دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

<= b>رابطه حکومت صفویه = 608; روحانیت=

<= b>

ندا طوسی=

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

دي 1384

من ب= 75; مطالعه کتابهاي ذيل (فياض، 1374: 9، 8، 45)، (شريعتي، 1350: 92، 63)š= 8; (پارسانيا، 1376: 88، 87، 86) برداشت خود را در ارت&#= 1576;اط با رابطه روحانيت با حکومت صفويه منظور مي نمايم:

دور= 5;ن صفوي از نقاط عطف حرکت سياسي تشيع د= 585; ايران است. با به حکومت رسيدن صفويان، مذه= 76; شيعه در ايرا= 606; رواج، پيدا کرد. حکومت صفوي در جهان اسلام بي ساب= 602;ه است و يکي از دلايل آن اين است که علماي ديني در اين حکومت داراي قدرت و مناصب حکومتي با فر= 575;ز و نشيب هاي زيادي بودند. شاه اسماعيل با شعار ديني حاکميت سياس= 10; شيعه گسترش د= 575;ده بود و استفاد= 607; از شعارهاي ديني توسط شا= 607;ان صفوي باعث توقعات ديني = 608; اجتماعي مبن= 10; بر حركت در چارچوب سياس= 10; شيعه شد که خود باعث اقت= 583;ار و حضور هر چه بيشتر علما د= 585; عرصه سياسي شد. در واقع مي توان گفت: روحانيون به حکومت صفوي مشروعيت دادند و مواف= 602; با اين حکومت بودند از سوي ديگر در دوره حکومت صفوي براي انسجام اجتماعي، تشخص از حکومتهاي همسايه سني م= 584;هب، مذهب شيعه را رواج مي دهند که اين فعالي= 578; ها منجر به استبداد سياسي فکري و تعصب مذهبي م= 610; شود که اين تعصب مذهبي ب= 607; جنگ کشيده مي شود. که علماي شيعه در اين جنگ ها غالب شدند و زمينه حضور آنها در عرصه سياست فراهم شد. از ط&= #1585;ف ديگر روحانيون ني= 86; به دلايلي از جمله فقدان تريبون رسمي براي روحاني= 78; شيعه، وجود فشار نسبت به آنها، بهره مندي از مجموعه اي ثب= 578; شده از مباحث فلسفي و پرور= 588; نيروهاي علم= 10; و فرهنگي و گسترش فرهنگ شيعه دعوت پادشاهان صف= 08;ي را پذيرفتند= 48; در نتيجه قدرتي براي روحانيون بوجود آمد که قابل قياس با قدرت دربار ن= 576;ود و رقيب اصلي حکومت بودند = 608; در دوره هايي اين قدرت بر قدرت دربار (مثل دوره شاه طهماست به خا= 591;ر حضور محقق كركي و دوره ي شاه حسين به خاطر حضور علامه مجلسي) و گاهي قدرت دربار بر قدر= 578; آنها (دوره شاه عباس) مسلط گرديد. پس قدرت حاکم در اين دوره 1 – قدرت مذهبي (خصوصاً به خا&#= 1591;ر توجه شاهان صفوي به روحانيون، ک= 07; باعث اقتدار آنها شده بودند) و 2 – قدرت دنيوي است که اتحاد و قدرت (دولت و علما) به صورت پديدار شدن مناصب و مشاغلي براي علما و روحان= 610;ون (مثل صدر، شيخ الاسلام و...) تجلي کرد. بين قدرت مذهبي و قدرت دنيوي ي= 575; زعامت معنوي = 608; زعامت سياسي نوعي رابطه بوجود آمد يک= 610; از نتايج اين تفاهم اداره تشکيلات بسيار مهمي توسط روحاني= 08;ن بود. اما يکي از نتايج نفو= 584; روحانيون در اين دوره اين است که در ابتداي عهد صفوي عالمان ديني و برخي روحانيون به مبارزه با فيلسوفان و انديشه گران پرداختند و تمام بدبختي هاي عهد صفوي از هم اين محيط فکري – ا&#= 1580;تماعي آغاز شد. در نتيجه بايد ي= 705; چارچوب فکري = 608; تئوري تدوين شد و در نتيجه جمع آوي احاد= 610;ث و تدوين علوم شيعي آغاز شد و هر کدام از روحانيون با رشته هاي خاص خود مثل فلسفه، فقه و حديث در اين حکومت تأثير داشتند. پس مي توان گفت که روحانيون و دولت صفوي که مؤيد هم بودن= 583; و اين دولت صفوي که به روحانيون اقتدار و در عوض روحانيو= 06; به صفويه مشروعيت مي ب= 582;شيدند براي جلوگير= 10; از رشد فکري مردم و فريب آنها جلوي رش= 583; علوم عقلي را گرفتند و درواقع تاثي= 85; اين مسئله، ضربه اي سخت را به حکومت در آينده وار= 583; مي کند و از اقتدار روحانيون ني= 86; مي کاهد. البته تشويق سلاطين صفوي به رونق فلسف= 607; و فقه شيعه مرجعيت علما = 608; مشروعيت دول= 78; را تقويت مي کرد و نفوذ علما موجب مي شود که علوم عصر صفوي محدود به علو= 605; ديني شود. اگر بخواهيم يک تقسيم بندي کلي از روحانيون عص= 85; صفوي کنيم دو دسته اند: 1 – روحانيون دربار و 2 – روح= انيون عمومي. روحانيون درباري، روحانيوني ک= 07; وارد عرصه حکومت شده و اقتدار يافت= 07; اند برخي با استفاده از موقعيت خود ب= 607; گسترش شيعه پرداختند و عده اي به دنبال مناصب = 608; مقامات عالي بودند (عالي ترين مقام، ملاباشي بود) بوجود آمدن اين امتيازا= 78; براي روحانيون مو= 80;ب شد عده اي نا به کار براي استفاده از امتيازات و احترامات طبقه روحانيون خو= 83; را به لباس آنها درآورد= 07; و کم کم اين روحاني نماه= 75; افزايش يافتند و کسب قدرت نمودند = 608; اين جاست که شريعتي مي گويد: روحاني= 578; صفوي، هر کار= 610; را براي مناف= 593; خود و فريب مردم و پامال کردن حقيقت جايز مي شمار= 583; و اينجاست که ترکيب ديانت = 608; سياست نتيجه خوبي نمي دهد و اين روحاني نماها براي حفظ اقتدار خود در مقابل انحرافات شاهان صفوي سکوت مي کردن= 583; آنها براي جل= 576; نظر مردم و استفاده از ايمان و سادگ= 610; آنها جعل احا= 583;يث مي کردند مرد= 605; را مشغول خود کرده تا روحي= 607; جنگ آوري و کار در آنها سست مي‌شود، روحيه‌ي مردمي كه روز= 610; قشون عثماني را شكست دادن= 583;، تضعيف كردند = 608; ضمن گسترش صفوي جنبه‌ه= 75;ي روحانيت ضعي= 01; گرديد و در پايان حکومت صفوي منحل گرديد که يکي از علل آن ضعف معنوي آنها (م&#= 1593;نويت واقعي) بود ولي يکي از نتايج ترکيب دو قدرت (مذهبي و دنيوي) در اين دوره علي رغم تمامي مسائل اين بود که در بين اذهان و افکار ايرانيان زمينه پذيرش حکومت ديني و اسلامي بوجو= 83; آمد (چه آن دوره و چه دوره هاي بعد مثل دوران معاصر) و يا مردم تلفيق سياست و ديان= 578; را فهميدند و شناختند. هر چند حضور علم= 575; موجب گسترش فقه و فلسفه شيعي شد و کتابهاي بسيار ارزشمند در اين زمينه نوشته شد (مثل کتاب جامع المقاصد علامه مجلسي) و موجب غني شدن فرهنگ شيعي گرديد. خصوصاً اينک= 07; توجه به علوم ديني در دوره هاي بعد نيز مثل دوره قاجار بوجود آمد ولي حضور آنها باعث شد علوم ديگري ا= 586; رواج بيافتد = 608; باعث گسترش خرافات بسيا= 85; در مسائل دين= 610; و روضه ها و تعزيه ها گرديد. پس در ا&= #1610;ران که کشوري مذهبي است روحانيون تاثير بسيار قوي بر اذهان دارند و مي توانند به قدرت بالايي دست پيدا کنن= 583; و مي توانند از قدرت خود د&#= 1585; جهت اهداف خو= 583; استفاده کنن= 83; ولي اين سوال مطرح است آيا اين قدرت رو به کاهش يا افزايش است. اگر رو به افزايش است علت آن؟ و اگر &= #1585;و به کاهش است علت آن چيست؟

مناب= 593;

1 – ساختار فرهنگي، معرفتي عصر صفويه، فياض= 48; ابراهيم، تهران، دانشکده علو= 05; اجتماعي، 1374

2 – حديث پيمانه= 48; پارسانيا، حميد، قم، معاونت امور اساتيد و درو= 587; معارف اسلامي، 1376

3 – تشيع علوي و تشيع صفوي، شريعتي، علي= 48; تهران، سازم= 75;ن انتشارات حسينيه ارشاد، 1350