working paper- faezi

دا= 606;شكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

<= b>شر®= 0;عتی، آینه ی هویت ایرانی

<= b>

<= b>&#= 1575;لهام فایضی

<= span style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'>ertebatat_2005@yahoo.com

<= b>

كا= 585;نوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:black;mso-bidi= -language: FA'>موضوع: تركيب هويت ايراني در شخصيت‌هاي ايراني در دو سده گذشته

زي= 585; نظر دكتر محم= 583;رضا جوادي يگانه

تی= 585; 1386

<= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:#3A3A3A'>=

مقدمه

در این تحقیق سع= 740; در معرفی یک نمونه از هوی= 578; ایرانی، نشا= 06; دادن عناصر هویتی و ترکی= 576; آن ها در شخصیت مورد نظر(شریعتی) دارم. در ابتدا، تحقیقم را با مفهوم هویت و هویت ایرانی شروع می کنم. در قسمت های بعدی مطالبی چون ترکیب عناصر هویتی = 608; پیچیدگی آن، اهمیت و سودمندی بررسی شخصیت= 48; زندگی نامه ی شریعتی، وجو= 83; عناصر هویتی = 608; ترکیب آن ها در زندگی و نظرات شریعت= 40; را بیان می کنم و در آخر هم به نقد و نتیجه گیری خواهم پرداخ= 78;.

مفهوم هویت و هویت ایرانی

هویت به تعبير رساي ويليام هنوي: &l= aquo;ما تا ندانيم كه بوده‌ايم، نمي‌توانيم بدانيم كه هستيم، يعني شناخت هستي م= 575; در گرو شناخت تاريخي ماست = 608; تا ندانيم كه چگونه به جاي= 610; كه هستيم رسيده‌ايم، نمي‌توانيم بدانيم كه كج= 575; مي‌رويم» [5، اشاره به سای= 578; افروق].<= /span> &#= 1607;ویت یعني هم در آن اشتراك، ثبا= 78;، تشابه و وحدت وجود دارد و هم استمرار تاريخي و كثرت. ويليام جيمز مي‌گوي= 83;: «آن‌جا كه من بتوانم بگوي= 05; كه اين منِ واقعي من است= 548; آن‌جا هويت است» [5].=

در رابطه با مفهوم هویت باید به سه پارادوکس تو= 80;ه داشت:

-= اولين پارادوكس هويت به اين ويژگي برمي‌= 11;ردد كه هويت به طور هم‌زمان حامل يك عنصر ايستا و يك عنصر پويا است. از يك سو، رجوع به مفهو= 605; هويت بيانگر استمرار و تداوم (Continuity<= /span>) تاريخي است، اما از سويي ديگر، ن= 576;ايد اين واقعيت ر= 575; ناديده بگيريم كه هويت به دليل فرايندي بود= 06; آن دائماً در معرض بازتعر= 10;ف و بازتوليد است. مثلاً، اگر زبان فارسي زماني اساس هويت ايراني بوده است، معلوم نيست كه الان هم بتواند آن نقش را ايفا كند.

- ¦= 2;ارادوكس ديگر به هويت= 204;هاي چندگانه (Multiple Identi= ties) مربوط مي‌شود. معمولاً افراد و گروه= 204;هاي مختلف اجتماعي الزاماً به ي= 603; هويت وابسته نيستند و مي‌= 578;وانند هويت‌هاي مختلفي را پذيرفته باشند، مثل هويت قومي، هويت ديني، هويت زباني، هويت ملي، هويت جنسيتي = 608; هويت مربوط ب= 607; گروه‌هاي شغلي. بنابراين، يكي از معضلا= 578; هويت، وجود هويت‌هاي مضاعف است.

-= پارادوكس سوم به اين نكته برمي‌گ= 85;دد كه اگر ما بخواهيم بر هويت تكيه كنيم، چون هويت، باردا= 85; احساس و ارزش است، با رفتا= 585; عقلاني تباي= 06; پيدا مي‌كند. رفتار عقلان= 10; مستلزم برآورد سود و هزينه است، اما هويت در واقع باردار حفظ سنت مي‌ب= 575;شد [5].

پدی&= #1583;ار شدن هویت ایرانی ناشی از برخورد دو موج دنیای اصلی و قدیمی ایران با دنیای جدید است. رویاروی= 740; این دو موج قد&#= 1740;م و جدید، حالت= 740; ایجاد کرده ک= 607; آن را بحران ه&#= 1608;یت ایرانی نامیده اند. در دوران جدید، برخور= 83; فرهنگ ایران&= #1740; با دنیای تجدّد غربی ا= 740;ن بحران را پدیدار ساخت. این دو دنیا، ماهیتا متفا= 08;ت بودند. خصوصیات دنیای ایران&= #1740; و مجموعه ی اخلاقیات ای&= #1585;انی در ادبیات فارسی منعکس شده است. دنیای غربی، = 583;نیای علم است و با قبول اصالت عقل و منطق و همچنین اصال= 78; مادّه، دنیایی است متفاوت از دن= 740;ای تفکر ما که دنیای اشراق= 40; و احساسی است (ندوشن: 1384). = &nb= sp;

در هويت ايراني صحبت از يك فرد خاص ايراني نيست= 48; بلكه صحبت از هويت جمعي ايراني يا هويت فرهنگي يا هويت تاريخي يا هويت ملي است. به نظر می رسد عناصر هویت ایرانی یا هر هویت دیگری ب= 585; اساس زبان، نژاد، دین و مجموعه ای از سنت ها ساخته می شود. زبان فارسی بزرگترین نقطه ی هویتی ماست که نمون= 607; های بارز آن را در شاهنام= 607; ی فردوسی، دیوان حافظ، = 576;وستان و گلستان سعد= 740; و ... می توان دیž= 3;. نژاد ما، نژا= 583; هندو اروپای= 40; است. دین ما، دین اسلام اس= 578; پس دارای هوی= 578; ایرانی- اسلا= 605;ی هستیم. هویت ایرانی دارا= 40; مجموعه ای از سنت هاست یعن= 740; جمعی از ارزش ها و باورها، هنجارها، عق= 75;ید خاص، آداب و رسوم ویژه و... که به صورت موروثی انتقال می یابد و باعث تفاوت یک ملت از ملت دیگر می شود. ملتی می تواند پیشرفت کند ک= 607; زبان و نژاد و دین وارداتی نداشته باشد. اما به گفته ی برخی از اندیشمندان عناصر هویت ایرانی شامل دین، سنت، نظام سیاسی و مدرنیته است. از زمانی که تجدد وارد ایران شد به دلیل فقدان زیربناهای فکری و نبود زمینه های مساعد اجتما= 93;ی، نتوانست کام= 04; وارد شود یعن= 740; به صورت ناقص (یا حاشیه ای) و با سرعتی بسی= 575;ر کند وارد شد که همین امر مشکلات بسیاری را به بار آورد.

ترکیب عناص= 585; هویتی و پیچیدگی آن=

(این قسمت نظر خود= 605; است) می توانیم سه عنصر سنت، دی= 606; و نظام سیاسی را با هم ترکیب کنیم اما داخل کرد= 606; مدرنیته کمی کار را دشوار می کند. دقیقا دشواری ترکی= 76; عناصر هویتی = 605;ا هم از همین جا شروع می شود. زمانی که مدرنیته وار= 83; ایران شد، هر کدام از سه عنصر را به نوعی تحت تاثیر قرار داد. در زمینه ی سنت، با شکستن قالب های کهنه و اعتقادات موروثی افرا= 83; و جایگزین کردن ناقصِ قالب های جدی= 583; و پندارهای نو، بر سنت تاثیر گذاشت. البته مدرنی= 78;ه هم دارای مجموعه ای از سنت هاست ولی در راستای هویت متجدد خودش. در رابطه با دین می توان گفت که نهادهای مدرنیته از جمله دولت بر پایه ی عقلانیت ساخته شده در حالی که اسلا= 605; بر پایه ی عقلانیت استوار نشده است (در این جا مذهب به عنوا= 606; نهادی واسط بین دولت و توده ی مردم عمل می کند). با ورود تجدد، دین به عنوان &#= 1583;ست مایه ی سیاستمدارا = 6; برای مشروعی= 78; بخشی حکومت شان مطرح شد. درحالی که نظام سیاسی ماقبل مدرن ب= 585; اساس مذهب و سنت بوده است. مدرنیته نظا= 05; سیاسی را بسیار متحول کرد و نظام را به تقلید و الگوبرداری صرف از غرب بدون توجه به نیازهای جامعه، واداشت.

ایر&= #1575;نی به فرهنگ دنیای صنعتی غرب (مدرنیته) روی آورده است ول= 740; اصل و ماهیّت فرهنگ غرب را نگرفته و تنه= 575; از ابزار آن استفاده می کند. بنابراین، جامعه ی ایرا= نی از یک فرهنگ گذشته بریده شده و فرهنگ جدیدی هم به دست نیاورده است و این وضعیت یک خلأ فرهنگی ایجا= 83; کرده است. اما موضوع ترکیب<= /b> عناصر ناسازگار در فرهنگ ما، تازگی ندارد = 608; از قرنها پیش گریبان گیر ا= یرانی بوده است. در نتیجه آمیخت= 06; این 4 عنصر با هم کمی دشوار و پیچیده به نظر می رسد (ندوشن: 1384).

اهمیت و سودمندی بررسی شخصیت

      ش= 582;صیت انتخابی من دکتر علی شریعتی است چون به نظرم ی&#= 1705; نمونه ی برجسته از هویت ایرانی است. وی یک ایرانی، یک مسلمان و یک ر&#= 1608;شنفکر است. اهمیت شریعتی این است که به اتکای اطلاعات و ما= 740;ه های وسیع و سنجیده ی مذهبی و اشرا= 601; بر مکاتب فکر= 740; گوناگون غرب= 40; و منحرف و بی ثمر یافتن ای= 583;ئولوژی های الحادی و نیز از شرایط ظالمانه ی جامعه خویش برای سامان بخشیدن به اندیشه ها و مبارزات سیاسی، درگی= 85; پیکاری وسیع گردید تا یک خط روشن و ایدئولوژی کارا برای پدید آوردن نهضتی نجات بخش در ایران ترسیم و تدوی= 606; کند. سخنان شریعتی برای اقناع و ارشا= 583; جوانان و روشنفکران کشور و برای پاک کردن ذهن آن ها از ایدئولوژی های منحرف و م&#= 1582;رب و آماده کردن آنان برای پذیرش اندیش= 07; های اسلامی و ایدئولوژی تشیع بسیار سودمند است.

زندگی نامه

    <= /span> دوران زندگی و مراح= 604; شکل گیری شخصیت و اندیشه های ع= 604;ی شریعتی را به مراحل زیر می توان تقسیم کرد: 1- دوره ی کودکی 2- دوره ی نوجوانی 3- دوره ی جوانی و تحصیل در دانشگاه مشه= 83; 4- دوره ی تحصیل در فرانسه 5- بازگشت به ایران و دوره ی فعالیت های تربیتی، فرهنگی و سیاسی در داخ= 604; کشور.

1- علی در سال 1314 در روستای مزینان دیده بر جهان گشود و از همان آغا&#= 1586; در محیطی مذهبی و روحانی نشو و نما یافت. شری&#= 1593;تی در دوره ی کودکی تحت تاثیر مستقی= 05; خانواده و پدرش قرار دا= 588;ت. علی دوره ی مقدماتی و متوسطه ی تحصیلات دین= 40; را نزد پدر گذراند. پدرش= 548; محمد تقی، در اواسط دهه ی 1330 از طرفداران = 580;بهه ی ملی و مخالف رژیم شاه به شمار می رفت. ب&= #1606;ابراین می توان دریافت که عل= 740; ضمن تحصیلات = 605;قدماتی- مذهبی نزد پدر، با الفبای سیاس= 78; مبارزات اجتماعی نیز آشنا شد.

2- در دوره ی نوجوانی، نخستین فعالیت های فرهنگی وی به ظهور رسید. از جمله ی این فعالیت ها تر= 580;مه ی کتاب ابوذر است (ابوذر مردی است که در خلافت عثمان علیه تحریف آرمان های اسلام قد برافراشت). در این دوره وی با زبان های عربی و فرانس= 607; نیز آشنا شد.

3- در دوره ی جوانی شریعت= 40; ضمن تحصیل در دانشگاه مشه= 83;، به شرکت در فعالیت های سیاسی اصلاح طلبانه هم سرگرم بود. به دنبال سقوط دکتر مصدق در سال 1332، شریعتی به نهضت مقاومت ملی ب= 607; رهبری آیت الله سید محم= 608;د طالقانی و دیگران پیوس= 78;.

4- وی برای ادامه تحصیل به فرانسه رف= 578; و در رشته ی تاریخ و جامع= 607; شناسی ادیان به مطالعه پرداخت. شریعتی در سا= 604; 1342 با درجه ی دکتری به ایران بازگش= 78; ولی در مرز ترکیه به دلی= 604; فعالیت های سیاسی اش در فرانسه، دستگیر شد.

5- شریعتی بعد از چند ماه حبس آزاد شد. در تهران در حسینیه ی ارشاد مشغول سخنرانی درب= 75;ره ی اسلام شناسی، مسائ= 04; مذهبی، سیاس= 40; و اجتماعی شد. چون رژیم شاه او را به عنوان خطری ب= 586;رگ می دید، وی مجبور به ترک ایران شد و به لندن رفت و در همان جا هم مرد (سجادی: 1382).

عناصر هویت ایرانی در زندگی و اندیشه علی شریعتی

سنت

   حاج عباس (یکی از اهالی مزینا= 06;) می گفت: روز دفن شیخ قربانعلی (در مزینان)، دکت= 585; در مراسم سخنرانی کرد = 608; سوره ی «و التین» را خو= 575;ند، معنا نمود و تفسیر کرد (به نقل از لامعی 13= 80: 357).

   حاج صدیقی می گفت: دکتر آدم درویشی بود، همیشه ما را به قناعت توصیه می کرد= 548; از حقوقش به روستاییان ک= 05;ک می کرد، با مردم حشر و نشر داشت، در هیات حسینی صحبت می کرد و قران و نهج البلاغه می خواند و تفسی= 585; می کرد (لامعی 1= 380: 357).

   عبدا= لکریم شریعتی می گف= 578;: اگر بچه طلبه ای بر او وارد می شد، با تمام قد بلند می شد و این تواضع را در افراد کم بضاعت بیشتر رعایت می کرد (&= #1604;امعی 1380: 358).

   حاج فخار کوزه گر می گفت: زمانی که علی به مزینان می آم= 583; به پیش من می آمد و می خواست که از کوزه ها برایش بگویم سپس می گفتم و او غرق خود می شد و ساکت به کوزه ها می نگریست و می خ&#= 1608;اند " نمی دانم پس از مرگم چه خواهم شد" (لا= 605;عی 1380: 357).

   شیخ محمود شریعت= 40; می گفت: هر وقت بر سر مزار مادرش می رفت حمد و سوره می خواند و اشک می ریخت (لامعی 1380: 358).

     خواندن فاتحه، قناعت، کمک ب= 607; مردم، تواضع در برابر فقیران، تفک= 85; آخرت گرایی، خواندن قرآن = 608; ... جزیی از هویت ایرانی ما را تشکیل می دهن= 583; که از طرف سنت &= #1570;مده اند و وارد زندگی ما شده اند. البته ناگفته نمان= 83; که موارد بال= 575; در دین اسلام هم آمده ولی بیشتر از این که خود افراد به تنهایی به دنبال درک ای= 606; مفاهیم در اسلام بروند= 48; به صورت نسل به نسل و موروثی به آن ها انتقال یافته است.

    <= /span>شریعتی جامعه زمان خود را درحال انتقال می بی= 606;د. جامعه ای که از دوران سنت= 740; و قدیمی خود به دوران جدی= 583; گام می نهد یک دوره ی انتقا= 604; را می گذراند که تیپ جامعه کاملا عوض می شود. به نظر وی امروزه بیش ا= 586; هر دوره تاریخی دیگر= 48; عواملی هستن= 83; که باعث می شوند گسیختگ= 40; از فرهنگ و تاریخ گذشته مان حاصل شود. جهان امروز م= 582;صوصا جامعه غربی، خودباختگی و فسخ ماهیت اص= 740;ل به ماهیتی آن چنان که خود می خواهند و از بین بردن ویژگی های وجودی و شخصیتی جامع= 07; ما را هدف خود قرار داده اند.

دین اسلام

    است&= #1575;د محمد تقی شریعتی: خانم دکتر شریعتی می گفت، نیمه شب ناگهان از خواب بیدار شدم و دیدم صدای گریه ی جگر خراشی بلند است اول فکر کردم صدا= 740; همسایه ی بغل= 740; است اما بعد متوجه شدم که از درون خانه و از اتاق دکتر است. از ا&= #1608; پرسیدم چه حالی داری؟ گفت من امشب دارم با علی (ع) و محمد (ص) خداحافظی می = 705;نم. چون راجع به خاتمیت می نوشت (لامعی: 1380).

    علی شریعتی: یکی از دوستان آم= 583; و گفت: این مسایلی که در همه جا مطرح است، در مجله ای مطرح شده و عده ای مخالفینی که شدیدا به شما انتقاد دارند، نظریاتشان ر= 75; در آنجا نوشت= 607; اند؛ شما هم نظریات خودتان را بنویسید که ب= 607; هر حال مسئله مطرح شود. می خواست ما را هم وارد معرک= 607; بکند. پس گفتم اگر پیرو علی هستیم، مسئولیت مان = 711;اهی در حمله کردن و جواب گفتن است و گاه در سکوت و تحمل کردن (لامعی: 1380).

  مذهب تشیع، پیروی از اسلام، یادگیری از پیامبران و امامان و ... قسمتی از هوی= 578; ایرانی را تشکیل می دهن= 583; که به وضوح در رفتار و زندگ= 740; علی شریعتی م= 740; توان مشاهده کرد. دکتر شریعتی از همان ابتدا د= 585; خانواده ای مذهبی رشد یافته و تحت تعلیمات مذهبی پدرش بوده و اثرات این موضوع را در زندگی دکت= 585; می توان دید.

در زیر بخشی از تفکرات وی درباره ی دین آمده است:

"دین محر= 05; انسان برای ط= 740; نردبان تکام= 04; است" (قربانی188:= 1382).

"... به خاطر اعتقاد و ایمان خود، ضرورت اجتما= 93;ی و مسئولیت فکری ام است که من همیشه مومنانه تری= 06; و متعصبانه ترین دفاع را از روحانیت راستین و مترقی ... کرده ام و دراین جا حتی به خود شما گفته ام که دفاع، جانبداری و نگاهداری از این جامعه ی علمی نه تنها وظیفه ی هر مسلمان مومن است بلکه از آن جا که آخری&#= 1606; و تنها سنگری که در برابر هجوم استعما= 85; فرهنگی غرب ایستادگی می کند، وظیفه ی هر روشنفکر مسئول است ول= 608; معتقد به مذه= 576; نباشد" (قربا= 06;ی:1382).

در مجموع کوشش شریعتی بر این اساس بود که روشن سازد:

1- دین اسلام مخالف علم نیست بلک= 607; مشوق و پشتیب= 575;ن آن است.

2- دین اسلام متحجر = 608; ثابت نگر نیس= 578; بلکه اصولا ت= 601;کر دیالکتیکی ک= 07; فلسفه ی غرب مخصوصا ماتر= 40;الیسم آن را به خود بسته است، متعلق به اسل= 575;م است.

3- سوسیالیسم ک= 07; مارکسیست ها مدعی آنند، د= 585; اصل، تفکر اسلامی و ایدئولوژی تشیع، نوع متعالی آن اس= 578; که در طول تاریخ در پی استقرار عدالت اجتما= 93;ی و رهایی مستضعفان از بند استثمار بوده است.

نظام سیاسی

   حاج محمد علی می گفت: دکتر شریعتی قبل ا= 586; انقلاب مخفیانه به مزینان می آم= 583; و ما خیلی نگرانش بودی= 05;. یک شب ماشین مامورین را دیدم و به دکتر گفتم، ب= 607; آرامی گفت: «نترس! در ایر&#= 1575;ن به دست این ها نابود نمی شوم» (لامعی: 1380).

   آیت الله لاهوتی بیان می کرد: شریعتی 18 ماه در سلولی زندانی شده است که تحمل یک شب آن از توان آدمی خارج است. هم اوست که با روحیه ی عرفانی اش در مقابل شکنجه حتی حسرت یک آخ را هم به دل دشمن می گذار= 583; (لامعی: 1380).

    پرو&= #1740;ز خرسند: سه شبانه روز بو= 583; که جز چای و سیگار، خواب = 608; غذایی نداشتیم. زمانی که سیگارمان تم= 75;م شد خواستم چن= 583; ساعتی بخواب= 05; تا صبح شود و م&= #1594;ازه باز کند و سیگار بخرم ک= 607; علی با خشم فریاد کشید که: خیال می کنی چقدر از عمرمان باقی = 575;ست؟ خیال می کنی ساواک و این حاکمیت زشت و پست و پلشت جهنمی تا کی فرصتمان خواهد داد؟ آیا اطمینان داری که فردا هم از ماست و تریبون و امکانات حسینیه هم در اختیار ما خواهد بود؟ ب= 607; لحظه ها بیاویز و دقیقه ها را دریاب. (لامعی 1= 380: 356، 357).

   پدر دکتر، فردی سیاسی و مخال= 601; رژیم شاه بود به طوریکه در تعلیماتش به علی این افکا= 585; را منتقل کرد= 607; و به نوعی می توان گفت سیا= 587;ی بودن وی، تا حدی ریشه در دوران گذشته = 740; او دارد. دکتر شریعتی با نظام پادشاه= 40; آن زمان مخال= 601; بوده البته مخالفت وی با رژیم شاه نه به خاطر عقید= 607; ی شخصی بلکه به خاطر دین زدایی رژیم، خراب و منحرف &#= 1705;ردن اذهان مردم د= 585; مورد اسلام اصیل و ترویج الگوهای منح= 91; غربی بوده است. بنابرای= 606; دکتر شریعتی لحظه ها را مغتنم می شمر= 583; و به عنوان یک ایرانی و مسلمان به مبارزه با ای= 606; نظام و بیدارکردن افکار مردم می پردازد.

مدرنیته

    <= /span> تنها کسی می تواند به نقد مکاتب غربی و نفوذ آ&#= 1606; ها در کشورها= 740; جهان سومی بپردازد که اشراف کامل ب= 585; این مسئله داشته باشد. دکتر هم از همان آغاز جوانی به فرانسه می رو= 583; و به مطالعه در این زمینه می پردازد. به نظر من دکتر از غرب کمی تاثیر پذیرفته از جمله به کراوات زدن، سیگار کشیدن = 608; تحصیل در خار= 580; می توان اشار= 607; کرد البته ای= 606; ها منافی فرهنگ و هویت ایرانی نیستند. دکتر جنبه های مثب= 578; غرب (همراه با بومی کردن) را می پذیرد اما او از تقلیدگری از جنبه های منف= 740; فرهنگ و تمدن غرب و نظریات مخالف اسلام است که می نالد.

مدرنیته در نگاه شریعتی:

"تجدد عبارت است از تغییر سنت ها و مصرف های گو&#= 1606;اگون زندگی مادی ا= 586; کهنه به جدید&qu= ot; (سجادی: 1382).

" انسان ه= 605;یشه و مطلقا زاده محیط نیست... بلکه انسان م= 740; تواند علی رغ= 605; تاثیرهای معمولا منفی = 608; نامطلوب، محیط طبیعی و اجتماعی خود را بسازد و به انسان مقاوم = 608; موثر بر محیط تبدیل شود ..." (سجادی 1382: 84).

"... بزرگترین آف= 78; یک روشنفکر تقلید است؛ یعنی زندانی شدن در چارچو= 576; هایی که دیگران ساخت= 07; اند. چارچوب دیگری که ممک= 606; است انسان را در خود زندان= 740; کند، اندیشه ها و شیوه های دیکته شده از سوی بیگانگا= 06; است؛ به طوری که انسان در حالی که تصور می کند از زند&#= 1575;ن های سنتی و کهنه رهایی یافته است در همین حال به زندان تقلید از بیگانگان دچار شود ..." (سجادی 1382: 84،85).<= /p>
"بعد از 60 سال که از تقلید و آشنایی ما با تمدن اروپای= 40; می گذرد می بینیم که هیچ چیز نداریم." (&#= 1602;ربانی: 1382).

   = وی الگوهای مبتذل زنان غربی و پیروی زنان ایرانی از آنان را به شدت رد کرده و مورد اعتراض = 602;رار می دهد (سجادی 1= 382: 122)

      شریعتی به نقل از امه سزر می گوید: ف&= #1585;هنگ همچون تمدن نیست. تمدن جهانی و فرهن= 711; ملی و قومی است. می توان تمدن را تقلی= 583; کرد اما تقلی= 583; فرهنگ چون جنبه قومی و نژادی دارد، درست نیست و اگر کسی فرهن= 711; غربی را تقلی= 583; کند در جامعه ی خود آدم متناقضی خواهد بود زیرا با محیط خود در تعارض قرار می گیرد. نگاه و بینش او غربی اما محیط و اطراف= 588; شرقی خواهد بود.»

   &n= bsp; توسعه در کشورهای غرب= 40; بر اساس زیربنای فکر= 40; و فلسفی محکم و برخاسته از شرایط مساعد اجتماعی استوار بود و متناسب با آن شکل گرفت. ولی در کشورهای جهان سوم، توسعه بر زیر= 576;نای فکری استعماری بن= 75; شده بود و هیچ تناسبی با زمینه اجتماعی خود نداشت. بنابراین تو= 87;عه و مدرنیزاسیو = 6; در کشورهای جهان سوم، برخلاف روند طبیعی خود صورت می گیرد و به اعتقاد ش&#= 1585;یعتی «این مدرنیزاسیو = 6; سریع و مترقی تنها دو شرط بیشتر نمی خواهد یکی نداشتن شعور = 608; شخصیت و دوم داشتن پول و امکانات.» (قر&#= 1576;انی 1382: 127).

    شریعتی به چگونگی مدرنیسم و اخ= 584; آن در ایران معترض است و نگاه مثبتی ب= 607; آن ندارد و آن را کاملا تقلیدی می داند. شریعتی مدرنیزاسیو = 6; را چنین معرف= 740; می کند « مدرنیزاسیو = 6; یعنی تقلید ا= 586; اشکال اروپایی زندگی فردی و اجتماعی ...» وی مدرنیسم را عامل از بین بردن اصالت های قومی، مل= 740; و فرهنگی می داندو یکسان = 587;ازی جوامع بر اسا= 587; الگوهای غرب= 40; و عاملی برای &#= 1588;بیه شدن همه ی جوامع در رفتار و کردا= 585; و حتی بینش و تفکر. به نظر او امروزه در ایران اصالت = 607;ای گذشته وجود ندارد: «نمی گویم در 30، 40، 100، = 200 سال پیش مترق= 740; بودیم ولی اصیل بودیم. اصالت غیر از مترقی بودن است.» (قربانی: 1382).

دین و نظام سیاسی

    ایر&= #1580; صغیری: روزی ا&#= 1586; طرف رادیو تلویزیون برای ضبط اختصاصی نمایش ابوذر آمدند. آماده ی ضبط می شدند که دکتر رسید و با خشم گفت این ها این جا چکار می کنند= 567; من با شادمان= 740; موضوع را گفت= 605; و دکتر گفت غلط می کنند بعد آن ها رفتند. دکتر ش&#= 1576; به اتاقم آمد و گفت: این ها می خواهند با این کارشان خودشان را تطهیر کنند و ما را هم خراب کنند. فکر می کنی چنر بار به من پیشنها= 583; کرده اند در تلویزیون برنامه ی سخنرانی و در= 587; داشته باشم؟ اما من می دانم اگر در تلویزیون به شاه و رژیم او فحش هم بدهم، خودم را خراب کرده ام. کافی است بعد از سخنان من گوگوش بخوان= 83;. من در سطح او پایین می آیم. ابوذر متعلق = 576;ه ایمان ماست، راهی به تلویزیون شاهنشاهی نب= 75;ید داشته باشد. رژیم برای تبلیغ اهداف خودش می خواه= 583; ابوذر را از تلویزیون نش= 75;ن بدهد و ما باید جلوی ای= 606; کار را می گرفتیم و گرفتیم (لامع= 740; 1380: 331).

دین و سیاست در نگاه شریعتی:

"... ادعا می کنم که در تمام دو قرن گذشته در زیر هیچ قرارداد استعماری امضای یک آخوند نجف رف= 578;ه نیست، بلکه د= 585; زیر همه ی این قراردادهای استعماری امضای آقای دکتر و آقای مهندس فرنگ رفته است. از سوی دیگر پیش= 575;پیش هر نهضت مترق= 740; ضد استعماری در این کشوره= 575;، همواره بدون استثنا قیاف= 07; ی یک یا چند عالم راستین بوده ..." (سجادی: 1382).

        =             &nb= sp;

   =   از نظر شریعتی م= 582;الفت زیرکانه ی حکومت شاه با مذهب و هم چنین ضدیت آشکار و خشن مارکسیست ها با شعایر دینی، هر دو زیانبار و مطرود بود. به همین جهت علی= 607; سیاست ضددین= 40; رژیم به مبارزه برخاست و به پی افکندن یک اسلام شناسی جدید همت گماشت و با ارائه ی یک جهان بینی تا= 605; و تمام، پیکا= 585; جدید و ثمربخشی را د= 585; مقابل سیاست ضدمذهبی شاه = 608; مارکسیست ها توأما آغاز کرد (سجادی: 1382).

اندیشه های انتقادی دکتر شریعتی در قبال رژیم شاه:

- اعتراض علیه دین زدایی رژیم شاه؛ شریعتی ضمن این که فردی دیندار = 608; پایبند عقای= 83; مذهب اسلام بار آمده بود= 548; اصولا مذهب تشیع را یک ایدئولوژی تام و تمام برای مبارزه با ظلم و بی عدالتی می شناخت. بنابراین، سیاست رژیم شاه در دین زدایی، بی رن= 711; و بی اثر کردن مذهب در جامع= 607; ی ایران از دو جهت برای شریعتی ناگو= 75;ر و غیرقابل قبول بود. یکی، از جهت دلبستگی عمی= 02; وی به اندیشه ها و باورهای دینی و دیگری= 548; از جهت این که می دید رژیم شاه با کنار زدن دین از جامعه ی ایران، مردم = 608; مبارزان ضد استبداد را ا= 586; یک ایدئولوژ= 40; انقلابی مؤثر، محروم می سازد و در حقیقت مخالفان خوی= 88; را از یک ابزار کارآم= 83; فکری، خلع سلاح می کند. در حالی که تشیع علوی یک ایدئولوژی سیاسی- اجتماعی- انقلابی و مبارزه جو علیه ظلم و بیداد دستگا= 07; ها و طبقات حاکمه است و به دینداران تعلیم می دهد که علیه همه ی اشکال ستم و استثمار به نبرد برخیزن= 83;. رژیم شاه در پی دور نگه دا&#= 1588;تن اندیشه های دینی و انقلابی از توده های مرد= 605; بود (سجادی 1382: 90).<= /o:p>

دین و سنت

     یک&#= 1740; از آقایان آمده بود و خیلی از من تعریف می کرد. می گفت که کار شما یک عیب دارد اینکه د= 585; آخر صحبت هایتان دست م= 740; زنند. گفتم این که کار من &= #1606;یست مستمعین دست می زنند. گفت: چون شما سخنت= 575;ن را در اوج و با یک نتیجه گیر= 740; اصلی در یک جمله ی زیبا و کامل تمام می &#= 1705;نید دست می زنند؛ آخرِ صحبت که می شود اوراد &#= 1608; ادعیه بخوانید که مستمعین تحریک نشوند = 608; دست نزنند. (شر&= #1740;عتی می گوید)یعنی این حرفم را خراب بکنم، ت= 575;ثیرش از بین برود چراکه از این امر وحشت می ک&#= 1606;ند. چرا این جوری شروع نمی کنی یا چرا این جو&#= 1585;ی ختم نمی کنی، اینها همه مس= 575;یل سنتی است که جزء مذهب شده است. بعضی از آرایش ها، چو= 606; سنتی است جزء دین شده است و هر کس که به این ها انتقا= 583; کند مثل این است که به دین انتقاد کرده است. در جامعه های سنتی است که تغییر محا= 604; است و کوچک ترین تغییر و= 581;شت ایجاد می کند (لامعی 1380: 162).

   من در کلژدوفرانس پیش پروفسور برک و جمعی از افراد، درباره ی علی (ع) و تاریخ شیعه صحبت کردم. آن ها اصلا در مورد علی نمی دانستند. بعد از سخنرانی مرا به عنوان یک آدم بسیار مترقی و نواندیش امروزی نگاه می کردند برا= 740; این که اصلا چیزی تداعی شان نمی شد. در حالی که در دا&#= 1606;شگاه مشهد نمی توانستم در مورد حسین و ابوالفضل بگویم چون برایشان تداعی مشک سوراخ می شد و می زدنند زیر گریه بدون ای= 606; که ابوالفضل = 608; هدفش رابشناسند. کاش علی، محمد، قران، اسلام و ... نبود تا آن تصویرهای موهوم و خراف= 740; تداعی نمی شد و ذهن ها به شکل منطقی به سخن گوش می دادند. [ زود قضاوت کردن، برداشت سریع= 48; عمل بدون فکر &#= 1608; شناخت و ... مسائلی هستن= 83; که به طور غلط در سنت ما رواج پیدا کرده اند] (ل&= #1575;معی 1380: 236).

    د&= #1585; نظر شریعتی: «&#= 1605;ذهب به عنوان سنت عبارت است از مجموعه عقای= 83; موروثی، احساس های تلقینی و همچنین تقلی= 83; از مدها و روابط و شعائ= 585; مرسوم اجتماعی و احکام خاص ناخودآگاه عملی» (قربان= 740; 1382: 190).

دین و مدرنیته

    مخا&= #1604;فت با دموکراسی غربی که شاه به دنبال پیا= 583;ه کردن آن در جامعه ایران بود؛ به نظر شریعتی، ایدئولوژی تشیع، خواها= 06; ایجاد یک دموکراسی هدفدار و آرمانی است ک= 607; در آن امام به عنوان رهبر جامعه، مردم را برای پدید آوردن جامعه ای سرشار از عدل و تهی از ستم و تبعیض هدایت می کند. در حالی که شاه در پی اشا&#= 1593;ه ی فرهنگ غربی و ایجاد یک جامعه ی بی بند و بار مصرفی بوده. ب&#= 1585; اساس نظر شریعتی در جامعه ی اسلامی هدف پدید آوردن نظمی مبتنی ب= 585; توزیع عادلانه ی امکانات استوار است و بنابراین نظام های مبتنی بر دموکراسی غربی و مصرفی که شاه ایجاد کرده بود به هیچ وجه با تفکر و باورهای شریعتی سازگاری نداشت (سجادی 13= 82: 93).

    <= /span>شریعتی عاملی را که مدینه را به یک نیروی قدر= 578;مند و تمدن ساز تبدیل کرد، ا= 740;دئولوژی اسلامی می داند. به نظر او راه تمدن ا&#= 1586; تجدد نمی گذر= 583; و این دو تفاوت های ریشه ای با هم دارند. و شاید تجدد خود مانعی شود بر سر این که ملتی بتواند به تمدنی با شکوه، سازند= 07; و اصیل دست یابد (سجادی: 1382). <= o:p>

   &n= bsp; به نظر شریعتی مذهب شیعه در زمان صفویه در بسی= 575;ری از مراسم از مسیحیت اروپایی (که خود در نهایت انحطاط بود) تقلید کرده است. شریعتی علت این تقلیدها را عمدتا سیاسی می داند. یعنی در جهت مصالح حکومتی، ایجاد تفاوت بیشتر بین شیعیان و سنی ها (که عمدتا عثمانی ها

مدنظر بودند) در مراسم دینی لازم بود. تا شیعیان بتوانند با تمام توان در مقابل عثمان= 40; ها مقاومت و مقابله کنند = 608; هیچ عاملی جز مذهب توانای= 40; این کار را نداشت و به عبارتی مذهب طعمه ی سیاست گردید. به غیر از تقلید شاهان صفوی ا= 586; اروپا، شریعتی معتق= 83; است که خودِ پدیده تقلید مذهبی که در ایران رواج دارد نیز ریش= 607; در دوران صفویه دارد و آن را با روحانیون در رابطه می بین= 583; (قربانی: 1382).

سنت و دین و مدرنیته

    <= /span>شریعتی در تبدیل جامعه ی سنتی به باز به روح انتقادی در برابر روح تقلیدی اشار= 07; می کند. پس کسا&= #1606;ی که به تقلید از سنت های گذشته تاکید دارند و هم عده ای که بر تقلید از الگوهای غرب= 40; تاکید می ورزند، هر دو در جامعه ای بسته زندگی م= 740; کنند. جامعه ی باز هیچ چیز ر&#= 1575; بدون انتقاد نمی پذیرد حت= 740; چیزهایی را ک= 607; در ظاهر خوب و مفید به نظر می آیند. پس شریعتی معتق= 83; است که جامعه ایران یک جامعه بسته است زیرا فقط روح تقلیدی دارد حال فرق نمی کند تقلی= 583; از گذشته باش= 583; یا تقلید از جدیدترین پیشرفت های غربی (قربانی 13= 82: 113).

     از مهمترین ویژگی هایی ک= 607; شریعتی برای جامعه ایران در نظر می گیرد و بر آن اصرار هم دارد، وجود د= 608; قشر متضاد اس= 578; که یکی سنتی و دیگری مدرن است و به نام های مختلف از آن ها یاد می کند مثل مذهب= 740; و روشنفکر، متقدم و متجدد، اُمل = 608; قرتی و هر دو قشر را مقلد می داند. یکی مقلد سنت های موروثی و مذهبی و یکی مقلد مظاهر غربی. به نظر و&= #1740; اکثریت مردم تحت جهل و نادانی خود ب= 607; تقلید از آخوندیسم مرتجع می پردازند و اکثریت، راک= 83; و کهنه پرست شده اند و مذهب عامل اصلی در این راه بوده است. آخوندها با تکیه بر مذهب= 548; مردم را به تقلید از خود واداشته اند. در مقابل این مردم و آخوندهای مرتجع، گروه= 40; هم که متحرک و نواندیش بودند، به دل= 740;ل این که مذهب را بسیار منح= 591; می یافتند، ب= 607; دنبال یک پایگاه فکری مناسب تری می گشتند و تا این که به ایدئولوژی های غربی و مارکسیستی متمایل گردیده و از مذهب و مردم گریزان می شدند. در نتیجه بین مردم و روشنفکران جدایی ایجاد می شد و عامل اصلی در این میان مذهب بو= 583; (قربانی: 1382).

    <= /span>شریعتی به ایجاد یک حرکت جدید در جامعه اشاره = 605;ی کند که در هیچ کدام از این دو قالب جای نمی گیرد، نه جزو عوام امل مذهبی راکد منحط کهنه پرست و نه جزو متجدد مدرنیست فرنگی مآب؛ بلکه جهان بینی، رفتار = 608; اخلاق جدیدی دارند و به دنبال ایجاد یک ایدئولوژ= 40; هستند (قربان= 740;: 1382).

نقد

نقدهایی به شریعتی:

1- تأکید بسیار بر مفاهیم اسلا= 05;ی و دستیابی به ایدئولوژی اسلامی.

2- مفاهیم مدرن و مکاتب غربی را به خوبی می شناس= 583; اما می خواهد از آن ها در راستای اندیشه ی اسل= 575;می خودش استفاد= 07; کند و مفاهیم جدید را با واقعیات اسلام بسنجد.

3- نسبت به مدرنیته و متجدد شدن بیشتر دید منفی دارد تا مثبت.

4- شریعتی به زبان عربی مسلط بود و معلومات دین= 40; خوبی داشت ول= 740; به هر حال سرمایه ی اصل= 740; او جامعه شناسی و مکات= 576; جدید بود و در مقایسه با کس= 740; چون مطهری که عمری را در حوزه سر کرده بود، اطلاعا= 78; عمقی کمتری د= 585; حوزه دین و اسلام داشت (س&#= 1585;وش 1373: 435).

نتیجه گیری

   =   به نظر من آنچه که هویت یک ایرانی را می سازد، زبان، نژاد، دین و سنت او خواهد بود. نظام سیاسی نمی تو= 575;ند جزو عناصر هویتی ایران= 40; محسوب شود چر= 575; که شیوه حکوم= 578; و مملکت داری از چند حالت عمده خارج نیست پس نمی شود گفت که ایرانی دارا= 40; نوع خاصی از نظام پادشاه= 40; است که آن را از غیر ایران= 740; متمایز می کن= 583; (بخصوص این که در شیوه ی پادشاهی گاه= 40; از غرب تقلید کرده اند). همین طور مفهوم مدرن و مدرنیته هم ب= 607; تاریخ هیچ مل= 578; خاصی باز نمی گردد که بتوا= 606; جزو عناصر هو= 740;تی به حسابش آورد. هویت یعنی آن چیزی که شخصیت ما را به عنوان یک فرد می سازد و هویت ایرانی یعنی مای جمعی ای که به فرهنگ (و تمدن) ایران و ایرانی معنا می دهد و آن را از غیرایران= 40; متفاوت می کن= 583;. یعنی مجموعه عناصر هویتی که وارداتی نباشد.

    <= /span>شریعتی نمونه ی یک هویت ایرانی است. دارای نژاد هند و اروپایی، معتقد به دین اسلام، دارنده ی زبا= 606; فارسی، قائل به مجموعه ای از سنت ها (باورها و اعتقادات) و عضو کوچک و مخالفی از نظام پادشاه= 40; است. او هیچ گاه دچار از خود بیگانگی نشد و به تقلیدگری از غرب نپرداخت. &#= 1606;تیجه گیری که شریعتی برای جامعه خودما= 06; می کند، این است که با تقلید از غرب راه به جایی نخواهیم برد = 608; در نهایت این که نه متجدد خواهیم شد نه متمدن. تمدن با ایدئولوژ= 40; غنی پدید می آید نه با تجدد، ایدئولوژی است که عامل حرکت است و تمدن ساز و او بازگشت به ایدئولوژی اسلامی (نه فرهنگ اسلام= 40;) را مطرح می کند و این از بزرگترین اهداف شریعت= 40; در طول زندگی= 588; بود.

منابع=

1- سجادی، سیدجمال (1382) سی&= #1585;ی در اندیشه ها= 740; دکتر علی شریعتی، تهران: مرکز اسناد انقلا= 76; اسلامی.

2- قربانی، وحید (1382) تقلید&= #1711;ری و مدرنیته از دیدگاه شریعتی، تهران: اخوان. <= o:p>

3- لامعی، شعبانعلی (1380) ح&= #1705;ایت هایی از زندگ= 740; دکتر شریعتی= ، تهران: رامند.

4- سروش، عب= دالکریم (1373)، قصه ارباب معرفت، تهران: معراج.

,http://= afrough.mihanblog.com/More-48.ASPX-5 = 606;وشته شده در شنبه ۶ اسفند ۱۳۸۴ توسط : راوی.

http://www.partov.ca/aftab/page9.htm -6 ، ماهنانه ی آفتاب، مصاحبه با دکتر اسلامی ندوشن، نوشته شده در 1 خرداد 1384.