working paper-panahi

دانشکده علوم اجتماع= 40; دانشگاه تهران

نگاه دین®= 0; به هویت ملی ایران

نقد و بررسی کتاب: مولفه‌های هویت ملی در ایران

لیلا پناهی

کارنوشت دانشجویی برای درس مبانی تاریخ اجتماعی

موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ا= 740;رانی

زیر نظر دکتر جوادی یگانه<= /p>

بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

&= nbsp;

<= /o:p>

● اطلاعات کتا= 76; شناختی:

&#= 1662;ژوهشگاه علوم انسانی = 608; مطالعات فرهنگی، 1381، م= 608;لفه‌های هویت ملی در ایران، تهران، دفتر نشر معارف.

مقدمه

&= nbsp;

ا®= 0;ران اولین كشورى بود كه به مذهب توحیدى نائل آمد و تاریخ ادیان را در جهان متحول كرد(در قالب مهرپرستى)؛ اولین ملتى بود كه به ظهور منجى در آخر الزمان اعتقاد یافت(= 583;ر قالب زرتشت)؛ پس توحید و ظهور منجى در آخر الزمان محور اعتقاد ایرانى را تشكیل مى‏ده= 83;.

ا®= 0;رانى‏ها شیعه هستند، در توحید و انتظار منجى آخر الزمان بالاترین مل= 78; و كشور هستند (&= #1578;وجه هانرى كربن) و از ازدواج و همراه بودن ت= 608;حید و انتظار ظهور، در ایران معنا سازى عظیمى د= 575;شته است كه در قالب عرفان ایرانى تجلى یافته است. عرفانى كه بیشترین چارچوب معرفتى را به جهان عرضه داشته است.

دž= 5; شناخت ایران= 48; مسئله نخست، توجه حوزه فرهنگ= 09; یا جغرافیاى فرهنگى ایرا= 06; است. كه شامل قفقاز و بخش‏هایى از ماوراى آن، آسیاى میانه= 48; افغانستان، عراق فعلى، شمال غربى هندوستان و ایران امروز است كه همه و همه به ایرانشهر مشهور است؛ شناخت این حوزه فرهنگى بسیار مهم است.

جاد&= #1607; تمدنى ایران از سمرقند و بخارا آغاز مى‏شود و به هرات مى‏رسد = 608; سپس به مشهد، تهران، همدان، كرمانشاه،عž= 5;اق، فلسطین، مصر = 608; شمال افریقا = 575;متداد مى‏یابد.

ف = 4;ات ایرانى یا شك= 604; جغرافیایى آ= 06; كوهپایه‏اى است؛ بیشتر جمعیت ایرانى‏ها د= 85; كوهپایه‏ها مستقر هستند = 608; زمانى به دشت‏ها مى‏آیند كه ا= 605;نیت اجتماعى، سیاسى، اقتصادى و نظامى در اوج باشد و مشارك= 578; ایرانى رواج یابد و زمانى بر كوه‏ها پناه مى‏برد كه امنیت ایر= 575;نى وجود نداشته باشد.

ا®= 0;ران كشورى چند نژادى است؛ نژاد شمالى، روسى، آلپى، مدیترانه‏ا = 9; و... ؛ در دوره‏هاى بعد، تركى، مغول و عرب نیز مطرح شدن= 583; كه در نتیجه ن&#= 1587;ل امروزى ایرا= 06;ى، از چند نژاد فوق تركیب‏هاى متفاوتى یاف= 78;ه است.

مž= 5;كز و ثقل فرهنگ ایرانى را حوزه‏هاى فرهنگى تهرا= 06;، همدان، اصفهان و فار= 587; تشكیل مى‏ده= 83; كه ثبات بخش ایرانى را به عهده دارد؛ چنان كه اولی= 606; دولت مستقر ایرانى، یعن= 09; مادها و سپس هخامنشى‏ها در همین نقطه استقرار یاف= 78;ند. و حوزه‏هاى فرهنگى غیر مركزى ایران خوزستان، سیستان و بلوچستان، خراسان بزرگ = 608; آذربایجان است كه حوزه‏هاى تعاملى فرهنگى را تشكیل مى‏ده= 83;.

ب = 7; علت كم آبى در ایران، زندگ= 09; در اطراف آب شكل مى‏گیرد= 63; پس زندگى واحه‏اى است كه غالباً در روستا شكل مى‏پذیرد. هر روستا یك حوز= 607; فرهنگى را تجسم مى‏بخش= 83; و چون پراكند= 711;ى جمعیتى دارد= 48; نوعى حالت خو= 583; محورى فرهنگ= 09; در هر روستا رخ مى‏دهد، یا ب= 607; عبارتى، هر روستا خود یك حوزه فرهنگى مستقل و در حال تعامل با &#= 1583;یگر روستاها (به عنوان یك حوز= 607; فرهنگى) است و &= #1607;مین حوزه‏هاى مستقل و هسته‏اى ایرانى است ك= 607; موجب ثبات فرهنگى ایرا= 06; مى‏شود. شاید &#= 1576;ه همین دلیل اس= 578; كه مردم شناسان ایرانى چون ج= 604;ال آل احمد، سخت بر فرهنگ روستاییان تكیه دارند.

ز= 6;ان فارسى چارچو= 76; دیگر فرهنگ ایرانى را تش= 603;یل مى‏دهد و چون زبان قلب فرهنگ است، پ= 587; زبان فارسى قلب فرهنگ ایرانى است. زبان فارسى، زبانى موزون است، زبان شع= 585; و خیال، و زبا&#= 1606; احساس و تخیل است؛ و به زبان عرفان تبدیل شده اس= 578; و جهان بینى معنویت‏گرا = 9; ایرانى را شك= 604; مى‏دهد.

ی®= 0;لاق و قشلاق یك فرهنگ ایران= 09; است؛ یعنى مه= 575;جرت از هواى گرم به ییلاق و در فصل سرما حرك= 578; به قشلاق، و این در تمامى انواع زندگى شهرى، روستایى و عشایرى تطبی= 02; داشت، به طور= 609; كه هر شهر و روستا یك ییلاق و یك قش&#= 1604;اق داشت و این حالت نوعى زندگى عشایر= 09; براى ایرانىR= 07;ها ایجاد كرده بود.

اž= 3;یان زرتشت و اسلا= 605; و خصوصاً مذه= 576; شیعه، در ایر= 575;ن، رشد و تكوین یافته است. دین زرتشت پی= 588; از اسلام و مذ&#= 1607;ب تشیع پس از اسلام، هویت فرهنگى ایرانیان را مى‏سازند كه در هر دو دین كه براساس توحید و دعوت به ملكوت خداوند شكل گرفته است، حماسه و صداق= 578; دو عنصر اساس= 609; آن را تشكیل مى‏دهند.

ایران یك كشور چند قوم= 609; است، پس زبان فارسى به عنوان زبان قوام بخش ایرانى با هم= 607; زبان‏ها در حال تعامل بوده است؛ به خصوص در بعد نوشتارى، مث= 04; زبان آرامى و عیلامى و آشورى، و بعدها با زبا= 606; عربى و امروز= 607; با زبان‏هاى لاتین و همین مسئله موجب بالندگى زبا= 06; فارسى شده است.

ح = 3;ومت ایرانى در گذشته، با سه مقطع روبه‏ر= 08; است؛ الف. دوره بینانگذار ك= 07; با شخصیتى كاریزما و بزرگ شروع شد= 607; است.

ب. دوره میانى ی= 575; دوره استقرا= 85; كه اهداف بنیانگذار ب= 07; ثمر مى‏نشیند، ولى از همین ج&#= 1575;ست كه انحرافات شروع مى‏شود = 608; موجب انحطاط = 605;ى‏شود كه غالبا با استبداد پادشاهان در مقابل روحانیت شرو= 93; شده است.

ج. دوره انحطاط كه با تزلزل حكومت مركزى = 608; بى‏لیاقتى حاكمان و بى‏تفاوتى مردم همراه مى‏شده است و با یك حمله كوچك یا بزرگ خارجى از هم مى‏پاشید.=

عž= 3;الت، نظریه‏اى سیاسى ایران= 09; در طول تاریخ &#= 1576;وده است. ایرانیا= 606; خدا را ماقبل حكومت مى‏دی= 83;ند و چون خداى واحد عادل است، پس حاكم نیز باید عاد= 604; باشد و عدالت را نسبت به مردم رعایت كند؛ پس عدال= 578; از خداوند شروع مى‏شود = 608; به حاكم و سپس به مردم مى‏رسد.

پراكندگى و فضاى ارتباط= 09; ایران، نوعى سهولت نفوذ خارجى را در تمدن‏هاى ایرانى ایجا= 83; مى‏كند؛ مثل سهولت ورود «سواران» اس= 03;ندر در تمدن جاده‏ساز هخامنشى و ورود «سوارا= 06;» مغول در تمدن جاده‏ساز اسلامى. پس با&#= 1601;ت امنیتى ایرا= 06; با ارتباطات یك پیوند عظی= 605; دارد كه در مناسبات ایرانى باید سخت به آن توجه شود؛ ای= 606; زمانى است كه یك هژمونى وحدت‏بخش مر= 03;زى در ایران تضعیف شود. قومیت‏ها مستقل عمل مى= 207;كنند و این موجب از هم‏پاشیدگى درونى مى‏شو= 83; و با اندك حمله خارجى شكست را نصیب ایران مى‏كن= 83; (مثل حمله محمود افغان).

پس از تسلیم ایران به این قدرت‏ها، بز= 85;گان سرسازگارى ب= 75; این قدرت‏ها= 09; مسلط مى‏گذا= 85;نند و سعى مى‏كنن= 583; كه در قدرت سهیم شوند و ا&#= 1740;ن هم در ورود اسكندر و هم مغول رخ داد. نوعى تركیب ایرانى ـ مهاجم به وجو= 583; مى‏آید كه هویت ساز پس از ورود مهاجمین به آ= 606; شده است و سپس مراحل بعدى ب= 607; وجود مى‏آید كه فرهنگ ایرانى كم‏ك= 05; خود را یافته و با سنتز نهایى بر فرهنگ مهاجم مسلط شود و یك مرحله جدید فرهنگى ایرانى را بنیان مى‏گذ= 75;رد كه غالبا یك تمدن بزرگ ایرانى بوده است.

زمین، بنیا= 83; اقتصادى ایران را تشك= 740;ل مى‏داده است= 63; البته زمین د= 585; كنار آب؛ زمی= 606; و آب، هویت‏ساز نظام‏هاى اقتصادى و سیاسى و فرهن= 711;ى و اجتماعى است، به همین دلیل تحلیل تاریخ ایران بدون در نظر گرفتن این دو پارامتر بسی= 75;ر تحلیل ناقص و یا شاید معكو= 587; داشته باشد. زمین و آب یك نوع نظام حاك= 605; مركزى و حاكم زمین‏دار و كشاورز و مكم= 604; آن خوش‏نشین = 608; صنعتگران هویت‏ساز شد = 608; روستاى ایرانى بوده = 608; هست و خواهد بود كه البته در طول تاریخ= 548; تحولات بسیا= 85; به خود دیده است.

ایران در منطقه اورسی= 75; یا اروپا ـ آس&#= 1740;ا واقع شده است= 563; پس راه ارتباطى شرق = 608; غرب (پس از در نظر گرفتن جاده تمدنى خود كه پیش‏ت= 585; ذكر شد) از ایران مى‏گذرد.

ا®= 0;ن‌ها همه مؤلفه‌ه= 75;یی هستند كه در بررسی هویت ملی ایرانی باید مدنظر قرار گیرند و مطالعه هویت ایرانی بدون = 583;ر نظر گزفتن ای= 606;‌ موارد، ممكن نیست یا دست كم مطالعه‌ا= 40; مفید و سودمن= 583; نخواهد بود. نتایجی كه به دست خواهد آم= 583; نیز، نتایجی غیر واقعی خواهند بود.

بحث هویت ملی با توجه به حساسیت و اهمیتی كه دا= 585;د، اكنون از حوز= 607; مراكز دانشگاهی و محافل علمی خارج شده و به سطح محافل سیاسی، احزاب، مطبو= 93;ات و همچنین نهادهای قانون‌گذار®= 0; راه یافته است. لیكن تنوع و تكثر دیدگاه‌های فرهنگی در ای= 606;‌گونه امور، بررسی = 608; ریشه‌یابی این مسأله و بحث پیرامون ابعاد آن را به موضوعی مورد مناقشه = 608; گاه بغض آلود مبدل نموده است. این امر، علاوه بر حساسیت‌های سنوات اخیر و سیاست‌های ملی و رسمی در انقلاب اسلامی، ناش= 40; از آن است كه بیشتر تبلیغات و نی= 586; تحقیقات در د= 585;وه پهلوی در ارتباط با ای= 606; موضوع بوده است. لذا ضمن مد نظر قراردادن تمهیدات فوق= 48; باید اذعان داشت كه در بحث «هویت ملی» مانند اغلب مسائل سیاست ملی و موضوعات حسا= 87; و ریشه‌ای، توجه به ابعا= 583; و اصول امری اجتناب‌ناپž= 4;یر و ضروری است.

توضیح= 575;تی در خصوص كتاب

در كتاب مولفه‌= 07;ای هویت ملی در ایران، به موضوع مهم، ریشه‌ای و بسیار بحث‌ا= 06;گیز «هویت ملی» پرداخته شده است. مسأله‌ا= 740; كه نه تنها از ابعاد تاریخی، سیاسی، اجتم= 75;عی و فرهنگی قاب= 604; طرح در حوزه نظری است، بلكه در بعد عملی نیز بازتاب‌ها و جلوه‌های مه= 05; و شایان توجه= 740; در عرصه‌های مختلف ملی و فراملی از خو= 583; نشان می‌دهد.

در این مجموعه، دیدگاه‌های تاریخی، فلسفی، اجتماعی و اندیشه‌های سیاسی محورهای غال= 76; در این مقالا= 578; بوده است. هر چند ابعاد بررسی شده، گاه متفاوت و حتی نقطه نظرات نیز كاملا بر هم م&#= 1606;طبق نیست، لیكن مجموع و معدل كار، نوعی فضای مشترك و زمینه‌ای كل= 40; را ترسیم می‌= 606;ماید كه می‌تواند برای علاقه‌= 05;ندان و پژوهندگان این حوزه فكر= 740; مفید واقع شو= 583;.

مقاله اول با نام «هویت ملی ایرانی در كشاكش تحولا= 78; سیاسی ایران= 48; در چهار قرن اخیر» با نگر= 588;ی كه تاریخ تحو= 604;ات سیاسی بر آن سایه افكنده است، به امواجی كه هویت ملی ایران را متاثر ساخته پرداخته و سی= 585;ی منطقی را در این زمینه دنبال نموده است.

مقاله «ناسیونالیž= 7;م رمانتیك در ایران» به نق= 583; نوعی ملی‌گر= 75;یی در ایران می‌= 662;ردازد و با بیان مفهوم شرق شناختی، آن ر= 575; به عنوان ناسیونالیس = 5; ایرانی ارزیابی و نق= 583; كرده است.

مقاله «غرب‌گرایی = 08; استحاله هوی= 78; ملی ایران» ب= 607; مسأله مدرنی= 87;م در ورود غرب به ایران پرداخته و تاثیر آن را بر هویت ملی به نقد و ارزیابی كشیده است.

مقاله «رهیافت نظریه ذات در فهم هویت ملی&ra= quo; با نظری فلسف= 740; به طرح موضوع= 740; فكری و مهم پرداخته و معتقد است كه برای هویت مل= 740; باید به لایه= 204;های بنیادین آن توجه نمود و از این منظر به تحلیل پدیده‌های ذهنی و عینی هویت ملی پرداخت.

مقاله «ملیت یا ابتنای زندگ= 40; بر ولایت و شریعت» به مفهوم ملیت و سیر خاص و بنیادهای ویژه آن در ایران عصر صفوی توجه دا= 588;ته و سعی نموده است كه درك جدید ایرانی را از مفهوم ملی در تولد نوین ایران ا= 586; عصر صفویه به بعد ترسیم نماید.

آخرین مقاله با نام «نگاهی به مفهوم هویت ملی و حكومت دینی در بخشی از مطبوعات سال‌های 1320-1332» نظری تاریخی به مقطع حساس بعد از شهریو= 585; 1320 افكنده و مط= 6;وعات متنوع و متفاوت آن زمان را براساس دو مو= 590;وع هویت ملی و حكومت دینی بررسی نموده است.

&#= 1607;ویت ایرانی در كشاكش تحولا= 78; سیاسی ایران در چهار قرن اخیر ـ رسول جعفریان=

ن = 8;یسنده در این مقاله تلاش دارد تا بنیان‌های هویت ایرانی را در طول چهار قرن اخیر، یعنی ا= 586; دوران حكومت صفویه تا اواخر حكومت پهلوی پی‌گی= 85;ی كند. تعریفی كه نویسنده د= 585; ابتدای مقال= 07; از هویت ارایه م= 740;‌كند، این است كه آن را امری سیال و نسبی می‌دا= 606;د و معتقد است كه هویت در نسبت با آنچه كه در اطراف آن وجود دارد= 548; تعریف می‌شو= 83;. از این روی برای فهم هوی= 578; جمعی موجود د= 585; یك كشور، لاز= 605; است روی چند بعد مهم، اساسی و محور= 740; كه نقش اصلی در شكل‌دهی ب= 607; هویت دارند، تاكید شود. این ابعاد از نظر مولف عبارتند از 1) بستگی جغرافیایی 2) بستگی نژادی= 48; قومی، طایفهR= 04;ای 3) بستگی فرهنگی و زبانی 4) بستگی فكری، دینی، = 575;خلاقی و اجتماعی.

آنچه اهمیت دارد این است كه نفوذ هر كدام از این‌ها در میان یك مردم= 548; هم‌زمان، بسته به نفوذ عنصر دیگر است. به طوریكه هر زمان ممكن اس= 578; یكی از این ابعاد هویتی جدی‌تر مطرح شود.

م = 8;لف معتقد است كه جامعه ایران = 608; هویت ایرانی = 576;ه دلیل تغییرا= 78; گسترده‌ای ك= 07; در دوره‌های مختلف تاریخ= 40; به لحاظ قومی= 548; نژادی یا مذهبی داشته است، هویتی متغیر و سیال است. اما در طول &nb= sp; 1400 سال اخیر، سه مولفه در تعریف هویت ایرانی، علیرغم دگرگونی‌ها = 08; تلاش‌هایی ك= 07; برای تضعیف آنها صورت گرفته است، نقش اساسی دارند:

1) &nb= sp; منطق= 607; جغرافیایی<= /span>

2) &nb= sp; زبان فارسی

3) &nb= sp; دین اسلام

اما در این میان مهمترین عنص= 85; مشترك، طی دوره مذكور، اصل و دین اسلام منهای مذاهب بوده است.

اž= 6; آنجا كه موضو= 593; بحث، هویت ایرانی و تحولات آن در طول چهارصد سال اخیر است= 548; نویسنده بحث خود را از چگونگی شكل‌= 11;یری هویت ایرانی در دوران صفو= 740; آغاز می‌كند. مهمترین اقدامی كه صف= 608;یان انجام دادند رنگ مذهبی جدیدی است كه در سراسر ایران با عنوان مذهب تشیع، آن را رسمیت بخشید= 06;د و با اعمال اقدام‌های نظامی و فرهنگی، اكثریت مردم ایران را به م&#= 1584;هب تشیع كشاندن= 83;. از نظر جغرافیایی نیز، با مركز= 740;ت قزوین، ایرا= 06; متحدی شكل گرفت. بنابرا= 740;ن هویت یكپارچ= 07;‌ ایرانی و شیعی، هویتی است كه نخستی= 606; بار در این دوره تجربه شده است.<= /span>

ع = 4;یرغم اختلافات و تعارضات مذهبی و نظام= 740; كه در دوره صفویه وجود داشت،‌ میرا= 79; صفوی آن اندازه پایدار بود ك= 607; تلاش هفت سال= 607; افغان‌ها و حتی تامل‌ها= 40; نابخردانه نادر در بر هم&#= 8204;زدن بنیادهای فرهنگی ـ مذه= 576;ی در ایران، نتوانست اثر جدی روی آن بگذارد.<= /span>

بŸ= 3;د از حكومت صفویه، نادرشاه افشار با تكی= 607; بر نیروهای قزلباش مدیریت یافت = 608; وارث تاج و تخ&#= 1578; صفویه شد. محقق مدعی اس= 578; كه تا آنجا كه به بحث از هویت مربوط م= 740;‌شود، نادر ایران ر= 575; نجات داد، ام= 575; به رغم طر‌ح‌= 607;ای نو و جدیدی كه ارایه داد، نتوانست برا= 40; هویت مشترك فرهنگی ایران، در دایره‌ای بزرگ و در محدوده بیشترین حد جغرافیایی، = 03;ه صفویان به آن دست یافتند، چاره‌ای بیندیشد. او كه معتقد به تضعیف ایران در نتیجه جنگ شیعه و سنی و در فكر تدارك هویت ایران ج= 583;یدی بود كه در برگیرنده ایران، تورا= 06; و عراق فعلی شود، طرح هوی= 578; مذهبی جدیدی را در سر پروراند كه د= 585; نهایت در این كار شكست خور= 583; و ناچار به تهدید نظامی شد. نتیجه اقد&#= 1575;مات او شكاف بین جامعه ایران = 608; بروز اختلاف= 75;ت قومی و جنگ و نزاع خان‌ها در ایران شد.

ظ = 7;ور زبان‌های محلی در كنار زبان فارسی، = 593;لیرغم قدرت محدود آ= 606;‌ها، عدم امنیت عالمان شیعه = 608; مهاجرت آنها به عراق، و مهاجرت جمعی= 78; شهرنشین به روستاها، پا= 40;ه‌های هویت مشترك ایرانی را تضعیف كرد و تعصبات طایف= 07;‌گری در این شرایط= 548; تشدید شدند و در نهایت طای= 601;ه قاجار قدرت ر= 575; بدست گرفت.

د = 8;لت قاجار، از هر جهت دنباله ر= 608; دولت صفوی و مقلد اوست. این دولت تشی= 593; را مذهب رسمی ایران قرار داد. اما به اعتقاد مولف= 48; مسأله مهمی ك= 607; تا اندازه‌ا= 40; در تمام دوره صفویه و قاجا= 585; در هویت ایرانی جا گرفت، آن بود كه ایران افزو= 06; بر تفاوت نژادی كه با اعراب مسلمانان داشت، این با= 585; به دلیل تفاو= 578; مذهبی خود با آنان (مذهب شیعه)، ارتباطش را ب= 575; بخش عمده اعراب قطع كرد.

ه = 8;یت ایرانی در مشروطه، دستخوش تغییرات اسا= 87;ی شد:

1) نخست اینكه نظام سلطنتی كه یكی از پایه‌های هویت ایرانی بود، برای اولین بار در این دوره دچا= 585; دگرگونی اسامی شد و اعتبار سلطا= 06; در میان مردم كه تا پیش از آن از مشروعی= 578; عرفی برخوردار بو= 83;، از دست رفت.

2) دومین اتفاق كه حاصل اندیشه‌های نوین فلسفی غرب بود، انداختن دین از جایگاه والای آن به پایین بود؛ دین در این دوران، نقش اساسی خود كه در جامعه صفو= 740; و قاجار ایفا &#= 1605;ی‌كرد را، از دست داد. حاصل این روند، بحران= 40; شدن جامعه و تضعیف بنیادهای اساسی هویت ایرانی یعنی سلطنت و دین بود. كه در دور&= #1575;ن حكومت رضاخا= 06; این جریان تشدید شد. حكومت رضاخا= 06;ی در این دوره تلاش می‌كند= 48; از نظر فرهنگی، مبانی جدیدی را برای انسج= 575;م ملی فراهم كند. د= 85; این عصر‌، ما همزمان دو هیات فرهنگی متفاوت را می= 204;بینیم: نخست سیاست تجدد و نوگرایی، دوم، سیاست باستانگرای®= 0;. این سیاست باعث شد تا از وضعیت حال خو= 583; كه فرهنگ اسلامی بود، فاصله بگیری= 05; و جای آن را در هویت خود تهی نماییم. نتیج= 607; این امیر بحران هویتیR= 04; است كه در جامعه ایران بوجود آمده است. از سویی د&= #1740;گر هویت جدید مبتنی بر مدرنیسم و غر= 576;‌گرایی در این دوره روند رو به افزایش خود ر= 575; در جامعه ایران پیش گرفت.

ن= 8;یجه‌گیری نقد

1- نویسنده این مقاله مدعی است كه تلاش دارد تا هویت ایرانی را در كشاكش تحولا= 78; سیاسی ایران = 583;ر چهار قرن اخی= 585; بررسی نماید. در تعریف مولفه‌های هویت، وی بر چهار عامل جغرافیا، قومیت و نژاد= 548; زبان و دین و اخلاق تاكید دارد و اینگونه انت= 92;ار می‌رود كه ایشان در بررسی تغییرات هویتی دوره 1400 ž= 7;اله، به تغییرات ه= 585; یك از این مولفه‌ها توجه داشته باشد اما گوی= 575; وی در بررسی دوره‌های مختلف (صفویه= 548; افشار، قاجا= 85; و پهلوی) صرفاً این تغییرات هویتی را در چارچوب دین پیش می‌برد و از سایر جنبه= 204;ها تقریباً غفل= 78; می‌كند. مثلا= 611; مشخص نمی‌كن= 83; كه در دوران تركان صفوی، عامل زبان چگونه در تعریف هویت كاربرد دارد = 608; اساساً آیا زبان یك منبع هویت ملی در این دوران بوده است یا نه؟

2- نقد اساسی كه بر مقاله وار= 583; است، این است كه بینش و روی&#= 1603;رد نویسنده به بحث هویت ملی و عوامل موثر &#= 1583;ر این هویت، در دوره‌های بررسی شده، ی= 603; نگاه و رویكر= 583; كاملاً ارزش= 40; و متعصبانه است. به عبارتی از مقاله ایشان = 575;ینگونه استنباط می‌= 88;ود كه وی به یك بنیاد بدون چون و چرا و مث&= #1576;ت، با عنوان دین اسلام برای شكل‌گیری یك هویت ملی منسجم اعتقا= 83; دارد؛ بدون ا= 740;نكه استدلالی یا توجیهی در نوشته‌های ایشان ذكر شد= 607; باشد. مسأله ایشان در تمامی بخش‌ه= 75;ی مقاله، این است كه در كدام دوره سیاسی به دین اسلام اهمیت داده شده و در كدام دوره، مورد بی‌توج= 07;ی قرار گرفته است. دوره صفوی از این لحاظ كه دین ر&#= 1575; به عنوان مهمترین مبل= 94; هویت ملی به رسمیت شناخت= 07;، مثبت تصویر م= 740;‌شود؛ در حالیكه ای= 606; نكته قابل تامل است. آنچه مطالعا= 78; تاریخی و اسنادی نشان می‌دهد و تقریباً نظریه‌ای تاكید شده به حساب می‌آید= 48; این است كه از دین در این دوران استفاده ابزاری می‌ش= 83;ه و هویت ملی مبتنی بر دین در دروان صفویه و یكپا= 585;چگی و اتحاد ناشی از آن نمی‌تو= 575;ند، نظام سركوب‌= 11;ر و اقتدار طلب صفوی را توجی= 581;‌پذیر و مشروع سازد.

ب = 6;ابراین، دیدگاه نویسنده در بحث از هویت ایرانی، یك دیدگاه ارزشR= 04; مدارانه است = 608; همین مساله باعث شده كه ایشان نگاه خیلی سطحی به عوامل موثر ب= 585; هویت ملی و مولفه‌های آن داشته باشد. بدیهی است كه رویكرد ایشان، قادر به تبیین شكس= 578; حكومت صفویه علی‌رغم برجستگی دین در هویت ملی آن نیست.

ه = 5;ین نگرش در مورد مباحث نویسنده در مورد حكومت قاجار، مشروطه و پهل= 608;ی نیز صادق است. نویسنده به جای تامل دقی= 602; در مولفه‌ها= 40; هویت ملی (همان مولفه‌= 607;ایی كه خود تعریف كرده است) در این دوره‌ها = 608; شكل‌گیری یا ظهور بنیادهای جدید در تعری= 601; هویت ملی، تمام هم و غم خود را صرف وضعیت دین به عنوان یك مولفه هویت ملی و تقویت یا تضعیف آن می‌كند. زمانیكه در ی= 603; دوره سیاسی، دین به عنوان یك مولفه هوی= 578; ملی چندان مورد توجه نیست = 5;ا با بحران هوی= 578; مواجه‌ایم اما در زمانیكه دین مستمسك قدرت = 608; حكومت است (حكومت قاجار و صفویه) هویت ملی، اعتبار بیشتری می‌ی= 75;بد و مبنای اتحا= 583; و یكپارچگی است.

3) نكته سوم این است كه هر چند مولف، سلطنت یا نظام پادشاهی را یكی از مولفه= 204;های هویت ایرانی می‌داند (و ادعای ایشان صحیح است)، اما به نظر می&#= 8204;رسد كه تضعیف این مولفه در نتیجه ظهور اندیشه‌های تجدد خواهان= 07; و مدرن برای نویسنده چندان خوشای= 06;د نیست: «..... حاصل این روند (مدرن شدن) این بود كه جامعه= 548; به لحاظ خدشه= 204;دار شدن این دو عنصر مهم (سلطنت و دین)، دچار بحران شد.» (ص 21). این تحولات از نظ= 585; محقق باعث ویران شدن پایه‌های سنتی جامعه و رواج اندیشهR= 04;های نوین گردید. ادعایی كه نویسنده هیچR= 04;گونه مصداقی برای آن ارایه نمی= 204;كند.

ن= 5;سیونالیسم رمانتیك در ایران ـ علیرضا ذاكر اصفهانی=

ن = 8;یسنده مقاله بحث خو= 583; را با طرح این مسأله آغاز م= 740;‌كند كه «فرهنگ توده‌ای شرق= 40;‌ها منبعث از ساختار فرهنگی‌ای است كه در كانون‌های غربی در رهگذ= 585; توسعه امپراطوری جهانی خود ایجاد كردند. در خاورمیان= 07; اسلامی و بویژه ایران نیز این فرهن= 711; ـ فرهنگ توده= 204;ای ـ با تلاش چندین دهه شر= 602; شناسان شكل گرفت و شئون مختلف سیاسی= 48; اجتماعی و اقتصادی و ..... این جوامع را تحت تاثیر خو= 583; قرار داد.» (ص، 119).

ب = 7; اعتقاد مولف= 48; گفتمان سیاس= 40; ایران و ناسی= 608;نالیسم رمانتیك مبتنی بر آن، در طول 150 سال اخیر از این نظم شرق‌شنا= 87;ی (Orientalism) ناشی شده است. این مقاله در صدد بررسی و تحلیل این فرضیه است.<= /span>

شž= 5;ق‌شناسی محصول پاسخگویی غر= 76; به نیاز‌های حیاتی و اجتماعی دوران خود اس= 578; كه در راستای اهداف توسعه طلبانه غربیR= 04;ها و تسلط آنها بر جوامع شرق= 740; ارایه شد. شرق&#= 8204;شناسی در صدد فضا بخشیدن به هویت غرب است. در نتیجه هوی= 578; ایجاد شده بر= 575;ی شرق، خالی از وجهه فرهنگی بوده و كاملا= 611; سیاسی است. از نظر نویسنده= 48; گفتمان سیاس= 40; ایران، بویژ= 07; ناسیونالیس = 5; دوران قاجار = 608; تشدید آن در دوره رضاشاه= 48; ریشه در این نظم شرق شناسنامه دا= 85;د. چنین ناسیونالیس = 5;ی نه برخاسته ا= 586; متن جامعه، بلكه مرتبط ب= 575; آموزه‌های غربی است. اصل اساسی این آموزه ‌غربی= 48; تحقق معرفت عرفی و جایگزینی مل= 78; و وطن به جای دین و اخلاق است؛ كه بزرگترین تجربه تاریخ= 40; غرب بوده و تفكر شرق شناسانه نیز در تلاش برای پیاده كردن آ= 606; در جوامع شرق= 740; (بویژه ایران) بوده است.

بž= 1;ث نویسنده در مورد رمانتیسم و ظهور آن، این است كه وی رمانتیسم را واكنش دنیای غرب علیه سرم= 575;یه‌داری و مناسبات اقتصادی و در نهایت بحران= 40; شدن جامعه می= 204;داند. این در حالی است كه رمانتیسم در ایران، زایی= 83;ه مجموعه عواملی دیگر بود كه بخش اعظم آن از بیرون نیرو م= 740;‌گرفت. ناسیونالیس = 5; رمانتیك ایرانی، ناش= 40; از عدم درك و فهم نخبگان فكری و سیاسی ایران، از تجربه و تاری= 582; غرب و انطباق آن با تجربه و تاریخ ایران است. «آنان نه تاریخ و فلسف= 607; غرب را خوب شناختند و نه شرایط بومی خویش را آنان با شناخت صور= 740; از آرای فلسف= 607; كلاسیك مغرب زمین از پروتستانیس = 5; و رفرمیسم البته به سبك اسلامی، سخن می‌راندند و در پی الگویی بودند كه ایران را نجا= 578; بخشد و بسیار= 740; از مناسبات ب= 607; همان شیوه غر= 576; تغییر یابد». (ص 130).

دž= 5; نتیجه این تفكر، آنان مفهوم ملت را= 548; كه تا قبل از این در فرهنگ سیاسی ایران به دین معنا م&#= 1740;‌شد، به همین صورت امروزی معنا كردند. ملت، ملیت، وطن و مفاهیمی از این دست وارد گفتمان سیاس= 40; ایران شد. نظریه پردازان ناسیونالیز = 5; ایرانی كه در فرهنگ غرب سهیم شده بودند و چون هیچ‌گاه به عمق نرفته و به صورت سطحی با غرب تماس ح&#= 1575;صل كرده بودند، الگویی جز تاریخ جدید م= 594;رب زمین نداشتن= 83; و به گونه‌ای عمل كردند كه در سال‌های بعد خود شاهد شكست تئوری‌= 07;ا و نارسایی مفاهیم وارداتی غرب بودند. آنها غ&#= 1575;فل از این بودند كه این درخت، درختی نیست ك= 607; در زمین ایرا= 606; با روح عمیق اسلامی به با= 585; بنشیند.

دž= 5; مباحث پایان= 40; این نوشتار، مولف به مباحثی چون نقش ایدئولوژی سازی استعما= 85; انگلیس و اید= 574;ولوژی دریایی گرای= 40; كه در ضدیت با اسلام و قومی= 578; عرب بود، نقش پارسیان هند در فرایند با= 587;تان‌ستایی ایران و تلاش آنها برای اثبات انحطا= 91; و زوال ایران از سوی اعراب (اسلام)، نقش تاریخ نگاری مدرن و رمان در فرایند باستان‌ستا®= 0;ی و نقش نظریه‌= 662;ردازان حلقه برلین د= 585; غربی كردن فرهنگ ایران= 40;، می‌پردازد.

ن= 8;یجه‌گیری

1) آنچه كه در این مقاله ارایه می‌شو= 83; نقد نوع خاصی از ناسیونالیس = 5; با عنوان «نا= 587;یونالیسم رمانتیك» در تفكر سیاسی و روشنگری ایران است كه مولف را ناشی از پروژه شرق= 204;شناسی می‌داند. به نظر مولف، ناسیونالیس = 5; رمانتیك، به = 583;نبال گسترش هویت غربی در جامع= 607; ایران است كه در نهایت به نظر وی به دلیل ریشه‌ه= 75;ی عمیق هویت دینی ـ اسلام= 740; در جامعه ایران با شكس= 578; مواجه شده است.

2) ادعای محقق د= 585; نقد ناسیونالیس = 5; رمانتیك، ای= 06; است كه چون ناسیونالیس = 5; مبتنی بر الگوی سكولا= 85; غربی است، با الگوی ملیت د= 585; جامعه ایران كه ریشه دینی دارد، قابل جمع نیست، ام= 575; در این مورد، دیدگاه وی چندان عمیق و &#= 1605;بتنی بر استدلال قوی نیست، وی نتوانسته دس= 78; علل و عوامل اساس= 740; انطباق ناپذیری الگوی غربی و اسلامی را كامل و دقیق تحلیل كند. در این راستا، استدلال مول= 01; این است كه چون ناسیونا= 04;یسم غربی نتوانسته در ایران سلطه یابد دلیل آن را باید، در ریشه‌های عمیق دین در جامعه ایران جستجو كرد. كه این استدلال= 48; مصداق تبیین تك علتی از امور چند علت= 740; است.

اž= 6; سوی دیگر، تبیین ناسیونالیس = 5; و جریانات نا= 587;یونالیسمی در چارچوب گفتمان شرق شناسانه نیز ناقص است. زیرا محقق هم= 607; این جریانات كه بسیاری از &#= 1570;نها از بطن جامعه ایران برخاسته‌انž= 3; را نیز در میسر آموزه‌= 07;ای غربی و گفتما= 606; شرق‌شناسی تفسیر می‌كن= 83;.

3) نویسنده هر نوع بینشی كه در اندیشه روشنفكران ایرانی وجود داشته و متاث= 585; از غرب بوده را مرغوب و «تسلیم تفكر غربی شدن» تفسیر كرده است، بدون اینكه نگاهی انتقادی به آ= 606; داشته و وجوه مثبت یا منفی آن را از هم مت&= #1605;ایز كند. مثلاً در جایی ایشان نگرش منفی به برخی الگوها= 40; غربی چون حاكمیت قانو= 06; اساسی و پارل= 605;ان دارد و می‌نو= 740;سد: «.... این جریان (ناسیونالیس= 05; رمانتیك) در مواجهه با غر= 576; در پی تحقق انگاره‌های غربی در عرصه= 204;های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی همچو= 06; حاكمیت قانو= 06; اساسی و ایجا= 583; پارلمان بود.&ra= quo; (ص 130).

ك = 7; به نظر مولف اینها، مفاهیمی نارسا و وارد= 575;تی از فرهنگ غرب هستند.

غž= 5;ب‌گرایی و استحاله هویت ملی ایرانیان ـ مظفر نامدار طالشانی=

س = 8;الی كه نویسنده د= 585; آغاز این مقاله مطرح م= 740;‌كند، این است كه آیا دو مفهوم غربگرایی و ملی‌گرایی ك= 07; در ماهیت و در بدو تصور، دو مفهوم متناق= 90; به نظر می‌آی= 606;د، می‌توانند ب= 07; عنوان دو ابزار همساز تفكرات جریا= 06; روشنفكری، ب= 07; نامه تجدد طلبی، محصولاتی را در حوزه اندیشه و عمل اجتماعی ایجاد كنند ك= 607; در این محصول در تضاد با اع&#= 1578;قادات، باورها و ارز= 588;‌های پایدار جامع= 07; (كه شاخصه ملیت و هویت ایرانی نیز هست)، نباشند= 567;

هž= 3;ف وی این است كه تجدد طلبی، ملی‌گرایی و غرب‌گرایی ر= 75; به عنوان سه مفهوم همزاد با جریان روشنفكری ایرانی تجزی= 07; و تحلیل كرده و تناقض‌های بین آن‌ها را آشكار سازد. این هدف، در راستای مسایلی است ك= 607; در جامعه امروز ایران وجود دارد و مبتنی بر تلا= 588;‌هایی است كه از یك طرف برای آشت= 740; و وحدت دینی و &= #1593;قاید ملی و از طرف دیگر در برای تفكیك و ایجا= 583; تناقض و تضاد بین این دو صورت می‌گیر= 83;.

اž= 6; دیدگاه مولف= 48; دو عنصر اساسی، سازنده بنیا= 83;های شخصیت یك ملت هستند؛ دو عنصری كه یكی ماده و محتوا= 740; مفهوم ملیت است و دیگری شكل و صورت آن. عنصر نژادی، جغرافیایی و تاریخی به عنوان شكل و صورت ملیت و عنصر فكری، اعتقادی و فرهنگی به عن= 608;ان ماده و محتوا= 740; ملیت.

اŸ= 3;تقاد ایشان این اس= 578; كه بنیاد تمامی شعاره= 75;ی ملی‌گرایی د= 85; ایران، براساس این تفكر پایه‌ر= 40;زی شده كه ملیت را در مقابل اسلامیت و اعتقادات ما قرار دهند. اما وی با استناد به تعریف شهید مطهری از ملی= 578; و هویت ملی و غیرملی (بیگا= 606;ه‌گرایی) به نقد این دیدگاه‌ها م= 40;‌پردازد. شهید مطهری د= 608; شرط اساسی را در تعریف ملی= 578; مطرح می‌كند:

1) &nb= sp; اركا= 606; و عناصری كه رنگ و بوی ملت خاصی را نداش= 578;ه باشد.

2) &nb= sp; یك ملت آن اركان و عناصر را با رغبت، آزادی = 608; اختیار پذیرفته باش= 83;.

آ = 6; رنگ و بویی كه ملیت ایرانی را می‌سازد و به عنوان شاخصه قوم ایرانی، در قالب زبان و خط‌مشی و آدا= 576; و رسوم و فرهنگ و تمدن ایرانی بروز = 605;ی‌كند، همان چیزی اس= 578; كه امروز ملت= 204;ها را از ماهیت‌= 204;های دیگر تفكیك م= 740;‌كند. این همان هوی= 578; تاریخی است ك= 607; گسست ندارد و نمی‌توان بخشی از فرهن= 711; آن را از بخش دیگر جدا كرد. &= #1575;ز سوی دیگر این اركان و عناص= 585; آزادانه پذیرفته شدهR= 04;اند.

ن = 8;یسنده بر این مبنا تلاش می‌كند تا مفهوم ملی= 204;گرایی و هویت ملی را در جریان روشنفكری بررسی كند و در این زمینه= 548; سه انگاره را در مورد هویت ایرانی در اندیشه روشنفكری و ملی‌گرایی روشنفكران متمایز می‌ك= 06;د و نگرشی اعتقادی نسب= 78; به آنها دارد:

1) &nb= sp; روشن= 601;كری و ملی‌گرایی= 48; به مثابه پایبندی به عناصر شناسایی هوی= 78; اجتماعی<= /span>

2) &nb= sp; روشن= 601;كری و ملی‌گرایی= 48; به مثابه پایبندی به عناصر اعتقادی هوی= 78; ایرانی

3) &nb= sp; روشن= 601;كری و ملی‌گرایی= 48; به مثابه اعتقاد به توانایی و اعتماد به استعداد مردمی

ا®= 0;ن سه انگاره، انگاره‌های®= 0; هستند كه به اعتقاد نویسنده، جریان روشنف= 03;ری ایرانی تلاش كرده است مفهوم ملیت و هویت ایرانی را براساس آن= 204;ها بسنجد. چیزی كه جریان روشنفكری، خود به آن پای&#= 1576;ند نبوده و در نهایت در دام غربگرایی اف= 78;اده است.

آ = 6;چه را كه نویسند= 607; در باطن این سه‌ گرایش تشخیص می‌ده= 83;، تلاش روشنفكران ایرانی برای مترادف دانستن مفهو= 05; ملی‌گرایی و هویت‌ملی با غربگرایی و ایجاد شكاف بین ملیت با اسلامیت و یا در نهایت تفسیری غربگرایانه از اسلام است.<= /span>

ن= 8;یجه‌گیری (نقد):

ا®= 0;ن نوشته در صدد است تا بحث هویت ملی را در چارچوب گفتمان غربگرایی در میان روشنفك= 85;ان ایرانی بررس= 40; و تحلیل كند. به عبارت دیگ= 585; نویسنده معتقد است كه آنچه روشنفكران ایرانی می‌خ= 08;استند تحت عنوان ناسیونالیس = 5; و هویت ملی دی&#= 1603;ته كنند، چیزی ج= 586; اندیشه غربی = 608; گفتمان غربگ= 85;ایی نیست. در این راستا چند نق= 583; بر این مقاله وارد است:

1) نویسنده برا= 40; اینكه نقد خو= 583; از مفهوم‌شن= 75;سی هویت ملی یا ملی‌گرایی ر= 75; در مورد اندیشه‌های روشنفكران پیش ببرد، به تعریف مفهوم ملیت می‌پرد= 75;زد. در تعریف نخست، ایشان ملیت را دارا= 740; دو وجه صوری و محتوایی می‌= 83;اند كه وجه صوری آن مواردی از قبیل نژاد، زبان، قومیت = 608; ..... و در وجه محتوایی به اعتقادات و ارزش‌ها اشاره‌ می‌ك= 06;د كه به نظر او این دو عنصر، عناصر بنیاد= 40; هویت ملی ایرانی را شك= 604; می‌دهند.

ن = 3;ته‌ای كه در این تعریف مطرح است، این است كه مولف بر مبنای چه اصل= 548; بنیاد و چارچوبی چنی= 06; تفكیكی انجا= 05; داده است؟ چر= 575; مولفه‌هایی چون نژاد، زبان و جغرافیا وجه صوری و چرا اعتقادات و ارزش‌ها وجه محتوایی دارند؟

آ®= 0;ا قابلیت تغیی= 85; این مولفه‌ه= 75; در طول زمان (مثل ارزش‌ها)&#= 1548; یا عدم تغییر آنها (جغرافیا)، علت این تفكی= 603; است؟ آیا اهمیت آن‌ها است كه مبنای این تمایز قرار گرفته است؟ در هر حال، مبنای این تفكیك زیاد مشخص نیست.

اž= 6; سوی دیگر، نویسنده علاوه بر این تعریف از مفه= 608;م ملیت، با استناد به نظ= 585; شهید مطهری، دو شاخص عموم= 740; را برای تعری= 601; مفهوم ملیت و ملی‌گرایی م= 83; نظر قرار می‌= 583;هد: (ص 158)

ا = 4;ف) اركان و عناصری كه رن= 711; و بوی ملت خاصی را نداش= 578;ه باشد.

ب) یك ملت آن اركان و عناص= 585; را با رغبت، آزادی و اختیار پذیرفته باش= 83;.

مž= 7;أله‌ای كه در اینجا مطرح می‌شود این است كه از یك طرف، رابط= 607; بین تعریف او= 604;یه مولف از ملی‌= 711;رایی و هویت ملی (یعنی دو وجه صوری و محتوایی) و تعریف دیگر ایشان كه با استناد به نظ= 585; شهید مطهری ارایه شده است، مشخص نیست. به طوری كه این دو تعریف، كاملاً با هم متفاوت هستن= 83; و اگر درست تفسیر نشود، حتی متناقض نیز به نظر می&#= 8204;رسند. همین ابهام باعث شده است كه مولف برداشت تناق= 90; آمیزی از تعریف ملیت د= 585; دیدگاه شهید مطهری داشته باشد، به طور= 740; كه در جایی ایشان با است= 606;اد به تعریف شهی= 583; مطهری می‌نو= 40;سد:

آ = 6; رنگ و بویی كه ملیت ایرانی را می‌سازد و به عنوان شاخصه قوم ایرانی در قالب زبان، خط، سنن و آداب و فرهنگ و تمدن ایران= 740; بروز می‌كند= 48; همان چیزی اس= 578; كه امروز ملت ما را از ماهی&#= 1578;‌های دیگر تفكیك م= 740;‌كند .... ما در خط و زبان، نژاد و آداب و حتی در مذهب با ملت‌= 607;ای دیگر اشتراك داریم. اگر شاخصه‌ هویت = 608; ملت‌ها هر كدام از آنها به تنهایی بودند، بی‌ت= 85;دید صحبت كردن از هویت ایرانی امر مهملی جل= 608;ه می‌نمود، (ص 159 = 8; 160).

و در یك پاراگراف بع= 83; به نقل از شهید مطهری ـ كه بیانگر تایید این جملات از دیدگاه مولف است می‌آورد:

«ž= 8;اید رمز و راز پذیرش حقایق علمی در میان همه ملت‌ها و رمز و راز جهانی بودن ادیان رسمی د= 585; همین مسأله نهفته باشد ك= 607; این علوم و آن حقایق الهی، اولاً رنگ و بوی ملت خاصی را ندارند و به قوم معینی نیز تعلق و با هویت ملی هیچ ملتی نیز در ت&#= 1590;اد ثانیاً ملت‌= 07;ا با اختیار و آزادی آنها ر= 575; می‌پذیرند». (ص 160).=

ت = 6;اقضی كه در این دو نقل قول وجود داردT این است كه مشخص نیست بالاخره نویسنده چه برداشتی از جمله‌، «رنگ و بوی ملت خاصی را نداشته باشد&raq= uo; دارد. ایشان یك بار آن را اینگونه تفسیر می‌كن= 83; كه منظور این است، مولفه‌= 07;ای هویت باهم، تركیب یك ملت را می‌دهند ك= 607; رنگ و بوی آن، با رنگ و بوی مولفه‌های هویت‌های دیگر متفاوت است یا دیگرا= 606; آن را ندارند (&= #1606;قل قول اول) و یك بار اینگونه تفسیر می‌كن= 06;د كه منظور این است كه این اندیشه‌ها و اعتقادات، ن= 07; اینكه خاص یك ملت‌ باشد، بلكه باید جهانی باشند = 608; به قوم معینی تعلق نداشته باشد (نقل قول دوم).

2) در نظر گرفتن این تعریف ـ (اركان و عناصری كه رن= 711; و بوی ملت خاصی را نداشته باشد) ـ به عنوان یك شاخص عمومی برای تعریف ملیت قابل بح= 579; است. در اینصورت، ما قادر نخواهی= 05; بود سخن از ملیت‌ها یا هویت‌های مل= 40; برانیم، چرا كه اركان و عناصری كه رن= 711; و بوی ملت خاصی را نداشته باشن= 83; و به عبارتی عمومی یا جهانی باشند= 48; دیگر ملی نخواهند بود = 608; نمی‌توانند مولفه هویت ملی باشند. و شاخص‌ دوم «م= لت، آن را با رغبت، آزادی = 608; اختیار پذیر= 01;ته باشد» نیز نم= ;ی‌تواند این ابهام را تبیین و تفهی= 605; كند.

3) مولف با طرح مسأله خود در ابتدای مقاله، اینگ= 08;نه عنوان می‌كن= 83; كه غربگرایی= 48; ملی‌گرایی و تجددطلبی سه مفهوم همزاد با جریان روشنفكری ای= 85;انی است كه دارای تناقض است، و معتقد است ای= 606;‌ها محصولاتی را در حوزه اندی= 588;ه و عمل اجتماع= 740; ایجاد می‌كن= 06;د كه این محصول در تضاد با اعتقادات، باورها و ارز= 588;‌های پایدار جامع= 07; كه شاخصه ملی= 578; و هویت ایران= 740; است، قرار دارد.

دž= 5; این مقاله، مولف مشخص نم= 740;‌كند كه این اعتقادات، باورها و ارز= 588;‌های پایدار چیست= 06;د، از كجا آمده‌= 575;ند و به چه طریقی شاخصه هویت ا= 740;رانی شده‌اند؛ تا سپس بررسی شو= 583; كه مفاهیم تر= 608;یج شده توسط جری= 575;ن روشنفكری ای= 85;انی، چگونه به این ارزش‌های پا= 40;دار لطمه زده است. در واقع آنچه از دیدگاه مولف استنبا= 91; می‌شود این است كه ایشان به مجموعه‌ا= 40; از بنیادهای اولیه و پیشی= 606;ی اعتقاد دارن= 83; كه از ازل هوی&#= 1578;ی ایرانی بوده = 608; هرگونه حركت = 608; عملی كه این بنیاد را به چالش بكشاند= 48; هویت ملی را به چالش كشید= 607; است. اعتقادات، ارزش‌ها و فرهنگی كه شاخصه هویت‌ ملی ایرانی است، عناصری ثابت و لاتغی= 585; دارد و نباید این اعتقادات، ب= 07; ظاهر ازلی و هویتی، دچار دگرگونی و تغ= 740;یر شوند.

4) د&#= 1585; نهایت می‌تو= 75;ن گفت كه نویسن= 583;ه، علیرغم اینك= 07; تلاش دارد تاثر روشنفك= 85;ی ایرانی در مفهوم‌شناس®= 0; هویت ملی یا ملی‌گرایی ر= 75; بازشناسی كرده و تحلیل كند، نتوانسته اس= 78; به سوال اصلی خود كه تضاد ا&#= 1740;ن گرایشات روشنفكرانه با شاخصه‌ها= 40; هویت اصیل ای= 585;انی است را به خوب&#= 1740; نشان دهد.

آ = 6;چه كه از مقاله ایشان استنباط می‌= 88;ود، نه بررسی و تحلیل این تضاد، بلكه نشان دادن ضد= 740;ت و ناهمخوانی اندیشه روشنفكری ای= 85;انی در باب هویت ملی با روشنفكری مذهبی است. ای&#= 1606;كه چگونه این گر= 575;یشات روشنفكری كه كاملاً متاث= 85; از اندیشه غر= 576;ی است، با جریا= 606;ات و تفكرات مذه= 576;ی و دینی مخالف= 578; كرده و در صدد حذف یا تحریف آن بوده‌اند.

ر = 7;یافت نظریه «ذات» در فهم هویت ملی ـ داود مهدوی زادگا= 06;

ه = 5;انگونه كه از عنوان مقاله پید است، این نوشتار، به دنبال بررسی رهیافتی در فهم هویت ملی= 548; به نام «نظری= 607; ذات» است. به تعبیر نویسن= 83;ه، مدعای نظریه ذات، آن است كه برای فهم هویت ملی، با= 740;د به لایه‌های بنیادین توج= 07; كرد و از آن منظر به تحلی= 604; پدیده‌های ذهنی و عینی هویت ملی پرداخت.

ن = 8;یسنده بحث خود را از لابه لای بندهایی كه ب= 575; شماره مشخص شده‌اند پیش = 605;ی‌برد كه گاهاً نمی= 204;توان ارتباطی مشخ= 89; بین این بنده= 575; با توجه به موضوع مورد بررسی وی پید= 575; كرد. اما به طور كلی آنچه كه مد نظر ایش&#= 1575;ن است، این است كه با توجه به آیه «یا ایها الناس انا خلقناكم من ذكر و انثی و ....= » ما به دو استنباط در مورد ملیت می= 204;توانیم دست پیدا كنی= 605;. این آیه از دو بخش تشكیل شد= 607; است. «بخش اول، آن تاكی= 583;ی بر تكثر میل و اقوام بشری است و بخش دوم بیان برتری ملت‌ها نسبت به یكدیگر است.» (ص 189) محقق با توجه به ای&#= 1606; آیه، نتیجه م= 740;‌گیرد كه «بنابرای&= #1606; ما مجاز هستی= 605; درباره هویت ملی تحقیق نموده تا با كرامت‌ترین ملت‌ها و گرو= 607;‌های انسانی، نسب= 78; به خداوند سبحان را بشناسیم. از ا&#= 1740;ن رو بحث ملیت، موضوعی بیرو= 06; دینی نمی‌تو= 75;ند باشد» (ص 189).

ب= 5; این استدلال= 48; مولف نگاه مدرن به بحث هویت ملی را مورد نقد قرا= 585; می‌دهد و معتقد است مفاهیمی چون نژاد، جغراف= 40;ا، زبان و تاریخ و فرهنگ از آنجا كه گروه= 204;های انسانی را بر مبنایی غیرد= 40;نی تفكیك می‌كن= 06;د، فاقد اعتبارند.=

دž= 5; بندی دیگر، ن= 608;یسنده پرسش از هویت ملی را از اساس، فلسفی = 605;ی‌داند. چرا كه به نظر او تنها فلسف= 607; است كه چیستی چیزها را مور= 583; بحث قرار می‌= 583;هد. از این رو، پرسش‌ از چیس= 578;ی هویت ملی را ن&#= 1740;ز باید از طریق پاسخی فلسفی مورد كنكاش قرار داد و آن تعیین و تشخی= 589; جوهری‌ترین عنصر سازنده ملیت است كه د&#= 1740;گر نمی‌توان از آن عبور كرد. بنابراین از نگاه فلسفی، هرگز نمی‌تو= 75;ن برای فهم هوی= 578; ملی، بر عناص= 585;ی مانند نژاد، زبان و تاریخ توقف كرد؛ زی= 585;ا این موارد از نظر فلسفی، جلوه‌ای از ح= 602;یقت ملیت است، نه خود ذاتیات آنها. در نظر گرفتن این مولفه‌ها بر= 75;ی شناخت هویت م= 604;ی، بیانگر بینش تجربی یا غیر فلسفی مدرن است. اما رویك&#= 1585;د فلسفی می‌تو= 75;ند از حقیقت ملی= 578; پرده بردارد.

ح = 2;یقت بنیادین یا جوهره هویت م= 604;ی «روح ملی» است. زیرا روح ملی اوصاف و مسائلی را در بر می‌گیرد ك= 607; در حد و اندازه فرد ن= 740;ست. بلكه در آحاد جامعه جریان دارد. از این رو می‌توان روان انسان ر= 575; به روان فردی و روان اجتما= 593;ی تفكیك كرد و روان اجتماع= 40; همان روح ملی است. بنابرای= 606;، مطالعه هویت ملی؛ عبارت ا= 586; تحقیق دربار= 07; «روح ملی» است. در چنین تحقیقی، به دنبال احكام= 40; می‌گردیم كه با روح ملی سنخیت داشته باشد.

ممكن است آی= 607; شریفه «فاقه= 05; وجهك للدین ح= 606;یفاً فطره الله ال= 578;ی فطر الناس عل= 740;ها لا تبدیل لخل= 602; الله ذلك الد= 740;ن القیم (روم‌: 30)š= 8; دلالت بر روح ملی ‌كند، زی= 585;ا خطاب آیه «ناس» است نه «انسان» شاكله خلقت مردم بر سیاق آفرینش الهی است، از این رو، روح ملل بر سیاق فطرت الهی بنا گذا= 585;ی شده است (ص 197).

ب = 7; عبارتی، بنی= 75;د روح ملل بر دی&#= 1606; و فطرت الهی است، یعنی رو= 581; ملل، ذاتاً د= 740;ن‌گرا و خداخواه است. آیین اله&#= 1740; در نهاد ملل نهفته است و امر ذاتی روح ملی است. بنابراین، د= 40;ن در قلمرو امو= 585; عرضی نیست تا در كنار سایر مقتضیات روح ملی قرار گیر= 583;.

ر = 8;ح فردی و ملی، همواره میان روح الهی و روح شیطانی د= 585; نوسان است؛ ت= 575; آنجا كه متعل= 602; به یكی از آن دو می‌شود. پس ممكن است روح ملی، دینی و الهی باشد و ممكن است شیط= 575;نی باشد. روح اله&#= 1740; حقیقت دارد و واقعیت دارد= 63; اما روح شیطا= 606;ی غیرحقیقی و سراسر اعتبا= 85;ی است. زیرا روح الهی به وجه الله تكیه می= 204;زند اما روح شیطا= 606;ی به خود، لذا تجلیات روح ش= 740;طانی یعنی زبان، فرهنگ و تاری= 582; كاذب و غیر واقعی است.

ب = 7; طور كلی، بر مبنای نظریه ذات، مسائل هدایت، عمدتاً مقتض= 40; حقیقت هویت هستند. بر مبنای نظریه ذات، روش یا روش‌های «درون‌كاو»š= 8; توان عبور ذه= 606; از لایه‌های سطحی به ژرفا= 740; اشیاء را دارند. چنین روشی هر چه باشد مسبوق ب= 607; نگرش فلسفی است.

ن= 8;یجه‌گیری (نقد)

1) نخستین نقد وارد بر مقاله، ابها= 05; در ارتباط بی= 606; بندهایی است كه شالكه مقاله را تشك= 740;ل می‌دهند و عد= 605; تلاش مولف در روشن ساختن ا= 740;ن ارتباط، باع= 79; شده است كه بر ابهام مقاله افزوده شود.

2) ب&#= 1740;‌توجهی و بی‌دقتی مولف در تعری= 601; و تجدید مفاه= 740;م، نقد اساسی دی= 711;ر بر این مقاله است. ایشان به سادگی و بدون هیچ‌گونه تاملی مفاهی= 05;ی چون هدایت مل= 740;، روح ملی، روح ملل، ذات ملی و .... را به جای ه= 605; به كار می‌بر= 583;. مفاهیمی كه تفاوت‌های فاحش و آشكار= 740; با هم دارند. مثلاً آشكار است ك= 607; روح‌ ملی با روح ملل متفاوت است؛ = 740;كی شكل مفرد و دی&#= 1711;ری شكل جمع دارد.

3) ه&#= 1585; چند محقق در عنوان مقاله خود اینگونه نشان می‌دهد كه تلاش دارد رهیافتی به نام نظریه ذا= 578; را در فهم هوی&#= 1578; ملی بررسی كند، اما طرح مسأله او، بس= 740;ار مبهم و گنگ است؛ این امر خود ناشی از تداخل مفاهی= 05; و موضوعات متفاوت به جا= 740; همدیگر است. مثلاً ایشان بحث از روح مل&#= 1740; یا به تعبیر خود همان هوی= 578; ملی می‌كند و انتظار خواننده این است كه با توجه به رهیا= 601;ت مورد پذیرش ی= 593;نی نظریه ذات، بتوان هویت ملت‌های مختلف را تبب= 740;ن كند و دلایل تمایز و تفاو= 578; آنها را توضی= 581; دهد. اما در یك بند با استنا= 583; به آیه «فاقم وجهك للدین ..... «(روم: 30) یك قضی= 07; كلی را استخراج می‌= 03;ند؛ به این مضمون كه این آیه «د= ;لالت بر روح ملی دارد و نشان م&#= 1740;‌دهد كه روح ملل بر سیاق فطرت ال= 607;ی بناگذاری شد= 07; است» (ص 195). بدیه= ;ی است كه این گزاره، قادر به تمییز تفا= 608;ت میان هویت‌ه= 75;ی ملی یا مثلاً تفاوت هویت م= 604;ی ما ایرانیان با هویت ملی آمریكایی‌ه= 5; نیست. این گزاره نمی‌ت= 08;اند نشان دهد چگونه رهیاف= 78; ذات، هویت مل= 740; را تبیین می‌= 603;ند.

4) محقق مدعی است كه تنها راه برای رسی= 583;ن به حقیقت روح ملی یا هویت ملی، اتخاذ ر= 608;یكرد فلسفی است؛ ز= 740;را كه تنها فلسف= 607; می‌تواند به حقیقت اشیاء دست یابد. (ص 189). دو نقد بر این ادعا وارد است:

نž= 2;ست اینكه، فلسف= 07; را تنها راه رسیدن به حقی= 602;ت دانستن، قاب= 04; تامل و بحث‌ا= 606;گیز است و محقق استدلالی بر= 75;ی اثبات این ادعای خود ندارد. دوم ای&#= 1606;كه، بر فرض صحت چن&#= 1740;ن ادعایی، مول= 01; مشخص نمی‌كن= 83; این بینش فلس= 601;ی چگونه می‌تو= 75;ند حقیقت هویت م= 604;ی را نشان دهد؛ نگرش فلسفی چگونه قادر است تفاوت‌ه= 75;ی هویت‌های مل= 40; و شناسایی رو= 581; ملی ملت‌ها ر= 575; ارایه كند. شی&#= 1608;ه‌ها و ابزارهای ب= 740;نش فلسفی در این اقدام كدامند؟

دž= 5; نقد سوم گفته شد كه ایشان با استناد به آیه قرآن، رو= 581; ملل را بر سیا&#= 1602; فطرت الهی می= 204;داند، اما مشخص نمی= 204;كند چه استدلال فلسفی‌ای در اثبات این ادعا به كار رفته است؟ فطرت الهی به عنوان حقیقت = 608; ذات روح ملی براساس كدام استدلال فلس= 01;ی است.

5) استنباط كلی از مقاله، ای= 606; است كه مولف بحث فلسفی «وجود یا ماه= 740;ت انسان» و عناصر شكل‌د= 07;نده وجود بشری را با بحث هویت ملی خلط كرده است. مباحث طرح شده در مقاله، بیشت= 85; به بحث‌هایی در مورد فطرت انسانی و بنی= 575;دهای الهی این فطر= 578; مربوط است نه به مبحث هویت ملی كه بحثی جامعه شناخت= 40; است.

م = 4;یت یا ابتنای زندگی بر ولا= 740;ت و شریعت ـ دكتر محمدعل= 40; فتح اللهی=

مž= 7;أله مقاله، این است كه از چه تاریخی زندگ= 40; مردم اتبنای = 588;یعی و ولایی پیدا می‌كند؛ یا ا= 586; چه تاریخی ول= 575;یت و شریعت در قوام سیاست د= 582;یل می‌شوند؛ آن = 670;یزی كه به نظر مولف تحقق مل= 740;ت را امكانپذی= 85; ساخته است؛ ب= 607; عبارت دیگر، به عقیده وی اتبنای زندگ= 40; مردم به ولای= 578; شیعی و نقش ای&#= 1606; ولایت در سیا= 587;ت، بنیان تحقق م= 604;یت است.

تž= 1;قق ملیت، چیزی ج= 586; فرایند بلوغ = 608; رشد سیاسی دی= 606;ی مردم نیست؛ و می‌توان از آ= 606; با مفهوم تجد= 583; نیز یاد نمود. ملت به معنای راه و روش و در اصطلاح قرآن= 40;، مترادف با دی= 575;نت و شرع به كار رفته است. در ادبیات دینی ما، ملت چیزی جز شریعت نیس= 578;. با این تفاوت كه تعبیر ملت وقتی به كار برده می‌شود كه شریعت و دی&#= 1606; را با توجه به رهبری و قدرت سیاسی در نظر بگیریم. (206- 205)<= /span>

از این رو، شكل‌گیری حكومت ملی و شروع عصر جدی= 583; ایرانی، با اعلان رسمیت مذهب تشیع و تاسیس حكومت صفوی در ایرا= 606; محقق می‌شود. در واقع، تول= 583; ایران جدید و پیدایی هویت ملی ایرانی، با تغییر مذه= 576; از تسنن به تش&#= 1740;ع و تشكیل اولی= 606; حكومت ملی توسط صفویه د= 585; ایران عینیت = 662;یدا كرد. (207)

ن= 8;یجه‌گیری (نقد)

1) ه&#= 1585; چند بحث مطرح شده در این مقاله، یعنی لحاظ كردن عنصر دین می‌= 578;واند به عنوان یك مولفه هویت م= 604;ی ایرانی در نظ= 585; گرفته شود، اما این بحث ناقص است. نوی&#= 1587;نده شكل‌گیری مفهوم ملت را محدود به دوران حكومت صفوی می‌كند آن هم نه با در نظر گرفتن كل= 740;ت ساختارها و نهادهایی كه = 575;ین حكومت ایجاد كرد، بلكه صرفاً به خاط= 585; دینی شدن حكومت، در واقع بلوغ و رشد سیاسی دی= 606;ی مردم در دورا= 606; حكومت صفویه مترادف با تحقق ملت است (ص 205)

گ = 1;ته‌ای كه قابل بحث است این است كه معلوم نیس= 578; چرا تحقق ملی= 578; مستلزم رشد س= 740;اسی و دینی است. چرا مولفه‌ه= 75;ی دیگر قادر نی= 587;تند در تحقق این ملیت موثر باشند؟ آیا ب= 575; اتخاذ چنین ر= 608;یكردی در تعریف ملت می‌توانیم، ملتی لائیك ی= 575; سكولار را نی= 586; متصور شویم؟ = 570;یا مللی كه دین را از حوزه عمومی و سیاس= 740; خود خارج كرد= 607;‌اند، در این رویكر= 583; تبیین‌پذیر هستند؟ اینه= 75; سوالاتی است كه چارچوب مطرح شده در ا&#= 1740;ن مقاله، قادر به توضیح آنه= 575; نیست.

2) آنچه كه مولف در برخی از سط&#= 1608;ر مقاله ارایه = 605;ی‌كند، نشان می‌دهد كه منظور ایش= 575;ن از هویت ملی ا&#= 1740;رانی، بیشتر دولت م= 604;ی است و عملاً ی&#= 1575; سهواً این دو را مترادف هم در نظر می‌گی= 585;د. وی می‌نویسد: «تولد ایران جدید و پیدایی هویت ملی ایرانی ب= 575; تغییر مذهب ا= 586; تسنن به تشیع و تشكیل اولی= 606; حكومت ملی توسط صفویه د= 585; ایران عینیت = 662;یدا كرد» (ص 207). بدیه= ;ی است كه هویت ملی ایران قب= 604; از صفویه وجو= 583; داشته و برای ایرانیان و غ= 740;ر ایرانیان نی= 86; قابل تمییز بوده است. نمی&#= 8204;توان گفت كه هویت ملی ایرانی ب= 575; به روی كار آمدن صفویه و سیاست‌های حكومتی و دین= 740; آنها شكل گرف= 578; و ادامه پیدا كرد. بلكه واقعیت این است كه در این دوران شكل دولت متمركز = 608; مدرن (و به تعب&= #1740;ری شبه مدرن) روی كار آمد، نه ا&#= 1740;نكه اولین بار هو= 740;ت ملی ایران شك= 604; گرفته باشد.

3) ملت در این مقاله، این گونه تعریف شده است: «ملت به معنای راه و روش است، ملت چیزی جز شریعت نیست، با این تفاوت كه ملت وقتی به كار برده م&#= 1740;‌شود كه شریعت و ای&#= 1606; را با توجه به رهبری و قدرت سیاسی در نظر بگیریم». (ص 205) ا= ;ین تعریف از ملت= 548; یك تعریف خاص و تقلیل‌گرا= 40;انه است. به همین علت نمی‌توا= 06;د چارچوب یا مبنایی در اخ= 578;یار ما قرار دهد كه بتوانیم جوامع و ملت‌= 607;ای شناخته شده امروزی را براساس آن تف= 603;یك كنیم به عبار= 578;ی این تعریف با واقعیت موجو= 83; و اشكال معین ملت‌های امروزی قابل انطباق نیست.

ا®= 0;ن تعریف، به گونه‌ای است كه می‌توان ب= 607; راحتی آن را با عناوینی مثل امت، حكومت دینی، جامعه دینی و ..= .. جایگزین كرد كه نسبت به كلمه ملت، حت= 740; گویاتر نیز هستند.

م = 8;ضع بابیان، ازل= 40;ان و بهائیان درباره ملیت = 600; مصطفی آیت مهدوی

دž= 5; این نوشتار، نویسنده به دنبال بررسی اندیشه‌های ملی گرایانه سه فرقه بابی= 607;، ازلیان و بها= 574;یان است.

دž= 5; بخش اعظم این مقاله، مولف چگونگی پیدا= 40;ش این فرق، اعتقادات و شخصیت‌های برجسته آنها = 608; چگونگی و ابستگی آن‌ه= 75; به غرب و جوامع غربی ر= 575; بررسی می‌كن= 83;.

ب= 5;بیان، ازلیان و بها= 574;یان، سكولاریست‌ = 7;ای شبه مذهبی هستند كه به نظر مولف، عل= 740;رغم اعتقاد عمیق به سكولاریس= 05; صرف و خالص، به دلیل ملاحظه محیط فرهنگی ـ اجتماعی خود = 608; برای ادامه ح= 740;ات و نفوذ در آن م&= #1581;یط دینی و اشاعه سكولاریسم، به ناچار خود را دیندار (گاهی هم دو آتشه) قلمداد می‌كنند. اما برای حفظ دین= 583;اری توام با سكولاریسم، با «ترقیق و تنزل مفهوم د= 740;ن» و «تقلیل و تغ= ;ییر مسخره آمیز مبانی،= احكام و ارز= 588;‌های دینی»، علاوه بر تدی= 606; به ظاهر متعصبانه به = 740;ك دین بشری، مضامین سكولاریسم ر= 75; در قالب همان دین ترویج می= 204;كنند.

مž= 1;قق اظهار می‌كن= 83; كه لازمه سكولاریسم، ناسیونالیس = 5; است. از یك دید&= #1711;اه دینی، فرامل= 40;‌گرایی دینی، اصل و قاعده اساسی است و توجه به ملیت در طراح= 740; استراتژی‌ه= 5; و برنامه‌ری= 86;ی‌ها، اضطراراً صورت می‌گیر= 83;. اما در یك دید&#= 1711;اه، سكولاریستیš= 8; اصل برناسیو= 06;الیسم و ملیت ملاك اعمال و برنامه‌ها و استراتژی‌ه= 5; است و اضطراراً قواعد فرامل= 40; و جهانی مطرح می‌شود(ص 328). وق= 78;ی در سكولاریس= 05;، حقوق بشری جا= 740;گزین حق الهی و انسان محوری= 48; جایگزین خدا محوری می‌شو= 83;، طبعاً عامل اصلی پیوند جوامع مختلف بشری (دین) از ب= ین می‌رود و مجبورند بر نوعی تعلق و پ&#= 1740;وند غیر دینی تكی= 607; كنند. از این رو، نژاد، زبان، تاریخ = 608; جغرافیا مبن= 75;ی تشكیل جامعه قرار می‌گیر= 83;. جریانی كه با بیان، ازلیا= 06; و بهاییان در ایران به آن دامن زدند.

ن= 8;یجه‌گیری (نقد)

1) ن&#= 1608;یسنده رویكردی منف= 40; نسبت به ناسی= 608;نالیسم اتخاذ می‌كن= 83;؛ چرا كه آن را مبتنی بر بنی= 575;دی سكولار و غیر دینی می‌دان= 83; و براین اساس= 548; وی با هر نوع گرایش ناسیو= 06;الیستی كه قوم‌گرا و تقلیل‌گر اس= 78; مخالفت می‌ك= 06;د و آن را جایگز&#= 1740;ن «دارالاسلا = 5;» و «فرا ملی‌گ= 585;ایی دینی» می‌دا= 06;د كه گرایش اید= 607;‌آل و مطلوب نویس= 606;ده است. این مسأله نشان م= 740;‌دهد كه مولف با یك پیش‌فرض دین= 40; با مبحث ناسی= 608;نالیسم و ملی‌گرایی رو به رو می‌ش&#= 1608;د. از دیدگاه او چون ناسیونا= 04;یسم با پیش‌فرض‌= 07;ا و اصول دینی (د&= #1740;ن اسلام) كه این جهانی و فرام= 604;ی است همخوان ن= 740;ست، نمی‌تواند پ= 83;یده‌ای مثبت باشد. هم&#= 1740;ن نگرش به ناسی= 608;نالیسم باعث شده است تا آن را به جر&= #1740;ان سكولار نسبت دهد.

2) چون رویكرد ن= 608;یسنده به موضوع ملی= 578; متاثر از یك پارادایم و چارچوب غیرع= 04;می است، نمی‌تو= 75;ن با پیش‌فرض‌= 07;ای علمی به نقد مقاله ایشان پرداخت.

3) نقد دیدگاه ا= 740;شان درباره موضع سه فرقه مطرح شده و بحث درب&#= 1575;ره صحت و سقم این ادعاها، مستلزم مطالعه و كسب اطلاعات و شن= 575;خت بیشتر این فرقه‌ها است (نگارنده این سطور شناخت د= 602;یق و كاملی از ای&#= 1606; فرقه‌ها ندارد).

نگاهی به مفهوم هویت م= 604;ی و حكومت دینی در بخشی از مطبوعات سالR= 04;های 32 – 1320 - سیدرضا حس= ینی

&#= 1605;طبوعات هر دوره از تا&#= 1585;یخ، برای شناخت مسائل جاری و آراء و اندیش= 607;‌های مطرح آن دوره= 548; یكی از منابع دسته اول محسوب می‌شو= 83;. برای شناخت ت= 594;ییرات اجتماعی ـ سی= 575;سی، جهش‌های فكر= 40; و نگرش نخبگا= 606; نسبت به جامعه، بررس= 40; مطبوعات، بهترین و منط= 602;ی‌ترین روش است. مولف با این اعتقاد، تلا= 88; دارد تا در ای&#= 1606; مقاله، مفهو= 05; هویت ملی و حكومت دینی ر= 575; در بخشی از مطبوعات سالR= 04;های 32 ـ 1320 بررسی كند. در این رابطه= 548; رویكرد و نگر= 588; بومی و غیربو= 605;ی، در مورد ملیت بررسی می‌شو= 83;. «نگرش بومی، بر این اعتقا= 583; استعمار است كه ملیت ایرا= 606;ی بر پایه دین و مذهب استوار است؛ اما نگر= 588; غیربومی مبا= 06;ی دیگری را برا= 740; تعریف ملیت د= 585; نظر می‌گیرد. نگرش غیربوم= 40; صرفاً بر مولفه‌هایی چون نژاد، زبان، وطن و مواردی از ای= 606; قبیل تاكید دارد، اما نگرش بومی بر= 575;ی شكل‌گیری نهضت‌های مردمی علیه استعمار (كه مولف بروز مل= 740;ت را در قالب آن در نظر می‌گی= 585;د)، به مجموعه‌ا= 40; از مشتركات، مثل وطن، نژاد، زبان و ..= .. توجه می‌كند. در بین این مشتركات، دی= 06; و شعائر مذهب= 740; هم به عنوان عامل مشترك ب= 740;ن مردم، برای مبارزه علیه استعمار در نظر گرفته می= 204;شود». (ص 339). بنابراین= ، دو نوع تفكر در نشریات دوره مذكور درباره ملیت مطرح است. «یك تفكر غیربوم= 40; كه برای ملیت اصالت قایل م= 740;‌شود و خاك و نژاد و زبان و ... را از اركان ملیت م= 740;‌داند و براین اساس تحلیل‌هایی را ارایه می‌= 583;هد كه به دلیل غی&#= 1585;بومی بودن با واقع= 740;ت‌های اجتماعی ایر= 75;ن منطبق نیست و تفكر دیگر كه در نگرش بومی به ملیت دارد و برای این اصالت‌ قائل = 605;ی‌شود» (ص 349). رویكردها= یی كه ملیت را در قالب افكار غربی و یا در قالب ایده‌ه= 75;یی ماركیستی تح= 04;یل می‌كنند، نگرش غیربوم= 40; به ملیت دارند.

ن= 8;یجه‌گیری (نقد)

1) همانگونه كه اشاره شد، نو= 740;سنده در این مقاله= 548; در نظر دارد تا بحث هویت ملی و حكومت د&#= 1740;نی را در بخشی از مطبوعات 32 – 1320 بررسی كند. نقد اساسی ای= 606; است كه وی مشخص نمی‌كن= 83; منظور ایشان از هویت ملی و حكومت دینی چ= 740;ست؛ چرا این دو مفهوم در كنا= 585; هم آمده‌اند= 67; به عبارتی ای= 588;ان تعریف مشخصی از هویت ملی و حكومت دینی و ارتباط اینه= 75; با هم ارایه نكرده است. از این رو است كه ایشان در كل مقاله، اصلا= 11; بحثی از هویت ملی ارایه نم= 740;‌كنند، بلكه از واژه ملیت استفاد= 07; می‌كنند. بدی= 607;ی است كه این دو مفهوم همسان = 606;یستند.

مبهم بودن مفاهیم و مسأله تحقیق= 48; از اشكالات ب= 606;یادی این مقاله است. از سوی دی&= #1711;ر، عبارت «بخشی از مطبوعات» در عنوان مقاله نیز نادرست است، چرا كه معلوم نیست منظور ا= 740;شان كدام بخش است. البته این اشكال نه صرفاً به «عنوان» مقاله، بلكه به كل مقاله مربوط است. یع&#= 1606;ی، محقق در متن نوشته نیز مشخص نمی‌كن= 83; كدام بخش از مطبوعات مد نظر ایشان بوده است و چرا این بخش انتخاب شده است. ابهام در این نكته، یع= 606;ی نامشخص بودن چگونگی انتخاب مطبوعات و عد= 605; ارایه دلیل قابل قبول بر= 575;ی انتخاب نوع خاصی از مطبوعات، كل مقاله ایشان را زیر سوال م&#= 1740;‌برد. مولف در مقدم= 607; مقاله ادعا م= 740;‌كند كه هویت ملی و حكومت دینی ر= 575; می‌خواهد از خلال مطبوعا= 78; بررسی كند. بد&#= 1740;هی است كه اگر ای&#= 1606; مطبوعات گزی= 06;شی و سلیقه‌ای باشند و مبنا= 740; انتخاب آنها عملی نباشد، نتایج و یافت= 607;‌ها فاقد اعتبار خواهند بود.

2) آنچه از محتو= 575;ی كل مقاله استنباط می‌= 88;ود، این است كه محقق بیش از آنكه بخواهد بحث هویت ملی (&= #1740;ا به تعبیر ایش= 575;ن ملیت) را از زاویه دید مطبوعات بنگرد، بیشت= 85; نگرش شخصی خو= 583; را با استناد به قول‌هایی جسته و گریخت= 607; از دیگران ار= 575;یه می‌كند. مثلا= 611; در صفحات اول= 740;ه، نویسنده دو نوع تفكر را در باب ملیت در ایران (نگرش بومی و غ&= #1740;ربومی) تفكیك می‌كن= 83; و نگرش بومی را نگرشی می‌= 583;اند كه بر نقش دین در شكل‌گیری ملیت ایرانی تاكید می‌كن= 83;؛ اما نگرش غیر= 576;ومی، صرفاً بر عناصری چون نژاد و زبان و خاك و .... تاكید دارد و انتظا= 585; می‌رود كه ای= 588;ان به تحلیل و طبقه‌بندی نشریات وابسته به هر= 740;ك از این تفكرات، تما= 40;زات و تفاوت درون= 740; آنها با هم و بنیادهای فك= 85;ی هر یك از این تفكرات با توجه به داده= 204;های متقن و معتبر &#= 1576;پردازد، اما هیچ نوع انتظام، روشمندی و به اصطلاح رویك= 85;د علمی و سیستم= 575;تیك در كار ایشان دیده نمی‌شو= 83;. مثلاً ایشان بدون ارایه ه= 740;چ‌گونه آمار و ارقام= 740; اذعان می‌كن= 83; كه هر چند نگرش غیربوم= 40; در مطبوعات ا= 740;ن دوره (32 ـ 1320) وجود دارد، اما بس= 740;ار كمرنگ است (ص 339). از سوی دیگر، بر= 575;ی نشان دادن ای= 606; دو نوع تفكر، صرفاً به ارا= 740;ه نقل قول‌های= 40; از نشریات مختلف اكتفا = 605;ی‌كند و چیزی در مورد كم و كیف این نشریات د= 740;دگاه كلی و وابستگ= 740; آنها، اهمیت در جامعه و شمارگان (تیت= 585;اژ) این نشریات، = 608; در نهایت دلی= 604; انتخاب آنها ارایه نمی‌ك= 06;ند.

3)= در بخشی از مقاله، تحلی= 04; ملیت در تفكر غیربومی و در قالب تحلیل‌= 07;ایی ارایه می‌شو= 83; كه وابسته به افكار غربی و كمونیستی هستند. به عبارتی، نگر= 88;‌هایی كه ملیت را در چارچوب اندی= 88;ه‌های غربی و یا ماركسیستی بررسی می‌كن= 06;د از نظر مولف جزو نگرش غیر= 576;ومی به ملیت هستند. اما مس&#= 1571;له این است كه ای&#= 1588;ان این دو رویكر= 583; به ملیت را نه از طریق بررس= 740; مطبوعات، بلكه براساس نقل قول از اشخاص دیگری استنتاج می‌= 03;ند. اشخاصی كه مشخص نیست چر= 575; دیدگاه آنها معتبر قلمدا= 83; شده و به آن اس= 8;ناد شده است. بویژ&#= 1607; اینكه دیدگا= 07; این اشخاص نی= 586; از طریق بررس= 740; و تحلیل مطبوعات حاص= 04; نشده است كه بتوان به آن استناد كرد.

4) به طور كلی، محقق در این مقاله به هدف خود كه «بررس= ی هویت ملی و حكومت دینی ا= 586; طریق مطبوعا= 78; در سال‌های (32 ـ 1320) است»، نتوانسته دس= 78; یابد. چرا كه اساسا= 611; اقدامی به ای= 606; منظور صورت نگرفته است؛ بلكه آنچه از این مقاله استنتاج می‌= 88;ود، این است كه مولف به صورت فرضی و تئوری= 603;ی دیدگاه‌های®= 0; را درباره هو= 740;ت ملی (ملیت) و حكومت دینی د= 585; این دوران (32 ـ 1320) دارد و با آوردن قول‌ه= 75;یی جسته و گریخت= 607; از نشریات مختلف، تلاش = 605;ی‌كند فرضیه‌های خود را تایید كند. اشكال كار همانطور كه قبلاً نیز اشاره شده، ا= 740;ن است كه ایشان به شیوه‌ای غ= 740;رعلمی و غیر سیستما= 578;یك فرضیات خود ر= 575; با استفاده ا= 586; اطلاعات و داده‌های تجربی تایید = 605;ی‌كند. مسأله‌ای كه اعتبار یافت= 07;‌های ایشان را زیر سوال می‌برد.