به
رياضت

به
اين معنا كه
براي بدست
آوردن امور با
ارزشي حاضر به
فدا كردن امور
بي ارزش يا كم
ارزش ديگر
نيستيم .
نويسنده در
بعضي قسمتها
آشكارا اين
خصلت را بيان
و نهي كرده
است از جمله
در قسمتي كه با
عنوان "مدرسه
ايرانيها "
آمده در باره
اعتقاد برخي "
حزب اللهي ها "
به عدم سخت
گيريهاي بي
مورد چنين مي
گويد : " برخي
از دوستان حزب
اللهي مي
گويند چه
لزومي دلرد كه
از پذيرش
فرزندان
خانواده هاي
غير حزب اللهي
اما نسبتا
معتدل و منصف
و متمايل به
فراگيري
فرهنگ و
ادبيات ايران
سرباز زنيم؟
بگذار آنها
نيز بيايند و
گريزپا
نباشند .
بگذار امور
مهمتري را با
سخت گيري در
ظواهر از دست
ندهيم ."

اين
ويژگي را همين
طور مي توان
در قسمتي كه
رفيع در اثر
خود به بيان
انتقادات
ازتكنولوژي مي
پردازد هم ديد
: " مشكل ديگري
كه تمدن صنعتي
كنوني كم كم
دارد به آن
مبتلا مي شود
مشكل جايگزيني
تدريجي
ارتباط
دستگاهها به
جاي ارتباط
انسانها ست .
در اينجا
سيستمها با هم
طرف هستندنه
مستقيما
انسانها و
ايده ها .
تكنولوژي چنين
وضعيتي را
پديد آورده
است . " همان
طور كه ميبييم
در اينجا تمام
مزاياي
تكنولوژي  در
مقابل معايب
انگشت شمارآن
ناديده گرفته
شده است.

بها
دادن به
داوريهاي
ديگران

نويسنده
د رصفحه 204 به
ويولون زني مي
پردازد كه"ابتدا
كارش را
ازپياده رو
خيابان شروع
كرد . ويولون
خوبي هم مي
زند . مردم به
او پول مي
دادند . با
تحمل سختي ها
و تنگناها
پولها را جمع
كرد و يكي از
سالنهاي هنري
نيويورك را با
همان پول براي
مدت يك شب
اجاره كرد و
ويولون زني اش
درآن سالن با
استقبال
روبرو شد و
كارش گرفت !
بعد از ان
برنامه را
تكراركرد . تا
اينكه براي
خودش صاحب
سرمايه اي شد  ولي
باز هم در
خيابان ششم
همان برنامه
خياباني سابقش
را گاه و
بيگاه اجرا مي
كند . " كمتر
ايراني حاضر
مي شود چنين
كاري را در
ايران انجام
دهد چراكه اين
كار وجهه
مناسبي نزد
ديگران ندارد و
او به
قضاوتهاي
ديگران در
مورد خود
اهميت مي دهد
حتي اگر اين
كار او كه
مستلزم تحمل
سختي هايي است
برايش نتايج
قابل توجهي داشته
باشد .

نويسنده
در بخشي با
نام " خنده هاي
ايراني " با لحني
كه حاكي از
نگاه قوم
مدارانه اوست
وبه شكلي
ضمني
اهميت قضاوت
و نظر محافظان
خارجي حاضر در
سالن را بيان
مي كند : " باب
خنده گشوده مي
شود و محافظان
خارجي وزير
امور خارجه ايران
با حيرت و
حسرت به هر
طرف نگاه مي
كنند كه " مگر
چه شده است كه
وزير امور
خارجه جمهوري
اسلامي ايران
پس از آن همه
جديتها و
رسميتهايي كه
در ديدارهاو
ملاقاتهاي
مختلف از او
ديده ايم
اكنون در جمع
هموطنان و
آسنايان
ولايت غربت
چنين خاكي و
درويش و صميمي
سخن مي گويد."

در
قسمت ديگري از
اين سفرنامه
با نام " عروس
درشكه چي !"
رفيع آشكارا
اهميت قضاوت
ديگران را اين
گونه نشان مي
دهد :" فرض كن
در ايران
خودمان مجلس
عروسي يي باشد
. مدعوين از
يكديگر
بپرسند كه :
خوب مبارك است
مي گويند عروس
خانم شاغل هم
هست چه شغلي
دارند ؟ اگر
جواب بشنوند
كه : عروس خانم
درشكه چي
هستند ! مي
تواني تصور
كني كه چه
قيافه و چه
واكنشي نشان
مي دهند !! "

يكي
ديگر از بخش
هاي اين
سفرنامه كه در
آن اين خصيصه
را مي توان
ديد در فصل "
تبليغ ,
موسيقي , خشونت
و روابط جنسي "
اينچنين آمده
است :

" –
خشونتهاي حاد
يكي ديگر از
پديده هاي
قابل مطالعه
در غرب است .

-
در كشورهاي
غربي كارهايي
انجام مي گيرد
كه اگر يك
هزارم همان
كارها در شرق
صورت گيرد ,
خدا مي داند
كه چه تحليلها
و چه
قضاوتهايي در
باب توحش
شرقيان عرضه
خواهند كرد . "

جدي
نگرفتن زندگي

سقراط
از ما مي
خواست كه
درعين شوخ طبعي
زندگي را جدي
بگيريم . كساني‌
زندگي‌ را جدي‌
مي‌گيرند كه‌
دو نكته‌ را
باور كنند.

1-باور
به‌ مستثني‌
نبودن‌ از
قوانين‌ حاكم‌
بر جهان‌.

دليل‌
هر جدي‌
نگرفتن‌
مستثني‌
ندانستن‌ خود
از قوانين‌
هستي‌ است‌.

2-نسبت‌سنجي‌
در امور

روانشناسان‌
اصطلاحي‌
دارند با اين‌
مضمون‌ كه‌
انسان‌ بايد
بتواند وزن‌
امور را نسبت‌
به‌ هم‌
بسنجد. انسان‌هايي‌
كه‌ زندگي‌ را
جدي‌ نمي‌گيرند
چيزهاي‌
مهمتر را براي‌
چيزهاي‌ مهم‌
رها مي‌كنند.
فراوانند
انسان‌هايي‌
كه‌ در طول‌
زندگي‌ خطاي‌
تاكتيكي‌ نمي‌كنند
اما خطاي‌
استراتژيك‌
عظيم‌ دارند
يعني‌ كل‌
زندگي‌ را مي‌بازند
اما در ريزه‌كاري‌ها
وسواس‌ دارند.

اين
امر در بخش
هايي از اثر
مورد بررسي
قابل استنباط
است . از جمله
در فصل " در
كتابخانه كامپيوتري
نيويورك "  و در
ذيل قسمت "
كنترل فرهنگ؟
" رفيع بعد از
توصيف
كتابخانه و
امكانات فوق
العاده آن
اينگونه سخن
خود را در اين
بخش به پايان
مي برد : " درميان
اين جوانان
بايد كم
نباشند كساني
كه براي پذيرش
حرف حق دلي
آماده دارند .
كاش مي
توانستيم صدا
و سيماي حقيقي
اسلام و
انقلاب و تمدن
و فرهنگ اسلام
و ايران را به
گوش و چشم
باطن آنها برسانيم
. " به كاربردن
عبارت " اي كاش
" توسط
نويسنده
معاني عميقي
را منتقل مي
كند . از طرفي
به نوعي
نشانه
وجود حدي از
دگماتيسم در
انديشه او و
در كل
ايرانيان است
كه محال بودن
امري را با
عباراتي چون
"اي كاش " بيان
مي كنند و از
از طرفي اين
معني را منتقل
مي كند كه ما
از قوانين
حاكم بر جهان
مستثني هستيم
ومثلا در اين
مورد امكان
دستيابي ما به
آن امكانات بر
اي رساندن
پيام حق خود به
جهانيان وجود
ندارد و بايد
در حسرت ان با
افسوس و آه و
اي كاش بمانيم
و نظاره گر
باشيم .

مورد
مشابه ديگر در
اين باره
مربوط مي شود
به بخش " جهان
شناسي و قوه
استنباط فقيه
" از فصل " تمدن
غرب و مسئله
ادراك روحاني
" . در اين قسمت
به بحث درباره
تبليغات غرب
عليه ايران و
انقلاب مي
پردازد و در
پايان اين
گونه مي نويسد
: " .... اما چه مي
توان كرد كه
قلم در دست دشمن
است و بايد
مراقب بود . ..."
در اين بخش هم
به نوعي نگاه
دگماتيسم
حاكم است
(البته به شكل
نامحسوس ) . در
واقع اينجا هم
تنها واكنش ما
نسبت به
تهاجمات
نظاره كردن و
نهايتا مراقب
بودن است نه
مقابله به مثل
كردن .

اين
كه ما چيزهاي
مهم را براي
چيزهاي مهمتر
رها مي كنيم
دربخش ديگري
توسط نويسنده
با عبارت "
كاسه چشم عينا
همان كاسه عقل
است" اين گونه
وصف شده : " جوش
و خروش بعضي آدمها
در بعضي موارد
به جوش و خروش
آن بتده خدايي
مي ماند كه
جنگل
پهناورپشت
سرش در آتش رو به
تزايد مي سوخت
‌, اما او نمي
ديد و پشت به
جنگل فرياد مي
زد و هوش وحواس
ديگران را به
جايي ديگر و
سويي ديگر يعني
به روبرو , به
جهت خلاف جهت
جنگل و به طرف
نهال كوچك وچند
تكه چوب
پراكنده اي
جلب مي كرد كه
در مقابل چشمان
وي قرارداشت و
اندكي آتش در
آن افتاده بود
.... گاهي ما
مسائل و
معضلات
اجتماعي را
اين گونه
بررسي و علاج
مي كنيم ! آتش
درون جنگل را
نمي بينيم ,
چون نمي بينيم
(!) , اما آتش
گرفتن تكه اي
چوب را مي
بينيم , چون مي
بينيم !.... يعني
كاسه چشم ,
عينا همان
كاسه عقل است !!"

همرنگي
با جماعت

در
صفحه 299 كتاب و
در بخش " عبور
از معبر
مهاجران "
رفيع به
مصداقي از اين
خصلت اشاره مي
كند: "بليط مي
خريم . از كنار
مجسمه ميدان
مي گذريم و
وارد صف مي
شويم . اينجا
هم صف ؟!بله
آنهم صفي طويل
براي سوار شدن
به كشتي . چند
مرد و زن شرقي
را هم مي توان
ديد كه با صدا
و سيماي ايراني
امارفتار و
گفتار و لابد
پندار
آمريكايي در صف
ايستاده اند و
همرنگ جماعت
شده اند ! "

عدم
قانونمندي

اين
خصلت منفي ما
ايرانيان را
بيش از هر چيز
ناشي از نظام
طبقاتي حاكم
بر جامعه مي
دانند . در
واقع اين
واقعيت
تاريخي ايران
كه همواره
داراي حكومت
سلطنتي بوده و
در متن جامعه
هم همواره
نوعي طبقه بندي
و سلسله مراتب
وجود داشته
باعث شده تا
مردم همواره
مورد ظلم و
ستم انها
باشند وهيچ
قانوني براي
دفاع از حق
خود نداشته
باشند يا آن
را مدافع حقوق
خود ندانند .
اين پيشينه
تاريخي تا حد
زيادي بر
خلقيات حال ما
سايه افكنده و
مانع از پذيرش
قانون در
زمانحاضر كه
نظام و نوع
حكومت تغيير
كرده مي شود .
يكي از مصاديق
بارز اين امر
مسئله ماليات
است كه رفيع
در اثر خود
اينگونه بدان
پرداخته است :
" در فروشگاها
ماليات هر
جنسي را سر
صندوق به قيمت
جنس اضافه مي
كنند و همانجا
مي گيرند . غير
از مواد غذايي
8 درصد ماليت
به هر جنس
خريده شده تعلق
مي گيرد . هرجا
مي رويم صحبت
ازتكس (ماليات
) است . در
نيوجرسي اين
روزها عليه
افزايش
ماليات
تظاهرات
مسالمت آميز
صورت مي گيرد .
اما به طور
كلي اكثريت
مردم قبول مي
كنند كه بايد
براي هر جنس و
هر كار و
بالاخره هرچيزي
ماليات بدهند
و يكي
ازمهمترين
منابع درآمد
عمومي و دولتي
بايد همين
منبع مالياتي باشد
. به دوستم مي
گويم در ولايت
ما از قديم
رسم است كه
وقتي به كسي
مي خواهند فحش
بدهند به اوبا
لحن خاصي مي
گويند:
"مالياتي!!"

تقليد

علت
اصلي
ناكارامدي
تكنولوژي در
جامعه ما بي توجهي
به يك امر
بنيادين و
اوليه است و
آن علت ورود
فن آوري است .
در واقع ما
غالبا
تكنولوژي را
وارد مي كنيم
بدون اينكه
جايگاه و
كاركرد ان را
در جامعه خود
بدانيم ويا ان
را ايجاد كنيم
. فلسفه يا به
عبارتي علت
وارد كردن
تكنولوژي هاي
گوناگون
دركشور ما صرفا
تقليد است . كه
اين امر خود
مشكلاتي را ايجاد
كرده و مي كند
كه يكي از
آنها را
نويسنده دركتاب
خود اين چنين
آورده است : " الان
كامپيوتردر
غرب اشتباهات
افراد را تصحيح
مي كند ولي به
كشور خودمان
كه مي رسد
نميدانم چه
برسرش مي آيد
كه در ايران
به جاي آنكه
كامپيوتر
اشتباه افراد
را تصحيح كند
افراد هستند
كه اشتباهات
كامپيوتر را
تصحيح مي كنند
! ... در آلمان
تظاهرات مي
كردند عليه
گسترش سيستم
كامپيوتري و
مي گفتند 13
درصد افراد را
بيكار كرده .
در صورتي كه
همين
كامپيوتر در
ايران خودش 13
درصد به كارها
اضافه مي كند !!
يهنب علاوه بر
اشتباهات
آدمها
اشتباهات
كامپيوتر هم به
محاسبات
افراد اضافه
مي شود
بنابراين يا آدمهاي
جديدي بايد
آورد كه
اشتباهات
جديد را كنترل
كنند يا همان
افرادي كه از
قبل بوده اند
حالا بايد كار
اصلاح و تصحيح
رادو برابر
گذشته انجام
دهند !!... "(349)

يكي
ديگر از
مصاديق تقليد
دردسرساز كه
در اثر مورد
مطالعه ذيل
عنوان " سيستم
خبري و تبليغاتي
ايران " توسط
نويسنده آمده
بدين شرح است
:" ... سالها قبل
پاپ سفري به
هلند داشت .
همجنس بازان
عليه پاپ
تظاهرات
كردند .
ناگهان در
داخل كشور
خودمان (
ايران ) اين
خبر از طريق
دستگاه رسمي
انتشار يافت
كه پاپ در
هلند با
اعتراض مردمي
كه عليه او
تظاهرات براه
انداخته
بودند روبرو
شد !! ... بعضي از
خارجيها كه خبر
به گوششان
رسيده بود از
ايرانيها
پرسيده بودند
كه مگر شما
جانبدار و
طرفدار ...؟!
بنده هاي خدا
نمي دانستند
كه علتش
آشفتگي در
نظام تبليغي
است . "(455)

بي
نظمي

اين
صفت توسط خود
نويسنده
وبرخي
همرامان وي با
بياني
طنزگونه و
شايد اغراق
آميز ( البته
شايد ) اين گونه
وصف شده : " ...
دكتر عادلي به
صادق خرازي مي
گويد : در
تنظيم و تشكيل
جلساتي كه با
اساتيد مدعو
داريد از آن
قبيل كه در
هتل شلبرن
ماري هيل برگزار
شد دقت كنيد
كه جلسات
مذكور به موقع
و سر ساعت
برگزار شود .

-
اگر خيلي
منظم باشد شك
مي كنند !

-
چطور ؟

-
مي گويند دست
خارجي ها در
كار بوده ! ...
رعايت نظم
را
از ما بعيد مي
دانند !"

ايرانيان
و علم
وتكنولوژي

در
اين بخش از
مطالعه خود
ضمن مقايسه
ايران و ايرانيان
با آمريكا و
آمريكائيان ,
به نوعي به  آسيب
شناسي علم و
تكنولوژي در
ايران مي
پردازيم .

نويسنده
در فصل " آمريكاي
دانش و پژوهش‌"
به حضور حدود 5160
پزشك ايراني و
حدود 1500 مهندس
در آمريكا
اشاره مي كند
و اين طور
ادامه ميدهد :
" كنكاش در
بازيابي علل و
عوامل منتهي
به سلطه ابليسيان
بر دانش بشري ,
فرضيه اي است
كه بايد آن را
به انجام
رساند . اما هر
چه هست اين
حقيقت را نبايد
از ياد برد كه
علم و دانش در
ذات خود و
فارغ از بستري
كه ديو براي
او ساخته است ,
فرشته اي است
الهي , دانش و
تكنولوژي , در
اصل و اساس
خود مالك
انحصاري
ندارد . " در
همين فصل
نويسنده ذيل بخشي
با نام " شمشير
جهان گشاي
دانش " اين
گونه اظهار
نظر مي كند : "
هر اندازه در
گذشته هاي دور
, شمشير و
ابزار نظامي
تعيين كننده
بوده است ,
امروز شمشير
علم و دانش
تعيين كننده
است . بلكه اين
امروز به
مراتب تعيين
كننده تر است .
در واقع آن
روز نظاميان بيشتر
مي توانستند
جهاندار
باشند تا
دانشمندان .
اما امروز نقش
جهانداري و
جهان گرداني
ارباب علم و
دانش چنان اوج
و ارتقا يافته
است كه
سياستمداران
و دولتمردان
جهان بابهره
گيري از حاصل
هوش و استعداد
انان ديگر
نيازي به قوت
بازو ندارند !
" يكي از
تفاوتهاي
اشاره ده در
بالا را در
هين جا مي
توان ديد .
ايران همواره
به در دوران
اخير به علم
اندوزي اهميت
داده و آن را
تشويق كرده
اما اينكه چرا
با اين وجود
تفاوتهايي در
عمل و در
نتيجه ديده مي
شود برمي گردد
به اين مسئله
كه گويي
فلسفه بها
دادن ما به
علم , "علم فقط
براي علم " است
. ما به علم
اهميت مي دهيم
( حداقل در
كلام ) چون آن
را امري والا
و مقدس مي
دانيم در حالي
كه آمريكا به
علم اهميت مي
دهد چون به
دستاوردهاي
آن اهميت
ميدهد و در
واقع نگاه
امريكا به علم
نگاهي
كاركردگرايانه
است كه البته
صحيح هم هست و
قضاوت ما قوم
مدارانه خواهد
بود اگر توجه
آمريكا به علم
را به مسائل
سياسي مربوط
يا حتي محدود
كنيم . هرچند
كه استفاده
هاي سياسي
آمريكا از علم
به منظور
افزايش برتري
و متعاقبا
سلطه خود بر
جهان هم غير
قابل انكار
است وتنها به
نگاه تعصبي
نويسنده يا كل
ايرانيان
مربوط نمي
شود.

در بخش
ديگري از
سفرنامه
اينگونه آمده
: " متخصصين و
كارشناسان
امور سياسي و
اقتصادي و نظامي
خاورميانه با
تحليل و
ارزيابي لحظه
به لحظه حوادث
منطقه به كمك
سياستگزاران
كاخ سفيد شتافته
اند .‌" به
هرحال سياست
هم مانند
سايرعرصه هاي
جامعه مثل
اقتصاد و
اجتماع و
روانشناسي و ...
ازكمكها و
دستاوردهاي
علم بركنار
نيست و البته
عاقلانه هم
نيست . اما
چراچنين وضعيتي
در ايران
خودمان ديده
نمي شود ؟ چرا
از علم وعالم
استفاده نمي
شود ؟ رسم
عالم ستيزي جامعه
ما كه سبقه
تاريخي دارد
يكي از
مهمترين دلايل
اين مسئله
است. بازهم
ساختار
سلطنتي و مستبد
حكومت بنا به
ذات مطلق نگر
و منفعت طلب خود
آن هم فقط
منفعت فردي در
طول تاريخ
باعث شده تا
همواره عالم
مورد خشم و
غضب راس حكومت
باشد و نسبت
به او ديد
منفي به وجود
آيد وبه مرور
زمان نهادينه
شود .

در
فصل ديگري با
نام " در
كتابخانه
كامپيوتري نيويورك
" نويسنده
غناي
كتابخانه
رادر بدو ورود
خود به آن  اين
گونه به ما
نشان مي دهد:

‌" –
فقط در همين
چند اتاق
وسالن چقدر
كتاب انباشته
شده است !

_
اينها كتاب
نيست . اين همه
كه تا اينجا
ديده ايم فقط
فهرست
كتابهاست !
يعني فقط به
قدر يك كتابخانه
بزرگ فهرست
خانه دارد ! "   (252)

در
صفحه 254 از همين
فصل نويسنده
درباره
كاربرد كامپيوتردر
آمريكا مي
گويد: "
استفاده از
كاربردهاي
كامپيوتري در
كتابخانه ها
وآرشيوها و به
طور كلي اكثر
ادارات و موسسات
, امري است
معمول و تربت
نژاد , دوست
دانشجو ,
توضيح مي دهد :
نويسنده ,
استاد , محقق ,
هركس است در
خانه اش يا
دفتر كارش مي
تواند بنشيند
و مطالعه و
پژوهش را از
طريق دستگاه
كامپيوتري
نصب شده
درهمان محل
انجام دهد .
همان طور كه
صاحب يك
دستگاه
تلويزيون مي
تواند با
پرداخت حق
آبونمان يا حق
انشعاب و
اشتراك از به
اصطلاح
كيبلها و
نتيجتا
كانالهاي
متعدد
تلويزيوني
استفاده كند ,
صاحب يك
دستگاه كامپيوتري
هم مي تواند
از خانه يا
دفتركارش با
كتابخانه
هاوآرشيوهاي
بزرگ و كوچك
در تماس باشد .
"

عقب
ماندگي علمي
ايران در همين
قسمت از كتاب
در حوزه پزشكي
قابل رويت است
. نويسنده
اشاره مي كند
كه سنگ كليه
درهلند با
ليزر و به
راحتي درمان
مي شود . حال
آنكه همين
بيماري در
ايران با
دويدن و پريدن
و خوردن پوست
خربزه خشك شده
ايراني (!) و
پوست خشك شده
قسمت داخلي
سنگدان مرغ (!)
درمان مي شود. (255)

كاربرد
ديگر
تكنولوژي در
تنها يك بخش
از جامعه
آمريكا (
كتابخانه) با
عنوان " آرشيو
تصويري" توصيف
شده است : " ...
دوره هاي
روزنامه
نيويرك تايمز
را مي بينم كه
به شكل فيلم
گردآوري شده
است . غالبا مي
دانيم كه امروز
در كتابخانه
ها و مراكز
اسناد
و آرشيو , هم
از كاربردهاي
كامپيوتري به
طور گسترده اي
استفاده مي
كنند و هم از
ميكروفيلم و
شيوه تبديل و
تكثير منابع
مطالعاتي
حجيم و قطور .

_ نگاه
كن به جاي
آنكه دوره
يكساله
روزنامه را در
دوازده
مجموعه مجلد
عريض و طويل
روي ميز بگذارند
و با انگشت
دست و آب دهان
مخلوط با گرد
و غبار ها و
باكتري هاي
جاخوش كرده بر
صفحات كاغذ
روزنامه را
ورق بزند ,
دكمه اي را مي
فشارد و تصوير
صفحات "
نيويورك
تايمز" پنج
سال قبل را
يكي پس از
ديگري بر روي
صفحه تلويزيوني
روبرو مي بيند
. "

نكته
قابل تامل
ديگر در باب
تفاوت ايران و
آمريكا در
برخورد با علم
و عالم در
قسمتي از اثر
مورد بررسي و
توسط نويسنده
اين گونه بيان
مي شود : " ... در
تمام مدتي كه
قفسه ها و
كتابها را
نگاه مي كرديم
يا با
دستگاههاي
قابل استفاده
مراجعين كار
مي كرديم , هيچ
كس از ما
نپرسيد كه
كيستيد و چه
مي كنيد ؟ ..." ."
اما آنچه جالب
توجه بود , اين بود
كه اين وسايل
و دستگاهها
ظاهرا در
اختيار و
انحصار فرد
خاصي به عنوان
مسئول و مدير
و نظاير آن
نبود . هر
مراجعه كننده
اي با رعايت
آدابي اندك
مستقيما و
مستقلا از
آنها استفاده
مي كرد و بي
آنكه به انجام
تشريفات
اداري ويژه اي
ملزم باشد
كتابخانه را ترك
مي كرد . روشن
است كه كثرت
امكانات و
وسايل از يك
طرف و آگاه
بودن افراد از
چگونگي كار
كردن با آنها
از طرف ديگر ,
چنين وضعيتي
را ايجاد كرده
است . " حال
آنكه دركشور
ما براي
استفاده از
كتابخانه اي
كه متعلق به
سازماني مثلا
دانشگاهي است
حتما يا بايد
وابسته به
سازمان باشي
يا بايد اين
وابستگي را به
شكلي ايجاد
كني ! و كاغذي
به عنوان مجوز
و اجازه استفاده
از كتابخانه
دريافت كني (
البته بعد
ازطي مراحل
اداري ) . رفيع
دلايلي را
براي اين
تفاوت ذكر
كرده است كه
البته صحيح هم
هست اما اين
نقطه ضعف در
نظام علمي ما
علل مهمتري هم
دارد كه
نويسنده به
آنها اشاره اي
نكرده است .
يكي از اين
علل , فقدان "
سياست هاي علم
" است كه دكتر
همايون همتي
در مقاله خود
آن را اين گونه
شرح مي دهد[2]
:

لزوم
تدوين سياست
هاي علمي (science Polices) واضح و
ترديدناپذير
است وگرنه در
برهوت بي برنامگي
دست و پا مي
زنيم و خود
نمي دانيم كجا
خواهيم رفت.

سياست
هاي علمي از
يك سو ماموريت
ها و اهداف فعاليت
هاي علمي -
پژوهشي و از
سوي ديگر
راهبردها،
سياست ها و
برنامه هاي
تحقق اين
اهداف و رسالت
ها را در پيوند
با كاربرد
متناسب منابع
، امكانات و
تسهيلات مورد
نياز تدوين و
صورت بندي مي
كنند.

سياست
علمي رابطه
نهاد علم و
محيط اجتماعي
آن را تعيين و
تنظيم مي كند
و با تنظيم
درجه همزماني
بين علم و
جامعه و بسيج
منابع و امكانات
به افزايش
پويايي و قدرت
حياتي علم در
جامعه ياري مي
رساند

يكي
ديگر از حوزه
هايي كه در دو
جامعه مورد بررسي
تفاوت فاحشي
با هم دارند
مسئله
امكانات آموزشي
در مدارس است .
نويسنده اين
تفاوت رااين
طور وصف ميكند
:" در راهروهاي
اين
مدرسهآمريكايي
قدم مي زنيم .
چيزي كه در
نخستين
نگاهها به چشم
مي آيد امكانات
و وسايل است .
سالن نمايش و
آمفي تئاتر
بچه هاي
آمريكايي را
كه نگاه مي
كنم مي گويم
اگر نمي گفتيد
كه اينجا
مدرسه
ابتدايي يا
راهنمايي است
, با ديدن اين
سالن گمان مي
كردم وارد يك
دانشگاه شده
ايم . وسايل
بازي و كاردستي
و آزمايش علمي
فراوان است .
فيلم , تئاتر , كتاب
, نوار و انواع
ابزارها و
وسايل در اين
مدارس مورد
استفاده قرار
مي گيرد . " و
بعد به مدرسه
اي اشاره مي
كند كه داراي
فرودگاه كوچك
و هليكوپتر
است تا با آن
بچه ها را
براي درس
مربوط به "
جزيره " به
جزيره اي مي برند
.

همه
اعمال ادمي از
تفكرات و
اعتقادات او
نشات مي گيرد .
بنابراين با
مشاهده
عملكرد افراد
و جوامع مي
توان فهميد كه
حقيقتا كدام
جامعه به علم
اهميت مي دهد .

نويسنده
در فصل " وجوه
مثبت , علتها ,
آمار و ارقام
"  توجه
غرب را به علم
و دانش به
عنوان يكي از برنامه
هاي مثبت آن
معرفي مي كند
و مي گويد : " يكي
از كارها و
برنامه هاي
مثبت درهمين
غرب استكباري
اين است كه به
علم و دانش
خيلي بها مي
دهند . شايد
يكي از اهم
علل پيشرفت
صنعتي اروپا و
آمريكا
درقرون اخير
اين بوده است
كه براي دانش
و دانشمند ,
عملا ارزش
بسياري قائل
شده اند .
اهداف و
انگيزه هاي
باطل هم داشته
اند و دارند ,
ولي در همان
مسير و با
همان نيت به
هر حال درعمل
تلاش كرده اند
كه دانش و
دانشمند را با
تمام قوا
تقويت كنند . "

نمود
ديگر عالم
گريزي ما (
البته از نوع
ناآگاهانه آن
) در مقايسه
وضعيت برنامه
سازي آمريكا
براي كودكان
با ايران قابل
مشاهده است .
نويسنده اين
مسئله را با
عنوان "
تلويزيون وكودكان
" اين گونه
بيان مي كند : "
در اينجا بعضي
شبكه هاي
تلويزيوني
براي كودكان
برنامه هاي متنوع
و گسترده اي
دارند . از صبح
تا شب يكسره . و البته
برنامه هاي
مخصوص بجه ها غالبا
لطيف و ظريف
ومناسب با
وضعيت روحي و
مقتضيات سني
آنهاست . اين
برنامه ها زير
نظر روان شناسان
و متخصصان
تعليم و تربيت
خردسالان تهيه
مي شود ..سعي مي
كنند براي
مسائل بچه ها
اهميت فوق
العاده اي
قائل باشند ."

مصداق
ديگر علم
گرايي امريكا
و علم ستيزي
ايران در
اينجا آورده
شده است : " با
توجه به تنوع
طبقاتي
آمريكا بايد
مواجهه
فرهنگي و
تبليغي يكسان و
يكنواخت با كل
جامعه
آمريكايي را
كنار گذاشت . ...
خود
سردمداران
حكومت آمريكا
و ايادي سيا هم
درواقع
براساس شناخت
مداومي كه از
واقعيت هاي
جامعه
آمريكايي به
دست مي آورند
برنامه هاي
خودشان را
تنظيم و اجرا
مي كنند يعني
خود آنها با
روان شناسي و
جامعه شناسي
طبقات و گروه
ها و گرايشات
موجود است كه
مي توانند
كاري صورت
داده و مثلا
تلاش سياسي
سياهپوستان
را در بستر
خاصي جريان
دهند . "

رفيع
در فصلي از
كتاب خود با
نام " منفيها و
معايب در
جامعه آمريكا
" راجع به
بازارهايي كه
در خيابان
ايجاد شده و
تجارت هايي كه
در آن شكل مي
گيرد صحبت مي
كند و همراه
او اينچنين
نتيجه گيري مي
كند :"
ببينچقدر آدم
جمع شده !
اكثرا پول مي
دهند و مي
خرند . اينجا
اگر كسي هوش و
ابتكار داشته
باشد , نانش در
روغن است ! ". پس
مي توان نتيجه
گرفت كه در "
اينجا" (آمريكا)
هم دولت از
ابتكار و هوش
استقبال مي
كند و هم - اگر
او اين كار را
نكند- مردم از
ابتكار و خلاقيت
استقبال مي
كنند .

عدم
استفاده ما از
تكنولوژي جهت
دستيابي به اهداف
خود در حوزه
بانفوذ و همه
گير سينما هم
مورد توجه
رفيع قرار
گرفته و آن را
بدين شكل مطرح
مي كند :"
امروز در
آمريكا اروپا
با سلاح "
سينما " كولاك
مي كنند !با
سلاح " ويدئو "
كولاك مي كنند
! .... چرا ما نكنيم
؟ چرا ما
ميليون ها
دلار سرمايه
گذاري نكنيم
براي تجهيزو
تقويت و تربيت
رمان نويس ها
و فيلمسازهاي متعهدو
مستعد و آماده
به خدمت ؟! ...منع
و ممنوعيت و
زندان و
مجازات و
تعطيل و توقيف
در محدوده قوانين
مصوب در هر
كشور " به جاي
خودش " لازم است
. اما اخرش چي ؟
امروز در
امريكا دهها
هزار موسسه
توليد فيلم
هاي ويدئويي
مشغول به
كارند .جامعه
را با همين
سلاح ها فتح مي
كنند . .. روي
آوردن دشمن به
فرهنگ و فيلم
و رمان و
داستان بيش از
پيش خودش
علامت مهم و
دليل محكمي
است در جهت
اثبات
موثرتربودن ,
كارسازتر بودن
و قويتر بودن
اين سلاح
نامرئي ! ....بايد
نظام اسلامي
ما فرهنگ و
هنر را با
فرهنگ و هنر ,
فيلم را با
فيلم , رمان را با
رمان و هر
حركتي را با
حركتي از سنخ
خودش پاسخ دهد
. ... منظور از
پاسخ دادن هم
هميشه همان
رويه نويسي و
منتظر ديگران
نشستن و سپس
محصول كار
انها را
مستقيما مورد
حمله قرار
دادن نيست ." البته
در اينجا خصلت
ديگري از
ايرانيان هم
آشكار مي شود
و آن " واكنشي
بودن" يا
"منفعل بودن "
است . هميشه
منتظر كنشي
هستيم تا به
آن واكنش نشان
دهيم . هيچ گاه
فعالانه آغازگر
كنش نيستيم.

فرهنگ
سياسي
ايرانيان

فرهنگ
سياسي به
عنوان بخشي از
فرهنگ
اجتماعي به
مجموعه اي از
احساسات  و ارزش
ها و عواطف و
رفتارها و
خلقيات كهشكل
دهنده علل سياسي
و رفتار
اجتماعي
يكايك افراد
جامعه درزندگي
سياسي اطلاق
مي گردد .
ابوذر دلاور
4 ويژگي را
براي فرهنگ
سياسي
ايرانيان برشمرده
كه عبارتند از
: فرهنگ آمريت
– تابعيت , توهم
توطئه , عدم
تساهل و خشونت
, اسطوره
گرايي و تقديرگرايي
.( روزنامه
اعتماد ملي ) .[3]

از
بين اين 4
خصيصه آن چه
بيشتر از بقيه
خود را افكار
و كلام رفيع
نشان مي دهد
توهم توطئه و
عدم تساهل و
خشونت است كه
به شرح اين دو
در ادامه خواهم
پرداخت .

توهم
توطئه در تمام
ملل ديده مي
شود امانوع و ميزان
وگستره آن
متفاوت است و
در خاورميانه
بيش ازديگر
مناطق جهان
رواج دارد ودر
ايران بيش از
ساير كشورهاي
خاورميانه .
درواقع توهم
توطئه بخش
جدايي ناپذيرازجريان
اصلي فرهنگ
سياسي ايران
است كهبرعرصه
زندگي سياسي
ايران غلبه
دارد اين امر
به عنوان يك
عارضه فرهنگي
در تاريخ
سياسي چندصدسال
اخيرايران
گريبانگير
مردم ,
دولتمردان و
نخبگان قدرت
گرديده است .
كساني كه به
اين بيماري
دچارند تمام
وقايع عمده
سياسي و سير
حوادث و تاريخ
را در دستهاب
قدرتمند و
پنهان بيگانگان
مي پندارند .
در ادبيات
سياسي ايران
رواج اصطلاحاتي
چون " توطئه
امپرياليسم " ,
" توطئه استكبار
جهاني " ,‌ "
توطئه انگليس
"  و ....
نشان مي دهد
كه توهم توطئه
تا چه حد در
ميان نخبگا ن
سياسي و مردم
عميقا ريشه
دوانده است .
جذابيت اين
تفكر در بين
ايرانيان به 3
دليل عمده
تقسيم مي شود : 1.
توجيه ضعف هاي
داخلي و كاستن
از انتقادات , 2
.ساده كردن
تحليل مسائل و
ايجاد حالت
اقناع , 3.ايجاد
نفرت رواني از
مخالفين و
رقبا .

فقدان
روحيه تساهل
ومداراي
سياسي از ويژگي
هاي فرهنك
سياسي ايران
است . مفهوم
تساهل
عبارتست از
بردباري در
مقابل چيزي كه
نسبت به ان
گرايش منفي
داريم .در
واقع عدم
تساهل نوعي
جزم انديشي و
جمود فكري است
. شخصيت
غيرمتساهل
جهان را آكنده
از خصومت و
تهديد مي بيند
.درواقع تفاوت
فرد متساهل و
غيرمتساهل در
اين است كه
شخص غيرمتساهل
گمان ميكند كه
تفسيرها و
برداشتهاي او
از آرا و
عقايدوسياستها
و برنامه هاي
گوناگون
صددرصد درست
است .فقدان
روحيه تساهل
درفرهنگ
سياسي ايران
موجب بروز
برخوردهاي
حذفي و خشونت
آميز ميان
نيروهاي
سياسي و
اجتماعي مختلف
در مبارزات
سياسي به جاي
مبارزه سياسي صحيح
مبتني بر اصل
پذيرش و رقابت
شد .

ويژگي
هاي گفته شده
را مي توان در
قسمتهاي مختلف
گفته هاي رفيع
در اين اثر و
در كل ,
درگفتمان
غالب
ايرانيان
درباره
"بيگانگان " به
ويژه امريكا
ديد .

در
فصلي از كتاب
با نام "
مباحثه با
دانشجويان درباره
آمريكا و
ايران " رفيع
در مورد آتش
زدن پرچم
آمريكا در
ايران و
مخالفت برخي
دانشجويان با
اين مسئله به
علت تعميم
دادن دشمني
خود با دولت
امريكا به ملت
آمريكا و
جريحه دار كردن
احساسات ملي و
ميهني آنها
اين گونه پاسخ
مي دهد : "
كساني كه پرچم
آمريكا را آتش
مي زنند
منظورشان
اعلام نفرت و
انزجار نسبت
به سران و
سردمداران آن
حاكميت و سيستمي
است كه در زير
اين علم ظاهرا
براي حقوق بشر
و باطنا براي
غارت بيشتر
ثروتهاي مادي
و معنوي ملل
محروم سينه مي
زنند . ضمنا اين
كاررا فقط ما
ايرانيها
نكرده ايم , در
كشورهاي ديگر
هم مي كنند . در
كنارش تصوير و
پيكره "بوش"
را هم آتش مي
زنند , كه اين
خودش البته قرينه
اي براي تفسير
و تبليغ درست
معنا و مفهوم آتش
زدن پرچم هم
است ." در
ادامه رفيع در
پاسخ به اين
كهآتش زدن
پرچم يك كشور
به عنوان يكي
از مهمترين و
صريحترين
علايم مليت و
مظاهر قوميت
درهر كشور ,
اين پيام را
براي مردم
آمريكا دارد
كه مليت و
هويت تاريخي و
جمعي آنها هم
بايد مانند
پيكربوش به
آتش كشيده شود
, اين طور پاسخ
مي دهد : "
البته در اين
گفتار نكات
قابل توجهي
وجود دارد .
همين طور است .
اما همه  مردم
آمريكا اين
طور نيستند .
وانگهي مردم
آمريكا هم با
آنكه حسابشان
از دولت جداست
ولي بالاخره
بي دخالت و بي
تاثير در امور
و اتفاقات
نيستند ,
هرچند به طور غير
مستقيم .چون
واقعيت اين
است كه روساي
جمهور با راي
آنها انتخاب
مي شوند , ولو
در ماهيت و
شكل اين راي
گيري هم حرفها
و اشكالات زيادي
وجود داشته
باشد . مضافا
براين ,
پرچمهاي پارچه
اي مهمترند يا
انسانهاي ذي
روح وذوي الحقوق
؟ .. همين
نظاميان
آمريكايي ,
هواپيماي ايرباس
ايران رابا
آتش هوايي
سرنگون كردند
و دهها زن
ومرد وبيمار و
پيروجوان را
كه مسافر
معمولي بودند
كشتند
, سوزاندند , در
هوا تكه تكه
كردند , به كام
كوسه هاي دريا
فرستادند ,
آدم وآهن و آب
و آتش را
بهجاي عناصر
چهارگانه
سابق (!) در هم
آميختند .
مردم امريكا
تا چه اندازه
عكس العمل
نشان داد ؟! "

در
همين فصل كتاب
در ذيل " قطع
رابطه با
آمريكا , بد يا
خوب ؟! "
نويسنده اين
گونه توضيح مي
دهد :‌"ما
درايران سه
دولت را , دولت
غاصب و
نژادپرست
اسرائيل و
دولت غاصب و
نژادپرست
آفريقاي جنوبي
و دولت
قدرقدرت
آمريكا را به
عنوان مستثنيات
, از گردونه
روابط سياسي و
ديپلماسي حذف
كرده ايم .
ضمنا آن دو
دولت غاصب ,‌سالهاي
سال است كه
شديدا مورد
حمايت مالي
وفكري و سياسي
ونظامي همين
دولت
آمريكاهستند .
وانگهي
درايران , يك
اصل اساسي از
سوي همه پذيرفته
شده است و
پذيرفتني هم
هست ..."

در
بخش ديگري از
كتاب نويسنده
درباره
آمريكا اين
طور قضاوت مي
كند: " ... آمريكا
موجود
خطرناكي است .
كساني كه به
طرف آمريكا
حركت مي كنند‌,
بايد بدانند
كه هميشه طلا
نمي دهد (!)
ماجراي عراق و
كويت و
امثالهم شاهد
مثال خوبي است
. " (375)

نتيجه
گيري

در
پايان با
نگاهي كلي به
اثر , مي توان
گفت كه نويسنده
از نگاه  قوم
مدارانه نسبت
به ايران بركنارنبوده  و
دربخشهاي
فراواني از
كتاب مي توان
جانبداري و
دفاع كردن او
را در مقابل انتقادات
و كاستيهاي
ايران ديد
هرچند كه در بخشهايي
هم اين
انتقادات را
پذيرفته  و آنها
ر ا وارد
دانسته است .
اما در كل
جانبداري و
توجيه كردن او
غلبه داشته
است .

نقد
ديگري كه بر اين
اثر وارد است
اين مسئله است
كه نويسنده كه
به گفته خود
تنها به
منظورو بهانه
تحقيق و پژوهش
عازم اين سفر
شده , در بررسي
ها و تحقيقات
و نتيجه گيري
هاي خود
درباره مسئله
اي ,  به
ندرت ريشه و
علت وقايع و
شرايط را بيان
مي كند و صرفا
تصويري از آن
ها مي دهد كه
اين امر با
توجه به ماهيت
تحقيق و رسالت
آن كاستي و
نقص نويسنده
را مي
نماياند.

از
طرف ديگر
نويسنده
دربخشهايي از
اثر خود به قضاوت
و ارزيابي
سايرين مي
پردازد بدون
اينكه به
پيشينه و
عوامل مسبب آن
از جمله تفاوت
هاي فرهنگي ,
تاريخي و
اجتماعي
اشاره اي بكند
. البته وي در
چند قسمت -
انگشت
شمارالبته -هم
به اين مهم
توجه داشته و
آنها را مد
نظر قرار داده
است .

[1] http://malekiyan.blogfa.com/post-67.aspx

[2] http://bashgah.net/pages-5118.html

[3] http://www.aftab.ir/articles/politics/iran/c1c1186997935p1.php