working paper-farshbaf

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

بررسی روحا= 606;یت ونفوذ آن در ادوار 4 شاه صفوی

(شاه اسماعیل، شا= 07; طهماسب، شاه عباس و سلطان حسین)

= 587;احل فرشباف شاکر

كارنو= 588;ت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي اير= 75;ن

موضوع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 1384<= /b>

سلاطین سلسله صفوی برای ایجاد وحدت مذهبی و تشدید اختلا= 01; اختلاف بین ا= 740;رانیان و ترکان عثما= 606;ی مذهب شیعه را تقویت کردند = 608; به روحانیون = 608; علمای مذهبی احترام فوق العاده ای می گذاشتند. ( میر احمدی ،1369 :122) فرقه مذهبی ک= 607; شیخ صفی آن را در آغاز قرن چهاردهم در اردبیل بنیا= 06; نهاد به صورت حکومت کوچکی درآمد که در دست روحانیو= 06; بود. دوž= 5;ۀ اوج اقتداری که به روحانی= 608;ن مذهبی داده شده بود و دوره اوج نفو= 584; روحانیون در عهد صفری ابتدا در زما= 606; شاه اسماعیـ= 04; یکـم و سپـس در زمـان طهمـاسب یکـ= 05; استمرار یاف= 78; و سنواتی از عصر شاه عباس &#= 1740;کم را نیز در بر م&= #1740; گرفت.

شاه&= nbsp; اسماعیل صف= 08;ی با طرح شعاره= 575;ی مذهبی شیعه ک= 607; بین مردم ایر= 575;ن مقبولیت بسی= 75;ر داشت نه تنها قوم خود بغی قزلباشان را جذب نمود بلک= 607; بخش های مختل= 601; جامعه را نیز زیر نفوذ خود قرار داد(پارسانی= 75;، 1382: 87 و 80 و 70).

وی با بهر= 07; گیری از تشیع رنگ قبیله ای حرکت سیاسی خود را تضعیف و به آن شکلی مذهبی داد. در نتیجه زمینه فرهنگی و سیا= 587;ی مناسبی برای رشد هر چه بیش&#= 1578;ر نهاد تعلیم و تربیت شیعی و سازمان روحا= 06;یت در ایران پدی= 583; آمد. بدین ترت&#= 1740;ب در آغاز سلطن= 578; اسماعیل یکم مذهب تابع سی= 575;ست بود و سعی می شد که در برخی از تشکیلات دولتی و مقامات و مناصب از روحانیون استفاده شود = 608; بدین شکل تلف= 740;ق یا مشارکتی ا= 586; هر دو نمودار شد که حاصل آن مشاغلی مانن= 83; صدر است.

در اوایل دوره صفویه قدرت روحانی= 08;ن بسیار زیاد بود و در امور مملکتی دخال= 78; داشتند از سو= 740; دیگر دولت عثمانی اختناق سیاس= 40; گسترده ای را به شیعیان تح= 605;یل می کرد در نتی&#= 1580;ه عالمان و روحانیون شی= 93;ه با مشاهده ضع= 601; و کاستی موجو= 583; در دستگاه شاهان صفه ی را پذیرفتند = 608; عوض آنکه در مقابل حکومت بایستد و با عملیات خلاف آنها مبلرزه کنند در کنار آنها نشستند= 48; زیرا تا پیش از صفویه شیع= 740;ان حتی در ایران اقلیتی بودن= 83; که در زیر فشار شدید هو= 740;ت خود را حفظ می کردند، هم از این رو با این&#= 1705;ه روحانیت قای= 04; غاصب بودن حکومت ها بود اما برای مصا= 604;ح شیعیان وترو= 40;ج وتعالیم مذه= 76; باآنهاکنار= 0;مدندکارهای خلاف شریعت آنها را نادی= 583;ه گرفتند.(جعفر= 740;ان،372،373:1378)

شاه طهماسب یکم ب= 607; محض اینکه بر در یک قدرت نشست و به مناطق بیشتر= 40; تسلط یافت خو= 583; را ( بنده شاه ولایت) نامید سیاست مذهبی = 608;ی همانند گذشت= 07; احترام به سا= 583;ات و علمای دین بود. ( میر احمد= ی، 1369: 53) در عهد شاه عباس به خاطر قدرت فوق العاده ای شخ= 589; شاه از نفوذ روحانیون کاسته می شد و شاه از دخالت آنان در امور جلوگیری می کرد. شاه عباس خود زمام امو= 585;ی را به دست گرفت که تا پی&#= 1588; از این توسط روحانیون اداره می شد و این عمل در واقع دوره افول نفوذ روحانیون در دربار صفوی است. به هر حال با وجودی که مقامات و مناصب روحان= 40; در دربار عبا= 587; یکم نیز وجود داشت و شخص وی نیز در اجرای مراسم مذهبی مصر بود، اما نهادهای مذه= 76;ی در زمان وی تابع نهادها= 40; سیاسی بودند( میراحمدی، 1369: 53)

در عهد جا= 06;شینان وی به ویژه شاه سلطان حی= 606; مجدداً قدرت عمده در دست روحانیون قرار گرفت و برخی از آنان مانند محمد باقر مجلسی ا= 586; اعتبار و اهم= 740;ت خاصی برخوردار بودند. مقاما= 578; روحانی که در ادوار گذشته برای اجرای احکام خود مت= 705;ی به مقامات حکومت دنیوی بودند در عصر شاه طهماسـب = 608; به ویژه شاه سلطان حین مستقل شـدند( میراحمدی ، 60:1369).

در دوره شاه سلطان حی= 606; قدرت روحانی= 08;ن به اندازه ای افزایش یافت که اداره امو= 585; کشور نیز به دست این طبقه افتاد و نفوذ آنان به اندازه ای گر= 583;ید که قدرت شاه در مقابل آنا= 606; هیچ شمرده شد. در دوره شاه سلطان حین گروهی به نام روحانی نماه= 75;{ شیادانی که ب= 575; استفاده از امتیازات و احتراماتی ک= 07; برای طبقه روحانیون وجود داشت خو= 583; را به لباس آنها در آوردند} در کشور به وجود آمدند که برا= 740; جلب نظر مردم و استفاده از ایمان و سادگ= 740; آنها احادیث = 608; اخبار زیادی را جعل کردند و طبقات مردم را مشغول نمودند که کمتر کسی به فکر کار وفعا= 604;یت بود، شجاعت و جنگ آوری از م&#= 1740;ان رفت و سستی جا&#= 1740; آن را گرفت. به طوری که وقتی (محمود افغان) نزدیک درواز= 07; اصفهان رسید روحانی نماه= 75; برای رفع حمل= 607; و خطر افاغنه مردم را به خواندن ادعی= 07; واوراد دعوت = 605;ی کردند تا بدی= 606; وسیله از حملات محمودافغان جلوگیری نما= 40;ند واین خود یکی از دلایل انقراض سلسل= 07; صفوی است.( تاجبخش ، 1340: 64)

به طور کل= 40; می توان گفت در عصž= 5; صفوی شاخه تش= 740;ع از دین اسلام به عنوان مذه= 576; رسمی تأثیر فراوانی بر ک= 604;یه زمینه های حی= 575;ت فرهنگی ایرا= 06; به جای گذاشت . در حکومت های قبل از صفوی اغلب امور مذهبی و دنیو= 740; از یکدیگر جد= 575; بودند ولی در عصر صفوی دین= 548; کارکرد مشرو= 93;یت بخشی به نهاد سیاسی را داشت. و مذهب چ&= #1740;زی جدا از سیاست نبود و به واسطه همین امر ما در هر دوره از شاها= 606; صفوی لایه ها= 740;ی از حضور و نفوذ روحانی= 08;ن شیعی را مشاهده می کن= 740;م اوج این نفوذ در دوره شاه اسماعیل است = 608; کم کم در دوره شاه عباس از قدرت روحانی= 08;ن کاسته می شود ولی باز هم در این دوره نها= 583; روحانیت در جامعه حضور دارد و فقط از حضور پر رنگ آن کاسته شده است. اهمیت دولت صفوی به تشیع و توجه و&#= 1740;ژه اش به روحانی= 608;ن شیعی و حمایش از آنان به تدریج باعث م= 740; شد که علما روحانیون در امور اجتماع= 40; و سیاسی مملک= 578; حضور مؤثر داشته باشند به طوری که آنان در حکوم= 578; دارای مناصب = 608;یژه ای بودند. البته ناگفت= 07; نماند که با وجود همراهی روحانیون با حکومت گاهی اوقات میان د= 740;ن و دولت کشمکش های چیزی هم وجود داشت که گاه در نموده= 575;ی بارزی چون مسمویت محقق کرسی آشکار م= 740; شد.

صفویان ثبات دولت را در گرو پیوند با مذهب تشیع می دانستند و در این راه پی&#= 1608;ند سعی کردند که از آن به نام مذهب راستین در مقابل مذه= 576; تسنن بهره گی= 585;ند و آن را به عنوان مذهب دولتی و رسمی اعلام داشتن= 83; و بر اثر چنین سیاستی قشر و= 740;ژۀ روحانیت در نظام اجتماع= 40; ایران قوت گرفت. که حضور این قشر بیش از پیش در کشور تثبیت شد.

به طوری ک= 07; می توان گفت روحانیت در ه= 585; دوره از سلطن= 578; شاهان صفوی نقش عمده ای را ایفا می کرد. و شاهان صفوی بنابر اهمیت این نهاد هر یک سی&#= 1575;ست خاصی را در مورد آن اتخا= 584; می کردند. در پایان می توا= 606; گفت نهاد سیا= 587;ی و نهاد دینی به طور متقاب= 604; از یکدیگر حم= 575;یت می کردند و هی&#= 1670; یک بدون حمای= 578; دیگری نمی توانست به حی= 575;ت خود ادامه ده= 583; و روحانیون ب= 607; عنوان نماین= 83;گان نهاد دینی نق= 588; عمده ای را ای&#= 1601;ا می کردند.

منابع

1- ایران در زمان صفویه : احمد تاجبخش = 548; 1340

2- حدیث پیم&#= 1575;نه: حمید پارسان= 40;ا، 1382

3- صفویه از ظهور تا سقوط : رسول جعفریا= 06; ، 1378

4- دین و مذهب در عصر صفوی : دکتر مر&= #1740;م میر احمدی، 1369<= /o:p>