working paper-nasr

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>دانشکده علوم اجتماع= 40; دانشگاه تهران

<= b>

<= b>تاثیر تجدد در هویت ایرانی

<= b>نقد و بررسی کتاب: مقاومت شکننده؛ تار= 40;خ تحولات اجتماعی ایر= 75;ن. نوشته جان فوران

<= b>

<= b>زهرا نصرآزادانی=

<= b>f22storm2@yahoo.com

<= b>

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>کارنوشت دانشجویی بر= 75;ی درس مبانی تا= 585;یخ اجتماعی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ایرانی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>زیر نظر دکتر جوا= 583;ی یگانه

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

&nb= sp;

<= /p>

● اطلاعات کتاب شناختی:

فوران= ;، جان/مقاومت شکننده:تاری= 82; تحولات اجتماعی ایران از سال 15= 00 میلادی مطاب= 02; با 879 شمسی تا انقلاب/ احمد تدین/ تهران : موسسه خدمات فرهنگ= 40; رسا / 1377 /چاپ سوم 1= 380

مقدمه=

هویت ایران= 40; یعنی چه؟پاس= 82; به این پرسش که این مفهوم چیست، انسان را به چالش می کشاند.واقعا به راستی هوی= 578; ایرانی چیست= 67;

شاید این در ابتدا سوا= 604; ساده ای به نظر برسد:ایر= 575;نی یعنی : این یا آن یا ....

اما اگر در این مفهوم دقیق شویم در می یابیم که آنچنان هم آسان نیست.

چرا که برای معرفی ی= 705; هویت باید چن= 583; شاخص کلی و اساسی را به عنوان نماینده ی آن هویت تعیین نمود.

این جا است که مشکل و پیچیدگی پیش می آید، که کد&#= 1575;مین خصوصیات مرد= 05; ایران را که اکثریت آنها = 583;ارا باشند به عنوان شاخص بیان کنیم.

براساس مطالعات فرهنگ رجائی در کتا= 576; مشکله ی هویت ایرانیان ،هویت ایرانیان تشکیل شده از 1- پادشاهی2- سنت 3- دین و 4- تجدد

که البته به نظر می رسد ایشان به جمع بندی خوبی دس= 578; پیدا کرده اند.

حال ممکن است شخصی از ما بپرسد به چه دلیلی ما ب&#= 1575;ید بدانیم که هویت ایرانی چیست؟و آیا واقعا احتیا= 80; است که بدانی= 605; ؟

در پاسخ باید بگوییم بله ،ما نیاز داریم که تعر= 740;فی از خودمان در ذهن داشته باشیم تا بتوانیم با استفاده از میراث گذشته = 740; خود پله های پیشرفت را طی کنیم.در صورت= 740; می توانیم آی= 606;د ه ی خودمان را رقم بزنیم که بدانیم مای ا= 740;رانی به چه معناست.

که این ممکن نمی شود مگر اینکه خودِ گذشته ،حال ،آینده را برای خود معنا کنیم.

در این تحقیق سعی داریم با برر= 587;ی بخشی از کتاب" مقاومت شکننده تاری= 82; تحولات اجتماعی ایران"&= nbsp; گوشه ایی از این پهنه ی گسترده ی هوی= 578; ایرانی را بشناسیم.

جان فورا= 606; در این کتاب ، تاریخ اجتماعی ایران را از حکومت صفویه تا خاندان سلطنتی پهلو= 40; در 3بخش کلی (9 فصل) مورد بررسی قرار داده است. ایشان سعی کرده با نگاه بین رشته ایی دو موضوع را محور این کتا= 576; قراردهد.1-ساخ&#= 1578;اراجتماعی- اقتصادی 2-چگو&#= 1606;گی تحلیل انفجارهای اجتماعی که مشخصه ی فرای= 606;د تغییر اند.

او در این کتاب مطرح می کند که دلیل شکنند ه بودن مقاومت ها درایران ائتلاف چند طبقه ایی این کشور است که در آخر یکی یکی از جریان جدا می شدندودیگری مداخله ی قدر= 578; های خارجی در امور داخلی.ب= 575; نگاه کلی به این کتاب می توان برداشت کرد که جان فوران تجدد ر= 575; معیار اساسی در هویت ایرا= 606; جدید مطرح کر= 583;ه است .

در اول هر بخش یک سوال مطرح می کنیم که مرتبط با تعیین نقش تجدد در هویت ایرانی است.و همچنین رابط= 07; ی غرب و ایران و نقش مردم در این حین را نیز بررسی می کنیم.

در هر بخش به پاسخ این پرسش می پردازیم که نقش تجدد در هویت ایرانی چگونه ایفا شده است و مرد&#= 1605; در این فراین= 583; به ویژه در ارتباط با غر= 576; چه نقشی ایفا کرده اند.

&nbs= p;

بخش اول: هویت حاکمیت = 608; اقتصاد در آستانه وابستگی به غرب

شاید به توان گفت که در این دوره دو مق = 8;له ی تجدد و وابستگی دارای مرز ها= 740; بسیار مشترک= 40; بوده اند چه در عرصه ی سیاست چه در اقتصاد و یا تا حدی در اجتماع.

در ابتدا با نگاهی به سخن ناصرالدین شاه شاید درم= 740; یابیم حاکمی= 78; ایران در آستانه وابستگی به غرب از چه هویتی برخور= 83;ار بوده است .

"تضاد موجود در روسیه با انگلستان طوری است که اگر بخواهم برای گشت و گذار یا شکار به شمال، شرق یا غرب کشورم بروم باید با نماینده ی ان= 711;لستان مشورت کنم.و اگر بخواهم ب= 607; جنوب بروم با= 740;د با نظر روسیه را جویا گردم. –نقل از ناصرالدین شاه"(مقاومت شکننده: تاری= 582; تحولات اجتماعی ایران؛جان فوران؛ترجم = 7;: احمد تدین؛تهران ؛چاپ سوم- ص 169)=

گفتار فو= 602; اوضاع حاکمی= 78; در زمان ورود تجدد به ایرا= 606; را به خوبی نشان روشن = 5;ی کند و همچنین نشان می دهد که ایران آن دوره چه اندازه استق= 04;ال داشته است.

از بحث حاکمیت که بگذریم پیرامون بحث ورود تجدد و نقش آن در ایران ، دراین رابطه نویس= 06;ده ی کتاب برای بیان تئوری خود ابتدا دو نظریه ی دیگر را بیان کرده و از میان آن دو، تئوری خو= 583; را به کار بسته است.

یکی از بخش های محور= 740; تاریخ اقتصادی ایران پیرامون دگرگونی های= 40; دور می زند که در سده ی نوزد&#= 1607;م روی داد . آیا این یک انحطا= 591; بود یا سر آغاز روند تجدد؟

دو برداش= 578; کاملا متفاو= 78; در این مورد وجود دارد:

نوشیروا= 06;ی، گیلبار و نشا= 591; در تحلیل های خود پیشرفت جامع ه ی ایرانی را با توجه به تجار= 740; شدن کشاورزی= 48; نوسازی نهاد ها و افزایش درآمد سرانه = 608; مانند این ها ارزیابی می کند.در آن طرف ,عیسوی، باری= 585; و کدی تصویر دقیق تری از اوضاع را ترسیم می ک&#= 1585;ده و بر رکود نسبی اقتصاد= 40; و توسعه ی بسیار کند ایران ، خاصه در مقایسه با مصر و عثمانی تاکید نموده اند.(همان- ص 222 ب= 575; تلخیص)

جان فورا= 606; در ادامه بیا= 606; می کند:

ما بر خلا ف این دو دیدگاه برآنیم که در ایران قرن نوزدهم 1179-1279تحولات چشمگیری روی داد و این کشو&#= 1585; در سال1293 به طرž= 6; بارزی از وضعیتی که از سال 1179 ش به بعد داشت دور شد و دستخوش دگرگونی گردید.اما به نظر کسانی نی= 586; که این دگرگونی ها ر= 575; خوشبینانه بررسی می کنن= 583; و در آنها عنصر مترقیا= 06;ه و بذر های تجدد را می بینند، مخالفیم و در پاسخشان می گوییم تحول ایران تحولی وابسته بود زیرا از خارج شکل گرفت و از نظر شکل و دامنه ، محدودیت های زیادی داشت. در اینجا مفهوم کلیدی&quo= t; توسعه ی وابسته" به میدان می آید= 548;توسعه ی وابسته فرایند دگرگونی است که بازیگران = 608; علل داخلی و خارجی در آن مداخله دارن= 83; و با اثرات سیاسی،اقتص= 5;دی و اجتماعی همراه است.(همان- ص 170 )

اقتصاد

جمع بندی بی چون و چرای ما با توجه به شواهد ومدار= 05;، افزایش گریز ناپذیر کنتر= 04; خارجی بر ایر= 575;ن و ازدیاد قدر= 578; خارجیان در برب ایران است. در چارچوب نظری= 07; ی نظام جهانی ،ایران از عرصه ی خارجی (موقعیتی که در سده های شانزدهم و هفدهم و هجده= 605; داشت و از دیدگاه ایرانیان کشور در اوج قدرت صفویه د= 585; سده ی هفدهم ، بخشی ازهسته = 740; غیر اروپایی جهان به شمار می رفت.)در طول سده ی نوزدهم به حاشیه ی نظام سر مایه داری جهانی ک= 588;انده شد.ایران اواخر عصر قاجار به وضو= 581; در تعریف والرشتاین د= 85; حاشیه قرار م= 740; گیرد:"حاشیه ی اقتصاد جهانی ، عبار= 578; است از آن بخش &= #1580;غرافیایی که در عمدتا اجناس نا مرغوب تولید = 605;ی شود، اما در عین حال بخش جدایی ناپذیرنظام = 80;هانی تقسیم کار اس= 578; زیرا کالایی که در این بخش تولید می شود در مصرف روزمره اهمی= 78; زیادی دارد." تبادل فزاینده موا= 83; خام واولیه ی ایران تریاک= 63;برنج،پنبه،&#= 1711;ندم،توتون،= تنباکو،خشک= 6;ار،گرده،اب= 585;یشم و پشم-با فرآوردهای صنعتی اروپا و نیز کنترل اروپاییها ب= 85; تجارت،تعرف = 7; ها،حمل و نقل دریایی و خشکی، همه و همه شاخص های قدرتمند ونشانه های آشکار این الگوی جدید وابسته شدن و حاشیه ایی شد= 606; است.(همان- ص 182)

دولت

به طور اصولی ،شاه مانند گذشته از قدرتی پر دامنه و مطلق العنان در امورداخلی ب= 85; خوردار بود .اعلان جنگ،ع= 602;د صلح،بستن پیمان،واگذ= 5;ری تیول،اعطای مناسب ،تعیی= 06; و وصول مالیا= 578; با او بود.او بالا ترین مرجع در نظام قضایی کشور محسوب می شد،اختیار مرگ و زندگی همه ی اتباع کشور در دست او بود. شاه نهایتا می توانست نسبت به مال و منال هر یک از شهروندان کشور ادعا داشته باشد.

با این اختیارات ،شکل حکومتی ایران آمران= 07; بود و این استبداد وآمریت تا پایین ترین سطوح دولت امتداد و بازتاب می یافت.در حوال= 740; سال 1179ش دیوان سالاری ایرا= 06; شکل کاملا جنینی داشت و اندازه اش کوچک بود.اما در طی سده ی نووزدهم دستگاه حکومتی رشد ک= 585; دو به صورت نوینی در آمد . وقتی به ساله= 575;ی دهه ی1890م/1270ش می رسیم ده وزارتخان= 07; در ایران مشغول فعالیتند.خد= 05;ات پستی ، روزنامه رسم= 40;، تلگراف و آموزش و پرور= 588; جزو حوزه های= 740; بودند که به صورت نوین اداره می شدند.(همان- ص 214)

جدایی دین از سیاست

یک گام اساسی در فرسایش قدرت مطلقه شاهان قاجار، جدا شدن منابع مشروعیت مذهبی و سیاس= 740; بود که در نیمه ی سده ی نوزدهم روی داد.مجتهدان بزرگ ، شاه را سایه خدا بر روی زمین می نامیدند اما او را عاری از صفات خدایی م= 740; دانستند.شاه نایب امام زمان هم نبود. از همین جا نوعی جدایی و تفکیک در کار= 705;رد های دینی و سیاسی پدید آمد.وجود شاهان برای حفظ نظم و وجود علما برای حفظ دین &#= 1604;ازم بود.شاه بدان سبب که سایه خدا بر زمین بود مشروعیت داشت. از طرف دیگر دربار نیز مجتهدان اعلم را نایبان امام زمان می دانست.در بعد دینی شاه نیز مثل هر مؤمن معتقد دیگر تابع مرجع تقلید بود و از یک مجتهد بزرگ تقلید م= 740; کرد اما در عین حال پادشاه اسلا= 05; و امت شیعه بود و وظیفه داشت در براب= 585; تجاوز و تعرض کافران به اسلام به دفا= 593; از آن اقدام کند.ط= 6;ق معمول در اصو= 604; عقاید شیعه و دلالت های سی= 575;سی آن نوعی ابها= 605; وجود داشت.جدایی سیاست و مذهب یا جدایی دول= 578; و روحانیت موجب می شد که رویارویی ای= 06; دو نیز مانند همکاریشان امکان پذیر گردد.

در طول سده ی نوزده مناسبات دول= 78; و روحانیت بی= 606; این دو قطب نوسان می کرد اما به تدریج به قطب رویار= 608;یی نزدیک شد.در زمان فتحعلی شاه او پادشا= 607;ی متشرع و پارس= 575; قلمداد می شد به عنوان طلب= 607; ی دینی مورد احترام روحا= 06;یت بود.اما در زمان محمد شا= 607; تنش آغاز شد.اما باز دهه های 1230ش-1260ش دوران آرامش = 608; همکاری بود.د= 608;لت بر اوضاع تسل= 591; داشت و روحانیت همکاری می کر= 583;.اما یک گرایش مخالف نیز وجود داشت.برداشت روحانیت از شاهان سلسله قاجار به تدریج عوض شد .&= #1570;نان قاجاریه را ب= 607; چشم دولتی می نگریستند که با آهنگی فزاینده با قدرت های نا مسلمان همکاری می کنند به طوری که در سال 1281/1902 عل= ;مای برجسته ی دین= 740; به صراحت از تکفیر شاه در صورت تغییر ندادن روش خو= 583; سخن گفتند.(همان- ص2= 20و221 با تلخیص)

بدین ترتیب دیده م= 740; شود که نخستین= رگه های جدایی دین از سلطه ی سیاسی در جامعه ی ایران در اوایل قرن بیستم آنچنا= 06; تحول می یابد و شکل می گیرد که روحانیت ب= 607; مداخله ی در سیاست می پردازد چون م= 578;وجه می شود دولت به جای دفاع از امت شیعه مذهب و رویارویی با قدرت های اجنبی با آنه= 575; مراوده دارد.قاجاری= 07; که در جامعه ی ایرن محبوبی= 78;ی نداشت اکنون اینجا و آنجا مشروعیتشان نیز زیر سوال رفت.

قاجاریه هرگز نتوانستند ب= 85; این احساسات ضد حکومتی فایق آیند ،احساستی که در ربع آخر سده ی نوزدهم 1179-1279 با نارضایتی بخ= 88; های مهمی از شهرنشینان – بازرگانان ،صنعتگران و روحانیت- نسب= 578; به سلطه ی بیگانه ی بر اقتصاد ؛سیاست و فرهنگ ایران پیوند می خورد. به موازات انتقاد روحانیت از قاجاریه به اینکه نتوانستند ا= 86; اسلام در برابر کافرا= 06; و بی دینان دفا= 593; کنند، روشنفکران نیز حکومت خو= 583; سرانه ی شاها= 606; قاجار را مور= 583; انتقاد قرار = 605;ی دادند و معتق= 583; بودند حکومت قانون و در نهایت، قانو= 06; اساسی و مشروطیت بای= 83; جلوی حکومت مطلقه را بگیرد و آن را مهار کند.خود مختاری ایلات نیز عاملی دیگر بود که تحمیل موفقی= 78; آمیز حکومت مطلقه ی قاجاریه بر تمام جامعه ی ایران را مشک= 604; روبرو می ساخت.پس جریا= 606; های گوناگون مشروعیت قاجار را زیر سوال بردند و زمینه ی اقدا= 605; را برای نهضت اجتماعی اواخر دوره ی قاجار فراهم کردند.(همان – ص 221)

نتیجه:

وابستگی دارای جنبه های سیاسی،اقتص= 5;دی و ایدئولوژی= 05;ی است.

قدرت نظامی این وابستگی را ب= 607; ایران تحمیل کرد و سلطه ی اقتصادی به دنبال سلطه ی نظامی آمد و سرانجام، دو قدرت غربی و شرقی کنترل سیاسی و استراتژیکی ایران را به طور اساسی در اختیار گرفتند،اما داستان به هم= 740;ن جا ختم نشد.در بخش بعدی به بررسی جنبشهایی که عمدتا واکنش= 40; برابر وابستگی بودند می پرد= 575;زیم.

بخش دوم:اصلاحات ،شورش ،انقلاب=

پرسش اساسی این بخ= 588; این است که سهم وقایع اجتماعی (بخصوص مردمی)در ایجاد تجدد؟

همین طور که از عنوان می توان فهمی= 583; اصلاحات مدر= 06; در حکومت با اشخاصی مثل عباس میرزا، قائم مقام ، امیر کبیر، مشیرالدوله وسید جمال که خود درباری نبود اما سعی داشت از بالا &#= 1578;غییرات ایجاد کند، به طوž= 5; بارزو علنی به وجود آمد.

اما طولی نکشید که قدر= 578; جلوی آن را گرفت ولی این تجددخواهی باز نایستادند و بسوی مردم سر= 575;زیر شد البته در قالب شورش و انقلاب .

به دلیلال زیر این جریانات به غایت اصلی از پیش تعیین شده ی خود نرسیدند.

1-چند طبقه ایی بودن و 2- مداخله ی استعمارگرا = 6;( همچون انگلی= 87;) و ترس که آنها از ایجاد روح واقعی تجدد (یعنی آزادی .همان طور که می دانیم مدرنیته دارای دو روی &#= 1587;که است الف- آزادی ب- قدرت وسلطه) در ایر&#= 1575;ن بودند که این روح واقعی آزادی در تعارض با منافع این کشورهای سلط= 07; گر بود.

تئوری که جان فوران مطرح می کند ائتلاف چند ط= 576;قه ی مردمی است

او نحوه ی شکل گیری اتحادها و سرنجام آنها را این گونه توصیف می کند:

گروه ها و طبقات مختلف یک رشته شکای= 578; و دادخواست ر= 575; علیه دولت ،سلطه ی خارج= 740; و داخلی اقام= 607; کردند و همین شکایت ها و هدف های مشتر= 705; ، یک الگوی اتحاد گسترد= 07; و مردمی با شرکت چند طبق= 607; را فر= 5;هم کرد که این الگو در اکثر جنبش های اجتماعی به چشم می خورد. اما در اغلب جنبش ها نیز به دنبال موفقیت های اولیه ، در میان ائتلاف انقلابی شکا= 01; افتاده است و قدرت های خارجی که منافع را بر اثر انقلاب د= 585; خطر می دیدند،اقدا = 5; به مداخله کرده اند،بر آیند این موج= 576; محدود شدن دامنه موفقی= 78; پیامد ها _مثلا جنبش تنباکو و یا چرخش انقلاب در مسیر مخال= 601; مثل انقلاب مشروطیت گردید.(همان- ص = 236)

ماهیت جنبش ها و بحران های جانشینی=

اما اگر ما با نگاهی مثبت مقداری در خود شورش ه&#= 1575; و انقلاب تام= 604; کنیم در می یابیم که خود همین وقایع مهم اند و در درون ایت رویداد ها. بزرگترین دستاوردهای تجدد مشاهده می شود.

یعنی شکل های اعتراضی به شکل های اعتراضی متج= 83;دانه تبدیل شده است.

حتی کشمک= 588; های جانشینی هم صورت های جد= 740;د به خود گرفته است.البته شاید این شکل های جدید جانشینی به ص= 583; در صد نفع ایران نبوده اما در باطن امر باعث شده روندی نو در جانشینی به و= 580;ود آید و مردم به این درک کلی برسند که فقط تنها راه جانشینی آن گونه نیست و نوع دیگری هم می تواند وجو= 583; داشته باد. به عبارت دیگر فکر مردم از مطلق گرایی و تک بعدی بودن متحول بشود=

بحران ها= 740; جانشینی=

جان فورا= 606; می نویسد:تا قبل از این دوره

آنچه که در یکایک این بحران های جانشینی به ص= 608;رت سنت در آمده بود،کشمکش های درون قبیله ای و کشمکش ها قبایل بر سر فردی بود که می بایست جان= 588;ین شاه متوفا گردد.

اما آنچه که حالت گذار به دوران نوی= 606; را داشت نقش فزاینده ی دیپلمات های خارجی و فشار هایی بود که در سال 1896م/1275ش از سوی قزاق ها ، یعنی واحد نظامی ایران= 48; تربیت شده توسط روس ها اعمال می گردید. درگیر= 740; فزاینده ی غر= 576; در سال 1834م/1213ش پی= ش زمینه ی کاهش دامنه ی عمل قاجاریه و نخستین مرحل= 07; ی وابستگی بود. این وابستگی تا پایان سده ی نوزدهم جنبه = 740; کاملا آشکار= 40; به خود گرفت.( همان – ص 237)

حادثه ی گریبادوف<= /u>

در جایی دیگر فوران ب= 607; بیان یک حادث= 607; از زبان حامد الگار می پردازد.

یکی از حوادث شهری ک= 607; به خاطر آن پیامد ها و تا&#= 1579;یرش بر جنبش های اجتماعی بعد= 40; شایان توجه ا= 587;ت، قتل گریبایدوف فرستادهی دولت روسیه ت= 608;سط گروهی از مرد= 605; شهر تهران است.از دید حامد الگار"= 5;ین نخستین رویارویی روشن حکومت ب= 575; مردم بود..."اهمیت دیگر که شاید بیش از اولی جنبه ی محوری دارد آن است که این رویدا= 583; ، به وضوح یک مقاومت مردم= 40; ایرانی در برابر سلطه و قدر= 8; خارجی(روسیه)= 575;ست.این احساست 60 سال بعد در ماجرا= 740; جنبش تنباکو تکرار شد و ماجرای گریب= 75;یدوف یک جنبش اجتماعی از نوع گذار (نیمه سنتی،نیمه جدید) قلمداد شد.(همان _ ص 239 با تلخیص)

بابیه=

نویسنده بیان می کند:

بیات نمی گوید که باب یک نظم اقتصادی نوی= 06; یا خط مشی اجتماعی را وعده داده بو= 583; اما پیام او را مردم گرایانهتلق&= #1740; می کند.بررسی محتوای ایدئولوژی فرقه ی بابیه و فرهنگ سیاس= 740; جنبش نیز موی= 583; آن است که جنب&#= 1588; آمیزه ایی از ماهیت گذار ر= 575; با خود داشته &#= 1575;ست.

می توانی= 605; شورش های بابیه را نمونه هایی ا= 586; نوع گذاری جنبش اجتماع= 40; در ایران عصر قاجار و پیش درآمد جنبش تنباکو و انقلاب مشروطیت قلمداد کنیم.

عامل جدی= 583; در اقتصاد سیاسی ایران = 211; عبور از آستا= 606;ه ی وابستگی به غرب- را می توان به وضوح در پس زمینه های علّی ماجرای گریبایدوف و شورش بابیه مشاهده کرد. (همان _ ص 241 و 246)

اصلاحات

حرکت های اصلاحی در ای= 606; دوره نقش موثری در شنا= 587;اندن تجدد به مردم ایفا می کند.مردم از این طریق توا= 606;ستند به طور مستقی= 605; چهره ی آشکار و واضح مدرنی= 578;ه را مشاهده کنند.(مردم قبل ازاین تجدد را در غالب پرده ایی به نام استعمار می دیدند.

البته ای= 606; راه هنوز به مسیر اصلی تجدد مبدل نش= 583;ه بود. <= /o:p>

همچنین نباید اصلاحات را ت= 606;ها به روی آوری به تجدد تقلی= 604; داد.این اقدا= 605;ات را می توان از دیدگاه دیگر= 40; یعنی کوتاه کردن دست ارتجاع وپاک کردن فساد در درون دستگاه = 581;اکمه دانست.

دیوان سالاران قاجار تا حدی در واکنش به تشدید روز افزون ناآرامی های داخلی که اوج آن شورش های بابیه بود و تا اندازه ای به خاطر رویارویی پیچیده با غر= 576; که به دنبا پیروزی های نظامی ،بر فشار های سیاسی و اقتص= 575;دی می افزود، تلاش جامعی ر= 575; برای تقویت د= 608;لت و رشد اقتصاد= 740; آغاز کردند.اما در نهایت تلاش هایشان سترو= 06; ماند،بدان دلیل که یک رشته مشکلات ذاتی پیش پایشان وجود داشت و تا اند&#= 1575;زهای به این علت که گروهای فشار = 608; ذی نفع در هیئت حاکمه دست به مقاوم= 578; می زدند.

نخستین موردی که نیا= 586; به اصلاحات ر= 575; آشکارا نشان داد،تهدید نظامی روسیه در فاصله ی سال های 1805-1828م/1184-1207ž= 8; بود.

به اعتقاد بائوسانی عباس میرزا تنها فردی بو= 583; که می توانست ایران را نجا= 578; دهد. اما او پیش از رسیدن به مقام سلطن= 578; در گذشت.با مرگ نا بهنگا= 605; او مسیر مبارزهی ایران علیه وابستگی بست= 07; شد.

امیر کبی= 585; صدراعظم ایراندر سال های 1227-1230ش هدف بل= ندپروازانه و پیروزمندان = 7; ای را در زمینه ی انجا= 605; اصلاحات در نهاد های ایران مشخص کرد.سیاست ها= 740; خاصی نظیر ایجاد کارخانه های دولتی ، دارا= 604;فنون ، حسابرسی ، تعادل بودجه = 608; خدمت نظام وظیفه ی عموم= 740; در پیش گرفت.آنچه که بیش از همه سد راه اصلاحات شد، ائتلاف نیرومند نخبگانی بود که از اصلاحا= 578; امیرکبیر زیان می دید، این ائتلاف تصمیم گرفت د= 585; برابر اصلاحات صدر= 75;عظم بایستد.

باردیگر در دهه ی 1870م/1250ش اصلاحات در دستور کار قر= 575;ر گرفت. این بار رهبری اصلاحات به عهده ی میرزا حسین خان مشی= 585; الدوله بود. سیاست های مشیرالدوله موجب نارضایتی ها= 40; زیادی شد که در آغاز چندا= 606; نمودی نداشت اما به دنبال واگذاری امت= 40;از به رویتر به صورت مخالفت= 40; پر توان با امتیازنامه ،فرصتی برای ابراز وجود یافت. از دشمنان ، دست= 607; هایی از در باریان بودن= 83; و یا از هم دلان و طرفداران روسیه بودند که طبعا با نفس اعطای امتیا= 86; به یک انگلیس= 740; مخالفت می کردند.پاره ا= 740;ی از روحانیون نیز به بهانه ی سیطره ی اروپاییان ب= 85; ایران به مخالفت پرداختند.(هم= 575;ن- ص ص 246 تا 249 )

این جا به سومین نقطه ی عطف در زمینه ی اصلاحات ابتکاری دول= 78; ایران می رسیم.تبلیغا= 78; بر ضد امتیاز رویتر طیف متناقضی از درباریان و روحانیانی ر= 75; که به دنبال هدف های خصوص= 740; و جمعی بودند حول یک محور گرد آورد و ما&#= 1606;ع از آن شد تا یک خارجی کنترل بخش اعظم منا= 576;ع اقتصادی ایران را در اختیار گیرد در حالی که صدراعظم تجددخواه برای صنعتی کردن کشور چش= 605; به غرب دوخته بود .در ماجرای امتیاز رویت= 85; آمیزهای از جنبش نخبگان = 608; مردم جلوی تعرض اجنبی ایستاد و راه دولت را در مسیر نوسازی = 587;د کرد و زمینه را برای جنبش های بعدی خاص= 607; انقلاب مشروطیت هموار کرد.

پس به این نتیجه می رسی= 605; که مقاومت و مخالفت در برابر یک اصلاح ، راه را برای ایجا= 583; یک اصلاح ساختاری می گشاید.

ماجرای تنباکو

ماجرای تنباکو نخستین جنبش گسترده ی تودهایی بود که سلطه ی خارجی و دولت –هر دو –را مستقیما نشانه می گرفت. هر چند ا&= #1711;ر جنبش ادامه م= 740; یافت[که می توانست ادام= 07; یابد]،می توانست به اعتراض علیه هر نوŸ= 3; امتیاز تبدیل گردد، اما سرانجام به لغو امتیا= 586; منفور واگذاری انحصار تنباکو به شرکت انگلیس= 40; محدود ماند.

ماجرا از این قرار بود:

روز هشتم مارس 1890(17 اسفند 12= 68) به دنبال رشو= 607; هایی که به مقام های دولتی ایران داده شد و ظاهرا بدون اطلاع دولت بریتانیا ، امتیاز انحصاری تنباکو به سر= 711;رد جی0اف تالبوف داده شد.به تالبوف اجاز= 07; داده شد همه ی توتون و تنباکوی تولید شده در ایران را برا= 740; صدور یا فروش در بازار داخلی ،خریداری کند.وزیر مختار روسیه= 48; بوتسوف خطاب به ایران وانگلستان گفت با این امتیاز ،اصل آزادی تجارت که در معاهده= 740; ترکمانچای صریحا مورد تاکید قرار گرفته نقض می شود. (همان – ص 250و251)

این راز به تدریج از پرده بیرون افتاد.روزنا= 05;ه ی فارسی زبان اختر در استانبول طی مقاله ایی دولت را به خاطر آنکه اجازه صادرا= 78; تنباکو را هم در قرارداد گنجانیده ان= 83; مورد انتقاد قرار داد.

بی درنگ صدای اعتراض بلند شد.

دردوم دسامبر(11 آذر ) به دنبال فتوای میرزا= 40; شیرازی رهبر مذهبی شیعیا= 06; در سامره ،توتون و تنب= 575;کو در سراسر ایر= 575;ن تحریم شد.تحریم فوق العاده کارساز و موفقیت آمیز بود و دامنه آن به حرمسرا= 740; شاه و خدمه ی ا&= #1608;نیز کشیده شد.و حتی مسیحیان = 608; یهودیان نیز به تحریم پیوستند.

روز 13 ژانویه (23 دی)دولت از میرزا حسن آشتیانی ،مج= 78;هد بزرگ تهران خواست در ملا= 569; عام قلیان بک= 588;د یا از شهر خار&#= 1580; شود.روز بعد آشتیانی آماده ی ترک تهران بود که مردم بعد از تعطیل کردن بازار بر در خانه ی او گرد آمدند و نگذاشتند نیروی نظامی شاه مجتهد را از تهران تبعید کند.چهار هزا= 585; زن ومرد به رهبری سادات روحانی به سو= 740; کاخ سلطنتی راهپیمایی کردند. از مردم خواسته شد دست از راهپیمایی ب= 85;دارند و چون تمکین نکردند بر رویشان آتش گشوده شد و حداقل هفت نف= 585; در این ماجرا کشته شدند. جم&#= 1575;عت هنگامی آرام شد که شاه طی تلگرافی ازآ= 88;تیانی خواست در تهران بماند = 608; او امتیاز را لغو کرد.

نیروهای اجتماعی که د= 585; این جنبش دست داشتند آنرا به صورت نخستین حرکت تودهایی تما= 05; عیار در تاری= 582; اجتماعی ایران درآور= 83;ند.کدی در این باره می نویسد:ائتلا= 01; عجیب و ناپای= 583;ار روحانیت،ناž= 7;یونالیست ها،تاجران ن= 75;راضی ، شهرنشینان به همراه ذینفع های قدرتمند داخلی و خارج= 740; با دولت به معارضه برخاستند.(هم= 575;ن –صص 252و253)

یکی از نکات قابل توجه در این جنبش حضور زنان بود که از شاخصه های تجدد است.

در این جنیش توده ای= 740; ،زنان هم دوشادوش مردان مشارک= 78; داشتند.جامع= 78;ی که در شیراز و تهران با نیر= 608; های شاه درگی= 585; شدند زن و مرد بودند.در شیر= 575;ز حتی زن و دختر بچه ایی به ضرب گلوله ی پلیس کشته شدند.(همان- ص 254)=

حال سوال= 740; مطرح می شود ،با توجه به ظرفیت بالا و انقلابی این جنبش چه عواملی باعث محدود ماندن پیامد جنبش(نمادین ماندن محتوا) شد؟

ماهیت اتحاد روشنفکران ب= 75; روحانیون و درخواست های نه چندان یک دست و همگن دو گروه نقشی اس= 575;سی در تضیف این واقعه ایفا کرد.اما در پشت این ناهم= 583;لان پراکنده ، خو= 583; آشتیانی بود که در پنجم ژا&#= 1606;ویه 1892 هنگامی که رژی و دولت حاضر به فسخ امتیاز شدنداز دامن= 07; ی در خواست ها کاست.شاید بتوان این اقدام را یک مصالحه ی سیاسی دوراندیشان = 7; از سوی آشتیانی قلمداد کرد، شاید هم رشوه دولت یا تهدی= 583; (یا هر دو) در وی کارساز افتا= 83;ه باشد. آشتیان= 740; طی پیامی از شیرازی خواس= 78; مساله ی سایر امتیازهای واگذار شده ب= 607; خارجیان را مسکوت بگذارد.اندک= 40; بعد از ختم غائله پول هایی به عنوا= 606; مستمری به بعضی از روحانیان پر= 83;اخت شد ونام عده ی جدیدی به فهرست اضافه شد.(همان – ص 257 ب= 575; تلخیص)

نقد/1<= /p>
(نویسنده تنها به مسائ= 604; مالی توجه کرده است در حالی که او می توانست دلیل= 40; این امر که روحانیت بیش از این جنبش تنباکو را ادامه ندادن= 83; گرفتن جانب اعتدال باشد = 608; عدم زیاده رو= 740; که ممکن بود شاه متزلزل ر= 575; به اقدامات رادیکالیست®= 0; وا دارد و یا اینکه آنان تمایل نداشتند بیش = 575;ز این در سیاست دخالت کنند زیرا آنان هنوز به میزانی ناچی= 86; به شاه اطمینان داشتند و روحانیت مای= 04; نبود که در مقابل اجانب زمام امور به &#= 1705;لی فرو پاشد و به عقیده ی آنان این امر موجب تسلط بیشتر کفاربر مملک= 78; اسلامی می شد. )=

در ادامه نویسنده تنه= 75; به عوامل داخلی اشاره = 606;کرده بلکه عوامل خارج را نیز ذکر کرده است.

عاملی دیگر ختم ماجرا آن بود که به مجرد فسخ شدن امتیاز، روس ها نیز از فعالیت تبلیغاتی خو= 83; دست برداشتن= 83; و این یک اقدام طبیعی بود چون نمی خواستند علی= 07; قدرت های بزر= 711; مسلط بر ایرا= 606; گام های بیشتری برداشته شود.(همان- ص 257)

یعنی می توان این گون= 607; برداشت کرد ک= 607; اگر روس ها بیشتر ازاین جنبش را حمایت می کردند، ممکن بود دامنه ی جنبش چنان وسیع ، همه گیر و بنیان کن شود که باعث از دست دادن جایگاه = 608; بیرون راندنشان از ایران می شد.

ا= ما در کل باید در نظر داشت که جنبش تنباکو یک پیروزی برای ائتلاف مردمی بود و شکل جدیدیس ا= 586; ظرفیت و قابلیت مقاومت مردم را در برابر شاه و قدر تهای خارجی ب= 607; آنها نشان داد.

نقد/2

نویسنده بیش از انداز= 607; انتظار و توقع = از این جنبش متجددانه (و نو بنیاد از لحاظ شکل ساخ= 578;اری) دارا است .او باید به محدودیت های این جنبش توج= 607; بیشتری می کرد. و به نظر من دستاورده= 75;ی این جنبش بیشتر از اهدافی است ک= 607; نویسنده انت= 92;اردارد و محقق نشد.

پایان جنبش تنباکو به خوبی نشان دا= 583; که در چارچوب محدودیت های وابستگی ،ایجاد تحول = 608; تغییر تا چه پایه دشوار است.

در ادامه شاه ناچار شد از بانک شاهنشاهی انگلیس 500 هزار پوند استرلینگ وا= 05; بگیرد(بابت غرامت).این نخستین بار بود که ایران از خارجیان و= 575;م میگرفت و بنابراین،ش= 5;خصه ی مهمی در[ایجاد] واب&#= 1587;تگی ایران به غرب ایران بود.(همان – ص 258)

پس این مطلب نشان می دهد که برای قطع وابستگی بازهم باید ب= 607; خارجیان واب= 87;ته بود و برای جبران این وابستگی و رهایی از آن باید به خود آنان متوسل ش= 583; .این نشانده ی این است که آنچنان در ما رخنه کرده ان= 583; که کشور را کاملا فلج نموده اند.

یکی دیگر از پیامد های جنبش تنباکو این بود که معلوم شد در مواضع قدرت روسیه و بریتانیا در ایران نوعی جابجایی به وجود آمده است.اما با این حال دست دولت ایران برای مانور دادن بین دو قدرت بازتر نشد بلکه بر عکس ،وابستگ= 40; سیاسی و اقتصادی ایران به یک دولت مرتجع ت= 585; نظیر روسیه افزایش یافت.(همان- ص 259)

فرهنگ سیاسی جنبش تنباکو مهر تاییدی بر خاستگاه اجتماعی مرد= 05;ی آن بود.

آگاهی که بر اثر مبارزه با حکومت علیه واگذاری امتیاز به دس= 578; آمده بود نشانه ی بارز رشد و آگاهی سیاسی شهرنشینان بود وهویت عد= 605; وابستگی ایرانیان را در این جنبش به نمایش گذا= 588;ت.

انقلاب مشروطیت

محور تحولات عصر قاجار،انقل= 5;ب توده ای سال های 1905-1911م/1284-1290ش بوž= 3; که به نام انقلاب یا نهضت مشروطی= 78; شناخته شده است.نویسنده بیان می کند برای تحلیل این واقعه=

به دنبال مروری بر رون= 583; حوادث ،به ارزیابی میز= 75;ن و ماهیت مشارکت کنندگان گرو= 07; ها و طبقه های گوناگون در ه= 585; دو طرف مبارز= 607; است چون به اعتقاد او کلید درک علل و پیامدهای انقلاب در همین ارزیاب= 40; نهفته می باش= 583;.

علل انقلاب

شاید بتوان گفت که یکی پر بحران ترین دوران ق= 575;جار همین دوره اس= 578; از بحران های مالی گرفته ت= 575; مداخلات سیاسی خارجیان.ای= 06; آشفتگی های آثار بسیار مخربی بر زندگی مردم گذاشته بود.

کنترل بعضی از بازا= 585; های داخلی به دست غریب ها افتاد.طبقه های پایین شهری و طبقه ی کارگر در مضی= 602;ه بودند. حتی صنعتگران حرفه ای هم سخت در فشار بودند.وضع معیشتی دهقانان روز به روز بدتر می شد. مردم ایلات و عشای= 585; نیز به دلیل اینکه تولیدات شهر= 40; و محصولات کشاورزی ارز= 88; بیشتری می یافت و نیزوقوع بلا= 40;ای طبیعی، باعث انحطاط زندگ= 40; ایلی شده بود= 606;د.(همان – صص 260و 261 با تلخیص)

دو گروه کلیدی؛ روحانیت و روشنفکران هرکدام به ترتیب موارد= 40; را ذکر می کردند.

گروه اول به مسئله اسلام و در خطر بودن آن اشاره می کردند.گروه د= 608;م هم خاطر نشان می کردند که ایران طمعه ی قدر تهای اقتصادی و صنعتی غرب شد= 607; و در هر دو صورت حکومت قاجار و مداخله گر غربی مسئول این بلایا هستند.

وابستگی یک فرایند اقتصادی بود اما پیامد ها= 740; بلند مدت و پر دامنه ی سیاس= 740; داشت و از صافی نظام ها= 740; ارزشی و باور های فرهنگی جامعه ی ایرانی عبور می کرد.

(البته ما نباید از معنای صافی وابستگی تنه= 75; معنای منفی برداشت کنیم ،چون در هر حال وارد شدن یک گزینه جدید د= 585; یک ملتی که در طول تاریخ هویتش را پادشاهی ،دی= 06; و سنت معنی کرده،منجر ب= 07; ایجاد دگرگونی و تغییر و به رو&#= 1586;شدن این سه شاخص شده است.و حتی اضافه شدن یک شاخص دیگر به نام مدرنیته را ب= 607; هویت ما در پی داشته است.)

بدین ترتیب طبقه ه= 575; و گروه های متعددی از وض= 593; موجود ناراض= 40; بودند.

مشروعیت قاجار در طی سده ی نوزدهم به دلیل وقای= 593;ی که ذکر شد، چندان چیزی ا= 586; آن باقی نمانده بود.

به طور قطع بحران دولت جنبه ها= 740; سیاسی( ضعف در برابر غرب،س= 85;کوب و خودکامگی د= 585; داخل) اقتصادی(واب= 87;تگی به وام های خارجی ،بازرگانی خارجی، نبود کنترل بر گمر= 705; و000) و ایدئولوژیک®= 0;(آگاهی توده ها به اینکه دولت ا= 586; حفظ هویت اسلامی یا منافع ملی عاجز بوده اس= 578; ) داشت.(همان – ص 269)

به علاوه نباید از اوضاع جهان نیز غافل شد چرا که شاید اگر توجه و تمرکز استعمارگرا = 6; در این دوره مثل گذشته بود(دخالت ها= 740; بسیار) شاید چنین نهضتی شکل نمی گرفت و اگر هم می گرفت به این ش&#= 1583;ت نبود.

قدر مسلم اینکه در سال 1905م/1284ش وضیعت نظام جهانی ب= 607; گونه ای بود ک&#= 1607; فرصت بی نظیر= 740; را در اختیار اتحاد انقلابی در حال شکل گیری قرار می داد.روسیه که در کشمکش داخلی و خارجی(انقلا= 76; 1905م و جنگ با ژاپن)،دست به گریبان بود.بریتانی= 75; هم که در سال های 1890-1892م نقش مخالفت با مردم را ایفا کرده بود اکنون می توا= 606;ست با گروه هایی متحد شود که خواهان کاهش نفوذ روسیه د= 585; ایران بودند.= 582;اصه اینکه انگلستان از نظام مشروطه = 740; سلطنتی بر خوردار بود واز همین حیث می توانست اعتماد مشروطه خواهان را جل= 576; کند.(همان – ص269)

طبقات

بازرگان= 75;ن ایران در رون= 583; انقلاب مشروطیت نقش مهمی ایفا کردند. در جریان سه بار &#= 1576;ست نشینی و نیز در مجلس اول حضورشان بیش از از سایر طبقه ها و گروه ها بود.البته بازرگانان یکپارچه نبودند و تا آخر امر نیز تزلزل داشتن= 83;.بازرگانان عمده و آنهای= 740; که به سرمایه های خارجی وابسته بودن= 83; احتمالا در همان اوایل ب= 607; شدت به مخالف= 578; با مشروطیت ب= 585; خاستند.بناب= 85;این می توان گفت طبقه بازرگانان ایران با توج= 607; به همدلی با این یا آن طرف مبارزه دو دس= 578;ه تقسیم شدند .و سرانجام ، بخش اعظم حمایت خود را از انقلاب پس گرفت.(همان – صص 272و 273)

نقد/3

شاید به همین راحتی نتوان نقش خنثی برای بازرگانان د= 85; نظر گرفت.و باید به میزا= 606; تاثیر گذاری هر دو گروه مخالف و مواف= 602; درهر واقعه ب= 607; طور مجزا بحث کرد و وزن هر یک را مشخص کر&#= 1583;.

پیشه ورا= 606;

پیشه وران_ صنعتگران،وž= 5;دستها و شاگرد ها و دکان داران خرده پا-و طبقه ی کارگر شهری در حال پ&#= 1740;داش پشتوانه ی توده ای انقلاب بودند.از بست نشینی های بزرگ تا مقاو= 605;ت بیهوده در برابر روس ها در تبریز در سال 1911م/1290ش همه جا پیشه وران پیشگام انقلاب بودند.مغازه ها را می بستند،در انجمن ها حضو= 585; می یافتند،ب= 75; نیرو های مسل= 581; درگیر می شدندو انبوه جماعت مشروط= 07; خواهان را تشکیل می دادند.

آنان متح= 583; گروه های مترقی بودند. بعد از 1909م واعاده ی مشروطیت از میزان نمایندگان اصناف در مجل= 587; کاسته شد و همین امر بی تردید از تند= 585;وی های مجلس دوم کاست.با این حساب می توان گفت :پیشه وران عمدتا تزلزلی نشان ندادند.بلکه با آمدن ائتلاف جدید روسای ایلات = 608; سایر عناصر نخبگان در آخ= 585;ین مراحل انقلا= 76; به صحنه ، کنار نهاده شدند.

طبقه ی کا= ;رگری از انقلاب حمایت گسترد= 07; ای به عمل آورد اما چون از نظر تعداد بسیار محدود بود نتوانست نقشی قاطع همانند پیشه وران ،روحانیان و بازرگانان ایفا کند.
زنان در طیف کاملا گسترده و چشمگیری فعالیت می کر= 583;ند و تقریبا همگ= 740; در اردوی انق= 604;اب بودند.محروم کردنشان از ح= 602; رای نیز آنان را از مشارکت در آموزش سیاسی و سایر اشکال فعالی= 78; مثل تاسیس مدرسه و روزنامه باز نداشت.

سیصد زن که بعضی نیز مسلح بودند د= 585; جریان بحران 1911م به مجلس آمدند و به نمایندگان توصیه کردند در برابر روسیه پایداری کنند.همه ی شواهد حاکی ا= 586; فعالیت پر شو= 585; و پویایی زنانی است که احتمالا از همه ی طبقه های جامعه ی شهری بوده ول= 740; عمدتا از بازار و طبقه های متوسط و م&#= 1578;وسط بالا می آمده اند.

روشنفکر= 75;ن و روحانیان ایران نیز نق= 588; فعالی در رهبری جنبش داشتند.

روشنفکر= 75;ن در حال شکل گیری ، در روزنامه ها د= 585; نقش سردبیر و روز نامه نگا= 585; شاعران و مترجمان ،استادان،مŸ= 3;لمان و صاحبان مشاغل خصصی[پ= 586;شکان-مهندسا= ن]و بعضی از اعضا= 740; دیوان سالار= 40; به انحاء مختلف به انقلاب کمک کردند.بخش اعظم افراد متعلق به این گروه ها صمیمانه از انقلاب مشروطیت جانبداری کردند و بیشت= 585; افکار و اندی= 588;ه های راهبر و پ&#= 1740;شرو و نیز تامین کادر نهادها= 40; مشروطیت از هم®= 0;ن گروه ها بودند.عده ای از روشنفکرا= 06; در انجمن ها و نخستین حزب ه= 575;ی سیاسی شرکت م= 740; جستند،رهبر®= 0; و دانش مربوط به اندیشه ها= 740; مشروطه خواهانه ،نا= 87;یونالیستی و سوسیال دمکرات را فراهم می ساختند.(همان – صص 273 تا 277)

پس آنان تامین کننده مفاهیم جدید بودند که نیا= 586; به این مفاهی= 605; نیز بسیاردر آن عرصه اجتماعی احساس می شد.

تنها بخش روشنفکر در خدمت سلطنت طلبان مستبد = 585;ا عده ای از مقام های عال= 740; رتبه ی دولتی تشکیل می دادند که از لحاظ خانواد= 11;ی ،فرهنگی و خدمت شغلی به دربار وابست= 07; بودند.حتی در میان اینان ن= 740;ز عدهای در حزب محفظه کار شرکت داشتند = 608; بعضی در مجلس و کابینه خدم= 578; می کردند و عده ای نیز هوادار و پشت= 740;بان انقلاب مشروطه بودند.(همان – ص 277)

نقد/4

نویسنده = 575;ین مطلب را که عد = 7; ای از روشنفکران ر= 75; افرادی از وابستگان به دربار تشکیل = 605;ی دادند حالتی مطرح می کند که این نقطه ی مثبت و مزیت روشنفکران درباری است. اما باید دقی= 602; تر شد به این مسئله که آیا این پشتیبان= 40; واقعی بوده ، آیا تا آخر ادامه داشته است یا نه و آی&= #1575; اصلا به آنها می توان روشنقکر گفت= 67; سپس بعد از آن ارزیابی کرد.

نقش روحا= نیت پیچیده تر، متناقض و نوسانی بود و همین امر راه را برای تعبی= 585; و تفسیرهای متضاد هموارساخت. براون آنها ر= 575; مشروطه خواه = 608; الگار ضد شاه می داند اما ارجمند معتق= 83; است روحانیا= 06; در آغاز مشروطه خواه = 608; ضدشاه بودند اما در نهایت بسیاری از آنها طرفدار شاه و ضد مشروطه شدند.

روحانیت برای حمایت ا= 586; انقلاب خاصه در مراحل اول= 740;ه آن دلایل اید= 574;ولوژیکی[اسلام در خطرنفوذ ب= 740;گانگان بود] و انگیزه های مادی داشت(سه سالی می شد که مستمری روحا= 06;یون پرداخت نشده بود.)

در سال 1907م/1286ش یک جریان ضد مشروطه به رهبری شیخ فض= 604; الله نوری فع= 575;لیت خود را آغاز کرد.در پی این حرکت سیصد روحانی تهرا= 06;ی در اعتراض به اصول قانون اساسی و متمم آن که بر مواردی همه ی گروه های دین= 740; و بسط و گسترش صلاحیت دادگاه های غ= 740;ر شرعی صحه می نهاد، بست نش= 740;نی اختیار کردن= 83;.

به این ترتیب تعداد= 40; از مجتهدان و روحانیان متوسط و تراز اول در 1909م به اردوی نوری پ= 740;وستندو این ها به نوبه ی خود بخشی از بازا= 585;یان را حمایت از مشروطیت متزلزل کردند.و زمین= 607; را برای کودت= 575;ی شاه فراهم ساختند. (همان – صص 277 تا&= nbsp; 279)

در اردوی ضد مشروطیت، ستون فقرات اصلی را خانواده و دودمان قاجار،درباž= 5;یان، وزیرانو نهادهای کلی= 83;ی،خاصه نیروهای مسل= 07; تشکیل می دادند.

صرف وجود مشروطیت و محدودیت های= 40; که بر قدرت قانون گذاری پادشاه اعما= 04; می نمود، موق= 740;عت مادی و ایدئو= 604;وژیکی قاجاریه را ت= 590;یف می کرد.بزرگت= 585;ین متحدان دولت در انقلاب مشروطیت طبقات زمیند= 75;ر و در کل اعیان کشور بودند.

در انقلا= 576; مشروطیت دو بازیگر قدرتمند خار= 80;ی نیز دخالت داشتند. یکی انگلیس که در نقش تابع را بازی می کرد و حمایتش از انقلاب در بهترین حالت ابهام آمیز و در بدترین حالت صریحا خصمانه بود.مثبت تری= 606; اقدام سفارت بریتانیا تس= 07;یل اعتصاب عموم= 40; سال1906م/1285ش بود که نهایتا به صدور فرمان مشروطیت منج= 85; گردید.(همان – ص283)

در کنار انگلیس ،روس= 40;ه است که بر خلاف قیام تنباکو ، موض= 593; ای مخالف دارد.

روسیه در سرتاسر دورا= 06; انقلاب مشرو= 91;یت به مخالفت عل= 606;ی با آن پرداخت و چنانچه دید= 605; در سال 1911م/1290ش ضمن تهاجم شد= 740;د و گسترده ،انقلاب مشروطیت کشا= 06;ید.نفوذ روسیه بر رون= 583; رویدادها با تاجگذاری محمد علیشاه در 1907م افزایش ®= 0;افت. براون شواهد= 40; در مورد برنامه ریزی رسمی روسیه و حمایت آن دول= 578; از انحلال مجاس شورای م= 604;ی ایران در1908م توسط محمد عل= 740;شاه ارائه می کند. (همان- ص283)

سازمان ها،ایدئولو¨= 8;ی ها،فرهنگ مر= 83;می

کلید اتحادهایی ک= 07; در انقلاب مشروطیت به سرعت شکل می گرفت و بر پا م&= #1740; شد سپس با شکست روبرو م= 740; گردید و از هم می پاشید، در سازمان ها یی که پدید آمدن= 583; ایدئولوژی ه= 75;یی که مطرح شدند و فرهنگ مردم= 740; که در فراگرد مبارزه به شکوفایی رسی= 83;ند جستجو کرد.

در این دو&#= 1585;ه سازمان های ز= 740;اد و گوناگونی پ= 575;ی به عرصه ی وجود نهاد که در ایران قبل از انقلاب خب= 585;ی ار آنها نبود. از جمله می توان ا تحاد &#= 1607;ای کارگری ،انجمن ها،نخستین حزب های سیاس= 740; و مجاهدین یا واحدهای مسل= 81; مردمی را نام برد.(همان- ص 284)

در ایران آن زمان انجم= 606; به سه معنی به کار می رفت1-جوامع مخفی2-انجمن های شهری ایا= 604;تی3-مجمع غیر رسمی=

انجمن مخ= 601;ی تهران که بازاریان و مذهبی ها عضو آن بودند دربدو انقلا= 76; نفوذ زیادی داشت چون با بهبهانی و طباطبایی دو رهبر روحانی مشروطیت در تماس بود.
دومین نوع سازمان ه= 575; که تا حدی با جنبش انجمن ه= 575; ارتباط داشت،سازما = 6; مجاهدان داوطلب بود.نخستین اقدام مهم مجاهدین دفا= 93; از مجلس در دسامبر 1907م بود.انجمن ها= 740; مسلح تهران د= 585; آن هنگام بخو= 576;ی از ساختمان مجلس دفاع کردند.(همان- ص = 285)

آخرین رشته نهادها= 40;ی که در این دوره در ایرا= 606; شکل گرفتند حزب های سیاس= 740; بودند که در ا&#= 1594;لب موارد به صور= 578; اتحاد سستی ا= 586; تعدادی نمای= 06;دگان مجلس دوم بر صحنه ظاهر می شدند.اما گرو= 607; های بهتر سازمان یافت= 07; ی خارج از مجلس شورای ملی نی= 586; – مثل سوسیال دمکرات ها- در حال شکل گیری بودند.حزب ها= 740; دیگری از مجل= 587; سر بلند کردن= 583; سلطنت طلبان،میان = 7; رو، ترقی خواه،اعتدا = 4;یون ،دمکرات .

تحولات ا= 740;دئولوژیی در انقلاب مشروطیت به د= 608; شکل غیر دینی و دینی نمود ی&#= 1575;فت.البته تداخل هایی د= 585; مضمون ها وجو= 583; داشت ولی در نهایت به افتراق در هد= 601; ها و برداشت ها انجامید. (همان – ص 288)

نکته ی دی&#= 1711;ر قابل ذکر است،گرایش ه= 75;ی مردمی نسبت ب= 607; نخبگان کشور دستخوش تغیی= 85; شد. یک خبرنگار به براون گفته بود:" بنایی برای تعمیر بخاری به خان= 607; ی وزیر رفت پی&#= 1588;خدمت از او خواست که در برابر وزیر تعظیم کند.بنا در جواب گفت مگر نمی دانی ما حکومت مشروط= 07; داریم ودر حکومت مشروط= 07; دیگر تعظیم وجود ندارد."<= o:p>

در یک اعلامیه به شاه هشدار داده می شد که فراموش نکند: &q= uot; که وقتی از مادر زاده شد صاحب تخت و تاج نبود و فرمان حکومت مطلقه را نیز از جهان ما پی&#= 1583;ای معنوی دریاف= 78; نکرده است."=

پس شاه نی&#= 1586; در انظار مرد= 605; قرب و منزلت خود را از دست داده بود.

حاصل انقلاب

سرانجام انقلاب مشرو= 91;یت به شکست انجا= 605;ید چون بر اثر جابجایی سری= 93; ائتلاف ها و فشار و مداخل= 607; ی خارجی در داخل کشور بی ثباتی حکمفرما شده بود.بعد از پا&#= 1740;ان یافتن ائتلا= 01; مشروطه خواهان مخال= 01; سلطنت،کسان®= 0; که نهایتا (از خارج) ضامن وابستگی ایر= 75;ن بودند گام نهدند و با مداخله ی به حفظ نظام استبدادی و سرکوب نهضت مردمی پرداختند. (همان – ص 292)

جدول تغی= 740;رات ا ئتلاف ها 1906-1911م/1285-1290ش(همان-ص294)<= o:p>

        =             &nb= sp;      اتحاد مردم= 40;

1906م        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;      1911م

اغلب بازرگانان        =             &nb= sp;   بعضی بازرگانان متوسط و کوچک

روشنفکر= 75;ن        =             &nb= sp;       روشنفکران=

روحانیا= 06;        =             &nb= sp;          تنی چند از روحانیان<= /b>

پیشه وران        =             &nb= sp;        معدودی پیش= 07; ور

کارگران        =             &nb= sp;           کارگران<= /b>

طبقه ی حاشیه ی شهری        = معدودی حاش= 40;ه ی شهری

ح&= #1605;ایت مختصر بریتا= 06;یا        =     اردوی استبداد

        =             &nb= sp;      اتحاد استب= 83;اد خواهان

1906= 05;        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;        1911م

شاه متزلزل        =             &nb= sp;      شاه دست نشانده با حم= 575;یت روسیه

بزرگ مالکان        =             =     بزرگ مالکان

روسیه ای که خود در داخل       بازرگانان بزرک

کشورش مشکل داشت        =      بعضی از روحانیان<= /b>

        =             &nb= sp;            =         بعضی از حاش= 740;ه شهری ها که قابل

        =             &nb= sp;            =         خریدن بودن= 83;

        =                  =             &nb= sp;  تزار وارتش روسیه

        =             &nb= sp;            =        رضایت ضمنی بریتانیا =

نتیجه ی ا&#= 1740;ن بخش

اما در نهایت اگرچه انقلاب مشرو= 91;یت به شکست انجا= 605;ید اما به عنوان &#= 1740;ک جنبش انقلاب= 40; و خواهان بر هم زدن موازن= 607; ی قدرت ئ ماهی&#= 1578; جامعه ی ایرا= 606;ی ،در تاریخ ثب= 578; گردید.اما به جای انقلاب بورژوایی که رهبریش با طبقه ی بازرگان باش= 83; با یک انقلاب مردمی با شرک= 578; طبقه های متعدد پیشه وران بازرگانان روحانیان مخالف دربار کارگرانو طبقه های پای= 740;ن شهری روبرو هستیم.نهاده= 40;ی که ایجاد کردند- مجلس،قانون اساسی و مشرو= 591;یت،ا نجمن ها،اتحادیه های کارگری- همه در تاریخ ایران تازگی داشتند.وسای= 04;ی که برای مبارزه در اخ= 578;یار گرفتند- اعتصاب عموم= 40;، تظاهرات تود= 07; ای ،بست نشین= 740; و در صورت لزوم دفاع مسلحانه از حقوق خود- نیز انطباق روش ه= 575;ی ایرانی با شی= 608;ه های جدید مبارزه اجتماعی بود که همگی مصمم= 575;نه ،جدی و پر شور بودند.        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;                    =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =

نتیجه

پس خواند= 740;م که جان فوران با عرصه ی تلف&#= 1740;ق تازه ای از تاریخ ایران= 48;می گوید ساختار اجتماعی ایر= 75;ن حاصل تاریخی پویش های داخ= 604;ی و خارجی است و روابط نظامی ،تجاری و سیا= 587;ی با غرب به گونه ای به ترتیبات اجتماعی شکل داده که رشته نهضت های مقاومت مردم= 40; را به نمایش گذارده است.ا= 608; با استفاده ا= 586; دونظریه ی توسعه ی وابسته و مقاومت شکننده سعی د= 585; ترسیم چهره ی تجدد ایرانی= 75;ن با هویت جدید داشته است.

یکی از نکاتی که می توان بیان کر= 583; اینکه نویسن= 83;ه کتاب به سست عنصری شاهان قاجار اشاره = 575;یی نکرده وسعی تا ممک= 606; است در ایجاد وقایع شاهان دخیل نداد.او همچن= 740;ن از یکسو به ای&#= 1585;ادات روحانیان پرداخته اما به ایراداتی که به روشنفک= 585; نماها می توا= 606; گرفت اشاره نکرده است.

یک مطلبی ایی که می توان در مور د هویت ایران= ;یان گفت هویت تجددخواهان = 7; ایرانیان اغلب وابستگ= 40; سیاسی را نمی پذیرند ولی وابستگی اقتصادی0تا آنجا که باعث وابستگی سیا= 87;ی نشود- را پذیر&#= 1575; هستند.ایران= 40;ان تحولات سیاس= 40; و فرهنگی با خارج را به شدت زیر نظر گرفته ونسبت به آن حساس اند .

با توجه به این بررسی ها سهم تجدد را در هویت ای&#= 1585;انی می توان اینگ= 608;نه ترسیم کرد:

دقیقا نم= 740; توان درصد روشنی را مشخ= 589; کرد اما می توان گفت با پ&#= 1740;دایش تجدد( تقریبا در دوران قاجار و اوج آن در انقلاب &#= 1605;شروطه) ،این عنصر در پس زمینه ی هو&#= 1740;ت ایرانی معاص= 85; قرارگرفت و ب= 607; سه عنصر دیگر(1- پادشاهی2- سنت3- دین) شکل و معنای تازه بخشید البت= 07; با توجه به مقتضیات آن دوره و بنابر= 575;ین با ورود آثار تمدنی غرب به ایران تجددخواهی ب= 07; هویت ایرانی اضافه شد.