working paper-vakili

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>دانشکده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

<= b>

جامعه شناسی غربگر= 75;یی در ایران

نقد و خلاصه کتاب: ج&#= 1575;معه شناسی غربگر= 75;یی. نوشته دکتر ع= 604;ی محمد نقوی=

محمدرض= 75; وکیلی قاضی جهانی

Mohamadreza-vakile@yahoo.com

<= b>

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>کارنوشت دانشجويي بر= 75;ي درس مباني تاريخ اجتماعي

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ایرانی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>زير نظر دکتر جوادي يگانه

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

&nb= sp;

مق= 583;مه

تج= 583;د

تج= 583;د يك مسيله روشنفكري اس= 78;. منظور اين اس= 578; كه ظاهرا نمي توان براي ان معنايي قايل شد كه پذيرش عمومي داشته باشد و مناقش= 607; برانگيز نبا= 88;د. در واقع برخي از دانشوران برانند كه اي= 606; واژه را هميش= 607; بايد در صيغه جمع بكار برد تا اين چند معنايي داشت= 06; ان به وضوح نشان داده نش= 608;د . تجدد مصداق هاي متعددي دارد و گاه اين معاني متقابل و حتي متناقض اند.شايد مشك= 604; اصلي از همين جا ناشي مي شود كه بسيار= 610; براي فهم يك مفهوم به مصداق ان مي نگرند. شك نيست كه مصدا= 602; هاي منعكس كننده يك مفهوم بخشي ا= 586; حقيقت مفهوم را نمايان مي نمايند‘ اما در عين حال هر كدام بجاي خود تا بدان جا ويژه و مجرد هستند كه نمي توان هر يك را مصداق عملي مقوله نظري مورد نظر دانست.ما مي توانيم واژه مدرن روز بود= 606; ‘بهنگام بود= 06; و با زمان همراه شدن تعبير كرد.(رجايي‘1385‘= ;ص168)

كا= 585;برد لفظ مدرن؛صرفا مربوط به چند دهه اخير نيس= 578; بلكه به دورا= 606; بسيار قبل بر ميگردد و بدي= 606; معناست كه دوران جديدي را از دوران پيش از ان متمايز مي كن= 583; . كارگزاران امپراطوري روم مسيحي وق= 578;ي به مناطق مختلف مي رفتند ؛خود ر= 575; نمايندگان دملت مدرن ميناميدند ت= 75; بدين وسيله ا= 586; دولت مشرك رو= 605; قديم متمايز شوند.وكلمه لاتين "مدر نوس" را به كا= 585; ميبردند. اما انچه را كه ما به نام مدرنيته ميشناسيم؛ ميتوان گفت دوراني است ك= 607; اساسا از دوران نوزاي= 10; يا رنسانس اغ= 575;ز شده است. در دوران نوزاي= 10; ؛ جايگاه انسان در معرفت شناسي = 608; هستي شناسي مغرب زمينيا= 06; تغيير يافت. در قرون وسطي ؛ انسان مخلوقي است ك= 607; محكوم به زندگي در اين دنياست زيرا به عقوبت گنا= 607; نخستين از بهشت سعادت رانده شده است. در دوران نوزايي جايگاه اين انسان عوض مي= 588;ود . در قرون وسطي اراده الهي ؛ مدار همه تحو= 604;ات بود؛اما پس ا= 586; ان جهان انسا= 606; مدارانه ميش= 08;د و مي خواهد بر طبيعت با استفاده از علم و ايزار هاي ان چيره شود. به هر حال تجدد؛تمام روش هاي خود را كه مبتني بر اصول علمي ؛ رشد اقتصاد= 610; ؛مردم سالاري= وقانون است جايگزين كند.(حسيني بهشتي؛1383؛صص 13_12_11) =

اين مقوله جديد يعني تجدد به اين دليل به اسوه غالب و شيوه توليد تمدن سازي تبديل شد كه ساختار غالب گذشته جابگو نبود وبتدري= 80; هم كارامدي عمل= 10; وهم مقبوليت = 608; مشزوعيت نظر= 10; خود را از دست داده بود. يعني فشار تح= 608;لات و تقاضاي نسل تازه ابريق ا= 606; زمان را كه سا&#= 1582;تار سياسي ؛اقتصادي و فرهنگي موجو= 83; و غالب قرون وسطايي باشد.شكست ود= 585; هم پيچيده انچه روزامد شد؛ همين شاختاري بود كه در همه ابعاد متحول شد. تجدد يك حركت تاريخي = 608; در واكنش به يك مشكل متولد شده است. اين حركت در معنا= 610; سلبي "رهايي طلبي" از چنبره ساختا= 85; سياسي؛اقتص= 5;دي و فرهنگي بود كه خاصيت ارتقاي كرام= 78; انساني را از دست داده بود وبه جاي ان روش استعمار ؛استثمار ود= 85; يك كلام انديشه و عمل تغلب را جانشين احترام به كرامت انسان= 10; كرده بود. و در معناي ايجاب= 10; تجدد حركتي بود "ازادي ط= 04;ب"تا به انسان امكان بدهد ك= 607; طرحي نو در اندازد. اين بناي تازه بنيادش بر ازادي ؛سازوكارش ع= 80;ين با ازادي و هدفش مهميز زدن بر هر انديشه و عمل تغلب و سلطه طلبي است.(رجايي؛1385؛= ;ص169)

تجدد در ايران

&n= bsp; به راستی چر= 575; هویت برای ای= 585;انیان مسئله است؟ ا= 740;رانی کیست؟ و چه عوامل و مقولاتی خمی= 85;مایه آن چیزی است که ایرانی را می‏سازد. واقعاً ما ای= 585;انیان که هستیم؟ چر= 575; در یک سدهی گذشته به جای دولت سازی و سامان دادن ب= 607; جامعه و در نهایت تولید تمدنی و توسعه، تماماً بحرا= 06; و کودتا، نهض= 578; و انقلاب را داشتهایم، آ= ;یا جامعه به جان دولت افتاده است یا دولت به جان جامعه و یا گروه‏ها= 740; اجتماعی به جان یکدیگر.

هویت فرد ایر= ;انی در زمانی بسر می‏برد که اž= 6; طرفی نزدیک ب= 607; سه هزار سال م&#= 1740;راث ایرانی دارد= 48; از طرفی دیگر 13= 82 سال تجربه ي تاریخ= ;ی با یک چارچوب همه جانبهی نظری و عملی برای تولید و سامان دادن ب= 607; زندگی دنیای= 40; خود، یعنی می= 585;اث اسلامی را پش= 578; سر گذاشته اس= 578; و از جهتی دیگ&#= 1585; دو سدهی كناکش جهان ج= 583;ید را دیده است. ی&= #1593;نی زندگی ایران= 40;ان نه واقعاً مصداق میراث = 575;یرانی و یا اسلامی است و یا معیا&#= 1585;های جهان جدیدی ک= 607; خود را در آستانهی هزاره جدید تصور می‏کند= ;.

اگر ما مصداق= ;ی صحبت کنیم منظورمان ای= 06; است که ایران= ی‏ها، هم مدرن و هم سنتی، هم مسلمان و هم ا&#= 1740;رانی هستند و در عی&#= 1606; حال هیچ یک از آنها نیستند. ایرانیان مؤلفه‏های ی= ;اد شده را تماما= 611; در خود جمع دارند ولی هی= 670; یک از آنها را سر جای خود ندارند. هویت فرد ایرانی و هویتی متناق= 90; نما است که از &= #1740;ک سو سنت را پاسداری می‏= ;کند و هر دو معیار گذشته ایران = 608; اسلام را در بر می‏گیرد = 8; از سوی دیگر پ&#= 1740;شتاز تحولاتی است که تجدد از الزامات آن است. ایرانیا= 606; در قبال تجدد با یک چالش تازه روبهرو هستند. به زبان دیگر، د= 585; حالی که سه بستری که تا ب&#= 1607; حال از آنها صحبت کردیم، = 740;عنی ایران، سنت، اسلام جزیی ا= 586; میراث گذشته = 608; تجربه شده بو= 583; و برای پویا نمودن و احیا= 740; آن کافی بود ا&#= 1740;رانیان به منابع گذشته خود مراجعه کرده آنها را استخ= 585;اج کنند در مورد تجدد کار آنه= 575; این قدر آسان نیست. ایرانی= 575;ن می‏توانستن= د قرائتی بومی از تجدد داشت= 607; باشند و دقیق= 575;ً به همان صورت= 740; که از اسلام قرائتی ایرا= 06;ی ارایه داده و در چارچوب آن خود به بازیگ= 585;ی تبدیل شدند و در تبدیل آن به تمدنی مولود و جهان= 740; نقش بارز و تع&#= 1740;ین کننده بازی کردند.

و اما ایرانی= ;انی که این همه اقبال به بعد چهارم هویت خود یعنی تجد= 583; نشان دادند، از کجا شروع کردند؟ چگون= 07; شروع کردند و در چه شرایطی= 567;

نخستین برخورد جامع= 07;ی ایرانی، تمد= 06; اروپا هنگام= 40; صورت گرفت که تجار و نماین= 583;گان تجاری و سیاس= 740; دول اروپا در قرون وسطی با ایران به داد و ستد پرداختند.=

هلندی‏ها در سال 1654 میلاž= 3;ی قراردادی با دولت ایران منعقد کردند که به موجب آن ابریشم ایرا= 06; را می‏خریدن= ;د و بدون پرداخ= 578; مالیات گمرک= 40; صادر می‏کرد= ;ند و در سال‏ها®= 0; بعد صدور ابر= 740;شم ایران به انحصار آنان درآمد. فرانس= 608;ی هم که تا سال 1664 نفوذی در ایر= 575;ن نداشتند در ا= 740;ن سال توسط كولبر نخست وزیر خودشان با فرستادن نصی= 85;ی نزد شاه عباس روابط سیاسی خود را با ایر&#= 1575;ن شروع کردند ک= 607; بعدها دولت فرانسه قراردادهای®= 0; با شاه سلطان حسین و کریم خان زند در زم&#= 1740;نه‏های حقوق تجاری و معافیت گمرک= 40; منعقد کرد.

همزمان با ورود پرتغال= 40;‏ها و هلندی‏ها = 8; دولت انگلیس = 606;یز متوجه ایران گردید و علیه این دو کشور، بعدها قراردادی تجاری با ایر= 575;ن منعقد کرد که به موجب آن عوائد جزیره هرمز به طور مساوی میان دولتین ایرا= 06; و انگلیس تقس= 740;م شود. از طرفی هم کشور آلما= 606; که از اوایل قرن نوزدهم نفوذ اقتصاد= 40; و سیاسی به خاور نزدیک و همچنین کشور = 575;یران را شروع کرده بود توانست ب= 575; تأسیس مؤسسه= ;ای به نام شرکت سهامی فرش و تجارت فرش ای= 585;ان را به انحصار خود در آورد. = 6;دین سان می‏بینی= ;م که نخستین تماس‏هایی که بین ایران و دولت‏های اروپایی حاص= 04; شد به دنبال ارتباط‏های اقتصادی و بازرگانی به منظور حصول مطامع استعماری و امپریالیست®= 0; بود

این سیاست‏&#= 1607;ای تجاوزکاران = 7; اقتصادی و استعماری غر= 76; به طور مستقی= 605; جریان رویکر= 83; به غرب را ایج&#= 1575;د نکرد ولی به طور غیرمستق= 40;م و از دو جهت در ایجاد آن نقش داشت.

1ـ نخست این ک= 07; بدین سان دستگاه و مقامات ایرا= 06; متوجه آسیبپ= ;ذیری خود و برتری غرب در تکنولوژی و ا= 602;تصاد شدند و بیشتر درباره غرب کنجکاو شدند.

2ـ ثانیاً هم®= 0;ن سیاست‏های تجاوزکاران = 7; آنها بود که مقامات ایرا= 06;ی را به چارها = 6;دیشی انداخت و بدی= 606; نتیجه برسند که تنها شکست دادن غرب و حفظ موجودیت کشور در مقاب= 604; این نوع تجاوزات، تق= 08;یت ارتش از طریق وارد ساختن ساز و برگ و ابزار و شیوه‏های غربی است. همی&#= 1606; افکار، ایرا= 06;یان را واداشت تا نظام ارتش، اداری و آموز= 588;ی را به تدریج از غرب وارد سازنند.

با این حال و شرایط و آغاز جریان رویکر= 83; به غرب به طور پراکنده و جسته و گریخت= 607; از دوره شاه اسماعیل و شا= 607; عباس صفوی آغاز گردیده بود ولی دوره منطقه آن پس از شکست‏های پیدرپی ایرا= ;نیان از روسیه و از زمان فتحعلی شاه قاجار شروع شد و تا مشروطه ادام= 07; یافت و از مشروطه به بعد مرحله دوم یعنی دوران غربزد= 11;ی آغاز گردید ک= 607; در زمان رضاخان و محمدرضاخان به اوج خود رس&#= 1740;د و از این پس جنبش بازگشت به خویشتن که از سال 1342 و با ماجرای 15 خرداد تشدید شده بود، تدر= 740;جاً به مرحلهی پ®= 0;روزی نزدیک می‏شو= ;د.

بدین سان می‏= ;بینیم که در چگونگی شروع جریان غربگری در ای= 585;ان، نخست تکنولو= 88;ی جنگی اقتباس گردید و سپس نظام آموزشی = 600; اداری و تکنولوژی و فراورده‏ها= ی مختص غرب وار= 583; شد. انگیزه رو&#= 1740;کرد به غرب در ایر&#= 1575;ن نیز مانند تر= 705;یه و تقویت بنیه&sh= y;ی نظامی کشور ب= 607; منظور رویار= 08;یی با غرب و نهای&#= 1578;اً غرب ستیزی بوده است نه دلبستگی به غرب.

نخستین رویا= رویی جدی ایران با روسیه و انگلستان (دو قدرت بزرگ همسایه شمال = 608; جنوب) چشمان برخی از دولتمردان و متفکران ایر= 75;ن را به روی حقا&#= 1740;قی گشود که اثرا= 578; آن به صورت تلاش‏های هر چند کم اثر در ایجاد تحول عمده در جامع= 607;ی ایران جلوهگ= ;ر شد. در نتیجه تماس‏های مختلف که بیش= 578;ر یکسویه بودن= 83; در عرصهی سی= 5;ست، فرهنگ و اقتصاد و علم و اندیشه با اروپاییان ا= 40;ن دوره و خاصه پس از شکست‏ = 7;ای نظامی از روس= 740;ه و انگلیس، لزوم روی آوردن به دان= 588; و فنآوری غر= 6; برای جبران عقب ماندگی ا= 740;ران بیشتر و بیشت= 585; احساس شده هر چند که در ابتدای کار احساس نیاز و کمبود بیشتر در امور نظام= 740; خلاصه می‏شو= ;د. در واقع به بی&#= 1575;ن ساده و روشن سؤالات اساس= 40;ای که در ذهن برخ&#= 1740; از دولتمردا= 06; و متفکران ای= 585;ان را به خود مشغول نموده بود عبارت بودند از علت عقب ماندگی ا= 740;ران چیست؟ علت تفوق اروپای= 40;ان و رمز موفقیت آنها کدام است؟ و ما چگونه می‏تو= ;انیم عقب ماندگی خود را جبران نماییم؟

روشن است که طرح این سؤال&sh= y;‏ها بیشتر جنبه مقایسهای داشت و در واقع همانگو= ;نه که در مفروضا= 578; مقدمه به آن اشاره کردیم در پی این مواجهه و با روشن شدن آلا= 605; و دردهای بسی= 575;ری که جامعهی ا®= 0;ران آن زمان آن زمان را آنها دست به گریبا= 606; بود. برخی از روشنفکران آ= 06; زمان به تروی= 580; گوشه‏هایی از تفکر و فرهنگ، هنر و تمدن غرب همت گماشته و برخ= 740; دولتمردان ن= 40;ز درصدد برآمدند تا اصلاحاتی را به شیوه آنچه در غرب رخ داده بود به انجام رسانن= 83;. (محمد سالار کسرایی ـ سال 1379، 256، 255(

کتاب شناسی=

دكتر علي محمد نقو= 610; در سال 1361 جلد اول كتاب خود به نام جامعه شناسي غرب گرايي را كه د&#= 1585; ان به عوامل غرب گرايي در كشور هاي اسلامي پرداخته است به چاپ رسانيد. ودر سال 1363 او جلد دوم ان را با عنوان بررسي پيامد هاي غر= 576; گرايي در قلمرو اجتما= 93; ؛سياست؛فره = 6;گ و اقتصاد به زير چاپ ميبر= 583; . و چاپ و صحافي ان را چاپ خانه سپهر تهران بر عهد= 607; ميگيرد. فروش بالاي اين كتاب با توجه به مهم بودن موضوعش باعث مي شود كه در سال 1377 بار دوم به زير چاپ دود كه البته چاپ دوم اين كتاب دو جلد در يك جلد بود. و انتشارات ام= 10;ر كبير 3000 نسخه اž= 6; ان را چاپ و منتشر كرد.

او معتقد است اینک وقت آن رسیده است که کل جریان غربگرایی در جهان اسلام مورد مطالعه تحقیقی و تحل= 740;لی قرار دهیم و آن را ارزیاب= 740; نموده و آسود= 711;ی‏ها و انحرافات ناشی از آن را شرح دهیم تا د&#= 1740;گر در ورطهی دی«= 1;ر دیگرنمایی ن= 40;افتیم. او بر این نکته باور دارد که حالا این رسالت جوانان و دانشمندان متعهد به جامعه است که دریافت‏های کلیشهای عار= ;یه شده از غرب را دور بریزنند = 608; با تکیه بر پشتوانه عظی= 05; ایدئولوژی اسلاح و اتخا= 584; روش‏های ناب این مکتب جها= 606;ی در تمام زمین= 607;‏ها به بازسازی تفکر و اندیش= 607; بپردازند.=

نویسنده در ا= ;ین کتاب تلاش کرده است چگونگی نقطه آغاز و عوامل مؤثر و مجاری گسترش غربگر= 75;یی را در جهان اسلام از دید= 711;اههای تاریخ و جامع= 607;شناسی مورد تجزیه و تحلیل قرار د= 607;یم و نگا = 7;ی بر مکانیسم بروز و توسعه&sh= y;ی آن بیاندازی= 05;. برای پی بردن به موقعیت غربگرایی لازم است که مبدأ پیدایش آن را بدانیم و تکامل تاری= 582;ی آن را بررسی کنیم و ببنیم کدام عوامل نقش اساسی در پیشبرد این ج= 585;یان داشته است.

همینطور که از گفته‏های نویسنده در کتاب مشهود است هویت ایر= 575;نی را از نگاه عنصر تجدد و غربگرایی میR= 07;بیند و به بررسی و تحلیل آن می‏&sh= y;پردازد و بیشتر با توجه به بحث̴= 7;هایی که در کتابش انجام داده آ= 606; را بیشتر عنوان مشکل ه= 608;یتی می‏داند.

دکتر علی محم= ;د نقدی با این که در کتاب خود به جریان غربگرایی در جهان اسلام و کشورهای اسلامی پرداخته است ولی مقاله نو= 740;سی با توجه به موضوع تحقیق که به بررسی عنصر تجدد هو= 740;ت فرد ایرانی اختصاص دارد به جریان غربگرایی در = 583;یگر کشورها نمی‏= ;پردازد. با این که شای&#= 1583; مقایسهی تطب= ;یقی آنها بسیار سودمند باشد.

نقو= 10; اين كتاب راب= 607; هفت بخش کلی تقسیمبندی کرده است. او در این کتاب نخست به تعری= 601; ماهیت غربگر= 75;یی می‏پردازد و پس از آن که سه اصل مختلف تجدد را اشار= 607; می‏کند به بررسی عوامل آن می‏پرداز= ;د.

نویسنده طی فصول اول تا چهارم به برر= 587;ی مراحل غربگر= 75;یی «مرحله اول: دوره غربگرا= 40;ی»، «مرحله دوم: دوره غربزدگ= 40;»، «مرحله سوم: بازگشت به خو= 740;شتن» می‏پردازد و بعد از آن از بخش پنجم به بعد به عوامل غربگرایی در ملل مسلمین م= 740;‏پردازد و مجاری این پدیده را برر= 587;ی می‏کند.

بخش نخست: «تعریف و ماه= 740;ت غربگرایی»<= b>

1ـ غربگرایی به عنوان نوعی ا= 586; تحول فرهنگی: از نظر جامعه&sh= y;شناسی و غربگرایی ی= 705;ی از انواع تحو= 604; فرهنگی cultural change محسوب می‏شو= ;د تحول فرهنگی جریانی است ک= 607; در آن در نتیج&#= 1607; برخورد با فرهنگ‏های د= ;یگر، تحول در نهادها، ارز= 88;‏‏ها، گرایش‏ها و روش‏های یک فرهنگ و جامع= 607; ایجاد می‏شو= ;د. او معتقد است که جوامع شرق= 740; و ایران در سی&#= 1585; تاریخی غربگرایی خو= 83; مراحل سه گان= 607; داشتند.

الف) حالت گر= 5;یش آگاهانه برا= 40; اقتباس پاره= ;ای از شیوه‏های غربی برای مقابله با قدرت غرب که کمکم تبدیل به علاقه و دلبستگی جدی گردید و این را می‏توان دوره غربگرا= 40;ی نامید.

ب) مرحلهی تسلیم به غرب و تقلید چشم و گوش بسته با دوره غربزدگ= 40;

ج) دوره غرب س= 78;یزی و طرد عناصر ب&#= 1740;گانه و بازگشت به خویشتن

بخش دوم: مرحلهی اول دوره غربگری

بخش دوم کتا= 576; به آغاز و تار&#= 1740;خچه غربگرایی و علل و ماهیت آن اختصاص دارد. در این بخش اشاره شد= 607; است که آغاز جریان رویکر= 83; به غرب و غربگرایی در کشورهای اسلامی، ناش= 40; از تمایل شدی= 583; آنها به تجدی= 583; عظمت و شکوه گذشتهی جهان اسلام و شکست دادن غرب بود= 607; است.

مسلمانان می= ‏خواستند با استفاده ا= 586; سلاح خود دشم= 606; او را شکست دهند. ولی کم= 05;م قربانی آن سلاح گردیدن= 83; و به صورت مقلد چشم و گوش بسته غرب درآمدند.

نخستین برخورد جامع= 07;ی ایران با تمد= 606; غرب، آغاز جر= 740;ان منظم رویکرد به غرب و نقش عباس میرزا و امیرکبیر در آغاز گسترش روند غربگرا= 40;ی، از مطالب برداشته شده در این فصل است.

بخش سوم: مرحلهی دوم: دوره غربزدگ= 40; در ایران

آغاز مرحلهی غربزدگی در ا= 740;ران را می‏توان زمان انقلاب مشروطیت دانست. انقلا= 576; مشروطه در واقع جنبشی بودند برای کسب حقوق سیا= 587;ی مردم بلکه بر= 575;ی به کرسی نشاندن نظامات و اید= 607;‏های غربی و سوق دادن کشور به سوی ورطه غربزدگی. نظر= 740;ه پردازان غربزدگی در ا= 740;ران خودشان به دل= 575;یل و موردهایی د= 585; مورد شروع غربزدگی در ا= 740;ران می‏پردازنن= د. بعد از شروع ا&#= 1740;ن غربزدگی‏ها در کشور ظهور احزاب و سازمان‏های وابسته به خارج می‏بین= ;یم. این جریان غربزدگی در زمان دورهی رضاخان به او= 580; خود می‏رسد = 8; برای همه مشهور است.

بخش چهارم: مرحله سوم: بازگشت به خو= 740;شتن

در برابر موج غربزدگی قرن نوزدهم جنبش = 583;یگری نیز آغاز گشت که می‏توانی= ;م آن را نهضت بازگشت به اسلام بدانی= 05; و پایه گزارش سید جمالالد= ;ین اسدآبادی بوده است.

عواملی که موجب بازگشت به خویشتن و اسلام گردید= 07;، اولاً پویای= 40; درونی خود مکتب بوده که &#= 1575;ندیشمندانی چون امام خمی= 606;ی، سید جمال، مطهری و شریع= 578;ی را به وجود آورد. به نوبه&s= hy;ی خود نقش بزرگ= 740; در ایجاد آگا= 607;ی در سطح جامعه ایفا نمودند. و با اندیشه®= 0; خویش حرکتی پ= 583;ید آوردند. عامل دوم، گسترش نهضت بازگشت به خویشتن، تسهیلات چاپ= 40; در جهت نشر اندیشه‏های نو بود که خود به عنوان یک فرآورده صنع= 78;ی از غرب به ارمغان آمد. برخی ویژگی‏= 07;ای دیگر جنبش بازگشت به خو= 740;شتن نیز در این بخش گفته شده است.

بخش پنجم: عوامل غربگر= 75;یی

1ـ نقž= 8; عامل تکنولو= 88;ی در گسترش غربگرایی، د= 40;دگاه جامعه شناسا= 06; پیرامون عوامل تحول اجتماعی و فرهنگی نقد نظرات جامعه شناسی غربی=

2ـ اسطورهها&= #1740; برتری غرب یا پرستیژ&= nbsp; &nbs= p; 3ـ استعمار

4ـ کاپیتالیس= ;م &= nbsp; &nbs= p; &= nbsp; &nbs= p; 5 ـ استبداد داخلی

6ـ عوامل داخ = 4;ی گسترش غربگر= 75;یی

نویسنده برا= ی بیان عوامل داخلی گسترش غربگرایی، نخست از نظری= 607; سوروكين استفاده میR= 07;کند.

به نظر نویسن= ;ده انحطاط مسلم= 40;ن و عقب ماندگی شرق قرب فرهن= 711;ی، عدم تجانس در فرهنگ ارزش‏= ;ها و وجود طبقات اشرافی و مرف= 607; و پاسداران ارزش‏های جاهلی، دیگر عوامل داخلی گسترش غربگر= 75;یی هستند.

بخش ششم: مجاž= 5;ی غربگرایی

ما برای مجاری غربگرایی میR= 07;توانیم مجاری انسان= 40; و مکانیکی را از هم تفکیک کنیم.

مجراهای انسانی: روشنفکران وابسته اقلی= 78;‏های مذهبی، فراماسونری= ‏ها، خاورشناسان غربی

مسیونرهای غربی، تکنوکرات و سرمایهدارا= ن وابسته و مستشاران، د= 85; این امر نقش مهمی را ایفا کردند. روزنامه‏ها= ، مجلات، رادی= 08; و تلویزیون، = 587;ینما و فیلم و تئاتر و ابزارها صنع= 78;ی غرب نیز مجار= 740; گسترش مکانی= 05;ی غربگرایی هستند.

بخش هفتم:

به تاریخ گسترش نظام آموزش غربی د= 585; جهان اسلام، خصوصاً ایرا= 06; می‏پردازد.<= /o:p>

آمد و شد هیأ= 8;‏های بازرگانی و س= 740;اسی اروپا و آغاز رابطه آنان ب= 575; دربارهای ای= 85;ان از زمان به رو&#= 1740; کار آمدن صفو= 740;ه توسعه یافت. دربار صفوی ض= 605;ن جنگ‏هایی با دولت عثمانی مفهوم توپ و تفنگ را دریا= 601;ت و متوجه عقب افتادگی ارت= 88; خود شد. و به قدرت جنگی نا= 588;ی از صنعت غرب پ&#= 1740; برد. پس از جنگ «چالدران» ک= 07; بین شاه اسما= 593;یل اول و سلطان سلیم عثمانی در گرفت دربا= 585; ایران متوجه لزوم ساختن اسلحه شد. در زمان شاه طهماسب ب= 585; اثر مراوده ز= 740;اد اروپاییان ب= 75; ایران اسلحه گرم در ایران رواج یافت و ساختن توپ و تفنگ به دست استادان اروپایی که ب= 607; ایران آمده بودند موسوم گردید سپس شا= 607; عباس با کمک براداران شر= 04;ی به تهیه اسلح= 607; جدید و ساختن توپ پرداخت « دكتر نقوي؛ سال1361؛ص 40»

البته چنان ک= ;ه در مقدمه اشاره نمودی= 05; این جریان اقتباس از غر= 576; غیرمنظم بوده، در سطح محدودی صورت گرفت. جریان منظم غربیگر= 40; پس از سال 1828 می= 04;ادی و به دنبال شکست کشور از قدرت‏های استعماری آغاز گردید. پس از شکست نظامی از روس= 740;ه در یک سلسله از جنگ‏های = 8;یران کننده شد، دربار ایران درصدد برآمد برخی شیوه‏ه= ;ای غربیان را در محدودهی امور نظامی و سیستم اداری = 608; آموزشی وارد کنند.

بدین ترتیب بود که مرحله نخست یعنی دوران غربیگ= 85;ی در ایران از زمان فتحعلی شاه آغاز گرد= 740;د و تحت عنوان اصلاحات امی= 85;کبیر به اوج خود رس&#= 1740;د. ابتدا مستشارانی ا= 86; فرانسه به ای= 585;ان دعوت شدند. ای&#= 1606;ان به سرپرستی موسیو گاردا= 06; ، آجودان مخصوص امپراطور فرانسه وارد = 575;یران شدند و به نقشه برداری راهها و معاب= 585; و بنادر و تنظ&#= 1740;م نقشه‏های نظامی و تعلی= 605; سپاهیان و ساختن توپ پرداختند سپ= 87; چند هیأت نظا= 605;ی از طرف دولت انگلیس به ای= 585;ان اعزام شدند ب= 607; تعلیم سپاهی= 75;ن ایران مشغول شدند. در همین زمان برخی از صنایع اروپا= 40;ی مانند چاپخانه و تلگراف نیز ا= 586; غرب اقتباس شد.

نقش عباس میر= ;زا و امیرکبیر د= 585; آغاز گسترش روند غربگرا= 40;ی:

عباس میرزا در آغا= 586; غربگرایی نق= 88; برجستهای داشت. او بوده که با کمک مستشاران خارجی به اصلاح نظام لشکری پرداخ= 78; و برای لباس نظامیان کارخانه ماهوت بافی د= 585; خوی برپا کرد و نیز مطبعه را به وجود آورد و در ترجمه کتب خارجی و تعلی= 605; زبان‏های اروپایی کوش= 40;د. «همان كتاب؛ص 41»<= /p>

پس از عباس م®= 0;رزا، امیرکبیر نق= 88; عمدهای در پ®= 0;شبرد این جریان داشت. امیرکب= 740;ر نه تنها به فرستادن محصول ایران= 40; به اروپا و تأسیس دارالفنون دست زد بلکه مانند عباس م= 740;رزا به ترجمه کتب خراجی نیز اهتمام ورزی= 83;. به کوشش او بود که کتاب̴= 7;هایی از جغرافیای جدید عالم به فارسی ترجمه = 608; منتشر گردید. بدین منظور ا= 605;یرکبیر دارالترجمه تأسیس کرد. در ایران نخستی= 06; روزنامه نیز در دوران صدارت عظمی ا= 605;یرکبیر منتشر شد. «همان كتاب؛= 89; 41»

او «دارالفنون&raqu= o; را در سال 1852م. برای تربیت کادر افسری ارتش تأسیس کرد. و بدین سان نخستین گام را در جهت ورود سیستم آموزشی غرب ب= 607; ایران برداش= 78;. این مرکز «دارالفنون&raqu= o; کانونی برای ورود فرهنگ غربی به ایرا= 606; گردید. در این مدرسه استادان اروپایی به زبان‏های غربی، به ویژ= 607; زبان فرانسه تدریس می‏کر= ;دهاند. کتب درسی عمدتاً وارد شده از غرب و برنامهی درس= ;ی نیز تقلیدی ا= 586; مدارس فرانس= 07; بود و بدین سان فضای حاک= 605; بر این مؤسسه آموزشی نیز ی= 705; فضای غربی بود. افرادی که از این مؤسسه فارغا= ;لتحصیل می‏شدهاند و عمدتاً فرزندان اعی= 75;ن و اشراف و ملاکین و ثروتمندان بودند. همین̴= 7;ها مجرای ورود غربگری در سا= 604;‏های بعدی گردید. حتی بسیاری ا= 586; اینان سردمدار جنب= 88; مشروطه و گسترش دهنده= ;ی غربزدگی مفر= 91; گردیدند. همچ= 606;ین مقدمه اولیه = 580;معیت روشنفکران غربگرا با غربزده را در ایران ایجاد کردند. «همان كتاب؛ص42»

ورود تکنولوژی و صنعت غرب:

از نظž= 5; اقتصادی برخ= 40; نهادهای اقتصادی غرب= 40; مانند بانک د= 585; زمان ناصرال= 83;ین شاه وارد ایر= 575;ن شد، ابتدا در سال 1889م. دولت انگلیسی امت= 40;از بانکی را به دست آورد و با&#= 1606;ک «بانک شاهی ا= 740;ران» را تأسیس کرد. <= o:p>

در سال 1890م. یکی از سرمایهدا= ;ران روسی به نام پالاکوف «بانک استقراضی رو= 87;ی» را در ایران بنیاد نهاد. البته این بانک‏ها به جای این که عامل شکوفای= 40; و رونق اقتصا= 583; کشور باشند و= 587;یلهای برای انتقال ثروت ملی به خارج و چپاول کشور بودند و تأسیس بانک‏= ;ها در واقع نقطه آغاز ادغام اقتصاد کشور در نظام مسلط اقتصادی استعماری غر= 76; بوده است و از همین جهت بود که سید جمال ب&#= 1740;دارگر بزرگ شرق شدی= 583;اً به مخالفت با تأسیس شاخه‏= ;های بانک‏های غربی در جهان اسلام و ایرا= 606; پرداخت.و ندا داد: البنک و البنک و ما ادریک ما النبک « همان كتاب ؛ص 43»=

س&= #1740;د جمال در این زمینه می‏گو= ;ید:

«این چه بلایی است نازل گشته؟ ا= 740;ن چه حالی است پ&#= 1740;دا شده؟ کو آن عزت و رفعت؟ چه شد آن جبروت و عظمت= 567; کجا رفت این مسکنت و بیچا= 585;گی را سبب کدام است؟ آیا می‏&sh= y;توان در وعدهی ال = 7;ی شک کرد؟ آیا م&#= 1740;‏توان از رحمت الهی مأیوس شد؟ نستجیر بالل= 07;. پس چه باید کرد؟ سبب را کجا پیدا کنی= 605;؟ علت را از کجا تفحص کرد، و از کجا جویا شویم جز این که بگوییم: آن الله یغیر ما بقوم و اما با انفسهم

(آزاد ارمکی، 1380؛ص174)

<= /span>

دž= 5; همین دوره تج= 607;یزات و تکنیک‏های مخابراتی نی= 86; از غرب وارد گردید، البت= 07; در این کار نی&#= 1586; اهداف استعماری قدرت‏های غربی و فشار آنان تأثیر داشته است.

پس از آن که هندوستان به صورت مستعمر= 07; انگلیس درآم= 83; و حکومت انگل= 740;س برای برقرار= 40; یک وسیله ارتبا= 91;ی سریع بین انگ= 604;یس و هند درصدد کشیدن سیم تلگراف بین د= 608; کشور برآمد و به اقتضای ای= 606; مصلحت استعماری به ترتیب در سال&sh= y;‏های 1862، 1865 و 1872 ایران را مجبور ساخ= 578; که معاهدهی تلگرافی مربوطه را امضا کند.

دولت ایران مجبور شد که امتیاز ساخت= 06; و استفاده از تلگراف بین جلفا و تهران را که دنباله خط تلگرافی لندن، تورن، ورشو، ادسا، تفلیس، جلفا بود به شرکت سهامی تلگرا= 01;ی هند و اروپا واگذارد و به موجب معاهده پانزده اوت 1901 دولت ایران متعهد گردید که به راهنما= 740; انگلیس‏ها و به حساب قرضه&sh= y;‏هایی که از انگلیس دریافت می‏د= ;اشت به تکمیل خط تهران ـ بوشه= 585; خط تلگرافی بلوچستان را که از یزد و کرمان می‏گذ= ;شت و به متصرفات انگلیسی در هند وصل می‏ž= 8;د احداث کند.

این نشان می‏= ;دهد که در این سال&s= hy;‏ها بسیاری از نقاط کشور تح= 578; پوشش خطوط ارتباطی جدی= 83; قرار گرفته بود. البته اقتباسات مزبور از سوی دربار، آگاهانه انجام نگرفت= 07; بلکه بیشتر ا= 586; ناحیه استعمارگرا = 6; تحمیل گردید. سپس چون دربا= 585; قاجار متوجه شد که این گونه اقداما= 78; برایش سودمن= 83; است از آن پشت&#= 1740;بانی کرد. نقدی برا&#= 1740; معتبر کردن سخن خود و تأی&#= 1740;د آن سخن سرد لرد کرزن را م&#= 1740;‏آورد.

لرد کرزن می‏= ;نویسد:

&nb= sp;

«به دنبال شرح ای= 606; ارتباط تلگرافی در ا= 740;ران طول نکشید که رشته‏های فرعی تلگراف به اطراف مملکت نیز کش= 740;ده شد و اغلب نواحی دوردس= 78; ایران با مرک= 586; مربوط گردید = 608; از آن پس مرکز قادر شد به سرعت احکام خود را به اطراف و نواح= 740; کشور وسیع ای= 585;ان برساند... و یاغ= ی‏ها مجال آن نداشتند که علم یاغیگری بر پا دارند ز&#= 1740;را به سرعت از مرکز برای سرکوبی آنها = 606;یرو فرستاده می‏= ;شد». «دكتر نقوي؛1361؛ 44»<= /p>

ای= 06; نشان می‏دهد که حتی این اقدام مفید ن= 740;ز ناشی از انگی= 586;ه رفاه مردم نبوده بلکه ب= 740;شتر با انگیزه تق= 608;یت موقعیت استعمار و استبداد همراه بوده است.

بدین سان می‏= ;بینیم که گرچه هر کشور بنا به اوضاع تاریخ= 40; و جغرافیایی = 608; حوادث گوناگون شرا= 40;ط ویژهای داشته است، د= 585; عین حال در ای&#= 1580;اد و گسترش غربگرایی در جهان اسلام اعم از امپراطوری عثمانی و ایر= 575;ن و مصر و سایر کشورها تشاب= 07; شگرفی به چشم می‏خورد. در تمامی این موارد غربگر= 75;یی را زمامدارا= 06; با اقتباس شی= 608;ه‏های نظامی از غرب آغاز کردند و به دنبال آن اصلاحات ادا= 85;ی و آموزشی صور= 578; گرفت و صنعت و فرآورده‏ها= ی صنعتی وارد گردید و سپس کمکم این جر®= 0;ان منجر به ظهور طبقه جدید تح= 589;یل کرده غرب و بوروکراسی ش= 83; که با راه و رسم غربیان خ= 608; گرفته بود چنانکه دیدی= 05; در اکثر موار= 583; غربیگری ابتدائاً نا= 88;ی از دلبستگی ب= 607; غرب نبود بلک= 607; انگیزه اصلی غرب ستیزی و تقویت بنیه نظامی کشوره= 75;ی مسلمان به منظور رویار= 08;یی با غرب بوده است ولی نسلی که وارث نتای= 580; این جریان بو= 583; به غرب دلبست= 711;ی جدی پیدا کرد در مقابل آن خ&#= 1740;ره شده بود و موجب آن شد که غربگرایی به غربزدگی بیا= 06;جامد و به جای غرب ستیزی و اسلا= 605; خواهی، اینک غرب خواهی و اسلام ستیزی انگیزه عمده تقلید و اقتباس گردی= 83;.

علل و ماهیت غربزدگی

دž= 5; دوره اول روی= 705;رد به غرب به طور آگاهانه سطح دولت صورت گرفته است و نهادهای اجتماعی و فرهنگی و تود= 607; مردم به آن بی&#= 1711;انه بودند وی در دوره دوم «غربگرایی» تبدیل به غربزدگی گرد= 40;د و طرز تفکر زندگی اجتما= 93;ی مردم را دستخوش تحول ساخت. این دورهای است که در آن نسل جدید تحصیل کرده در دانشگاه‏ها= ی جدید و پرورش &#= 1740;افته فرهنگ و آموز= 588; باختر با کمک استعمارگرا = 6; خارجی زمام امور را به دست گرفت. چنانچه یادآ= 08;ر شدیم در دوره اول نظام آموزشی جدید از غرب اقتبا= 587; گردید و جوانان به اروپا اعزام شدند در دوره دوم همین جوا= 606;‏ها به عنوان دیو= 575;ن سالارها و نخبگان و روشنفکران ق= 83; علم کردند و قدرت سیاسی م= 583;یریت اقتصادی و اداری و فعال= 740;ت فرهنگی و ... در انحصار خود قرار دادند. آنها چون برا= 740; بکار بردن ای= 606; روش‏ها و اداره نهاده= 75;ی جدید نیاز به نیروی ماهر انسانی داشتند متکی به اقلیت به ناچیزی شدند که در غرب دوره‏های آموزشی را گذرانده و حداقل به یک زبان خارجی مسلط بود و لذا کارهای کشوری در انحصار همین = 578;یپ قرار گرفت. ای&#= 1606; اقلیت کاردانان و روشنفکران ب= 07; صورت اشراف نوپای جامعه درآمدند.

دکتر نقوی می= ;‏نویسد:

«عدهای مزبور که قدر= 578; را به دست گرفتند کسان= 40; بودند که از طبقهی بالا برخاسته، در خارج درسی خوانده، از فرهنگ خویش ب= 585;یده و با احساسات عمیق مردم خو= 583; کاملاً ناآشنا بوده = 608; به قول لیویس در «برج عاج» به سر می‏برž= 3;هاند. اینها در مقابل فرهنگ = 608; تمدن غرب کاملاً خیره = 608; مبهوت و از خود بی خود شده بودند. حالت آنها همانند حالت = 740;ک جوان تازه کا= 585; ناپخته بود ک= 607; کسی از فلسفه کانت و هگل و افلاطون و ارسطو آگاهی = 662;یدا کند و چنان خی&#= 1586; شود که توانا= 740;ی اندیشیدن را از دست بدهد. برداشت اینا= 06; از فرهنگ و تمدن غرب نیز بسیار سطحی بوده و فقط ظواهر و شکل̴= 7;ها و مدها و مصطلحات و ژس= 578;‏های غربیان را اقتباس می‏ک= ;ردهاند ولی هیچگاه به روح تمدن غرب و رمز موفقیت باخت= 85; زمین دست نیا= 601;تند. این غربزده‏= ;ها چون از فرهنگ و تمدن خودشا= 606; بریده بودند به صورت آدمک&sh= y;‏های بیشعور و بی= ریشه در می‏آمدند که نه از فرهنگ خود بهرهای داشتند و نه از فرهنگ غرب= 740;‏ها و کمتر قادر بودند به ابتکارها و خلاقیت‏ها دست زنند یا زایش و پویش فکری داشته باشند اینان همانند قطرا= 78;ی بودند که از جوششگاه خود = 740;عنی ابرها جدا شد= 607; و به جای اینک&#= 1607; در آغوش دریا و یا زمینی حاصلخیز بیف= 78;ند در یک کویر سوزان افتاد= 07; و محکوم به نابودیاند»= ( همان كتاب ؛ص 62= )

با ای = 6; حال ما می‏ب®= 0;نیم که نسل غربزد= 607; در معرض خطر جدی متلاشی شدن شخصیت قرار داشت چو= 606; از یک سو با اقتباس یک مش= 578; ظواهر و تجمل= 575;ت مادی غربی، خود را از هر گونه مسئولی= 78; سنتی رها شده احساس می‏کر= ;د بدون این که بار مسئولیت= ;های نوینی را که خود غربی‏ها حس می‏کنند احساس کرده باشد.

غربزدگان معتقد بودند که شرقی‏ها خودشان نمی‏= ;توانند تمدن بسازنن= 83; و باید برای متمدن شدن ابزارها و قالب‏ها و اž= 5;زش‏های غربی را بپذی= 585;ند. در نظر اینها فقط یک نوع فرهنگ و تمدن در جهان وجود داشت و آن نیز تمدن و فرهنگ غربی بود ولی اینها فرامو= 88; کردند که وقت= 740; فرهنگ مسلمانان در اوج بوده است و ابن خلدون ع&#= 1604;م جامعه شناسی را پایهگذار= ;ی می‏کرده است غربی‏ها اباطیل و اسا= 591;یری چون «شانسون دورولان» داشتند و ادب= 740;اتشان این بود که کاروان‏های زیارتی مسیح= 40; آواز کوچه با= 594;ی بخوانند.

غربزدگان چنان گمان می= 207;کردهاند که با وارد کردن اندیشه = 608; اخلاق و نظام ارزش‏ها و تکنولوژی غر= 76; یک معجزه «باباطاهر مآبانه» رخ خواهد داد و کشورهای اسلامی از قر= 606; دوازدهم یک مرتبه در قرن بیستم گام می= 207;نهند.

برداشت و طرز تفکر آنها عی= 606;اً همانند طرز تفکر پطر کبی= 585; تزار روسیه بود که در هنگام تحصیل در هلند در فکر بوده است که چرا ملت او عقب افتاده است و ناگهان کشف کرده است که علت العلل &#= 1579;روت و قدرت و پیشر&#= 1601;ت هلند این است که مردان هلن= 583;ی آدم‏های مرتبیاند که صبح به صبح رئ&#= 1740;سهایشان را با تیغ چپه تراشی می‏کن= ;ند. و به نظافت خود خیلی اهم= 740;ت می‏دهند. <= /p>

دکتر علی شری= ;عتی در این مورد م&#= 1740;‏گوید:

&nb= sp;

«نهضت آغاز شد پاسبان‏ه= ;ا مسلح به قیچی سلمانی در کوچه‏ها و خ®= 0;ابان‏ها به دنبال ریش= 608;های فراری می‏دو= ;یدند آتش انقلاب ر= 740;شهدار ضد ریش در سراسر کشور برافروخته ش= 83; و ریش‏ها ریž= 8;هکنی گشتند ولی هی= 670; دگرگونی و پی= 588;رفتی حاصل نگردید = 608; عقب ماندگی ملت روسیه جبران نگشت فقط پولی از ملت فقیر نصی= 576; کمپانی‏های هلندی سازند= 07; تیغ ریش تراش= 740; شد و بس، والسلام نعم= 78; تمام» « همان كتاب ؛ص 63»

دوره غربزدگ= ی در ایران

آغاز مرحله= ;ی «غربزدگی» ر= 75; در ایران می‏&sh= y;توان زمان انقلاب مشروطیت دانست.

ایجاد «دارالفنون&raqu= o; و دیگر مؤسسا= 578; آموزشی نسلی را که در فضای فرهنگ و اندی= 588;هی غربی زندگی کرده بود به بار آورد این= 575;ن عوامل و مجراهای گسترش غربزد= 11;ی در ایران گرد= 740;دند. برخی عوامل د= 740;گر که منجر به پی&#= 1583;ایش گرایش‏های غربی در عده= 5;ی گردید عبارت بود از نوشته&sh= y;‏های نمایندگان ا= 40;ران که به اروپا م&#= 1740;‏رفتند و در مقابل فرهنگ آن دیا= 585; دچار احساس خ= 605;یدگی می‏گشتهان&#= 1583;. از این دسته از مکتوبات م= 740;توان به «خاطرات اعتمادالسلŸ= 1;نه» و «امین الدوله» و نوشته‏ها= 740; «آجودان باش= 40;» خسروم= ;یرزا و میرزا صالح شیرازی را نا= 605; برد.

سفرنامه‏ه= 575;یی که اروپاییا= 06; و نمایندگان آنان در ایرا= 606; تهیه کردند د= 585; آن به طور ضمن&#= 1740; شرایط ایران را با اوضاع اروپا مورد مقایسه قرار دادهاند، مجرای دیگر گسترش دلبست= 11;ی به غرب بوده است، از آن جمله می‏توا= ;ن از «تاریخ مختصر ایران&raq= uo; نوشتهی سی ـ ار ـ مارنام و «تاریخ ایرا= 06;» نوشتهی سرجان ملکم و غیره نام برد. تمام این عوامل عدهای از ایرانیان را دلبسته غر= 576; ساخت و همین افراد بودند که رهبری سیا= 587;ی انقلاب مشروطه را به دست گرفتند و به نام مشروط= 607; غربزدگی را ب= 607; کرسی نشاندن= 83;.

این دسته از غرب زده آن گردانندگان اصلی و ناپید= 575;ی جنبش، اهداف اصلی خویش را پنهان ساختن= 83; و «مشروطه» و محدود ساختن = 575;ختیارات شاه را هدف اصلی خود قلمداد کردن= 83; و از این طریق حمایت روحان= 40;ون و مردم را نیز جلب نمودند. «&#= 1575;نقلاب مشروطه» که ب= 607; بهانهی به دست آوردن حقوق مشروع س= 740;اسی و مشروطه خوا= 607;ی آغاز گردید و تحت این عنوا= 606; توانست پشتی= 76;انی علما و توده مسلمانان ای= 85;ان را جلب کند در واقع جنبشی بود، نه برای کسب حقوق سیا= 587;ی مردم، بلکه برای به کرسی نشاندن نظامات و اید= 607;‏های غربی و سوق دادن کشور به سوی ورطه غربزدگی. اکث= 585; سرمداران مشروطه کسان= 40; بودند که شدی= 583;اً به غرب دلبست= 607; و یا به محافل استعماری وابسته بوده= ;اند. برخی از آنان با مأموریتی = 608;یژه از روسیه تزا= 585;ی آمدند و برخی دیگر در محاف= 604; فراماسونری عضویت داشتن= 83;.

نظریه پردازان غربزدگی در ا= 740;ران

اید= 607;ئولوگ‏هاš= 8; نظریه سازان عمده مشروطی= 78; اکثراً غربزده و یا از طبقه اعیا= 606; بودند. غربزد= 711;ی این «الدوله= ;‏ها» تا حدی بوده است که کلمات عادی فارسی ر= 575; به کار نمی‏= 6;ردهاند. به عنوان مثا= 604; یکی از این غربزده‏های نظریه پرداز مشارالدوله است که در رساله «یک کل= 605;ه» وی این امر به وضوح دیده می= 207;شود.

«چندی اوقات خود را به تحقیق اصو= 604; قوانین فرانسه صرف کردم و دیدم آن کودها (مقصود کلمه®= 0; فرنگی code= است) در نزž= 3; اهالی فرانس= 07; کتاب شرعی محسوب می‏شو= 83;» ( همان كتاب؛ص 7= 8)

دومین ایده= ;ئولوگ مشروطه که وابستگی‏ها= ی عمیق با محاف= 604; امپریالیست®= 0; داشت میرزا ملکم خان ارمني است. ملکم خان را م&#= 1740;‏توان تئوريستن و بارزترین چهره این غربزدگان وابسته دانس= 78;. او پس از تحصيل در ارو= 662;ا و مراجعت به ا&#= 1740;ران در تهران «فراموشخان = 7;» را تأسیس کرد که شاخهای اž= 6; فراماسونری معروف جهانی بود. او برای ترویج ایده‏= ;های غربی روزنام= 07;ی قانون را منتشر کرد.

میرزا ملکم خان البته زی= 585;کتر از افرادی مانند آخوندزاده بود و خودش می&#= 8207;نویسد:

&nb= sp;

«در اروپا که بود= 605; سیستم‏های اجتماعی و سی= 575;سی خوب را مطالع= 607; می‏کردم و ب= 5; اصول مذاهب گوناگون دنی= 75;ی نصرانی و همچ= 606;ین تشکیلات سری فراماسونری آشنا گردیدم. طرحی ریختم ک= 607; عقل و سیاست مغرب را با خرد و دیانت مشرق به هم آم&#= 1740;زم. چنین دانستم که تغییر ایر= 575;ن به صورت اروپ= 575; کوشش بیفاید= ;های است. از این رو فکر ترقی ماد= 740; را در لفافه د&#= 1740;ن عرضه داشتم ت= 575; هموطنانم آن معانی را نیک دریابند. دوستان و مرد= 605; معتبری را دعوت کردم که در محفل خصوص= 740; از لزوم پیرا= 740;شگری اسلام سخن راندم و به شرافت معنوی = 608; جوهری آدمی توسل جستم» « همان كتاب ؛ص 79= »

البته مطرح شدن مسائل اسلامی به وس= 740;لهی این مسیحی زاده، جز تزو= 740;ر چیزی نبود و در لفافه آن او مبلغ غربزدگی محض بود و حتی ابت&#= 1705;ار و تشخیص را در پیروی از غرب جایز نمی‏دا= ;نسته است. دکتر نقو&#= 1740; برای تأیید حرف خودش به کتاب «فکر آزادی» فرید= 08;ن آدمیت مراجع= 07; می‏کند آنجا ملکم خان می‏&sh= y;گوید: «در اخذ اصول تمدن جدید و مبانی ترقی عقلی و فکری حق نداریم درصدد اخترا= 93; باشیم بلکه ب= 575;ید از فرنگی سرم= 588;ق بگیریم و در جمیع صنایع ا= 586; باروت گرفته تا کفش دوزی محتاج سرمشق بوده و هستیم&ra= quo;

بدین سان ملکم خان راه نجات را تنها در پیروی بی = 2;ید و شرط از غرب و اقتباس نظام فرهنگی آنان = 605;ی‏داند و برای تحقق ا&#= 1740;ن هدف (غربزدگی فرهنگی) چنین توجیهی دارد:

&nb= sp;

اولاً باید = 740;ک هیأت صد نفری از .... متخصصین خارجی به ایر= 575;ن خواست و زرادخانه و تشکیلات دول= 78;ی را به آنها سپرد. ثانیاً هزاران نفر شاگرد به فرنگستان فرستاد که تح= 589;یل علوم و فنون جدید کنند و آدم شوند... ثالثاً پای کمپانی‏های خارجی را بای= 583; به ایران باز کرد و اعطای امتیازات اقتصادی سرم= 75;یه‏های خارجی را در ا&#= 1740;ران بکار انداخت.

دکتر نقوی، بررسی عقاید = 608; نظرات غربزدگان ای= 85;انی خصوصاً ملکم خان که در رأس آنها قرار دارد می‏خوا= ;هد این را بیان کند که ایران= 740;ان نخست خودشان مشتاق غربگر= 75;یی بودند. او برا&#= 1740; مستند کردن و مورد تأیید قرار دادن سخ= 606; خودش علاوه ب= 585; آوردن سخنان ملکم خان، از نظریه سوروک= 40;ن استفاده می‏= ;کند.

&nb= sp;

«سوروکین ک= 07; یکی از برجستهتر= ;ین جامعهشناسا= ن معاصر است و ط&#= 1740; نظریه معروف «تحول دورن ذاتی» معتقد به این است که در تحولات اجتماعی و فرهنگی عوام= 04; خارجی نقش تع= 740;ین کنندهای ندارد. بلکه در «تحول» در ذات هر جامعه است و بیشتر متأثر از عوامل داخلی = 605;ی‏باشد. سوروکین در کتاب بزرگ خو= 583; «پویا شناسی اجتماعی فرهنگی» تأک= 40;د دارد عواملی که جامعه را دگرگون می‏س= 75;زند. «برون ـ ذاتی&ra= quo; نیستند بلکه «درون ـ ذاتی&ra= quo; اند و از مزاج و سرشت و شرای&#= 1591; و اوضاع خود آن جامعه سرچشمه می‏گ= ;یرند. چنانچه زمین= 07;ی داخلی فراهم گردد، حتی اگ= 585; هیچ عامل خار= 580;ی وجود نداشته باشد باز هم نظام فرهنگی = 608; اجتماعی متحول خواهد شد و اگر زمین&#= 1607; داخلی فراهم نباشد هیچ عامل خارجی و تحمیلی قادر به تغییر شرا= 740;ط جامعه نیست.

ط&= #1576;ق نظر سوروکین انگیزه‏های خارجی یا عوامل تحمیل= 40; فقط می‏توان= ;ند این جریان را تسریح نماین= 83; یا از سرعت آن بکاهند ولی قادر به تغیی= 585; جهت آن نیستن= 583;. « همان كتاب ؛ص 142»

دکت= 585; نقوی علاوه ب= 585; نقش‏های نفوذی چون تکنولوژی و عوامل تحمیل= 40; مانند استعمار، عامل عمده داخلی را «رکود و جمود فکری و فرهنگ= 740; جامعه» بوده است.

جریان غربزدگی در زمان رضاخان

در دسامبر 1925 رضا خان به وسیله پارلمان مشروطه به عنوان شاه جد= 740;د انتخاب گردی= 83;. وی که به کمک قدرت غربی به ویژه انگلیس روی کار آمد، کلیه مساعی خ= 608;یش را برای بسط غربزدگی و نفوذ استعمارگرا = 6; بیگانه بست. سال‏های قدرت و حکومت نسبی یا مطلق رضاخان که از دوران سلطنت = 608;ی پنج سال طولا= 606;یتر است در تاریخ گسترش غربزد= 11;ی در ایران مرحلهی نوین= ;ی محسوب می‏شو= ;د. در این دوره جریان غربزد= 11;ی که از زمان مشروطیت آغا= 86; شده بود به نت&#= 1740;جه طبیعی خود رس= 740;د و رضاخان کشو= 585; را به سوی اروپایی مآب= 40; و وابستگی اقتصادی و سی= 575;سی به امپریالی= 87;م برد که البته در زمان پسرش به اوج رسید. مقارن با هما= 606; زمانی که مصط= 601;ی کمال در ترکی= 607; مشغول اجرای = 587;یاست‏های غربگرایانه بوده است در ا&#= 1740;ران نیز قدرت‏ها= ;ی استعماری به وسیلهی رضاخان درصد= 83; پیاده کردن همان برنامه= ;‏ها برآمدند، با = 575;ین تفاوت که در ا&#= 1740;ن جا به خاطر نی&#= 1585;ومند بودن عناصر اسلامی نتوانست به اندازه آتاترک پیش رود.

اقدامات رضا خان در جهت ای&#= 1580;اد یک بوروکراس= 40; غربگرا از سا= 604; 1921 میلادی آغاز شد. یعنی همان وقتی که یک مدرسه آموزش= 40; حقوق با اسات= 740;د فرانسوی به منظور تربیت کادر برای وزارت دادگس= 78;ری تأسیس گردید. رضاخان با همين هدف جری= 575;ن اعزام ایران= 40;ان را به کشورها= 740; اروپا تقویت کرد.

در این گونه مسائل رضاخا= 06; از کمال آتاتورک تقل= 40;د کرده است. رضاخان در انجام مأمور= 40;ت استعماری خو= 40;ش به اسلامزدا= ;یی کشور پرداخت = 608; تضييقات شدی= 83;ی برای روحانی= 08;ن و مدرسه‏های دینی به وجود آورد و در صدد برآمد چادره= 75;ی زنان و عمامه&sh= y;‏های روحانیون را بردارد که البته در این مورد علیرغم اعمال قدرت، به خاطر نیرو= 605;ند بودن عناصر اسلام در ایر= 575;ن به سختی شکست خورد. در مؤسسات عالی آموزش مختلط پسران و دختران معمو= 04; گردید.

برای تضعیف اسلام و از بی&#= 1606; بردن پایگاه روحانیون، رضاخان درصد= 83; برآمد ایدئو= 04;وژی نوینی را که بر پایه «ناس= 740;ونالیسم افراطی و شاه دوستی» استوار بود ا= 586; طریق مطبوعا= 78; و رسانه‏های گروهی و تمام= 740; امکانات موجود تبلیغ= 75;تی در میان مردم پخش کنند. جسد پوسیده کورش= ;‏ها و داریوش‏ها را به زور از گور بیرون کش= 740;دند تا ایرانیان به جای اسلام به گذشته موهوم و اساط= 740;ری خود ببالند.

برخی از اقدامات به ظاهر مثبت هم که رضاخان انجام داد مانند توسعه خطوط راهآهن= ;، خطوط تلگراف = 608; تلفن، اصلاح طرق ارتباط و &#= 1575;صلاح ارتش و قوای انتظامی در واقع نه برای رفاه حال ملت= 548; که به منظور تثبیت پایه‏= ;های قدرت خویش و خدمت به مناف= 593; استعمار بود.

مرحله سوم: بازگشت به خو= 740;شتن

اž= 6; آغاز قرن نوزدهم تا پا= 740;ان آن، غربی‏ها چنین می‏پند= ;اشتهاند که دوره شکوف= 575;یی اسلام برای ه= 605;یشه سپری شده و فرهنگ اسلام در برابر یور= 588; طرز تفکر غرب تاب نیاورده در حال از هم پاشیدن است و= 604;ی اینان ـ چنانکه خاورشناسی معروف «گب» خاطرنشان سازد ـ دینام= 740;سم و پویایی درو= 606;ی اسلام را ناد= 740;ده گرفته بودند.

در برابر موج غربزدگی قرن نوزدهم جنبش = 583;یگری نیز آغاز گشت که می‏توانی= ;م آن را نهضت بازگشت به اسلام بنامی= 05; و پایه گزارش سید جمالالد= ;ین اسدآبادی بوده است.

عواملی که موجب بازگشت به اسلام گرد= 740;ده اولاً پویای= 40; درونی خود مکتب بوده و ثانیاً تسهی= 04;ات چاپی در جهت نشر اندیشه‏= ;های نو بود که خود به عنوان یک فرآورده صنع= 78;ی، از غرب به ارمغان آمد. ی&#= 1705;ی دیگر از علل سپری شدن دور= 607; غربگرایی مطلق، عدم موفقیت نهادهای غرب= 40; در نتیجه ناسازگاری آنها با مذاق شرق و فساد عاملین غرب بوده است و ای&#= 1606;که نهادهایی که غرب به آنها م&#= 1740;‏بالید مانند نظام دموکراسی احزاب و مشروطه و نظا= 605; فرهنگی و آموزشی هنگا= 05; به شرق وارد گشت به ابتذا= 604; کشیده شد.در ا&#= 1740;ن مقال، تئوری= 87;تین‏های موج نوین اسل= 575;می اصرار ورزید= 06;د که فقط در تکنولوژی و دانش و دستاوردهای مثبت تمدن غر= 576; آن هم آگاهان= 607; و با تشخیص و نه کورکوران= 07; اقتباس صورت = 711;یرد. ولی نظام ارز= 588;‏ها و مکتب و ایدئ&#= 1608;لوژی غربی‏ها بای= ;د قاطعانه کنا= 85; زده شود.

نتیجه و نقد کتاب

نخس= 578;ین تماس‏هایی که بین ایران &#= 1608; دولت‏های اروپایی حاص= 04; شد به دنبال ارتباط‏های اقتصادی و بازرگانی به منظور حصول مطامع استعماری و امپریالیست®= 0; غرب بود. ایرا&#= 1606; دروازه سرزم= 40;ن حاصلخیز هند بود و خودش نی&#= 1586; سرشار از منابع طبیعی بوده، همین نکته قدرت‏ه= ;ای استعماری اروپا را واداشت تا درصدد ایجاد رابطه با ایر= 575;ن برآیند و انواع سیاست تجاوزکاران = 7; اقتصادی و استعماری غر= 76; به طور غیرمس= 578;قیم از دو جهت در ا&= #1740;جاد غربگرایی کم= 05; کرد.

1ـ نخست این ک= 07; بدین سان دستگاه مقامات ایرا= 06; متوجه آسیب پ= 584;یری خود و برتری غرب از تکنولوژی و اقتصاد شدند = 608; بیشتر دربار= 07; غرب کنجکاو شدند.

2ـ ثانیاً چو = 6; همین سیاست‏= ;های تجاوزکاران = 7; بود که مقاما= 578; ایران را مجبور ساخت ب= 607; طور جدی به چارهاندیشی بپردازند و ب= 607; این نتیجه برسند که تنه= 575; راه شکست داد= 606; غرب و حفظ موج&#= 1608;دیت کشور در براب= 585; این نوع تجاوزات تقو= 40;ت ارتش از طریق وارد ساختن ساز و برگ و ابزار و شیوه= 207;های غربی است. به طور پراکنده در ایران جری= 575;ن اقتباس از غر= 576; از دوران شاه اسماعیل و شا= 607; عباس صفوی آغاز گردیده بود ولی دوره&sh= y;ی منظم آن پس از شکست‏های پی= ;درپی ایران از روس= 740;ه و از زمان فتحعلی شاه قاجار شروع ش= 583; و تا مشروطه ادامه یافت و از مشروطه به بعد مرحله دو= 605; یعنی دوران غربزدگی آغا= 86; گردید که در زمان رضاخان = 608; محمدرضاخان به اوج خود رس&#= 1740;د و از این پس جنبش بازگشت به خویشتن که از سال 1342 و با ماجرای 15 خرداد تشدید شده بود، تدر= 740;جاً به مرحله پیر= 608;زی نزدیک می‏شد= ;.

از جمله افرادی که در گسترش غربگر= 75;یی نقش برجستها= ;ی داشتند عباس = 605;یرزا و امیرکبیر بودند. عباس م&#= 1740;رزا علاوه بر اصلاح نظام لشكري در ترجمه کتب خا= 585;جی و تعلیم زبان&sh= y;‏های اروپایی کوش= 40;د. از طرفی هم ام&#= 1740;رکبیر نه تنها به فرستادن محصلان ایرا= 06;ی به اروپا و تأسیس دارالفنون دست زد بلکه مانند عباس م= 740;رزا به ترجمه کتب خارجی نیز اه= 578;مام ورزید.

دارالفنون امیرکبیر در = 575;یران کانونی بود ک= 607; فرهنگ غربگر= 75;یی را رواج می‏ž= 3;اد.

در ایران نخستین روزنامه رسم= 40; هم در زمان صدارت امیرک= 76;یر و با نام وقای&#= 1593;الاتفاقیه منتشر شد.

دکتر نقوی در کتابش بعد از نقش امیرکبی= 85; و عباس میرزا= 548; ورود صنعت و تکنولوژی غر= 76; را عامل دیگر غربگرایی میR= 07;داند. او می‏گوید:=

&nb= sp;

«بدین سان می‏بینی= ;م که در چگونگی شروع جریان غربیگری در ا= 740;ران نیز همان وضع= 740; که در امپراطوری عثمانی مشاهده می‏ش= ;د تکرار گردید. نخست تکنولو= 88;ی جنگی اقتباس گردید و سپس نظام آموزشی = 600; ادارای و تکنولوژی ـ و فرآورده‏ها= ی صنعتی غرب وارد شد. انگی&#= 1586;ه رویکرد به غر= 576; در ایران نیز مانند ترکیه تقویت بنیه نظامی کشور ب= 607; منظور رویار= 08;یی با غرب و نهای&#= 1578;اً غرب ستیزی بوده است نه دلبستگی به غرب» «نقوی، 1361، ص 45»

در دوره اول روی= 705;رد به غرب آگاهانه و در سطح دولت صور= 578; گرفته است و نهادهای اجتماعی و فرهنگی و تود= 607;ی مردم با آن بی&#= 1711;انه بودند ولی در دوره دوم «غربگرایی» تبدیل به «غربزدگی» گردید و طرز تفکر و زندگی اجتماعی مرد= 05; را دستخوش تحول ساخت. یع&#= 1606;ی در این دوره طوری شده بود که مردم، روشنفکران و درباریان به جای غرب ستیز= 740; مرحله اول غر= 576; دوستی و اسلا= 605; ستیزی را مبن= 575;ی کار خود قرار دادند.

آغاز مرحله&#= 1740; غربزدگی را د= 585; ایران می‏تو= ;ان انقلاب مشرو= 91;یت دانست. ایجاد دارالفنون، سفرنامه‏ها®= 0;ی که اروپاییا= 06; و نمایندگان آنان در ایرا= 606; تهیه می‏کرد= ;ند و موجب دلبست= 711;ی به غرب می‏شد= 606;د و انجمن‏های سری و مشروطه&sh= y;طلبان غربزده، همه = 608; همه عواملی بودند که غربزدگی را د= 585; ایران تشدید = 605;ی‏کردند.

مشروطه خواهان غربزده، مانند ملکم خان، طالبوف = 608; آخوندزاده تلاش‏های شد= ;یدی را برای ست نمودن مبانی اسلامی جامع= 07; و ترویج غربزدگی مفر= 91; به کار انداختند و تنها کارشان بازگویی اند= 40;شه غربیان، تما= 05; هم و غمشان بر&#= 1740;دن ایرانیان از اسلام و فرهن= 711; سنتی خود و پی&#= 1608;ند دادن آن با غرب بوده است.

دکتر نقوی در حالیکه در کتاب خودش ای= 585;ان بعد از مرحله غربگرایی را دلبسته و شیف= 578;ه غرب توصیف و تحلیل می‏کن= ;د و مفهوم کلی از آن در ذهن مخاطب و خواننده کتابش ایجاد = 605;ی‏کند اما در جایی هم به این نکته متناقض اشاره می‏کن= ;د که درباریان قاجار و پهلو= 740; بعد از مشروط= 607; به جای این که دلبسته غرب باشند، وابسته غرب بودند. طوری که حتی خودش برای توصیف آ= 606; از نوکر و چاکر استفاد= 07; می‏کند.

&nb= sp;

«... در ا&= #1740;ن گونه مسائل رضاخان از کمال آتاترک تقلید کرده ا= 587;ت به عنوان یک «غربزده» هر دو برنامه مشابهی را پی= 575;ده می‏کردهان&#= 1583; ولی فرق میان کمال آتاتور= 05; و رضاخان این بوده که آتاترک دلبسته غرب بود و رضاخان وابسته آن. کمال آتاترک علیرغم تمام خودباختگیه= ایش لااقل علاقه= ;ای هم به ملت و وطن خود داشت ولی رضاخان تمام هم و غمش معطوف به اعمال خودخواهی‏ه= ا در قبال هموطنانش و چاکری بیگان= 11;ان بود». «دکتر نقوی، 1361، ص 124)

از نقدهای مثبت= 40; که بر کتاب دکتر نقوی وارد است، مستند بودن مطالب گفته شدهاش است. ی= 05;ی از خصوصیات خوب دکتر نقو= 740; در این کتاب ا&#= 1740;ن است که سعی کرده همیشه برای بیان خودش سند بیا= 608;رد. به عنوان مثا= 604; او در این زمی&#= 1606;ه از نظریه سوروکین، کتاب فریدون آدمیت و سخن برد کرزن و ... استفاده کرد= 07; است.

«جسده= ای پوسیده کورش= ;‏ها و دارویوش‏ه= ;ا را به زور از گور بیرون کش= 740;دند تا ایرانیان به جای اسلام به گذشته موهوم و اساط= 740;ری خود ببالند»

(دکترš= 8; نقوی، سال 1361؛ص= ; 86)

جمله بالا یک= ;ی از گفته‏های دکتر نقوی است. نویسنده در این کتاب سعی کرده است که هویت اصلی ایران را به اسلام برسانند. او در کل کتابش تجدد و غربگر= 575;یی را که روشنفکران و درباریان ما بدان دلبسته بودند در مقابل اسلام = 608; فرهنگ اسلام قرار می‏دهد و برای غرب ست&#= 1740;زی، اسلام دوستی را بیان می‏ª= 5;ند و در مقابل دوستی دوره غربزدگی، از واژه اسلام س= 578;یزی سخن می‏گوید= ;. این که نویسن= 583;ه در جملهی فوق، بیرون ک= 588;یدن جسدهای کورش= ;‏ها و داریوش‏ها را «به جای اسلام» می‏د= 75;ند مبین این است که او هویت ای&#= 1585;انی را اسلام می‏&sh= y;داند که «ایران باستان و کوروش‏ها» و «تجدد و غربگرایی» د= 85; مقابل آن هستند.

در کل دکتر نقوی در کتاب خود این معنی را به مخاطب م&#= 1740;‏رساند که تجدد و غربگرایی در = 575;یران در مقابل فرهنگ اسلام = 575;یستاد و بعدی از هوی&#= 1578; ایرانی که در مقابل آن می‏&sh= y;ایستاد اسلام و فرهن= 711; اسلامی بود. از نکات بسیا= 585; برجسته که در کتاب جامعه شناسی غربگر= 75;یی دکتر نقوی مشهود است پرداختن به عناصر منفی شخصیت ایران= 40; است. در کتاب او ما هیچ جا نمی‏بینیم که به تعریف شخصیت ایران= 40; و عقاید و اند&#= 1740;شه‏ها و رفتار آنها بپردازد.

دکتر نقوی عناصر منفیا= ;ی که در مورد شخصیت ایران= 40; به کار برده است پیشتر بر= 575;ی درباریان و روشنفکران غربزده توصی= 01; کرده است نه توده مردم.

آن چه که بیش= 8;ر در این کتاب به چشم می‏خ = 8;رد استفاده از کلمه خیرگی و مبهوت برای جامعه ایران= 40; است. دکتر نقو&#= 1740; دلیل غربگرا= 40;ی و غربزدگی ای= 585;انی و ایرانیان ر= 575; بیشتر همین خ= 740;رگی و مبهوت شدن آنها در مقاب= 604; فرهنگ غرب می= 207;داند.

&nb= sp;

«.... بر&#= 1582;ی عوامل دیگر ک= 607; منجر به پیدا= 740;ش گرایش‏های غربی در عده= 5;ی گردید عبارت بود از نوشته&sh= y;‏های نمایندگان ا= 40;ران که به اروپا رفتند و در مقابل فرهنگ آن دیار دچار احساس «خیرگ= 40;» می‏گشتهان&#= 1583;...» (دکتر نقوی، سال 1361، ص 75)

&nb= sp;

«.... بلکه انگیزه اصلی به خاطر غرب ستیزی و تقویت بنیه نظامی کشوره= 75;ی مسلمان به منظور رویار= 08;یی با غرب بوده است ولی نسلی که وارث این جریان بود به غرب دلبستگی جدی پیدا کرد= 607; در مقابل آن «خیره» شده بود...» (دکتر نقوی، 1361، ص 57)

&nb= sp;

«... ای= 606; (روشنفکران غربزده) در مقابل فرهنگ = 608; تمدن غرب کاملاً «خیز = 608; مبهوت» و از خود بیخود شده بودند. حالت آنها همانند حالت = 740;ک جوان تازه کا= 585; ناپخته بود ک= 607; کمی از فلسفه کانت، هگل و افلاطون و ارسطو آگاهی = 662;یدا کند و چنان «خ&#= 1740;ره» شود که توانا= 740;ی اندیشیدن را = 575;ز دست بدهد....» (دکتر نقوی، 1361š= 8; ص 62)

اگر ما بخواهیم جمعبندی کلی از صفات منفي ایرانیان در = 575;ین کتاب ارایه د= 607;یم تنها به این و&#= 1740;ژگی‏‏ها می‏توانیم اشاره کنیم. دکتر نقوی در نکات مختلف کتابش بیشتر به این خصوصی= 575;ت پرداخته است.

1ـ نفهم بودن درباریان<= /p>

&nb= sp;

البته اقتباسات مزبور از سوی دربار، آگاهانه صور= 78; نگرفته، بلک= 07; بیشتر از ناح= 740;ه استعمارگرا = 6; تحمیل گردید. سپس چون دربا= 585; قاجار متوجه شد که این گونه اقداما= 78; بر این سودمن= 583; است، از آن پشتیبانی کر= 83;. كه اين نشان از عدم اگاهي درباريان اس= 78;.

2ـ آدم= 05;‏های بیشعور «.... ا®= 0;ن غربزده‏ها چون از فرهنگ و تمدن خودشا= 606; بریده بودند به صورت «آدم= 705;های بیشعور» و ب®= 0;ریشه در می‏آمدند= ;....» (دکتر نقوی، 1361š= 8; ص 63)

&nb= sp;

3ـ تزو= 40;ر

«.... البته مطرح شدن مسائل اسلامی به وسیلهی این مسیحی زاده (ملکم خان) جز تزویر چیزی نبود.(همان كتاب؛ ص 79)

4ـ زیرکی = &nb= sp; 5ـ شخصیت متلاش= 40; شده

در آخر مقاله یک= 740; از نقدهای اساسی که می‏&sh= y;شود بر کتاب دکتر نقوی عنوان کرد این است که نویسنده بعد از بیان کردن تمامی عوامل و مجراهایی که موجب غربگرا= 40;ی و غربزده شدن جامعه ایران= 40; شده است و بعد ازتفسیرها و بررسی‏های همهی آن، تمام این جری= 575;نات را یک دوره طب&#= 1740;عی برای هر جامع= 607;ای دانسته و سخن دکتر شریعتی را برای تأیی= 583; آن آورده است.

&nb= sp;

«همان طوری که دکتر شریع= 578;ی خاطرنشان میR= 07;سازد «این یک دوره طبیعی است که هر انسانی در مسیر رشد و تکاملی از آن می‏گذرد. روان شناس‏ه= ;ا معتقدند کود= 05; در آغاز برای بیان و اعلام تشنگی هزار گونه حالت می= 207;گیرد و صدها گونه دست و پا می‏= 86;ند و کمکم به بی= 07;ودگی آنها پی می‏ب= 585;د و دیگر تکرار نمی‏کند تا = 5;ی‏رسد به دورهای ک = 7; برای رسیدن ب= 607; مقصودش تنها = 740;ک حالت يا صدا انتخاب می‏ک= ;ند....» (ص 63)

در مورد عقيده دكتر ن= 602;وي نسبت به اين مقوله در ايران ميتوا= 06; گفت كه با توجه به مطال= 576; و گفته هاي عنوان شده توسط او اين طوري نتيجه گيري كرد كه او هم نگاه منفي نسبت به تجدد و قشر روشنفكري ايراني داشت= 07; است. او تجدد را در ايران ناموفق خوانده است. هر چند كه به وضوح ديده نم= 610; شود. ولي اشكا&#= 1585; است كه افراد= 610; چون ملكم خان؛سپهسال= 5;ر و رضا خان را بيشتر از انچ= 607; حمايت كند و از انديشه ها= 608; اقدامات ان ه= 575; تمجيد كند ؛انها را غرب= 586;ده و جن زده معرفي كرده است.طوري كه در تصوير جلد كتابش ؛ عكس هايي از روشنفكران ايراني عصر م= 588;روطه را اورده كه قسمت بالايي سر ان ها (مغزشان)وجود ندارد و اين نشان از فرنگ= 610; شدن مغزشان است.

دž= 5; اخر مقاله اي= 606; را هم متذكر شوم كه من شخصا معتقد هستم كه ايرانيان در زمينه تجدد ناموفق بود= 07; اند طوري كه اين امر موجب شده كساني چو= 606; سيد جمال ؛شريعتي؛ جلال ال احمد و ... بازگشت به خويشتن و اسل= 575;م را مطرح كردند. يكي از دلايل بسيار اساسي كه مي توانم براي اين امر عنوا= 606; كنم در نوع تعريف ايرانيان از تجدد است. ايرانيان بجاي انكه بت= 608;انند تعريفي از خو= 583; مفهوم تجدد داشته باشند= 63; برا يتشريح؛توض¡= 0;ح و تبيين ان به مصداق هاي تج= 583;د يعني اروپا و غرب توجه كردند.در حال= 610; كه انها بايد با توجه به ساختار ؛فرهنگ؛ارزž= 8; ها و پتانسيل هاي خود دست به تعريف تجد= 583; بومي و اقدام به كارهايي د= 585; جهت رسيدن به ان ميكردند.(م&#= 1579;ل تجدد ژاپني).

ايرانيان فقط توانستن= 83; تكنولوژي ها= 10; تجدد را از غرب وارد كند= 583; و هيچ توجهي به ساختار جا= 605;عه خود و فرهنگ و &= #1575;رزش هاي خودشان نكردند.(اتوم= بيل را بايد با روش خودش ران= 583; و نه با روش گا&= #1585;ي).از طرفي ديگر اسلام هم وار= 583; ايران شد وباتوجه مدارك و نشان= 607; هايي ميتوان گفت كه بيشتر تهاجمي بود ن= 607; نفاهمي.ولي مدرنيت مسئل= 07; اي جدا از موض&#= 1608;ع اسلام است. ايرانيان خودشان براي رفع كمبود ها و كاستي هايشان به غر= 576; روي اوردند. ولي چرا ايرا= 606;يان در بعد اسلام موفق شدند طوري كه الان خم سرامد جوامع اسلام= 10; هستند ولي در زمينه تجدد امدند بازگش= 78; به خويشتن را مطرح كردند.ب= 607; نظر نويسنده مقاله عدم موفقيت ايرانيان در اين بعد به نوع برخورد ب= 575; روشنفكران ايراني بر ميگردد.نوع برخورد دولت/شاه ؛مردم و... با رو= ;شنفكران مشروطه و اهالي مطبوعات طور= 10; بود كه كه از عقايد و نظرا= 578; انها حمايت نشد و در مقاب&#= 1604; ان زمانيكه اسلام با حملات اعراب وارد ايران ش= 583; مدعيان اسلا= 05; و اسلام گراياني كه امروز مراجع تقليد ومجتهدين جزيي از ان هستند‘توانž= 7;تند هر چه ازادتر به ابراز عقايد اسلام= 10; با منبع قرار دادن قران واحاديث ائم= 07; بپردازند. وه= 585; يك از انها مسئله اي را اعلام كردند طوري كه ما در زمينه اسلام جايي براي وجود سوال و يا ابهامي باقي نماند.يعني م= 575; در زمينه اسلام همه راهها را ازموده ايم تا توانستيم موفق شويم. در حاليكه همان طور هم قبلا ا&#= 1588;اره شد روشنفكرا= 06; ما وقتي ابرا= 586; عقيده كردند= ؛ يا كفر خواند= 607; شدند؛يا مثل امير كبي= 585; ها به قتل رسيدند؛ ويا مثل رضاخان ه= 575; از خود بيگان= 607; و جن زده اعلام شدند.

منابع=

-جامعه شناسی غربگرایی، دکتر علی محم= 583; نقوی، سال انتشار 1361

-جستار هايي در شناخت انديشه هاي سياسي معاصر = 594;رب؛دكتر علي رضا حسين= 610; بهشتي؛1383؛موس&= #1587;ه تحقيقات و توسعه علوم انساني

-روشنفكران ايراني و غرب؛مهرزاد بروجردي؛1377؛م&= #1580;موعه مطالعات اجتماعي

-چالش سنت و مدرنیته در ا= 740;ران، محمد سالار کسرایی

-مدرنیته ایر= ;انی، دکتر نقی آزا= 583; ارمکی، 1380

-م= شكله هويت ايرانيان امروز‎‎‎‎‎¡= 8;ْ فرهنگ رجايي