working paper- sotoudeh

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران<= /p>

= 585;وزگاران غریبی‌ست، نازنینانا!=

= 578;املی در عناصر هوی= 578; ایرانی در احمد شاملو=

ابوالفضل ستوده شعربا= 01;

Asosh2003@= yahoo.com

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: تركيب هويت ايراني در شخصيت‌ها= 10; ايراني در دو سده گذشته=

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

تیر 1386

«= ;فلانی مهندس خوبی‌= 07; ها، امّا حیف که مذهبی نیس= 578;!» این جمله را و جمله‌های به = 575;ین شبیه را باره= 575; و بارها از یک&#= 8204;دیگر شنیده‌ایم؛ = 75;ین که کسی «اصلا= 611; انگار نه انگار که ایر= 575;نی ست از بس ادای غربیان را در= 605;ی‌آورد»؛ یا که دیگری «از بس در بند سنّت یا مذهب است که گفتی اصلاً در این دنیای امروز= 40; زندگی نمی‌ک= 06;د». به راستی مشک= 604; کجا ست؟ آیا واقعاً باید هم سنّتی بود و هم مدرن و هم مذهبی؟ آیا ا= 740;ن چند صفت به راستی باید ه= 605;‌زمان بر شخصیت‌ها= 05;ان اثر بگذارند= 67;

&= nbsp;

د= ;ویست و چند سالی هس&#= 1578; که ایرانیان دریافته‌انž= 3; که دیگر در جهان تنها نی= 587;تند و دیگر سرزمی= 606;‌شان گرانی‌گاه «ربع مسکون» = 606;یست و در غرب ِ کشورشان مردمانی زیس= 78; می‌کنند که ز= 605;ین تا آسمان متفاوت اند و که می‌خواهن= 83; از همه چیز ای&#= 1606; جهان درندشت سر در بیاورن= 583; و همه چیزش را دست‌کاری کنند. و قضا را آن که، هنگام= 740; با این مردما= 606; اروپانشین ر= 08; به رو می‌شون= 583; و به اجبار از خواب بر می‌خ= 740;زند که در جنگ با آن‌ها اند و آن غرب‌نشین= 75;ن کنج‌کاو و توان‌مند دارند سرزمی= 06;‌هاشان را و شهرهاشا= 606; را با زور می‌&#= 1711;یرند. و به این سان، دویست و چند سال هست که ای&#= 1606; ایرانیان پا= 40;ی بر زمین پدری دارند و پایی – به لطف همان تجاوزکاران زورگو – در آسمان و سردر= 711;م اند که چه کنند. و هنوز هم نتوانستهR= 04;اند گوشه‌های گوناگون زند= 11;ی‌شان را با هم به یک آهنگ در آورن= 583; و هنوز هم به قول ِ شاه ِ شه&= #1740;د – ناصرالدّی= 06; صاحب‌قران – «همه چیزشان به همه چیزشا= 606; می‌آید». بر پایه‌ی نظر «فرهنگ رجای= 40;»، هویّت ایران= 40;ان امروز – هم‌چ= 608;ن هویّت همه‌ی هم‌وطنان دی= 11;رشان پس از پا گذاشتن «غول = 616; مدرنیته» به کشور – از چهار عنصر نظام سیاسی، سنّت، دین و مدرنیته شکل = 740;افته است (رجایی، ۱&#= 1779;۸۵: ۳). تا به امروز ایرانیان نتوانسته‌ا = 6;د ترکیبی خواس= 78;نی و خوش‌آیند ا= 586; این چهار عنص= 585; بسازند و از ا&#= 1740;ن سردرگمی برهند؛ حال آ= 606; که پیش از به م&= #1740;دان آمدن مدرنیت= 07;، تقریباً توانسته بودند ترکیب= 40; از آن سه عنصر هویّتی دیگر بسازند که را= 607;‌گشایشان باشد.

&= nbsp;

م= ;شکل در آن‌جا ست که حتّا در نگاه نخست هم آشکار است که سنّت با مدرن= 740;ته اصطکاک خواه= 83; داشت؛ حتّا ش= 575;ید ستیزه‌ی دین = 608; نظام سیاسی ب= 575; مدرنیته هم ب= 607; راحتی ردگیر= 88;دنی باشند. برای نمونه، ایرا= 06;یان – دست ِ کم برا&= #1740; هزار سال، اگ= 585; نگوییم بیش‌= 78;ر – با شیوه‌ی خانه‌سازی خ= 08;یشتن اخت بوده‌ان= 83; و حالا می‌بی= 606;ند که آن شیوه و آن روش دیگر پاسخ‌گوی سا= 82;تن خانه‌هایی ن= 40;ست که سقفی داشت= 607; باشند بر بال= 575;ی سر و جاهایی باشند امن؛ که، پایه‌ها= 40;ی لرزان برای سقف‌هایی لرزان‌تر ان= 83; که هر دم ممکن است بریزد و گور شود برای صاحب‌اش. در آن سو، شیوه‌= 607;ایی از خانه‌ساز= 40; «مدرن» به می= 575;ن آمده‌اند که خانه‌هایی م= 40;‌سازند ارزان و زودس= 575;ز و زیبا و از همه مهم‌تر، امن. مثال‌ها البتّه از شمار بیرون اند و امّا همگی یک پیغا= 605; دارند: مدرنی= 578;ه با سنّت و با د&= #1740;ن و با نظام سیا&#= 1587;ی هم‌ساز نیست= 63; امّا دشواری آن‌جا ست که از مدرنیته گ= 585;یزی نیست و ناچار ایم از رفتن به آغوش‌اش. و این‌جاست که = 662;ی می‌بریم تنه= 75; باید با اندی= 588;یدنی سنجش‌گرانه = 08; نقّادانه، دست به انتخا= 576; بزنیم و این چهار عنصر را با یک‌دیگر ب= 740;امیزیم. مشکل امّا آن است که هیچ چراغی برای روشن کردن پی= 588; پای‌مان ندا= 85;یم چرا که خود نی&#= 1586; گفتیم که جامعه‌ی ایر= 75;نی هنوز هم که هنوز است نتوانسته تر= 05;یبی کارآمد از ای= 606; عناصر به چنگ آورد؛ ولی دس= 578; ِ کم می‌توان= 740;م به دنبال شخص= 740;ّت‌های در این تاریخ دویست ساله بگردیم که آم= 740;زه‌های «موفّق‌تر»®= 0; به دست داده‌= 575;ند.

&= nbsp;

■

&= nbsp;

ا= ;حمد شاملو بی‌گم= 75;ن از ستارگان پرفروغ ادبی= 75;ت نوین ایران است. او در آغاز دوران شاعری، نیما = 608; طرز شاعری‌ا= 88; را بسیار می‌= 587;تود و به چشم نوآوری‌ای سترگ به آن می&#= 8204;نگریست و برایش «مظه= 585; حرمت بود» (اخوان لنگرو= 583;ی، ۱۳۷۳: ۲۷). در ادامه‌ی راه= 48; قواعد شعرگو= 40;ی نیمایی را هم دست‌وپاگیر = 83;ید و وزن را «مگر گاهی به تفنن&ra= quo; کاملاً کنار گذاشت (همان، &#= 1778;۹). بزرگی شاملو امّا تنها به دنیای شعری ا= 608; محدود نیست: در سیاست هم دستی داشته و به زندان هم رفته؛ بسیار = 670;یزها (: شعرها و نوشته‌ها) از زبان‌های اروپایی به فارسی برگردانده؛ دست به گردآو= 585;ی مواد «کتاب کوچه» زده و بسیار کارها= 40; دیگر. شاید اصلاً بتوان او را هم بنیا&#= 1583;گذار ذهنیّتی نو د= 585; ادبیات و زند= 711;ی ایرانی دانست؛ چیزی مانند همان‌= 70;ه که خود شاملو درباره‌ی نی= 05;ا یوشیج و بنیا= 606;‌گذاری گونه‌ای شاعرانگی و فرهنگ شعری قلم‌داد می‌= 05;ند (همان، ۲۷). فری= اد شاملو در شعرهایش و در سخن‌رانی‌ه= 5;ی این‌جا و آن‌= 580;ایش و در گپ‌های خصوصی‌اش با = 575;ین و آن نشان‌ده= 606;ده‌ی بغضی ست فروخورده که انگار هزار و چند صد سال است هماره در گلو خفه شده، که:

&= nbsp;

ن= ;ماز گزاردم و قتل عام شدم

&= nbsp; &nbs= p; که رافضی‌ام دانستند

ن= ;ماز گزاردم و قتل عام شدم

&= nbsp; &nbs= p; که قرمطی‌ام دانستند

&= nbsp;

آ= ;ن‌گاه قرار نهادند که ما و برادران‌ما = 6; یک‌دیگر را بکشیم و ای&#= 1606;

ک= ;وتاه‌ترین طریق ِ وصول ِ به بهشت بود.

(ž= 8;املو، ۱۳۸۱: ۳۹۰، ۳۹&#= 1777;)

&= nbsp;

ش= ;املو به زعم بسیار= 740; به‌ارمغان‌= 0;ورنده‌ی دید و نگاهی نو، بیانی نو و حرفی نو است. این‌گونه میR= 04;نماید که او، خوب از پس ترکیب این عنصرها بر آمده، البتّ= 07; تا حدّی و نه مطلقاً؛ و با= 586; هم البتّه، ه= 605;ین مطلق نبودن ا= 586; ویژگی‌های ه= 85; شخصیّت هم‌د= 08;ره‌ی ماست. از همین رو، این اثرآفرین اد= 76;ی ِ اثرگذار بر زندگی بسیار= 40; از اهل ادبیّ= 575;ت و حتّا جز آن، شایسته بررس= 40; ست تا عناصر هویّتی ایرا= 06;یان در شخصیّت و نگاه و زندگی= 204;اش پی‌گیری شود.

&= nbsp;

■

&= nbsp;

احمد شاملو در ۲۱ آذر ۱۳۰۴ در خانه شماره ۱= 779;۴ خیابان صفی ع= 604;یشاه تهران متولد شد. پدرش حیدر &= #1606;ام داشت که تبار او به گفته شاملو در شعر= 740; از مجموعه‌ی = مدايح بی‌صله، به اهل کابل برم= 740;‌گشت. دوره‌ی کودک= 40; را به خاطر شغل پدر که افسر ارتش بو= 583; و هرچند وقت را در جایی به مأموریت می‌= 85;فت، در شهرهایی چون رشت و سمی&#= 1585;م و اصفهان و آباده و شیرا= 586; گذراند. (به هم&= #1740;ن دلیل شناسنا= 05;هٔ او در شهر رشت گرفته شده‌ا= 87;ت و محل تولد در شناسنامه رش= 78; نوشته شده‌ا= 87;ت.) دوران دبستا= 06; را در شهرهای خاش و زاهدان و مشهد گذران= 583; و از همان دوران اقدام به گردآوری مواد فرهنگ عامه کرد. دوره دبیرست= 75;ن را در بیرجند و مشهد و تهران گذران= 83; و سال سوم دبی&#= 1585;ستان را در دبیرست= 575;ن ایرانشهر تهران خواند = 608; به شوق آموخت= 606; دستور زبان آلمانی در سا= 604; اول دبیرستا= 06; صنعتی ثبت‌ن= 75;م کرد. در اوایل دهه ۲۰ خورشی= 583;ی پدرش برای سر و سامان دادن به تشکیلات ا= 586; هم پاشیده ژاندرمری به گرگان و ترکم= 606;‌صحرا فرستاده شد. او هم‌راه با خانواده به گرگان رفت و به ناچار در کلاس سوم دبی= 585;ستان ادامه تحصیل داد. در آن هنگام در فعا= 604;یت‌های سیاسی شمال کشور شرکت کر= 583; و بعدها در تهران دستگی= 85; شد و به زندان شوروی در رشت منتقل گردید. پس از آزادی از زندان با خانواده به رضائیه = 585;فت و تحصیل در کلاس چهارم د= 576;یرستان را آغاز کرد. با به قدرت رس&#= 1740;دن پیشه‌وری و جبهه دموکرا= 78; آذربایجان ب= 07; هم‌راه پدرش دستگیر می‌ش= 08;د و دو ساعت جلو&#= 1740; جوخه آتش قرا= 585; می‌گیرد تا ا= 586; مقامات بالا کسب تکلیف کنند. سرانجا= 605; آزاد می‌شود = 608; به تهران باز می‌گردد و بر= 575;ی همیشه ترک تح= 589;یل می‌کند. در بی&#= 1587;ت و دو سالگی (۱۳&= #1778;۶) با اشرف الملوک اسلا= 05;یه ازدواج کرد. هر چهار کودک او، سیاوش، سامان، سیرو= 87; و ساقی حاصل ا&#= 1740;ن ازدواج هستن= 83;. در سال ۱۳۳۱ به مدت حدود دو سال مشاور= 578; فرهنگی سفار= 78; مجارستان را به عهده دارد. در سال ۱۳۳۲ پس از کودتای &#= 1778;۸ مرداد با بست= 607; شدن فضای سیا= 587;ی ایران به دست پلیس گرفتار = 608; در سال ۱۳۳۴ از زندان قصر آزاد می‌شود. شاملو در ۱۴ فروردی= 606; ۱۳۴۱ با آیدا سرکیسیان آشنا می‌شود. این آشنایی تاثیر بسیار= 40; بر زندگی او دارد و نقطه عطفی در زندگ= 740; او محسوب می‌= 588;ود. در این سال‌ه= 575; شاملو در توف= 602; کامل آفرینش هنری به سر می&#= 8204;برد و بعد از این آشنایی دوره جدیدی از فعا= 604;یت‌های ادبی او آغاز می‌شود. آیدا و شاملو در فروردین ۱۳۴= 79; ازدواج می‌ک= 06;ند و در ده شیرگا&#= 1607; (مازندران) اقامت می‌گز= 40;نند و تا آخر عمر در کنار او زندگی می‌کن= 83;. شاملو در همی= 606; سال دو مجموع= 607; شعر به نام‌ه= 575;ی «آیدا در آین= 607;» و «لحظه‌ها و همیشه» را منتشر می‌کن= 83; و سال بعد نیز مجموعه‌یی ب= 07; نام «آیدا، درخت و خنجر و خاطره!» بیرو= 606; می‌آید و در ضمن برای بار سوم کار تحقی= 602; و گردآوری کتاب کوچه آغاز می‌شود. در سال ۱۳۴۶ شاملو سردبی= 85;ی قسمت ادبی و فرهنگی هفتهR= 04;نامه خوشه را به عهده می‌گیر= 83;. همکاری او با نشریه خوشه ادامه دارد؛ تا ۱۳۴۸ که نشریه به دستور ساواک تعطیل می‌شو= 83;. در این سال او به عضویت کانون نویسن= 83;گان ایران نیز در می‌آید. در سال ۱۳۴۷ او کار روی غزلی= 575;ت حافظ و تاریخ دوره حافظ را آغاز می‌کند. نتیجه این تح= 602;یقات بعدها به انتشار دیوا= 06; جنجالی حافظ به روایت او انجامید.

در اسفند &#= 1777;۳۵۰ شاملو مادر خود را نیز از دست می‌دهد. در همین سال به فرهنگستا= 06; زبان ایران برای تحقیق و تدوینِ کتاب کوچه، دعوت م= 740;‌شود و به مدت سه سال در فرهنگستان باقی می‌مان= 83;.

شاملو در دهه ۱۳۵۰ نیز به فعالیت‌ه= 75;ی گسترده شعر، نویسندگی، روزنامه نگا= 85;ی (از جمله همکاری با کی= 607;ان فرهنگی و آین= 583;گان)، ترجمه، سینم= 75;یی (از جمله تهیه گفتار برای چند فیلم مستند به دعو= 578; وزارت فرهنگ = 608; هنر) و شعرخوا&#= 1606;ی خود (از جمله در انجمن فرهنگی کوته = 608; انجمن ایران = 608; امریکا) ادام= 607; می‌دهد. در ضمن سه ترم به تدریس مطالع&= #1607; آزمایشگاهی زبان فارسی در دانشگاه ص= 606;عتی مشغول می‌شو= 83;. سال بعد مجموعه اشعا= 85; «ابراهیم در آتش» را به چاپ می‌رسان= 83;. در ۱۳۵۴ دانشگاه رم ا= 586; او دعوت می‌ک= 606;د تا در کنگره نظامی گنجوی شرکت کند و از همین رو عازم ایتالیا می‌= 88;ود. در همین سال دعوت دانشگا= 07; بوعلی برای سرپرستی پژوهشکدهٔ آ= 06; دانشگاه را م= 740;‌پذیرد و به مدت دو سال به این کار اشتغال دارد.

در ۱۳۵۵ انجمن قلم و دانشگاه پری= 06;ستون از او برای سخنرانی و شعرخوانی دعوت می‌کنن= 83; و از همین رو عازم ایالات متحده می‌شو= 83;. در این سفر او به سخنرانی و شعرخوانی در بوستون و برک= 604;ی می‌پردازد و = 662;یشنهاد دانشگاه کلم= 76;یای نیویورک برا= 40; تدوین کتاب کوچه را نمی‌= 662;ذیرد. در ضمن با شاعران و نوی= 587;ندگان مشهور جهان همچون یاشار کمال، آدونی= 87;، البیاتی و وز= 606;یسینسکی از نزدیک دید= 575;ر می‌کند. این سفر سه ماه به طول می‌کشد و شاملو سپس به ایران باز می= 204;گردد. هنوز چند ماه نگذشته که او دوباره به عن= 608;ان اعتراض به سی= 575;ست‌های دولت ایران، کشور را ترک م&#= 1740;‌کند و به امریکا سفر می‌کند و &#= 1740;ک سالی در آنجا زندگی می‌کن= 83; و در این مدت در دانشگاه‌= 07;ای مختلفی سخنرانی می‌= 05;ند. در ۱۳۵۷ او از آمریکا به انگلستان میR= 04;رود و در آنجا مدت&#= 1740; سردبیری هفت= 07;‌نامه «ایرانشهر» در لندن را به عهده می‌گیر= 83;. با وقوع انقلاب ایرا= 06; و سقوط رژیم شاهنشاهی، شاملو تنها چند هفته پس از پیروزی انقلاب به ای= 585;ان باز می‌گردد. در همین سال انتشارات ما= 86;یار اولین جلد کتاب کوچه را در قطع وزیری منتشر می‌کن= 83;. شاملو در ضمن به عضویت هیا= 578; دبیران کانو= 06; نویسندگان ا= 40;ران در می‌آید و به کار در مجلات و روزنامه‌ها®= 0; مختلف می‌پر= 83;ازد. او در ۱۳۵۸ سردبیری هفت= 07;‌نامه کتاب جمعه ر= 575; به عهده می‌گ= 740;رد. این هفته‌نا= 05;ه پس از انتشار کمتر از چهل شماره توقیف = 605;ی‌شود. شاملو در این سال‌ها مجموعه اشعا= 85; سیاسی خود را با صدای خود م&#= 1740;‌خواند و به صورت مجموعهٔ کتا= 76; و نوار صوتی ک= ;اشفان فروتن شوکرا= 06; منتشر می‌کن= 83;. از جمله اشعا= 585; این مجموعه م= رگ وارطان است که شاملو اشاره می‌کن= 83; تنها برای فرار از ادار= 607; سانسور مرگ نازلی نام گرفته بوده‌= 75;ست و در واقع برا&#= 1740; بزرگداشت وارطان سالاخانیانš= 8; مبارز کمونی= 87;ت ایرانی، بود= 07;‌است. از ۱۳۶۲ با بسته‌تر شدن فضای سیاسی ا= 740;ران چاپ آثار شاملو نیز متوقف می‌شو= 83;. هر چند خود شاملو متوقف نمی‌شود و کا= 585; ترجمه و تالی= 601; و سرودن شعر را ادامه می‌= 583;هد در این سال‌ه= 575; به‌ویژه روی کتاب کوچه با هم‌کاری همسرش آیدا مستمر کار می= 204;کند و ترجمهٔ رما= 606; دن آرام را نی&#= 1586; پی‌می‌گیرد. تا آن که ده سال بعد ۱۳۷۲ با کمی‌بازت= 85; شدن فضای سیا= 587;ی ایران آثار شاملو به صور= 578; محدود اجازه انتشار می‌گ= 40;رد. ۱۳۶۷ به آلما= 606; سفر می‌کند ت= 575; به عنوان میه= 605;انِ مدعوِ دومین کنگرهٔ بین‌= 75;لمللی ادبیات: اینت= 585;لیت ۲ تحت عنوان جهانِ سوم: جهانِ ما در ارلانگن آلم= 75;ن و شهرهای مجاور در این کنگره شرکت کند. در این کنگره نویسن= 83;گانی از کشورهای مختلف حضور داشتند از جمله عزیز نس= 740;ن، دِرِک والکوت، پدر= 08; شیموزه، لورنا گودیس= 08;ن و ژوکوندا بِ= 604;ی. عنوان سخنرا= 06;ی شاملو در این کنگره «من دردِ مشترکم= 48; مرا فریاد کن!» بود. در ادامه این سف= 585; دعوت انجمن قلم (Pen) و دانشگاه یو= 578;ه‌بوری به سوئد و ضمن اجرای شب شعر با هیئت ریسه= 620; انجمن قلم سوئد نیز ملاقات می‌ک= 06;د. در سال ۱۳۶۹ برای شرکت در سیرا ۹۰ توسط دانشگاه UC برکل&= #1740; به عنوان میه= 605;ان مدعو به آمری= 705;ا سفر کرد. سخنرانی وی ب= 607; نام «نگرانیR= 04;های من» و «مفاهی= 605; رند و رندی در غزل حافظ.» واکنش گسترد= 07;ٔی در مطبوعات فارسی زبان داخل و خارج کشور داشت و مقالات زیاد= 40; در نقد سخنرا= 606; شاملو نوشته شد. سال ۱۳۷۰ بعد از سه سال دوری از کشور به ایران بازگشت و تا آخر عمر دیگر از کشور خارج نشد.

سال‌های آخر عمر شامل= 608; سال‌های رنج کشیدن از انزوایی بود که به او تحمی&#= 1604; شده بود. از سو&= #1740;ی تمایل به خرو= 580; از کشور نداش= 578; و خود در این باره می‌گوی= 40;د:«راست‌اش بار غربت سنگ= 740;ن‌تر از توان و تحمل من است... چراغ‌ام در ا= 740;ن خانه می‌سوز= 83;، آب‌ام در این کوزه ایاز می= 204;خورد و نان‌ام در ا&#= 1740;ن سفره‌است.» ا= 586; سوی دیگر اجازه هیچ‌گ= 08;نه فعالیت ادبی = 608; هنری به شامل= 608; داده نمی‌شد = 608; اکثر آثار او از جمله کتاب کوچه سال‌ها در محاق توقی= 601; به سر می‌برد= 606;د. بیماری جان‌= 05;اه او نیز به شدت آزارش می‌دا= 83; و پس از آن که در ۲۶ اردیبه= 588;ت ۱۳۷۶، در بیم= 575;رستان ایران‌مهر پ= 75;ی راست او را از زانو قطع کردند و با شدت گرفتن بی= 605;اری مرض قندش روزها و شب‌ه= 575;ی دردناکی را پشت سر گذاشت. البته در تما= 605; این سال‌ها لحظه‌یی از کار ترجمه و به‌خصوص تدو= 40;ن کتاب کوچه دس= 578;‌برنداشت. و گه‌گاه از او شعر یا مقاله‌ای در = 740;کی از مجلات ادب= 740; منتشر می‌شد = 608; در دهه هفتاد با شرکت در شورای بازنگ= 85;ی در شیوه‌ی نگارش و خط فارسی در جهت اصلاح شیوه‌= 40; نگارش خط فار= 587;ی فعالیت کرد و تمام آثار جد= 740;د یا تجدید چاپ شده‌اش را با این شیوه منتشر کرد.

س= ;رانجام در ساعت ۹ شب دوم مرداد ۱۳= 783;۹(چند ساعت بعد از آن که دکتر معالج‌اش او = 608; آیدا را در خانه‌ی‌شان در شهرک دهکد= 607;‌ی فردیس کرج تن= 607;ا گذاشت)، درگذشت (تمام= 740; این بخش با تغ&#= 1740;یراتی جزئی از: ویکی&#= 8204;پدیای فارسی، صفحهR= 04;ی احمد شاملو).

&= nbsp;

■<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'><= /p>

&= nbsp;

د= ;ر باب رابطه‌ی احمد شاملو ب= 575; نظام سیاسی (:نظام ِ شاهنشاهی)، آشکارا می‌ت= 08;ان از ضدّیت‌اش با این نظام گفت و گو کرد: پس از شهریور بیست، یک چند= 740; عضو حزب توده می‌شود و امّا، با دید= 606; کارشکنی‌ها®= 0;‌شان در دولت مصدّ= 602; و آب به آسیاب انگلستان و دربار ریختنR= 04;شان، از آن دست می‌&#= 1705;شد و دیگر عضو هی&#= 1670; حزب دیگری نم= 740;‌شود (از: «مصاحبه‌&#= 1740; مسعود بهنود با احمد شاملو»، تهران مصوّر= 48; اردیبهشت ۱۳= 81;۸). پس از بیست و هشت مرداد سا= 604; سی و دو، به زندان می‌اف= 78;د و جور مبارزه= 204;اش با نظام حاکم را می‌کشد و م&#= 1740;‌چشد (شاملو، ۱۳۸۵ : = ۵). البتّه نمی‌= 78;وان و نباید به امور انسانی به دیده‌ی مطلق، صفروی= 05; و سیاه‌سفید نگاه کرد. از همین رو می‌ب= 740;نیم که حتّا شامل= 608; هم در برهه‌ه= 575;یی و به‌ویژه در دهه‌ی پنجاه خورشیدی به حکومت، و یا بهتر به بازوها و ارگان‌هایی از حکومت نزد= 740;ک می‌شود: با فرهنگستان زبان و ادب فارسی که به حکومت وابست= 07; است در گردآو= 585;ی کتاب کوچه هم= 204;کاری می‌کند، صدا = 608; سیمای هرچند «مبتذل» شاهنشاهی را به رسمیت می‌شن= 75;سد و به آن نامه م&= #1740;‌نویسد و طلب غرامت م&#= 1740;‌کند (مجابی، ۱۳۷۷: &= #1779;۷۵) و برای وزارت فرهنگ و هنر قلم می‌زند (از: ویکی‌پدی&#= 1575;ی فارسی، صفحهR= 04;ی احمد شاملو). البتّه این‌= 07;ا دلایلی قطعی بر پذیرش حکومت از سوی شاملو نیستن= 83;؛ امّا مسئله هنگامی پررن= 11;‌تر می‌شود و به چشم می‌آید ک= 607; می‌بینیم او حتّا همین هم= 204;کاری‌های کوتاه و گذرا را هم با حکوم&#= 1578; بعدی، جمهور= 40; اسلامی، ندارد. بخشی از این هم‌کا= 585;ی نکردن شاید برای ماهیّت = 583;ینی حکومت نو باش= 583; که شاملو اصولاً از آن روگردان و با آن دشمن است. امّا از روی د&#= 1740;گر سکّه –اقبال نداشتن جمهو= 85;ی اسلامی– هم نباید غافل بود؛ چرا که با انگ‌زنی‌= 07;ایی به سادگی ِ «ن&#= 1740;هیلیست»، «ملحد» و «ضدّدین»، ا= 08; و بسیاری دیگ= 585; به کناری گذاشته شدند = 608; تا سال‌های سال نه اجازه= 204;ی کار فرهنگی و نه حتّا اجاز= 607;‌ی خروج از کشور به آن‌ها داد= 607; شد. از همین رو، شاملو در سال‌های پس ا= 586; انقلاب ۱۳۵۷ همان خرده‌ک= 75;رهای پیشین را هم نکرد و ساکت در گوشه‌ای ماند و نه او رویی به حکوم= 578; کرد و نه حکومت به او روی خوشی نشا= 606; داد.

&= nbsp;

ب= ;یشینه‌ی نویسندگان و ادبی‌نویسا = 6; و همین طور مردم عادی، ب= 585; این باور اند که شاملو نسب= 578;ی نه چندان خوب با دین داشته است؛ چیزی که چندان هم بی‌= 585;اه نمی‌نماید. جدای از متن اصلی ِ شعرها= 740; شاملو و خود آثارش – آثار= 740; که به گمان او «خود اتوبیو= 11;رافی کاملی‌ست» (شاملو، ۱۳۸۳ : = ۳)، و این حقیقت که «شعر برداشت‌های®= 0; از زندگی نیس= 578;؛ بل‌که یک‌سر= 07; خود ِ زندگی ست» (همان) – ردهای= ;ی دیگر هم در ای&#= 1606; نوشته و آن نوشته می‌یا= 76;یم که با گواه‌ه= 575;یی، شاملو را ضدّ دین می‌خوان= 06;د: «او آشکارا ش= 575;عری ست ضدّ مذهب و این را در شعرش نیز به شدّت نمود داده است» (کاظمی، ۱۳۷۹ : = ۱۰۰).

ی= ;ک پای شاملو امّا سخت در سنّت است: ادب&#= 1740;ّات خراسانی را مهم می‌داند = 608; از نثر آن سبک برای غنای شعرش بهره‌ه= 75; می‌برد (همان). دیوان‌های حافظ و سعدی را تصحیح و چاپ می‌کند (از: ویکی‌پدی&#= 1575;ی فارسی، صفحهR= 04;ی احمد شاملو)؛ دست به کار گردآوری «فرهنگ کوچه&raq= uo; می‌شود و از «میراث تصوّف، که فرآورده‌ای = 75;یرانی برای زمین زد= 606; تازیان و دین= 204;شان است» (نقل به مضمون، ^۲) نام می‌برد ک= 607; همه‌ی چیزها= 40; ایرانی پیش ا= 586; اسلام، از شع= 585; و موسیقی و نقّاشی گرفت= 07; تا رقص و پیکر&#= 1607;‌سازی و معماری را ی&#= 1705;‌جا به دل اسلام فرو می‌کند و «از اسلام دی= 606;ی می‌سازد از ز= 605;ین تا آسمان متفاوت با آن= 204;چه که در ابتدا بوده» (نقل به مضمون، همان).

ح= ;لقه‌ی چهارم این زن= 580;یر – مدرنیته – را هم انگار خوب فهم کرده بوده است: با ا&= #1740;ن که تحصیلات مدرسه‌ای نامرتّبی دا= 88;ته که دست ِ آخر هم نیمه‌کار= 07; رهایش می‌کن= 83;، خود به فراگی= 585;ی زبان‌های فرانسه و آلمانی می‌پ= 85;دازد و از این راه، میان‌بری دارد به فرهن= 711; و ادبیّات غر= 576;ی. بارها به غرب سفر می‌کند و دیدی که از آن دارد انگار ک= 607; چندان هم شیف= 578;ه‌وار نیست و تلخی‌= 607;ایش را هم چشیده (از: «مصاحبه‌&#= 1740; مسعود بهنود با احمد شاملو»، تهران مصوّر= 48; اردیبهشت ۱۳= 81;۸). بسیاری کتابR= 04;های شعر و داستان را به فارسی در می‌آورد و نویسندگان ب= 87;یارتری را به ایرانی= 575;ن و فارسی‌زبا= 06;ان می‌شناساند.

&= nbsp;

■

&= nbsp;

ش= ;املو هنگامی که به سراغ سنّت و واکاوی‌اش م= 40;‌رود چشم و گوش بسته نیست و آ&#= 1711;اهانه انتخاب می‌ک= 06;د: همان‌گونه ک= 07; در سخنرانی سال ۱۹۹۱ در دانش‌گاه برکلی کالیف= 85;نیا هم به فردوسی و به شاه‌نام= 607; و در واقع، به روشن‌فکرنم= 5;های پوشالی که هر لحظه از نقد شدن ارزش‌ها= 40; مسلّم‌انگاž= 8;ته‌ی‌شان در هراس اند م&#= 1740;‌تازد، کسی نیست که کورکورانه آ= 06;‌چه از گذشته به دست‌اش رسید= 07; را بپذیرد؛ ب= 604;‌که با محک عقل و خرد هر چیز را می‌سنجد و سب= 705;‌سنگین می‌کند و برش ارزشی می‌گذ= 75;رد (سخن‌رانی در دانش‌گاه برکلی، کالی= 01;رنیا؛ نک به پانویس دوم). حتّا فرهنگ‌نویس®= 0;‌اش هم درون‌مای= 07;‌ای مدرن دارد و به مانند اروپاییان ب= 75; ابزارهای نو به کنکاش سنّ= 578; و زبان مردم کوچه می‌رود = 608; خلاصه که، در برابر سنّت – که برخی «فرادهش هم خوانده‌اندž= 8; – منفعل و دست&#= 8204;بسته نیست و بدین سان به سنّت به چشم «میرا= 579;» می‌نگرد و با چراغ مدرنیت= 07; به گشت و گذار درش می‌رود. ابزاری مدرن هم‌چون روزنامه را ب= 607; کار می‌زند ت= 575; با نظام سیاس= 740; دست به گریبا= 606; شود و سنّتی هم‌چون شاعر= 40; را پی بگیرد.

و= ;، با این که به مانند اروپا= 40;یان دستور زبان م= 740;‌نویسد، در دیباچه‌ا= 88; از «قدسی بود= 606; زبان» یاد می= 204;کند و از این که «در این معبد قدسی باید حضور قلب داشت» (شاملو= 548; ۱۳۸۵ : ۷)

&= nbsp;

■

&= nbsp;

ه= ;مان گونه که دیدی= 605; پای هویّت شا= 605;لو در دین می‌لن= 711;د و به هر رو، آن را خرافه و ما&#= 1740;ه‌ی تباهی فکر و ا&#= 1740;ستایی جوامع می‌دا= 06;د (از: ویکی‌پدی&#= 1575;ی فارسی، صفحهR= 04;ی احمد شاملو)^{امّا
در جایی به
حزب توده خرد=
607;
می‌گیرد که
چرا به ناگاه
شعار «دین اف=
740;ون
توده‌ها ست»
را سر می‌دهن=
583;
(از: «مصاحبه‌&#=
1740;
مسعود بهنود
با احمد
شاملو»،
تهران مصوّر=
48;
اردیبهشت ۱۳=
81;۸).
این دوگانگی
را شاید بتوا=
606;
سرچشمه‌گرف=
8;ه
از ترس دانست &#=
1740;ا
از ناروراست=
40;؛
که به هر رو و
با هر نامی که
برش دهند در
شاملو بوده.
مانند بسیار=
40;
از روشن‌فکر=
75;ن
هم‌روزگارش
از نظام حاکم
به ستوه آمده
امّا چیزی که
می‌خواهد هم
باز مانند هم=
204;قطاران‌اش
اصلاً روشن ن=
740;ست.}

ا= ;ز این دست حفره= 204;ها شاید باز هم بتوان در هوی= 617;ت او یافت – همان‌گونه ک= 07; در شخصیّت و هویّت بی‌شم= 75;رانی دیگر – امّا دست ِ کم شاملو در یک چ&#= 1740;ز درخشان است و آن صراحت گاه= 204;گاهی‌اش بی واهمه از مخالف‌خوان= 5;ن است؛ مانند ادّعایی که د= 585; باره‌ی فردو= 87;ی و ضحّاک می‌ک= 606;د و یا حرف‌ها و انتقادهایی که از مردمان سرزمین‌اش م= 40;‌کند؛ روی‌کردی که بسیاری از روشن‌فکران از آن در هراس اند. شاید درس&#= 1740; که از شاملو بگیریم – هر چند که خود او بی نقص و کاست&#= 1740; توان انجام‌= 75;ش را نداشته – ا&#= 1740;ن باشد که با قطب‌نمای مدرنیته به سراغ سنّت و د&#= 1740;ن و نظام سیاسی= 204;مان برویم و خانه= 204;تکانی‌شان کنیم و بی واهمه هر آن چه که با این محک لغزان اس= 578; را به دور افکنیم.

&= nbsp;

= 662;انویس‌ها:

(±= 7;) برگرفته از: http://fa.wikipedia= .org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%88

&= nbsp;

(±= 8;) سخن‌رانی اح= 05;د شاملو در دان= 588;‌گاه بركلی كالیف= 85;نیا در سال ۱۳۶۹ به دعوت «مرك= 586; پژوهش و تحلی= 604; مسائل ایران&raq= uo; ـ سیرا (CIRA) با موضوع «بررسی هنر و ادبیات و شعر معاصر فارسی&raq= uo;؛ برگرفته از:

http:/= /www.poetrymag.info/revue/shamlu-a-berkley.html<= /p>

&= nbsp;

= 605;نابع:

- اخوان لنگرو= 83;ی، مهدی (۱۳۷۳) «®= 0;ک هفته با شاملو»، انتشارات مروارید، تهران

- بهنود، مسعود (۱۳۵۸) &laqu= o;تهران مصوّر»، ارد= یبهشت ماه ۱۳۵۸، «گفت و گویی با احمد شامل= 608; و اعتراض جاودانه‌ی مرد شعر امروز، مرد مبارزه»، گف= 78; و گوی مسعود بهنود با احم= 583; شاملو در باب سیاست روز و فرهنگ؛ برگرفته از:

http:/= /www.javaan.net/honar/shamluhtml/shamluwriting-1.htm<= /p>

- رجایی، فرهن= 11; (۱۳۸۵) «مشکله= ;‌ی هویّت ایران= 40;ان امروز: ایفای نقش در عصر یک تمدّن و چند فرهنگ»، نشر نی، تهران=

- شاملو، احمد (&#= 1777;۳۸۱) «روزگار غری&= #1576;ی ست، نازنین»= ، انتشارات هی= 85;مند، تهران

- شاملو، احمد (&#= 1777;۳۸۳) «مجموعه‌ی آثار – دفتر ی&#= 1705;م: شعرها»، مؤسسه‌ی انتشارات نگاه، تهران

- شاملو، احمد (&#= 1777;۳۸۵) «نام‌ها و نشانه‌ها در دستور زبان فارسی»، انتشارات نی= 04;وفر، تهران

- کاظمی، محمّ= 83; کاظم (۱۳۷۹) «ž= 8;عر پارسی»، مؤسسه‌ی فرهنگی، هنر= 40; و انتشاراتی ضریح آفتاب، مشهد

- مجابی، جواد (&#= 1777;۳۷۷) «شناخت‌نام&#= 1607;‌ی احمد شاملو»= ، نشر قطره، تهران