working paper-zad qannad

دا= 606;شكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

از تشیع د= 06;یاگریز تا روحانیت د= 606;یاگرای صفوی

<= b>&n= bsp;

سع= 740;ده زادقناد

كا= 585;نوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

مو= 590;وع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زي= 585; نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 13= 84

&n= bsp;

"&= #1585;وحانیت و مرجعیت تشی= 593; در طول تاریخ از جایگاه رف= 740;عى برخوردار بودند. این جا&#= 1740;گاه از مطامع دنی= 608;ى تهى بوده و به پشتوانه اى معنوى و دینى تكیه داشته است. به همین جهت روحانیت خود را:

1-ž= 3;اراى مسؤولیت اله= 09; در راه حفظ قرآن كریم، عمل و ترویج احكام شریعت مى دانسته

2- دفاع از مردم را در برابر تهاجمات استقلال ستی= 86;، غارت منافع ملى و فرهنگ سوزى، مأمور= 40;ت دینى برشمرد= 07; و به آن اقدام مى كرده است.

3- پاسدارى فرهنگى در دا= 740;ره تمدن اسلامى را از یك سوى پایه و مایه ح&#= 1740;ات ملى دیده، و از دیگر سوى ر&#= 1740;شه و انگیزه پیر= 608;زى هاى ملت در مصاف با سلطه گران و متجاوزان مى دانسته "(رج= 76;ی,1383)
بدون شک چنین کارکردهای انسانی و آرمانی همواره به صورت دغدغه اصلی جامعه ر= 608;حانیت نبوده و در برخی از موار= 583; تعدی از این اهداف صدمات جبران ناپذی= 85;ی را به پیکره جامعه اسلام= 40; وارد نموده ا= 740;ن مقاله علاوه براینکه تا ح= 583;ی به تأثیر متقابل روحا= 06;یت و دستگاه سلطنت صفوی م= 740; پردازد, بیشت= 585; بر آن است تاآثار منفی عملکرد روحا= 06;یت کژاندیش ایر= 75;نی رابه رخ بکشد روحانی که با وابستگی خفت بار خود به دستگاه سلطن= 78; نقاط تاریکی را در تاریخ ا&#= 1740;ن سرزمین رقم زدند.دکتر محسنیان راد در کتاب ایرا= 606; در چهار کهکشان ارتباطی معتقد است که در بررسی این همگرایی می توان به این نکته اشاره کرد که با تأس&#= 1740;س سلسله صفوی وتشکیل نخست= 40;ن دولت سراسری = 588;یعه در ایران کلام، حدیث و فقه سنتی به اوج رسید و فلسفه و حکمت بیش از پیش به انزوا رفت. فقها و روحان= 740;ون شیعه برای نخستین بار د= 585; روزگار دولت صفوی به کانو= 606; قدرت راه یاف= 578;ند. گزینش یک برداشت محدو= 83; از اسلام به عنوان مذهب رسمی ایران و کوشش دولت صف= 608;ی در سازمان دادن به تشکی= 604;ات مذهبی نیمه دولتی، زیان بزرگی به چال= 588; نظری در میان روحانیون و متفکران اسلامی زد و چراغ آزادان= 83;یشی را خاموش کرد. بی جهت نیست که در پایان دوره صفو ی ملا محمد باق= 585; مجلسی به علامه شهرت ی= 575;فت و فقیهان هوادار کمت و خِرَد چونان = 605;یرداماد و میرفندرسک= 40; و شاگرد ایشا= 606;، ملا صدرا یا در انزوا زیس= 578;ند و یا در حاشیه.&= #1576;دین ترتیب روش خا= 589;ی که روحانیت عصر صفوی از آغاز تا پایا= 606; این سلسله در پیش می گیرد سنت های غیر عقلی را بنا م&#= 1740; نهد که در نها&#= 1740;ت به انهدام آن می انجامد.(مح= 87;نیان راد ,1384)برای مثال تشیع صف= 608;ی رنگ و لعابی تازه ب= 607; مباحث فقهی م= 740; بخشد تا جائی= 705;ه مسئله تقلید از علما درای= 606; عصر نشاندهنده ا= 05;ی بودن همه مرد= 605;ی است در برابر کسانی که لبا= 587; رسمی دارند و رسمی= 578; هم بنامشان د= 585; نظام <= /span> صفوی ابلاغ شده و د&#= 1740;گران بکلی حق تحقی= 602; و داشتن استنباط تاز= 07; ، نه در مسائل فنی بلکه در فهم و تلقی مذهب ومسائل اعتقادی که طبق اصل اسلامی هر کس= 740; خود باید اجتهاد کند ندارند ، سپس تمام اصول اعتقادی ، احکام ، ارائه راه حل ها ، نظریات ، مسائل عقلی و اجتماعی همه = 576;ی منطق و بی تحل&#= 1740;ل صادر می شود و عقید= 07; را هم به عموم بخشنامه می کنند<= /span>. مردم در همه چیز مقلد کور و تسلیم مطلق روحانی خویش اند . و روحانی صف = 8;ی عقل و علم و دی&= #1606; و احساس و سلی&#= 1602;ه و فهم زندگی فردی و اجتما= 593;ی و سیاسی و<= /span> اخلاقی مردم را هم با فتوی ، که بصورت فرمان های کوتاه ، قاطع و امر و نهی صادر می شود تعی= ین می کند ,نویسن&#= 1583;ه کتاب ایران د= 585; چهار کهکشان ارتباطی همچ= 06;ین معتقد است که&qu= ot; تشکیل دولت صفوی در عین حال آغاز دور= 607; تازه ای در رشو و نمای روحانیت شیع= 07; بود. ازهمان آغاز چیرگی اعراب مسلما= 06; برایران، چه در میان شاها= 606; و امیران سنـ= 612;ی مذهب و چه در آن بخش های کوچکی از ایر= 575;ن که امیران و شاهان شیعی حاکمیت داشتند (آل بو&#= 1740;ه، مشعشیان و دی= 711;ران) روحانیون، فقها و متکلمان شیع= 40; و سنـٌی یا درحاشیه دیو= 75;ن می زیسته اند و یا در نهایت مشاور و اندرزگوی دی= 08;ان بوده اند. دولت صفوی روحانیت را ب= 607; مرکز قدرت وارد کرد. اصفهان کانو= 06; فقه شیعه شد و اگر مقاومت مقدّس اردبی= 04;ی در برابر اصرار شاه عباس به آمدن و ماندن در اصفهان نبود= 48; حوزه نجف برا= 740; همیشه برچید= 07; می شد. با فروپاشی دول= 78; صفوی و آمدن افغان سـنـّ= 40; مذهب به ایرا= 606; و به دنبال آن، فرمانرو= 75;یی نادرشاه که ب= 607; مذهب تسنن باور داشت، سازمان ادار= 40; روحانیت شیع= 07; که در امتداد سازمان دیوا= 06; صفوی بناشده بود فروریخت = 608; مکتب اصفهان عملا تعطیل شد. دوره ای آغاز گشت به دوره فترت شهرت یافته و مهمترین مؤلفه آن رفت= 606; مجتهدین ایر= 75;ن به شهرهای عتبات در عرا= 602; کنونی و انتقال مرکز فقاهت شیعه ب= 607; کربلا و سرانجام به نجف است. تا ای&= #1606; هنگام، سازمان دینی روحانیت شیع= 07;، دو فرایند را &#= 1662;شت سر نهاده بود. دوره نخست، ا= 586; پیدایش نخست= 40;ن محدثین و فقه= 575; در سده سوم آغاز می شود و با تشکیل دول= 578; صفوی در سده دهم پایان می &#= 1740;ابد. در این دوران= 548; مناسبات میا= 06; فقهای شیعه ی= 705; مناسبات غیر رسمی و فاقد شکل سازمانی است. صفویان به این دوره پایان داده و با گزینش صدر عامه و خاصه و سپردن درآمد موقوفات به ا= 740;شان و ایجاد شبکه گسترده ای از حجت الاسلام ها در شهرهای ایران، سازمانی نیم= 07; دولتی برای روحانیت شیع= 07; ایجاد کردند.&qu= ot;(م&= #1581;سنیان راد ,1384) به اعتقاد" نیک®= 0; کدی" علما واژه ای است که به نادرست در مورد روحا= 606;یون بکاررفته چو= 06; نقش روحانیت , واسطه شدن می= 575;ن مردم و خدا نی&#= 1587;ت , بلکه اجرای قوانین شرع , تعلیم , سرپرستی امو= 85; خیریه و مانن= 583; اینهاست . به ا&= #1740;ن ترتیب , اینها نقشی به مرات= 576; گسترده تر از روحانیت مسی= 81;ی دارند.برای تشریح و توضی= 581; تفاوتها و تف= 705;یکهای درونی روحان= 40;ت عصر صفوی به چند طریق می توان عمل کرد. &= #1740;کی از معیارها , معیار سیاسی = 740;عنی فرق گذاری می= 575;ن روحانیتی اس= 78; که منصوب دولتند و روحانیتی که از سوی مردم منصوب می شون= 583; .(فوران ,1383)

ش= اردن در سفرنامه خود در بخش هی&#= 1574;ت روحانیون با طبقه بندی ای= 606; قشر اجتماعی به صدر ها و مجتهدین و قضات علاوه ب= 585; اینکه حوزه اختیارات هر = 740;ک از این گروهه= 575; را به خوبی نشان میدهد م= 740;زان وابستگی آنه= 75; را به حکومت مرکزی بیان کرده حتی در بخشی سوء استفاده برخ= 40; روحانیون درباری از بی= 578; المال را به رخ می کشد نوع&#= 1740; دیگر از تقسی= 605; بندی را نیز م&#= 1740; توان مطرح کر= 583; بر اساس تمای= 586; اجتماعی و فر= 607;نگی ایجاد شده در این میان وی روحانیت را ب= 607; دو گروه تا حدودی متخاص= 05; تقسیم می کند: 1- طبقه ای روحانیون سرشناس ایرا= 06;ی که عمدتاً از خانواده های ملاک بوده و در زمان صفوی= 607; به مذهب شیعه گرویده اند ک= 607; بر نهاد روحا= 606;یت اعمال قدرت م= 740; کرده اند.2- گروهی از روحانیون شی= 93;ی که اهل سرزمی= 606;های عربی بودند و برخی به مقامهای بال= 75; نیز منصوب گر= 583;یدند و برخی حالت طلبگی خود را حفظ کردند(شا= 85;دن,1372) د= ;ر تاریخ عالم آرای عباسی ب= 607; برخی از علما= 569; و فضلای عصر صفوی اشاره شده و چنانچه از متن تاریخ برمی آید این گروه بسیار محترم و معزز بوده و شاه صفوی در احترام ایش= 75;ن مبالغه می نموده. نکته ظریفی که در ا&#= 1740;ن میان به چشم م&#= 1740; خورد آن است که مؤلف( اسکندر بیک ترکمان) در میان اسام= 740; که آنان ذکر م&#= 1740; کند هریک را به گونه ای مرتبط با دستگاه سلطن= 78; نشان می دهد و همواره در هاله ای از تعریف و توصی= 601; از ایشان از کرامات همای= 08;نی در قبال آنها به کرات سخن به میان می آورد و هرگز اسمی از یک روحانی ساده که صرفاً مور= 583; پذیرش مردم باشد به میان نمی آورد .(اسکندر ب= 40;ک ترکمان , 1334)فوران نی= 586; معتقد است که" روحانیت نه تنها برای محکم کردن پا= 740;گاه مستقل قدرت خ= 608;یش در درون هیئت حاکم می کوشی= 583;, بلکه دو پادشاه آخر صفوی را بطور مستقیم تحت کنترل داشت . ا&= #1740;ن تلاش به منظو= 585; اعمال نفوذ ب= 585; دولت از درون با انتصاب مل= 575; محمد باقر مجلسی مجتهد سرشناس به عنوان شیخ الاسلام اصفهان شدت گرفت . یکی از اقدامات مجل= 87;ی که برای کشور عواقب تاریخ= 40; عمده ای داشت ابتکار وی در مبارزه و پیگ= 585;د اقلیتهای دی= 06;ی غیر اسلامی نیز ع= 604;یه پیروان مذاه= 76; اهل سنت بود. با این کار هم افغانها را نسبت به ایرا= 606; بیگانه ساخت که سرانجام دولت صفوی را ساقط کردند و هم حامیان بالقوه ایرا= 06; در قفقاز , کردستان و خراسان را نسبت به این کشور بدبین و بیزار نمود. در قلمروی ای= 583;ئولوژیکی, افزایش نفوذ روحانیون بر شاه سلطان حس= 740;ن , عواقب ناگواری داش= 78;. تعقیب و آزار بازرگانان ارمنی و هند و به اقتصاد ای= 585;ان زیان وارد کر= 583; . وادار کردن زردشتیان به ترک اجباری آ= 574;ین خود و پذیرش اسلام موجب ش= 583; که اینان به کرمان بگریز= 06;د و در سال 1917 میل= 75;دی , مهاجمان افغان را به چشم نیروهای آزادی بخش بنگرند. از سال 1917 میلادی شورشهایی در مناطق مرزی و در میان مردم غیرشیعه , شروان, کردستان , خوزستان بلوچستان رو= 40; داد. هرچند انبوه جمعیت = 575;یران تا دهه 1700 میلاž= 3;ی عمدتاً به مذهب شیعه گر= 608;یده بودند و در می&#= 1575;ن اینان هیچ نو= 593; جنبش سازمان = 740;افته ضد صفوی پیدا نشد , اما شیعی&= #1575;ن نیز در حمایت از دولت و شکستن محاصر= 07; اصفهان کاری از پیش نبرد.بنابرا= 40;ن با وجودی که ش&#= 1740;عه در ایران ریش= 607; دوانده بود اما در سده هجدهم هم هنو= 586; آنقدر قوی نبود که بتواند دولت در حال متلاش= 740; شدن را نگه دارد , خاصه دولتی را که روحانیت ترا= 86; اول بخش مهمی از آن را تشکی&#= 1604; می داد"(فوران ,1384)

د= ر یک نتیجه گیری ک= 604;ی می توان بازگشتی به همان تقسیم بندی مطرح شد= 607; در متن داشت که طی آن روحانیت به دو گروه روحانی دربا= 85;ی یا رسمی و روحانی مردم= 40; تقسیم می گرد= 583; بدین ترتیب د= 608; نوع کارکرد متفاوت از ای= 606; دو گروه طرح گردید که هر ی&#= 1705; در جای خود جا&#= 1740; بحث دارد کارکردهایی که گاهی روحا= 606;یت را از مسیر اص&#= 1740;ل خود منحرف ساخت و با ایج&#= 1575;د نوعی همگرای= 40; با دولت مفهو= 605;ی را خلق نمود که گاه به عنوان لکه ها= 740; سیاهی در تار= 740;خ این قشر از اجتماع خود ر ا به رخ می کشند . روحانی&#= 1578;ی که زمانی در لباس مجلسی ه= 575; ضربه بر پیکر= 607; وحدت سیاسی ا= 740;ران وارد نمود و بر تفکرات سکولاریستی عصرهای بعد مهر تائید زد.

&n= bsp;

ک= تابشناسی:=

1- فوران, جان, تاریخ تحولا= 78; اجتماعی ایر= 75;ن, احمد تدین, 1384, تهران , نشر رسا, چاپ پنجم

2- رجبی , فاطمه, ر= وحانیت ستیزی در ایر= 575;ن, 1383 , تهران, چاپ اول

3- ترکمان اسکندر بیگ , تاریخ عالم آرای عباسی,1334 , تهران, نشر ام&#= 1740;ر کبیر, چاپ اول, جلد اول

4- محسنیان راد, مهدی, ایران در چهار کهکشان ارتباطی, 1384, تهران, انتشارات سروش, جلد اول

5- شاردن, سفرنامه شاردن,1372 تهران= ;, نشر فرهنگی , جلد چهارم=

&n= bsp;

&nb= sp;