working paper-zad qannad

دا= 606;شكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

شي= 593;ه مذهب خاموش=

<= b>(ن= ;گاهي به روند شکل گيري تشيع صفوي در ايران)

سع= 610;ده زادقناد

كا= 585;نوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

مو= 590;وع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زي= 585; نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 13= 84

<= b>&n= bsp;

بدون شک هر عبارت بيش از آنکه ترکيبي از چند واژه معمولي باشد , وامدار تاريخي است ک= 607; بخش از بار آن را به دوش مي کشد, همان تاريخي که اگ= 585; از آن سلب شود , محتوايش را ا= 586; معني تهي مي سازد. " تشيع صفوي " از جمله عباراتي است که هرچند از ميان ادبيات روشنفکري ما سر بر آورده , ولي درپي سبقه تاريخي اش ,انعکاس دهنده دغدغه هايي است که سعي در تعريف هويت ملي ما دارند,هويتي که هر بار از عهد باستان تا ک= 606;ون با تعريفي= جديد از دين و مذهب روبرو بوده , زماني خود را با آيين زردشت و ماني و مزدک تعري= 601; مي کند و زمان&#= 1610; ديگر در بستر تمدن اسلامي آرام مي گيرد و چون آن زمان فرا مي رسد که در حص= 5;ر تمدني که اضمحلال آن را شاهد اس&#= 1578; نمي گنجد " تشيع" را شاهد به نشا= 606;ه بدعت و يا نگاهي برتر ب= 607; دين از جان و دل مي پذيرد و در لفاف تقيه چنان آن را حفظ مي کند که ايمان خانگي اش مي شود. مذهبي که چون آتش زير خاکستر هربا= 85; در قالب نهضتي آزادي بخش شعله ور شده به سرماي انحرافي تاريخي خامو= 88; گرديده , انحرافي که عرق مذهبي شيعيان را دس= 578; مايه جاه طلب= 610; هاي خود قرار مي دهد و تشيعي را به خورد شيعه مي دهد که هرگز قادر نيست تا خاطره از ياد رفته آ&#= 1606;چه که او به تشيع مي شناسد را زنده کند . حال آنکه تشيع صفوي نه تنها انحرافي تاز= 07; است که در سير مذهبي اين ملت رخ مي دهد , بلکه ايدئولوژي انقلابي نيز هست که با تحميل يک مکتب خود ساخته منطق شمشير را برا= 610; پذيرش مذهب شمشير حاکم م= 610; سازد.

اهميت موضوع:

صفويه بعنوان يکي ا= 586; دوره هاي تاريخي ايرا= 06; , نقش بسزايي در تحولات اجتماعي , سياسي , فرهنگ&#= 1610; و بويژه مذهبي ايران داشته . " مذهب شيعه " به عنوان يکي از من= 5;بع ايدئولوژيک¡= 0; مشروعيت بخش سلسله صفوي محسوب مي شود , مذهبي که از صدž= 5; اسلام تا آن زمان هرگز به صورت مذهب رسمي يک &#= 1705;شور در نيامده بو= 583; . بدين ترتيب پرداخ= 78;ن به عواملي که شيعه را در شکلي جديد = 8; با مقاصدي خا= 589; براي صفويه قابل بهره برداري مي سازد , حائز اهميت است.

روند تحقي = 2;:

اين تحقيق در نظ= 585; دارد تا در بدو امر فضاي کلي ايدئولوژيه= 5;ي حاکم بر ايرا= 606; قبل از صفويه را معرفي نمايد , سپس مسئله مذهب را به عنوان يکي اž= 6; منابع مشروعيت صفو= 10; بشکافد , اهداف شاه اسماعيل را ا= 586; رسمي کردن مذهب رسمي در ايران برشمارد و در نهايت از فوايد و نيز سوءاثرات چن= 10;ن اقدامي ياد نمايد.

فضاي ايدئولوژيک¡= 0; ايران قبل از صفويه:

در دوره صفوي , نه فقط يک دگرگوني د= 585; سطح نهاد سيا= 587;ي پديد آمد بلک= 607; حکومتي نيز د= 585; ايران مستقر شد که بر خلاف حکوم= 578; هاي سابق , مي ت= وان آنرا ايراني ناميد , هرچند که عناصر تشک= 610;ل دهنده اوليه آن ترکان قزلباش بودن= 83; .علاوه بر آن اين دولت يک دولت مرکزي فراگير و پايدار بود . يک دولت مبتن= 610; بر دين و البته شيعه و يک دولت ديني.البته هيچگاه در تاريخ گذشته ايران نسبت تباين يا تضا= 583; ميان دين و دولت برقرار نبوده است . هميشه ميان سياست و مذهب نسبت مستقيم = 608; معناداري وجود داشته , اما در دوره صفويه , ما با يک دولت ديني و شيعي روبرو هستيم و نکته در خوž= 5; اعتنا آن است که جامعه ايران در اين دوره شاهد تاسيس يک دول= 578; شيعي و يک جامعه شيعي ه= 605; مي شود. دولت و جامعه شيعي طبعا به همراه خود ن = 7;اد ديني خاص خوي= 588; رامي سازد . نهاد ديني در حد فاصل ميان دولت ديني و شيعي با جامعه ديني = و شيعي ساخته م= 610; شود و فرآيند تحول آن را بايستي از يک سو در کنش همين نهاد با دولت صفويه و از سوي ديگر با جامعه ايران= 10; جستجو کرد.(آق= 75;جري, 1378, ص 8)

حکومت صفوي محصول ي= 705; رشته جنبشها= 10; گوناگوني اس= 78; که درايران سده هاي هشتم و نهم هجري در جريا= 606; بود. شناخت اين ج = 6;بش ها و ويژگي هاي عام و مشترک آنها مثل ايدئولو= 88;ي ترکيبي شيعي = 211; صوفي اين جنب= 588; ها, باطن گراي&#= 1610; و ايده هاي غايي و برابر= 610; طلبي , مهدوي گرايي messianism)) و هزاره گرايي= ; (millenarianism) , براي درک و فهم ماهيت دولت صفوي به وي¨= 8;ه در نخستين مرحل= 07; آن حائزاهمي= 78; است .البته در تمام اين جنب= 588; ها اين ويژگي ها از حيث ميزان راديکاليسم سياسي و هم به لحاظ راديکاليسم اعتقادي ايدئولوژي هاي متفاوتي دارند . از سويي ديگر در نتيجه تغيير بافت نيروي اجتماعي و تحولي که در ساخت پ&#= 1610;روان فرقه ها به وجود مي آيد در نقاط گوناگ= ;ون ايران= ; شاهد نوعي تناسب ميان ساخت اجتماع= 10; با نو= ع ايدئولوژي افراد هستيم , چنانچه= به طبع شرايط= ; اجتماعي نواحي شرقي ايران غالبا ايدئولوژي ه= 75; ميانه رو بود= 607; و برعکس در نواحي غربي ب= 585; اساس نوع زندگي= ;

( قبيله اي و عشايري) شاهد ايدئولوژي هاي افراطي هستيم . (آقاجري , 1378, ص11) به طور کلي اگر بخواهيم ويژ= 11;ي مشترک و برجسته اين جنبش ها و ايدئولوژي ه= 75; را ذکر کنيم , ويژگي هزاره گرايي است . چه اين جنبش ها عموما داراي ايدئولوژي "ميلنارياني= ;ستي "هستند و اعتقاد به تحول ميله اي يا هزاره اي تاريخ از يک سو و از سوي ديگر ويژگي ايدئولوژيک¡= 0; موعود گرايي دارند موعود گرايي يا مسياننسيم داراي يک گون= 607; اقتدار و نوع رهبري خاصي است . همان که در سنخ شناسي "اقتدار وبري" نامش را اقتدار کاريزماتيک يا فرهمندان= 07; مي گذارند. ما اين اقتدار کاريزماتيک = 08; فرهمندانه ر= 75; در تمامي اين جنبش ها شاهدي= ;م و طبيعي است که در جنبش صفويا= 06; و از زماني که يک فرقه سني ميانه رو به يک فرقه شيعي غالي تبديل مي شود وجود داشته باشد. يعني اي&#= 1606; ويژگي حلقه اتصال سني گري صفوي به شيعي گري صفوي بوده است و اصولا يکي از مساي= 604; مورد بحث محققا= ;ن دوره صفويه اين است که چگونه مي شود که ناگهان شي= 582; صفي شافعي و ميانه رو و طرفدار اهل ش= 585;يعت , به مرشد و مراد فرقه اي شيعي و راديکال تبديل مي شود و فرآيند= تحول فرقه صفوي در آذربايجا= 06; و اردبيل ناگ= 607;ان از جنيد و حيدر و اسماعيل سر د= 585; مي آورد . اين پرسش با مفهو= 605; اقتدارو الگوي کاريز= 05;ايي و فرهمندانه اي که نسبت به اس = 5;اعيل وجود داشته پاسخ داده مي شود . به همين د= ليل است که مريدا= 606; ذوب در مرشد کامل هستند و در رفتارشان = 576;ا شاه اسماعيل , صرفا بر مبنا= 610; اعتقاد عمل م= 610; کنند .(آقاجري ,1378,ص 15)

بنابرا&= #1610;ن در تاسيس حکوم= 78; صفوي علاوه بر شناخت ويژگي ايدئولوژي هاي حاکم بر جامعه نيازمند در= 05; مباني مشروعيت اين خاندان نيز هستيم . مباني که در سه عنصر 1- مذهب شيعه 2- فره ايزدي و 3- ا= ;يرانيت قابل بررسي هستند .

تشيع اثن¡= 0; عشري شالوده يکي از پايه هاي قدرت رهب= 585;ان صفويه= ; بود , يعني ادعاي آ= 606;ها مبني بر اينک= 607; نماينده اما= 05; دوازدهم مهد= 10; (ع) ( اگرنه خود امام) هستند.(سيوري ,1374,ص24) = صفويه سن= 578; ديرينه اي که شاه را پدر مردم و موجود= 610; مقدس ( با فره ايزدي) مي دانند,استفا= 83;ه کردند اما خو= 583; نيز تلقي جدي= 583; و پيچيده اي از مباني گوناگون (و مقد= 05; بر همه ,&nbs= p; ديني) اقتدا= 585;, خاصه در زمان حکومت شاه اسماعيل , بنيانگذار سلسله صفوي ب= 607; وجود آوردند. شاه اسماعيل = 583;ر اشعاري که م= 610; سرود خود را علي , مهدي ,امام غايب , يا گاه ح= تي خدا ! يا وابسته به اينان مي دانست و بدين وسيله در ميان پيروان خويش از قبايلي که وي را به قدرت رسانيدند فر= 07; و جاذبه زياد= 610; کسب کرد . اما از زمان سلطن= 578; شاه طهماسب ب= 607; بعد ادعاي افراطي مهدويت کنار نهاده شد. منتهي صفويه باز هم از سه منبع اساسي مشروعيت بهر= 07; مي گرفت , به عنوان نمايندگان مهدي امام غا= 610;ب , خود را از اعقاب اما م موسي کاظم امام هفتم شي= 593;يان مي دانستند و بن= 575; براين مدعي ب= 608;دند از نوعي عصمت برخوردارند . ( فوران ,1384, ص 7)= کيش علي (ع)= حداقل از قرن سيزدهم ميلادي , وابستگي نزديکي با پيشرفت تصوف ايران يا باطني گري اسلامي= يافته بود و مقام مرشد کامل دومين پايه قدرت رهبران صفوي= 07; بود(سيور= ;ي, 1374, ص 24) صفويان در رد= 607; صوفي ها , خود را مر= شد و راهبر معنوي تلقي مي کردند و بدين وسيله اطاعت مطلق پيروا= 06; را مي خواستند ( اين اطاعت به خصوص از پيروان صفوي= 07; در ميان قبائ= 604; خواسته مي شد ) = ( فوران , 1384, ص79= ) سرانجام با اظهار اين مطلب که حسين (ع) , با دختر" يزد گر= 83; سوم "آخرين پادشاه ساساني ازدواج کرده است , شيعيان خاندان علي (ع) با ميراث کهن سلطنت در ايران و حق الهي شاهان ايران که منشاء آن " فره ايزدي" آنان بود, پيوند داده بودند . اين سومين پايه = 2;درت شاهان صفوي بود اما ب = 7; جرات مي توان گفت که تشيع اثني عشري , مهمترين عام= 04; در تبليغات مذهبي و ايدئولوژي سياسي صفويه بود(سيوري, 1374,ص 24)<= /span> عليرغم د&#= 1608; قرن تبليغات صفويه ,ترويج تشيع بعنوان مذهب رسمي کشور خطرناک بود وبعضي از مشاوران اسماعيل (موسس سلسله صفويه ) از واکنش حاص= 604; ازاين کار نگران بودند.= 570;شکار است که برقراري تشي= 93; در کشوري که حداقل به طور رسمي قسمت اعظم جمعيت آ= 606; سني بودند ,= بدون بروز مخالفت يا بدون تعقيب و آزار کساني= که از قبول آن خودداري مي ورزيدند , مسي&#= 1585; نبود . مجازات نافرماني تا حد مرگ مي رسيد و تهديد به کاربرد= زور از ابتد= 575; اعمال= ; مي شد. در مورد مردم عادي , وجود اين تهديدات براي تغييرمذهب کافي بود اما علما سرسخت ت= 585; بودند . برخي از آن = 7;ا کشته شدند و عده بيشتري ب= 607; مناطق سني نشين گريختن= 83; (سيوري,1374, ص26)

ا= ما اين عمل اسماعيل چه= <= /b>س= ودي داشت؟<= /b>

نخست اينک = 7; توان يک ايدئولوژي مذهبي پويا را به خدمت دولت جديد در مي آورد و به اين ترتيب به دول= 578; اين قدرت را مي داد تا برمشکلات اوليه غلبه کند و نيز قدرت پيش برد= 606; کشور را از درون بحران هاي جدي که حکومت صفوي بعد از مرگ شاه اسماعيل در 1524 ميلادي ب= 5; آن روبرو شد , فراهم مي آورد . دوم اينکه اين عمل تمايز آشکار= 10; بين دولت صفويه و امپراتوري عثماني که قدرت عمده جهان اسلام د= 585; قرن شانزدهم بود , به وجود آورد و به اين ترتيب به دول= 578; صفوي هويت ارضي و سياسي داد. البته مي &= #1578;وان استدل= ;ال کرد که تاسيس يک دولت "رزمنده شيع¡= 0; "در مجاورت مرزهاي= عثماني عملي = 8;حريک آميز بود و بروز برخورد را که مخالف منافع ايران بود , اجتناب ناپذير مي کرد. اما خواه انقلاب صفوي موفق شده بود يا شکست خورد= 607; بود , ايران طي قرن پانزدهم ميلادي / 9 هجري احتمالا مورد طمع امپراتوري عثماني که آخرين حد گسترش ارضي خود بود, واقع مي شد . پيروزي انقلاب حداق= 04; اين بخت را نصيب دولت صفويه کرد که در برابرمهيب ترين ماشين جنگي که در جهان اسلام ديده شده است , تاب آورد. خلاصه اينکه برقراري تشي= 93; اثني عشري بعنوان= مذهب رسمي کشور توسط صفويه موجب ايجاد آگاهي بيشتري نسبت به هويت ملي و بدين طريق ايجاد دولت متمرکزترو قويتر شد(سي= 08;ري,1374 , ص28)

آيا استقلال سياسي مستلز= 05; استقلال مذهبي است؟=

شاه اسماعيل دو کار برجسته تاريخي انجا= 05; داد که از زمان او تا کنون پايدار ماند= 07; اند و هر دو از قدرت اجتماع= 10; شاياني بر خوردارند . اومذهب شيعه &qu= ot; دوازده امامي" را مذهب رسمي کشور اعلام کرد و با برانداختن وضع ملوک الطواي= 01;ي و از ميان بردن حاکمان محلي , سرزمين ايرا= 06; گذشته را به هم ملحق ساخت واستقلال سياسي ايران را تأمين نمو= 583; . ايراني از زمان او, پس از = 850 سال داراي هويت ايراني گرديد و مذهب او نيز, شيعه ش&= #1583;. برخي معتقدن= 83; درشرايط آغا= 86; قرن دهم هجري(16 ميلادي )اعلا= 605; مذهب شيعه اثني عشري به عنوان مذهب رسمي موجب استقلال مذهبي ايران در دنياي سني گراي اسلام گردي= 83; و استقلال سياسي ايران را تأمين کرد .(پ&= #1575;رسا دوست ,1375, ص 315) چالز گري که سفرنامه هاي ونيزيان را ا= 586; ايتاليايي ب= 07; انگليسي ترجمه کرده است , د= 585; مقدمه آن درباره قيام شاه اسماعيل , پس از تأکيد بر زنده شدن " شاهنشاهي ايران در ميان دودمان ايراني" مي ن= 08;يسد با قيام شاه اسماعيل " دي= 06; و آيين مردم ا&#= 1610;ران به کلي دگرگو= 606; شد و اين امر موجب گرديد که فاصله ميان ا= 610;رانيان و دشمناني که آنان را احاط= 607; کرده بودند بيشتر شود و مفهوم مليت ايجاد گردد .(گ&= #1585;ي ,1368, ص145) لکهارت د= 85; کتاب" انقراŸ= 0; صفويه "اظهار مي دارد :" شاه اسماعيل موف= 02; شد ايرانيان ر= 75; به مذهب تشيع درآورد و نفوذ خود راد= 585; ايران گسترش دهد . به اين ترتيب وحدت مذهبي باعث وحدت ملي گرديد ." ( لکهارت, 1344 ص 190) کاظم زاده ايرانشهر ني= 86; در کتاب" تشکيل دولت م= 604;ي در ايران "تأکيد&= nbsp; مي کند :" خاندان معظم صفوي حق بزرگ= 610; بر گردن ايرانيان دارند زيراب= 07; وسيله تحکيم اساس تشيع و رسمي کردن و رواج دادن مذهب شيعه ارکان استق= 04;ال ملي را محکم ساخته = 608; سد محکمي درپ= 610;ش استيلاي عثمانيان کشيدند , يقين بايد کردکه ا= 711;ر صفويه, بيرق تشيع را بلند نکرده بود و تمام افراد ملت را زير آن گرد نياورده بود امروز اي= 585;ان داراي استقلال سياسي نبود ."( کاظم زاده ايرانشهر, 1343, ص 5)

دکتر&= nbsp; " پارسا دوست" &n= bsp; در کتاب "شا= 07; اسماعيل اول &qu= ot; نيز با محور قرار دادن هد= 601; شاه اسماعيل را از اعلام مذهب شيعه در ايرا= 606; ايجاد هويتي ملي در برابر دولت عثماني = 584;کر مي کند.از ديد وي اين نظر که شاه اسماعيل = 605;ذهب شيعه را بدان منظور اعلام کرد تا برابر هج= 608;م دولتهاي سني پايداري کند و از استقلال سياسي ايران ايران دفاع نمايد جاي تأمل دارد.شا= 607; اسماعيل نوجوان در سن 15 سالگي سرشار از شور مذهبي و مصمم به ترويج مذهب ش= 610;عه بود. او خود را داراي رسالت براي از بين بردن سنيان و حکومتهاي آنان و برقراري مذه= 76; شيعه در قلمر= 608;ي آنان مي دانس= 578; . به همين جهت شاه اسماعيل در آغاز پادشاه= 10; به تهاجم و به دست آوردن اراضي بيشتري از حاکمان سني م= 610; انديشيد و نه به دفاع در براب= 585; آنان . شاه اسماعيل در جنگ چالدران در 920ه .-13 سال پس از تاجگذاري , درتمام= جنگها پيوسته= مهاجم بوده است. بديهي است پيروي شا= 607; اسماعيل از پدر در ايجاد &#= 1583;شمني کينه توزانه بين شيعه و سني , موجب گرديد که قزلباشان و هواداران ,علاوه برايمان عمي= 02; نسبت به او درپيکار با سنيان ,چه آن زمان که مهاج= 605; ويا درهنگام جنگ چالدران مدافع بودند با شجاعت و سر سختي به نبرد بپردا= ;زند و براي پيروز= 610; بر سنيان همه توان خود رابکارگيرنž= 3; در موردهجوم دولتهاي سني ,توجه عمومي به دولت عثماني وادعاي خلاف= 78; آن بر مسلمانان و ه= 605;چنين به دولت ازبکان در شر= 602; است. سلطان سليم در 922 ه . پس از فتح مکه و مدينه , 17 سال پž= 7; از اعلام مذه= 576; شيعه از طرف شاه اسماعيل , خود را رسما خليفه مسلمانان خواند. هنگام تاجگذاري شا= 07; اسماعيل در تبريز, سلطان بايزيد دوم , پادشاه صلح طلب و بي علاقه به جنگ , بر عثماني حکومت مي کرد.اوبر خلا= 601; پسرش سلطان سليم,مدعي خلافت بر عمو= 605; مسلمانان و خواستار تابعيت آنان از خود نبود . او گرچه به عل= 8; معتقدات دين= 10; , شيعه را" رفض " و شيعيان را رافضي و مرتد مي دانست ولي , همچنان که گف= 578;ه شد , تنها به تحريک اميران= آق قويونلو عليه شاه اسماعيل اکتفا کرد و خود نه تنها به جنگ با اونپرداخت بلکه در ايجا= 583; رابطه دوستانه با شاه اسماعيل نيز پيشگام گرديد. در مورد ازبکان نيز بايد توج= 607; داشت در 907ه. که شا = 7; اسماعيل به تخت پادشاهي نشس= 78; هنوزشيبک خان به قدرت نرسيد= 07; بود. سلطان حسين ميرزا بايقراي تيموري تا 911 ه. = 76;ر خراسان وماوراء النهرحکومت مي کرد. شيبک خ&= #1575;ن پس از مرگ او و با اختلافي ک= 607; بين بازماند= 11;ان او روي داد در 9= 13 ه. بر هرات و خراسان استيلا يافت. اين نظر نيز ک&#= 1607; استقلال مذهبي , استقلال سياسي را تأمين کرد, و يا استقلال سياسي مستلز= 05; داشتن استقلال مذه= 76;ي بود از قدرت لازم برخوردار نيست. هريک از &= #1570;نه, همانگونه که گفته شد, پشتيبان هم بودند و دريک= 583;يگر تأثير متقاب= 04; ومثبت داشتن= 83; ولي لازمه يکديگرنبود = 6;د. اگر شاه اسما= 593;يل پس از شاه اسماعيل پس ازپيروزيها¡= 0;ش مذهب شيعه رامذهب رسمي کشور اعلام نمي کرد و مانند هر فاتحي به تخت پادشاهي ايران مي نشست, ايران ه&#= 1605;ان استقلالي را که اوضمن اعلام استقلال مذه= 76;ي به دست آورد , دارا مي شد.در عصرشاه اسما= 93;يل دولتهاي عثماني, مصر,علاء الدوله ذوال= 02;در و تيموريان د= 585; خراسان , هيچ يک استقلال م= 584;هبي در دنياي اسلام نداشتند.همه آنها سني ودا= 585;اي مذهب واحدبودند ولي استقلال سياسي داشتن= 83;. بايد توجه داشت اختلاف مذهبي تنها عامل بروزجن= 11; در ميان دو کشورو يا دو قوم نسيت . قبو&= #1604; است , اختلاف مذهبي , بويژه در آغاز در پيش گرفتن يک آيين تازه مذهبي و آن هم در شرايط ويژ= 607; قرن دهم هجري,نه تنها از عوامل اصل= 610; بلکه عموما تنهاعامل بروز اختلاف = 608; جنگ ميان دو کشوربود . ولي هجوم دولتها به يکديگر عموما با هدف تصرف اراضي و مقاصدي غير ا= 586; عامل مذهب صورت مي گيرد. دولت سني عثماني نه تنها با دولت شيعه ايران جنگيد , بلکه با دولت سني هم مذهب خود نيز جنگ کرد. <= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:red'>(پ&= #1575;رسا دوست,1375,ص 712) دک= 578;ر"شريعتي" نيز با بياني ديگر تشيع را بهانه اي بيش براي بازتوليد مناسبات قدر= 78; نمي داند وشايد از همي= 606; روست که تشيع صفوي واصرار= 08;ي بربکاربردن اين لفظ دغدغ= 607; وي مي شود از نگاه شريعتي,نهضت صفويه( قبل از تشکيل حکومت صفويه ) نهضتي است شيعي که بر اساس اصول و مباني بسيار مترقي و انساني بنا گرديده است اما اž= 6; آنجا که آنهم مسائل طبقات= 10; جامعه خود را در زيربناي ايدئولوژيک¡= 0; نهضت و در رو ب&= #1606;اي عملي مبارزات خو= 83; مطرح نکرد از اينرو پس از تغيير ظاهري نظام پيشين , رهبري نهضت درنظام جديد , به دست همان طبقه حاکم پيشين افتاد = 608; روابط طبقات= 10; قديم که روبناي جامع= 07; بود و دگرگون= 610; آن ,هدف عمده نهضت حزب شيع= 607; , کماکان تغيير نکرد ک= 607; بدتر تز سابق هم شد. در اين ميان , تنها چيزي که تغييريافت" مرجع محبت "ط= 76;قه حاکم بود. بدين معني

که در نظام پيشين , طبقه حاکم ," محبت خلفا "را در د= 604; داشت ولي بعد ازاين نهضت ناقص," محبت اهل بيت را در دل گرفت. بالا فاصله بعد از رحلت پيامبر اسلام " تسنن محمدي " به سرعت به " تسن= 606; اموي " تغيير ماهيت داده ب= 607; صورت "مذهب دولتي " درآم= 83;. از آن به بعد" تشيع علوي" بود که نهضت اصيل محمدي رابهمان شکل اسلام مردمي آن ادامه داد= 578;ا اينکه بالاخره خود= 88; هم بعدازتشکيل حکومت صفويه به صورت " تشي= 593; صفوي" درآمد = 7; از " ک= وخ مردم کنده شد و" به کاخ سلطان چسبيدو همان= 06;د " تسنن اموي"که بر کاخ خليفه تکيه داشت به کاخ سلطان تکيه زدواين شدکه تسنن اموي وتشيع صفوي ماهيت واحدي پيدا کردند: يکي خلافت آنها ر= 575; توجيه کرد و ديگري سلطنت اينها را . يکي محبت خلفا را ترويج کرد و ديگري محبت اهل بيت را . تن= ها چيزي که در هر دو مشترک بود&qu= ot; استثمار , استعمار و استبداد" مردم بود با دو نام مختلف. " تسنن اموي" زير بناي حکومت عثمان= 10; قرار گرفت و" تشيع صفوي " ه= 605; زير بناي حکو= 605;ت صفويه واز آنجايي که رهبران نهضت , مالکيت را مطرح نکردند از اين رو طبقه حاکم نظام کهنه , با جان ودل تشيع و محبت علي و ديگر اهل بيت را قبول کردن= 583; تا از اين طريق در نظام &#= 1580;ديد دوباره= مالکيت ها ر= 575; در دست داشته باشند . طبقه حاکم وقتي که مي بيند , نقطه ثقل نهضت جدي= 583; , فقط انقلاب دروني و ذهني است نه انقلا= 576; بروني و عيني ,<= span style=3D'mso-spacerun:yes'> بالا فاصله اسم و محبت خود را عوض مي کند و اسم و محبت مورد ادعاي نهضت را به خود مي گيرد تا روابط طبقاني پسشي= 06; خود را ادامه دهد . با پيروزي آنچناني اين نهضت شيعي بو= 583; که مرحله انت= 602;الي تشيع علوي به تشيع صفوي آغاز شد , جايي که تشيع اين همه در ميان توده مردم نفوذ دارد وم= 610; تواند بهتري= 06; وسيله حفظ منافع طبقات= 10; طبقه حاکم باشد ودرجائيکه رهبران مزاح= 05; نهضت جديد, فق&#= 1591; تغييرمرجع محبت طبقه حاکم را مي خواهندچه مر= 90;ي دارند به جاي آن مذهب ديگر= 610; را براي خود ا&#= 1582;تيار کنند که در ميان مردم , منفور است و مطرود و وابستگي آن ب= 607; کاخ خليفه آفتابي شده است و قطبي . اين چنين مي شود که طبقه حاکم , تشيع مردم را از دستشان مي گيرد و برخود مي چسباند تا ازبرکت آن مانند نظام سابق, خود مردم را بهتر و بيشتر بدوش= 583;(ش&= #1585;يعتي ,1357 ,ص144)

سوءاثرات مذهب شيعه صفوي:

ام&#= 1575; دربررسي آثا= 85; سوء اعلام رسمي مذهب تشيع در ايرا= 606; توسط شاه اسماعيل مي توان به موار= 583;ي چند اشاره کر= 583;:

1- نفاق مذهبي:شاه اسماعيل با اتخاذ سياست مذهبي دربار= 07; وادار کردن ايرانيان به قبول مذهب شيعه , نفاق مذ&= #1607;بي را به گونه اي کم سابقه در جامعه ايران = 588;دت بخشيد. دشمني کينه توزانه شاه اسماعيل با سنيان موجب گرديد قزلباشان , ا&#= 1601;زون بر احساس شخصي , به منظور ابراز علاقه و اعتقاد خود به مرشد کام= 604; درکينه توزي نسبت به سنيا= 606; افراط نماين= 83; کمااينکه دراين ميان تبراييان به عنوان اهرم فشار و عاملا= 606; مسلط سازي جو اختناق مذهب= 10; در کشور عمل نمايين . بدين ترتيب کوشش شاه اسماعيل براي شيعي کردن تمام مردم ايران , مانند بسيار= 10; از اقداماتي که با زور و تهديد انجام گرفت کم نتيج= 607; بود.

2- ايجاد دشمني ديرپا = 610; با همسايگان سني: مذهب به عنوان عاملي که مرزهاي مل= 610; را در مي نورد&#= 1583; و فراتر ازآن مي رود .اعزام مسيونرهاي م= 84;هبي مسيحيت از طر= 601; پاپ و کشورها= 610; مسيحي اروپا = 576;ه کشورهاي آسي= 75; , آفريقا و سپس امريکا نشان= 07; اي از چنين برداشتي است. شاه اسماعيل نيز با اعزام خليفه به ولايتهاي عثماني و شام وتبيلغ مذهب شيعه وتحريک شيعيان آن ول= 575;يتها به ضديت با زمامداران سني به دخالت در امور داخل= 610; آنها پرداخت = 608; زمامداران آنها را نگرا= 606; قدرت خود ساخت.کمااين= 05;ه شاه اسماعيل به اين عمل بسنده نکرد و با دشنام داد= 606; به مقدسات مذهبي سنيان = 608; کشتن سنياني که حاضر به توهين به مقدسات مذهب= 10; خود نبودند خشم و کينه سنيان دنياي اسلام را برانگيخت. لذ= 575; شاه اسماعيل = 576;ا اعلام مذهب رسمي شيعه و در پيش گرفتن سياست تعصب آميز مذهبي ,جهان اسلام را دو پاره کرد و هر پاره آن را کينه توزانه در مقابل ديگري قرار داد.

3- تضعيف شيعه در آسيا= 610; صغير: سياست مذهبي شاه اسماعي= 04; در وادار کردن سنيان به تغيير مذهب خود وکشتن معتقدان آن مذهب,موجب ورود فشارها= 10; مضاعف مذهبي وسياسي برشيعيان عثماني گردي= 83;. با آنکه شاه اسماعيل بعد از جنگ چالدران خشونتهاي مذهبي خود را &#= 1578;عديل کرد , شاهان عثماني همچنان به سياست ضد تشي= 593; خود ادامه دادند وگروههاي زيادي از آنا= 606; را کشتند. به گونه اي که موجب کاهش فو= 602; العاده شيعيان درعثماني و تضعيف شيعه درآن کشورگر= 83;يد.(پ&= #1575;رسا دوست, 1375, ص728)

نتيجه:

در اين مقاله سعي شد تا با نگاهي اجمالي به تا= 585;يخ رسمي شدن مذهب شيع= 607; در ايران علل &#= 1608; عوامل اين امر را جستجو نمايد , عللي که در مجموع مي توا= 606; آن را در يک جمله خلاصه ن= 605;ود: " ايجاد تمرکزقدرت ايراني در مقابل حکومت = 593;ثماني" . بدين ترتيب در اين دوران است شيعه بعن= 608;ان يک مذهب که بر اساس دفاع از خاندان علوي بنا گرديده مورد تحريف قرار مي گيرد و اين بار در مقام دفاع از خاندان صفوي بر مي آيد. از اين رو بدون شک اگر شريعتي اين چنين بي پروا تفکيک ميان اين دو نوع از تشيع را مطرح مي کند,نبايد بر او خرده گرفت که بيانش نوع= 610; فرقه سازي در مذهب تشيع است,بلکه دغدغه اوو بس= 610;اري از روشنفکرا= 06; همزبانش که اين عبارت را به کار مي بندند , نمايش فريبي تاريخي= است که بر مردم اين سرزمين روا گ= 585;ديده. فريبي که هنو= 586; بسياري از ما آن را باور نداريم و هربار با نوا= 610; "اشهد ان علي ولي الله " در اذانمان ياد = 608; خاطره مردي ر= 575; زنده مي داري= 605; که شيعه بودنمان را مديون او مي دانيم/

کتابشناسي= ;:

1- آقاجري, هاشم, "کنش دين ودولت در عصر صفوي", 1378, تهران, چاپ اول, مرکز بازشناسي اسلام و ايرا= 606;

2- سيوري, راجر, "ايران در عصر صفوي", ترجمه احمد صبا, 1374, تهران, چاپ دوم, کتاب تهران

3- پارسادوست, منوچهر, " شاه اسماعيل اول= " ,1375, تهران, چاپ اول , شرکت سهامي انتشا= 85;

4- لکهارت, لارنس , " انقر= ;اض سلسله صفويه= " , 1344, تهران , چاپ اول, بنگاه نشر و ترجمه کتاب

5- گري, چارلز, " سفرن= امه ونيزيان در ايران", 1368, تهران , چاپ سو&= #1605;, انتشارات يزدان

6- کاظم زاده ايرانشهر, "م&= #1602;دمه سلسله النصب صفويه", 1343, برلين, چاپ اول

7- شريعتي, علي,&q= uot; شيعه" , 1357, چاپ اول, دفتر تدوين و نشر آثار شهيد شريعتي در اروپا