working paper-shiri

= دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

<= b>ش= یعه و حکومت صفوی

<= b>

فاطمه شیری

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 1384

در مورد رابطه شيعه ب= 575; حكومت صفوي ودلايل انحط= 75;ط اين سلسله با مطالعه در(پارسانيا = 548; 1376: 93 و 95 ، الگار ، 13 : صفحه 57 ،52 ، فوران ، 1377 : 78 و20 ، تاج بخش ، 1340 : 59 و64 = 548; شريعتي= ، 1352: 158و159 و133) توانستم موضوع تحقيق خود را با الهام گرفتن از مطالب كتا= 576; هاي فوق به رشته تحرير درآورم :

دوران صفوي از نقاط عطف حركت سياسي تشيع د= 585; ايران است ، وتاسيس سلسل= 07; صفوي نخستين خاندان شيعي مذهب پس از قرن ها سيطره اهل تسنن بر ايران بود . اما اين ادعا= 610; شديد شيعه گري در آغاز ظاهري بود ، زيرا هر حكومتي براي مقبوليت افتادن پيش عامه نياز به توجيهاتي دارد كه صفوي= 607; اين توجيهات = 585;ا در اختيار داشت . البته نكته مثبتي نيز در اين بود كه صفويه با در اختيار گرفتن روحانيان شي= 93;ه ومذهب شيعه ب= 607; زنده ماندن آئين اسلام محمدي كمك كر= 583; ، در غير اين صورت امروزه نامي از آئين اسلام محمدي باقي نمي مان= 583; . صفويان با يك جنبش مبارزانه وارد عرصه سياست شدند واين مصادف ب= 575; زمان دولت عثماني بود ك= 607; اختناق شديد= 10; را به شيعيان از نظر سياسي تحميل مي كردند .

حاكمان صفوي به اين علت مذهب شيع= 607; را در ايران رسميت بخشيدند كه اولا شيخ صفي الدين اردبي= 04;ي جد بزرگ آنها شيعه بود ، وديگري عامل = 587;ياسي بود ، عثمانيها علويان را اذيت ميكردن= 83; وبه نام اهل سنت حكومت ميكردند . صفويان بدنب= 75;ل وحدت بودند ، براي همين وقتي اين عام= 604; سياسي را ديدند ورنجهايي كه بر مردم ايرا= 606; رفته بود ، وبا مشاهده مساعد بودن زمينه ، دست ب&#= 1607; جنبش زدند . زمينه از اين نظر آماده بو= 583; كه مردم شيعه ايران گرايش خاصي به امام= 575; ن معصوم داشت= 606;د ودليل آن هم وجود امامزاده هائي است كه د&#= 1585; زمان حكومت عثماني به خاطر فشار زياد به كشور= 607;اي اطراف از جمل= 607; ايران پناه م= 610; آوردند . پس از اين نظر حكوم= 578; صفويه شكل موجه خود را تا حدي بدست آورد .

به نظر من يكي از مهمترين دلايل تشكيل حكومت صفوي اين بود كه آنها مي خواستند حكومتي از هر &#= 1606;ظر در مقابل حكومت سني عثماني تشكي= 04; دهند وعاملي قوي تر از مذهب شيعه نيافتند، آنها با آگاه= 610; از اينكه مردم ايران به امامان شيعه علاقه دارند ، شيعه را بهترين دستاويز برا= 10; ايجاد حكومت صفويه= يافته و با شعار شيعه گري وارد عرصه سياست= شدند . البته استفاده ديگر صفويان از مذهب شيعه اي= 606; بود كه مي خواست از مذه= 576; شيعه نيرويي تهاجمي وانتقام جو= 93;ليه تسنن بوجود آورد.( شريعتي ،1352 : 159 ) به نظر من صفويه مي خوا= 587;ت از اين طريق حكومت سني عثماني را توسط علوي بودن ايرانيان تضعيف كند زيرا خوب ميدان= ;ست كه ايرانيان نسبت به قاتلان پسرا = 606; پيامبر كينه اي ديرينه دارند در نتيجه از حس انتقام جوئي ايرانيان استفاده كرد = 608; در مقابل حكومت سني عثماني قد برافراشت وايرانيان ه= 05; به تبع اين كه خانه خدا به دست عثمانيا= 06; مي باشد و چون پادشاهان صفوي آنان را اجبار مي كردند كه به عتبات عاليا= 78; برويد نه به زيارت خانه خدا البته اي= 606; هم دليل سياس= 610; وهم دليل اقتصادي داش= 78; براي همين مردم ايران ه= 605; از حكومت صفو= 610; حمايت كردند = 548; دليل سياسيش كه گفته شد دليل اقتصاديش براي اين بود كه پول صفويه به دست عثمان= 610; نيفتد .

نوع رابطه روحانيت وحكومت صفويان طوري بود كه وجود آنها يك نوع مشروعيت را ب= 607; حكومت صفويا= 06; ارائه ميداد وباعث مي شد كه اعتماد مر= 583;م نسبت به حكوم= 578; زياد شود البته روحانيان شيعه سعي ميكردند از اين فرصت برا= 610; اينكه آئين شيعي واصول آ= 606; را گسترش دهن= 583; ، استفاده كنند واين جا من موافقم كه اگر صفويان ا= 586; روحانيان شيعه براي تقدس حكومتش= 75;ن استفاده نمي كردند امروز= 07; ما با اسلام غريبه بوديم = 548; مخصوصا= با شيعه .

البته نقدي كه آقاي دكتر شريعتي به روحانيان دوران صفوي كرده ، تسنن عثماني وتشي= 93; صفوي با تشيع علوي واسلام محمدي مغاير= 78; دارد .من با اين نقد مواف= 602; نيستم زيرا اگر هم روحانيوني بودن كه چنين بود اما روحانياني مثل علامه مجلسي ، علام= 607; محقق كركي هم بودند كه در اوج صفويه به پيشبرد آئين شيعي كمك واف= 585; كردند . البته خود حكومت هم تقصير داشت زيرا حكومت صفوي در ظاهر از ابتدا با نيتي ديگري شروع كرد. ودر زمان شاه عبا= 587; دوره اي بود كه روحانيان شيعه با دربا= 585; رابطه خوبي داشتند و از اين طريق اسلام محمدي زنده تر مي شد ، روحانيان شيعه در آن زمان يك تريبون رسمي در اختيار داشتند .

اما باز ه= 05; اين تريبون د= 585; اختيارصفوي= 5;ن بود وفقط دعو= 578; آنها از روحانيان شيعه تقدس بخشيدن به حكومت بود . در مورد اين كه آيا روحانيت مي توانست نق= 588; بهتري داشته باشد ؟ خوب ، نقش روحانيت شيعه در آن زمان با توجه به شرايط موج= 608;د خوب ومفيد بوده است ، طوري كه علما= 610; شيعه به گستر= 588; انديشه هاي شيعه وعمق بخشيدن به آن پرداختند . در دورانهائي مثل دوران شا= 607; عباس روحاني= 78; اقتدار زياد= 10; داشت ، در اين دوران روحان= 10;ان نقش بهتر ومهمتري داشتند ولي ب= 575; زوال حكومت وسست شدن پاي= 607; هاي حكومت اهميت آنها كاسته شد . البته نقش مهمتر علماي شيعه نهادين= 07; كردن آئين شيعه در ميان مردم ايران بود .

اما سوال مهمتري كه مطرح است ، نوع رابطه روحانيت وشا= 07; چه تاثيري در سقوط صفويه داشته است ؟

در آن دوران هم روحانيان موافق حكومت وهم مخالف حكومت داشتي= 05; . مخالفان حكومت كساني بودن كه با اعتقاد شاها= 06; صفوي كه خود را جايگزين ائمه اطهار م= 610; دانستند ، مخالف بودند = 608;بيشتر با مردم ارتباط داشتند . گروهي از روح= 575;نيان كه موافق حكومت بودند اينها خوب با پيشبرد اهدا= 01; ديني وزنده نگه داشتن آئين شيعه در زير سايه صفو= 610; ، مي دانستند كه اگر اين حك&#= 1608;مت از بين برود ديگر نامي از آئين محمدي نمي ماند . پس نمي توان گفت كه روحانيان شيعه بطور مس= 578;قيم در انحطاط سلسه صفوي نق= 588; داشتند .

دكتر شريعتي هم نكته اي را اشاره مي كنن= 583; كه تركان عثماني ديندار نبودند ودين ابزاري براي حكومتشان بو= 83; پس جريان اسلامي نبود كه صفويه از آن خروج كند . البته روحان= 10; نماهائي بود= 06;د كه اينها در امور كشور دخالت مي كردند وباعث تزلزل پايه هاي حكومت شدند ، وبه تبع ، نقش روحانيان شيعه در حكوم= 578; كمرنگ شد .

درزماني روحانيان اقتدار داشتند، اما پس از شاه عباس از ادار= 607; امور كشور توسط آنها جل= 608; گيري مي شد . البته روحانيان در دربار بودند تا شرايط را كنترل كنند وچون هيچ موضعي از طرف حكومت عليه روحانيون شيعه نبود خو= 576; آنها هم نقش زيادي در انحطاط حكوم= 78; صفويان نداشتند .

دكتر شريعتي در مورد تاثير روحانيون در سقوط صفويه ر= 575; اين مي داند كه اصل حكومت صفويه اين نب= 608;د كه شيعه را زنده نگه دار= 583; وعلماي شيعه به فعاليت به پردازد . در واقع براي اي= 606; بود كه در مقا&#= 1576;ل حكومت سني قرار گيرد واگر روحاني= 78; شيعه نبود صفويه چنين ادعائي نداش= 78; نظر من در اين مورد اين است كه با حضور روحانيون شيعه در اقتد= 575;ر حكومت صفويا= 06; موافقم ووقت= 10; كه صفويه روحانيان شيعه را كنار گذاشت زمينه را براي زوال خود فراهم كر= 583; ، چون هر حكومتي براي = 576;قا نياز به پشتيباني مردم دارد وچون مردم از &#= 1585;وحانيان ورهبران مذهبي خود به دلايل اعتقا= 83;ي پيروي مي كردند ، در نتيجه با كنا= 585; گذاشتن روحا= 06;يان مردم هم از پشتيباني حكومت صفويه دست برداشته وچنين شد كه حكومت صفويه زوال يافت وچون آخرين پادشاه صفويه بي لياقت بود انحطاط وسقو= 91; صفويه رقم خورد .

استدلال ديگري كه مي توانم داشته باشم اسلام و= 570;ئين محمدي به اين جنبش نياز داشت تا زنده بماند پس روحانيون شيعه فرصت را غنيمت شمرده = 548; پس نمي توان گفت كه ظاهري بودن شعار شيعه گري به ضرر اسلام بو= 583; ، بلكه باعث زنده شدن اسلام شد . شايد در اين دوران خرافاتي هم وارد اسلام ش= 583; اما به زنده نگه داشتن اسلام كمك كر= 583; هر چند تشيع صفوي با تشيع علوي مغاير بود ، اما اسلام زنده ماند .

منايع <= /b>

حديث پيمانه ، پارسانيا ، حميد، تهران . - 1376

دين ودول= 8; در ايران ، نقش علما در دوره قاجار ، الگار ، حامد ، سري ، ابوالقاسم ، تهران= ; .- انتشارات طوسي

مقاومت شكننده تاري= 82; تحولات اجتماعي ايران از صفويه تا سالهاي پس از انقلاب اسلامي ، فور= 575;ن ، جان ، تدين ، احمد ، تهران . – موسسه خدمات فرهنگي رسا = 548; 1377

تشيع علو¡= 0; ، تشيع صفوي ، شريعتي ، علي . – تهران .- 1352

ايران در زمان صفويه ، تاج بخش ، احمد ، تبريز.-<= span style=3D'mso-spacerun:yes'> انتشارات كتاب فروشي چهر، تيرماه 134= 0