working paper-jafar aqaee

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهر= 75;ن

را= 576;طه حكومت صفوي ب= 575; روحانيت

مح= 605;درضا جعفرآقايي<= b>

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

مو= 590;وع: رابطه حكومت صفوي و روحانيت شيع= 07;

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 1384

1. قبل از هر چيزي بايد 2 مفهوم حكومت = 608; روحانيت را د= 585; مختصات تاريخي اجتم= 75;عي ايران بسط داد. نوعاً حكومت در ايران تا قبل از مشروطه (يا حتي قبل از انقلاب 57 ايران) با سه مقطع روبروس= 78;:

الف) دوره‌ي بنيانگذار ك= 07; با شخصيتي كاريزما و بزرگ شروع مي= 204;شود.

ب) دوره‌= ;ي مياني يا دور= 607;‌ي استقرار و تثبيت كه اهداف بنيانگذار ب= 07; ثمر مي نشيند ولي از همين جاست كه انحرافات شروع مي‌شود = 608; موجب انحطاط مي‌گردد. (در اين زمان روحانيت در نقش واسطه ميان مردم و حكومت عمل مي= 204;كرده. چرا كه از يك طرف بار ظلم حكومت را كاه= 588; مي‌داده و از طرف ديگر موج= 576; انصاف مردم ر= 575; فراهم مي‌سا= 82;ته و اين واسطه بودن روحاني= 78; موجب ثبات اي= 585;اني مي‌شده)

ج) دوره‌= ;ي انحطاط كه با تزلزل حكومت مركزي همراه است و با يك عامل بيروني يا دروني منج= 585; به از هم پاشي&#= 1583;گي مي‌گردد. (فياض،1383)

2. حكومت صفوي نيز اين قاعده مستثن= 10; نيست. اما برر&#= 1587;ي و تحليل هر يك از اين ادوار در صفويه مست= 604;زم نگاه به عامل يا عواملي بر= 580;سته (در همان زمان و مكان)‌اند كه كمك به فهم پديده‌هاي اجتماعي در ي= 603; بستر تاريخي فرهنگي مي‌ك= 06;ند.

از آنجا كه مشخصه و يكي از مهمترين مشخصه‌هاي اصلي صفويه مذهب رسمي تشيع و لزوم تعريف جايگا= 07; مذهب و روحانيت بعنوان نهاد متولي مذهب شيعه است، بايد به مثاب= 607; جرياني تاثيرپذير و موثر بر حاكميت صفويان بدان نگريست.

3. بنابراين بايد در ادام= 607; روحانيت و مفهوم علماي روحاني را در دوره حكومت صفويه به دو جريان تقسيمR= 04;بندي كنيم:

الف) روحانيتِ همراه با حكومت(روحان= 10;ون حكومتي) كه چهره‌هاي مه= 05; آن شيخ حرعاملي (از علماي شيعه جبل لبنان)، شيخ بهائي، ميرداماد و ملامحمد باق= 85; مجلس (ملاباش= 610; دربار صفوي) مي‌باشند.

ب) روحانيت و علماي غير حكومتي (روحانيون غيرحكومتي) ك= 607; مهمترين چهر= 07;‌ي اين جريان محمد صدرالدين شيرازي است ك= 607; بجز رابطه‌ي دوستي با اما= 605; قلي‌خان حاك= 05; بندر گمبرون (بندرعباس) نسبتي با ساخ= 578;ارهاي حكومتي و درباري برقرار نكرد = 608; در مقطعي نيز و حاكميت دربار در مقابل وي ايستاد.

4. پس ما شاهد تعامل 2 نهاد مهم و تاثيرگذار د= 85; بافت اجتماع= 10; سياسي جامعهR= 04;ي ايران هستيم = 608; آن هم پيوند حكومت با روحانيت است. (يا حاكمان با روحانيون و ي= 575; صاحبان مناص= 76; دنيايي با صاحب منصبان اخروي) البته در دوره‌اي د= 585; قبل از اسلام حكومت ساسان= 10; از اين مدل به&#= 1585;ه مي‌جسته ولي ساختارهاي معرفتي حكوم= 78; صفوي و تشيع صفوي باز توليدي جديد از اين تعامل انجام داد و اين امر پيش از هر چيز كاركردگراي= 5;نه مي‌نماياند.

5. بنابراين روحانيون دسته‌ي اول (حكومتي) در تعريف جغرافياي ذهني معنايي براي صنف خويش، علاوه بر پرداختن ب= 607; امور شرع مقد= 587; (فقه) گزينه‌ي ديگري را در مقابل خود مي= 204;بيند و آن ورود به حوزه حكومتي است.

رابطه‌&= #1610; روحانيون دسته‌ي اول د= 585; تعامل با حكومت و ساختارهاي حاكميتي يك رابطه‌ي كاركردي است چرا كه براسا= 587; مبناي تشيع براي اولين بار پس از حكو&#= 1605;ت حضرت علي (ع) روحانيون شيعه مي‌توا= 06;ند در عاليترين سطوح مملكتي حضوري پر رنگ داشته باشد. پر واضح است كه طبق قاعده= 204;ي منطقي و عقلاني ، بقا= 610; اصلح بين حكومتي با حا= 603;م غير شيعه و حكومتي با حاكمان شيعه = 608; عناصر مذهبي = 588;ديد بسيار عقلان= 10; مي‌نماياند كه گزينه‌ي دوم مورد پذيرش قرار گيرد.

6. اما كاركرد حكوم= 78; صفوي براي روحانيون دسته‌ي دوم ك= 607; همان روحانيون غيرحكومتي بودند، و من بطور خاص شاخ= 589; آنرا ملاصدراي شيرازي مي‌د= 75;نم، اگر حكومت و درباريت صفويه هيچ سو= 583; و منزلتي برا= 610; اينان نداشت= 48; تنها امكان تحقق يك امر كافي است كه ما آنرا در جايگاه كاركردي برا= 10; گروه دوم بررسي كنيم و آن امر امنيت در دوران صفو= 610; بود.

7. امنيت كه همان ثبات جغرافيايي است در ادامه= 204;ي خود ثبات و امنيت فرهنگ= 10; را بدنبال دارد و ثبات فرهنگي منجر به توليد دان= 588; و معرفت در جر&#= 1610;ان سيال تاريخي هر تمدني خواهد شد. بنابراين در دوران حاكمي= 78; صفويان بود ك= 607; چهارچوب‌ها¡= 0; هويتي معرفت= 10; شكل مي‌گيرد = 608; آن هم بوسيله= 204;ي همين علماي غير حكومتي اين جهان‌ها= 10; معرفتي شكل گرفت. ما شاهديم كه" د= 85; اين دوران تمدن‌ ايران= 10; با فلسفه ملاصدرا شكل معرفتي و شناختي بخود مي‌گيرد و با پيوند دو حوز= 607; عرفان و مشاي= 610;‌گري تكميل مي‌شو= 83;"(فياض،1383). چهارچوب معنايي صدرايي از يك طرف در شيخ اشراق و ابن عربي ريشه دارد و از طرفي در فلسف= 607;‌ي مشايي ارسطويي و سپ= 587; فارابي و بوعلي و اين ح&#= 1603;مت صدرايي نه اي= 606; است و نه آن بلكه سنتزي است جديد كه كاركرد انسجام بخش فرهنگ ايران= 10; پس از اسلام در بُعد معرفتي را بهمراه دارد.

8. پرواضž= 1; است كه پوياي= 610; فرهنگي محصو= 04; انسجام فرهن= 11;ي است. حتي انقلاب اسلامي ايرا= 06; به نظر نگارن= 583;ه ريشه در اين انسجام و پويايي فرهنگي دارد = 608; اين امر از كاركردهاي سياسي تاريخ= 10; است كه قرن‌ه= 575; پس از صفويه در يك بستر و خاستگاه زماني مكاني جديد باز توليد مي‌شو= 83;.

9. از طرف= 10; رابطه‌ي حكومت و دولتمردان صفوي با روحانيت دو طرفه و دو سويه است يعن= 610; همان طور كه كاركردهايي براي روحاني= 78; بطور اعم داش= 578; براي حكومت نيز كم اهميت= 204;تر از آنان نبود. <= o:p>

مهمتري&= #1606; اين پيامدها براي دولتمردان صفوي تعريف"خود"د= رچارچوب حكومت داري بود،اگر خود تعريف مي‌شد بعنوان حكوم= 78; شيعه،بنابر= 5;ين "ديگري" كامل= ;اً وضعيتش روشن بود و آن ديگري مي‌تو= 75;نست حكومت عثمان= 10; نيز باشد. پس براي رسيدن ب= 607; اين استقلال ماهوي و معنايي در ساختارهاي د= 85;وني و همچنين ساختارهاي ديپلماتيك و عرصه‌ي بيروني حكومت، احتياج به منبع مشروعي= 78; بخش به اين خود بود. و چه كساني يا چه نهادي بهتر ا= 586; روحانيت كه متولي مذهب د= 585; ايران شيعي محسوب مي‌شد= 06;د.

پس مي‌ب= ينيم كه رابطه‌ي حكومت صفوي ب= 575; روحانيت بيش از آنكه يك رابطه‌ي سطح= 10; و صوري باشد يك رابطه‌ي عميق و استراتژيك است و با وجود تحمل هزينه‌= 07;ايي براي هر دو سر اين رابطه، اما باز هم كفه‌ي ترازو به سمتِ حضور پررنگ و سازنده‌ي اي= 06; ارتباط پايي= 06; است.

10. و اين سرآغاز يك صيروريت تاريخي معنايي است د= 585; جغرافياي هويت ايراني.

منابع: <= /o:p>

· = زيباكلام، صادق(1378)/ ما چگونه ما شدي= 605;، تهران/گام نو. <= o:p>

· = شريعتي، علي(1350) تشيع علوي و تشيع صفوي، تهران/حسيني= 07; ي ارشاد

· = فياض، ابراهيم(1374) سا&#= 1582;تارهاي فرهنگي معرفتي عصر صفويه. پايان= ;‌نامه كارشناسي ارشد، تهران: دانشكده علو= 05; اجتماعي.=

· = فتحي، حسن(1382)/فيلم روشن‌تر از خاموشي(پيرا= مون زندگي ملاصدرا). تهيه كننده: سازمان صدا و سيما شبكه اول.

· = پگاه حوزه/ هفته‌= ;نامه/ شماره‌هاي 135 و 149.

· جوادي‌يگا= 606;ه، محمدرضا/ جزو= ه درسي كلاس مباني تاريخ اجتماعي ايران، نيمسال اول 84- 85/ دانشكده علو= 05; اجتماعي دانشگاه تهران.

· = شريعتي، سارا/ جزوه درسي كلاس تاريخ تفكر اجتماعي، نيمسال دوم 83- 84/ دانشكده علو= 05; اجتماعي دانشگاه تهران.