working paper- ranaee

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

اسال= ;م نشين تات

بررس= ;ي عناصر هويتي ايراني در زندگي جلال آ= 604; احمد

مهدي رعنائي

mranaee@gmail.com

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: تركيب هويت ايراني در شخصيت‌ها= 10; ايراني در دو سده گذشته

زير نظر دكتر محم= 583;رضا جوادي يگانه

تیر 1386

هويت ايراني

هويت ايراني چبست= 67; خصوصيت سهل و ممتنع اين سوال باعث مي&sh= y;شود كه نتوان به راحتي و در يك يا دو جمله به آن پاسخ داد. نگاهي به تركيب جمعيت= 10; ايران نشان م= 610;دهد مردمي كه درو= 606; مرزهاي ايرا= 06; زندگي ميكنن= ;د از اقوام و زبانهاي گوناگوناند. دادههاي تاريخي نيز نشاندهنده&#= 1610; همين تكثر است. همين پراكندگي اس= 78; كه باعث اين وسوسه ميشود كه ادعا كنيم اساسا هويت يكپارچهاي به نام هويت ايراني وجود ندارد. اما وجود چند هزا= 585; سالهي كشوري به نام ايران و مردمي كه خود را با نام &= #1575;يراني ميشناختها&#= 1606;د باعث ميشود كه در برابر اين وسوسه مقاومت كنيم. به نظر ميرسž= 3; بحث از هويت زماني انجام ميشود كه اي = 6; هويت در معرض خطر است. تا هنگامي كه يك ايراني در ايران زندگي ميكند به هويت ايراني خود نمياندي= ;شد اما هنگامي ك= 607; به خارج از ايران ميرود و هويتش به نوعي در معرض تهديد قرار م= 610;گيرد خود را به عنوان ايران= 10; ميشناسد.

دكتر رجايي سنت، نظام سياسي، اسلام و مدرنيته را چهار عنصر اساسي هويت ايراني ميدا= ;ند(رجايي،1385،30). سنت از مفاهيمي است كه به راحتي قابل تعريف ن= 610;ست و تعاريف متعددي – شاي= 583; به عدد افراد= 610; كه در باب آن بحث كردهاند= ; – از آن در دست است. اما به طور كلي در سنت ايرانيا= 06; ميتوان دو عنصر اساسي «اعتدال و ميانهروي» و «جوانمردي و فتوت» را مشاهده كرد. نظام سياسي د= 585; ايران نيز هر چنž= 3; در طول تاريخ تغييرات فراواني داشته اما به هر حال از ابتدا تا قبل از پيروزي انقلاب پادشاهي بود= 07; كه در طول تاريخ ايران به صورت يك نهاد عمل مي = 3;رده است. پس از ورود اسلام ب= 607; ايران و پذير= 601;تن آن توسط ايرانيان، دين اسلام به عنصري لاينف= 03; در هويت ايراني بدل شده است. اما م&= #1583;رنيته يا تجدد نقطه تضاد و تعارض و عنصر چالش برانگيز هوي= 78; ايراني است. از زماني كه – در حدود دو سده پيش – مدرنيته وار= 83; ايران شد هوي= 578; ايراني در معرض تهديد قرار گرفت – از همان موقع هويت ايراني دغدغه ايرانيان شد= 67; - و مشكل اساسي جمع آن با عناصر ديگر ي= 575; حل آن در عناص&#= 1585; و يا هر نوع موضع گيري ديگر بوجود آمد.

اولين نكتهاي كه دž= 5; باب اين عناص= 585; چهارگانه به ذهن ميرسد اين است كه در صورت تصور هريك از عناص= 585; هويتي بخشي ا= 586; جامعه از دايرهي شمول آن خارج خواهند شد. براي مثال اگ= 585; اين عنصر اسلام باشد، اقليتهاي مذهبي از بخش= 610; است كه از اين دايره خارج م= 610;شود و اگر مدرنيت= 607; – كه البته مهمترين مشكل تعريف هويت ايراني است – را در نظر بگيريم جامعه به گرو= 607;هاي مختلفي – به صورت يك طيف از مدرنترين افراد تا سنت= 610; ترين آنها - تقسيم ميشود كه البته    تفا&#= 1608;تهاي فاحشي با هم دارند و البت= 607; در عرف نيز به عنوان ايران= 10; به حساب ميآ¡= 0;ند. بنابر اين بي= 606; مصاديق مختل= 01; عناصر هويتي ايراني نوعي = «شباهت خانوادگي» وجود دارد.

دومين نكته نيز اين است كه بايد اين عناصر را &#= 1576;ه صورت يك كل در نظر گرفت تا اشتراكات برخي از آنان با ديگر مليت&sh= y;ها باعث ورود برخي ديگر از غير ايرانيا= 06; به دايره هوي= 578; ايراني نشود.

تركيب عناصر

در بحث از تركيب اين عناصر بايد ب= 607; دشواري تركي= 76; اين عناصر دق= 578; كرد. اين دشواري تا پي= 588; از ورود مدرنيته به ايران چندان محسوس نيست و مشكلي اساسي در تركيب سنت= 548; نظام سياسي و دين مشاهده نميشود بلكه پس از ورود مدرنيته است كه اين مشكل ب&#= 1608;جود ميآيد.

حال بايد ديد ريشه اين مشكل – تركيب مدرنيته با ساير عناصر – چيست. مدرنيت= 607; در اصل و در زادگاه خود د= 585; اصل پاسخي بو= 583; به شرايط موجود در كشو= 585; هاي اروپايي. در حقيقت مدرنيته واكنشي است ب= 607; سنت كليسايي كه چندين قرن حاكم بر اروپ= 575; بود. اروپا در قرون وسطا به شدت تحت تاثي= 585; حاكميت كليس= 75; زندگي ميكرد= ;. سنت حاكم بر زندگي مردما= 06; به شدت متاثر از كليسا و ديدگاه اين نهاد نسبت به دين و زندگي مردمان بود. در همين زمان شرق در سنتي – توجه شود اينجا سنت به معناي يكي از عناصر هويتي نيست بلكه مع= 606;ايي اعم از آن مد نظر است - به كل متفاوت با سن= 578; اروپايي قرو= 06; وسطايي به سر ميبرد. در اينجا مجالي براي بررسي دقيق وضعيت ا= 585;وپا در دوران قبل از روشنگري و مدرنيته – كه البته نميتو= ;ان به آن به عنوان يك كل يكپارچه نگريست و تفاوتهايي نيز بين مكان&sh= y;ها و زمانهاي متفاوت آن وجود دارد – و همچنين مقايسهي بين آن با سنت حاكم بر ايرا= 606; در همان دوره نيست و تنها روشن شدن اينكه بين اي= 606; دو سنت تفاوت&sh= y;هاي عميقي وجود دارد كافي است. از نظر تاريخي نيز اين سنتها ريشههاي جداگانهاي دارند. ريشه = 7;اي اروپا به يونان و فرهن= 711; و تمدن يونان= 610; و رومي برمي«= 1;ردد و ريشه هاي ايران به نظا= 605;هاي قبل از اسلام و البته بسيا= 585; متاثر از اسل= 575;م. طبيعي است هنگامي كه مدرنيته در پاسخ به سنت قرون وسطايي بوجود ميآيد= ; هماهنگ با همان فضا خواهد بود و مصاديق و پيا= 605;دهاي آن نيز مطابق با همان سنت خواهد بود. بنابراين عجيب نخواهد بود اگر اين مدرنيته كه خصوصيات آن ذ= 603;ر شد وارد كشور= 610; ديگر ميشود با مشكل مواج= 607; شود و افراد را نيز با مشكل مواجه كند. هنگامي كه افراد مدافع تجدد و به اصطلاح متجددين دم ا= 586; مبارزه با سن= 578; ميزدند به اين نكته اسا= 587;ي توجه نداشتن= 83; كه سنتي كه مدرنيته سردمدار صفآ= ;رايي در مقابل آن بود از ريشه متفاوت بود ب= 575; سنتي كه در ايران با زندگي مردم عجين شده بود &#= 1608; لذا مدرنيته به صورتي كه آنان ميخواس= ;تند        طابق النعل بالنع= 04; وارد ايران كنند پاسخگو= 10; نياز اين جامعه و جايگزين منا= 87;بي براي سنت ايراني نبود.

مطلب ديگري كه باي= 583; به آن توجه شود اين است كه هجوم مدرنيته و لوازم آن تا حدودي جبري است و نميتو= 5;ن به طور كامل از آن گريخت. از تاثيراتي كه پس از مدرنيته و به واسطهي تكنولوژيها= ي جديد بر طبيع= 578; گذاشته شده ت= 575;    شي= 608;ههاي شهرسازي و رس= 575;نههاي گروهي و همه چيزهايي كه د= 585; اطراف ما هستند و ما را از آنها گريزي نيست و همه از لوازم و پيآمدهاي مدرنيته هستند.

بنابر اي = 6; نه ميتوان اž= 6; مدرنيته گريخت و آنر= 5; ناديده گرفت = 211; البته اين بدان معنا نيست كه نمي= 8;وان مدرن نبود – و نه ميتوان آ = 6; را بدون اينك= 607; سنن پيشين را گنار گذاشت كاملا پذيرف= 78;. همين دو مسئل= 607; باعث شده است كه تركيب مدر= 606;يته با ديگر عناص= 585; هويت ايراني مشكل ساز شود و تا كنون نيز اين مسئله – به رغم نظريا= 578; و موضعگيري&= #1607;اي مختلف در اين رابطه – حل نشده باقي بماند.

اهميت بررسي شخصيت= ;ها

از مسائل¡= 0; كه تا كنون بيان شد ميت = 8;ان نتيجه گرفت ك= 607; مسئله عناصر هويتي و مشكل &#= 1578;ركيب آنها با يكديگر مسئل= 07;اي صرفا انتزاع= 10; نيست كه تنها بتوان با بحث&sh= y;هاي نظري به بررس= 610; و حل آن پرداخت بلكه مسئلهاي است كه مستقيما ب= 575; زندگي در ارتباط است. ب&#= 1587;ياري از مسائلي كه در ساحت نظري گمان ميبريم كه حل شدهانž= 3; يا به علل و كاركردهاي اصلي آن    پي بردهايم هنگامي كه وارد عرصه عملي ميشوند با مشكل مواج= 607; ميشوند. بنابراين – هرچند كه بنابر فرض كلاس هنوز كس= 610; به تركيب كام= 604; و درست عناصر دست پيدا نكرده است - مي

توان با بررسي شخصيت= ;هايي كه تا كنون مو&#= 1601;ق شدهاند تا حدودي از عهد= 607; اين تركيب برآيند در پي= 583;ا كردن راه حل موفقتر بود.=

جلال آل احمد

قرار است در اين كارنو= 588;ت در مورد يك شخصيت توضيح داده شود كه « توانسته باش= 83; بهترين ترکي= 76; را از اين چهار عنصر ارائه کرده باشد». مسلما نميتوان ادع= ;ا كرد جلال آل احمد بهترين تركيب از عناصر ياد شد= 607; را ارائه كرد= 607; است. نقدهايي هم بر تركيب اين عناصر وج= 608;د دارد كه در بحث انتقادا= 78; به آن خواهم پرداخت. اما جذابيت شخصي= 78; جلال براي من &#= 8211; و يكي از دلايلي كه باعث شد در اين كارنوشت به او بپرداز= 605; – اين است كه جلال با استفاده از ابزاري كه خو= 583; حاصل عصر مدر= 606; است – داستان نويسي به شيو= 607; مدرن و نه به شيوه قصه نوي= 587;ي سنتي ايران – سعي در بيان حرفهاي خود دارد كه در بسياري موار= 83; خود ضد مدرن – و يا حداقل با تكي= 607; زياد بر ديگر عناصر هويت ايراني – است. بنابراين بح= 79; از شخصيت آل احمد بدين مع= 606;ا نيست كه او بهترين تركي= 76; از عناصر ياد شده را ارائه كرده است و يا الگوي من در تركيب اين عناصر اوست. ذ&#= 1603;ر اين نكته نيز لازم است است كه در اينجا مقصود از داستان مدرن به معناي داستان مدرن در برابر داستان پست مدرن، رئاليستي و غير از اين نيست و به معناي كل داستان نويس= 10; به شيوهي جديد است.

معرفي

تولد جلا = 4; در سال 1302 در خانوادهاي روحاني است. خ&#= 1575;نوادهاي كه خود ميگو¡= 0;د اعضاي آن اگر هم روحاني نباشند مذهب= 10;اند. بعد از اتمام دبستان به ناچار و به اجبار پدر تحصيل را رها ميكند و به بازار ميرود و البته مخفيانه در كلاسهاي شبانه دارال= 01;نون هم شركت ميك = 6;د. در اواخر دوران دبيرستان با افكار كسروي = 608; مجلاتي نظير «پيمان»، «مرد امروز»= 48; «تفريحات شب&raq= uo; و نشريات حزب توده آشنا مي&sh= y;شود. بعد از جنگ جهاني دوم و در حالي كه از دانشسراي عالي فارغ التحصيل شده است به تدريس ميپردازد و حدودا در همي= 606; زمان است كه از خانواده جدا ميشود و به عضويت حزب توده درميآي= ;د. حزبي كه «در عرض چهار سال از صورت يك عضو ساده به عضويت كميته حزبي تهران» ميرسد. در حز= 76; توده مشغول فعاليت مطبوعاتي مي= ;شود و اولين «قصه&sh= y;»اش را نيز در شماره نوروز 1324 در نشريه «سخ= 606;» كه زير نظر     «ص= 575;دق هدايت» منتش= 85; ميشد به چاپ رساند. از اوايل 1325 مامور ميشود زير نظر طبري «ماهانهي مردم» را چاپ كند. پس از آن نيز به همين فعاليت مطبوعاتي و داستان نويس= 10; مشغول بود. پس از انشعاب يك حزب سوسياليست تاسيس    مي= 03;نند كه دوام نمي= 0;ورد و منحل ميشوž= 3; و ناچار ميش = 8;د به «سكوت». در همين دوران سكوت است كه براي تمرين فرانسه به ترجمه روي مي&sh= y;آورد و آثاري از ژيد، كامو، سارتر و داستايوسكي ترجمه ميكند= ;. در همين دوره اس= 578; كه با سيمين دانشور آشنا ميشود و ازدواج ميكن= ;د. پس از قضيه ملي شدن صنعت نفت دوباره ب= 607; سياست كشيده ميشود و «از نو سه سال ديگر مبارزه&raq= uo;. پس از درگيري&sh= y;هاي ديگري دوبار= 07; از حزب جدا مي&s= hy;شود و پس از شكست جبههي ملي دž= 5; قضيه نفت «براي به جد در خويش نگريستن و به جستجوي آن شك= 587;تها و به پيرامون خوي= 88; دقيق شدن» سفري را آغاز ميكند كه حاصل آن «اور= 575;زان»، «تات نشينه= 575;ي بلوك زهرا» و= ; «جزيره خارك» است. بعدها به خاط= 585; همين تك نگار= 610; ها از او در مو&= #1587;سه تحقيقات اجتماعي دعو= 78; ميشود كه البته پس از چند تك نگاري «چرا كه ديدم &#= 1575;ز آن تك نگاريه= 575; ميخواهند متاعي بسازن= 83; براي عرضه داشتن به فرن= 711;ي و ناچار هم به معيار هاي او&ra= quo; از اين موسسه بيرون ميآيد= ;. حدودا در همي= 606; زمانهاست كه «غربزدگي» و كمي پيش از آن «مدير مدرسه&raq= uo; را مينويسد كه واضح ترين موضعگيريه&#= 1575;ي اوست در مقاب= 604; غرب – البته با تعاريف خو= 583; و راهحلهاي&= #1610; كه خود ارائه ميدهد. پس از انتشار غربزدگي مجل= 07; كيهان ماه تو= 602;يف ميشود و جلا = 4; به چند سفر از جمله اروپا، حج، شوروي و به امريكا مي&sh= y;رود(آل احمد،1376، 69).

گمان ميك= نم همين مقدار پرداختن به زندگي جلال براي نيل ما به مقصود كاف= 610; باشد و فقط به ذكر اين نكته اكتفا ميكنم كه جلال در اواخر عمر با معماري و بنايي خويش د= 585; «اسالم» گيلان «اطاقك»ي ساخته بود و در آن زندگي ميكرد تا اينكه در 1348 درگذشت و البته خانواده او م= 585;گ وي را مشكوك ميدانند.

عناصر هويتي و تركي= 576; آن در زندگي جلال

جلال – همانطور كه گفته شد – در خانوادهاي روحاني و به شدت مذهبي بدنيا آمد و پس از آن به حزب توده رفت و پس از آن دوباره به مذهب بازگشت = 608; در دهكده اسالم زندگي كرد تا از دنيا رفت. حال بايد ديد از چهار عنصري ك= 607; به عنوان عنا= 589;ر هويتي ايران= 10; از آنها نام برديم كدام ر= 575; ميتوان در زندگي وي پيد= 575; كرد.

تجدد

براي بررسي عنصر تجدد در زندگ= 610; جلال ابتدا ب= 607; داستاننويس= ي او و سپس موضع او در برابر غرب در كتاب         = «غربزدگ= 610;» خواهم پرداخ= 78; و سپس به بررسي اين رابطه ميپرد= ;ازم.

جلال به عنوان نويسنده را بايد در ادام= 607; جمالزاده و صادق هدايت ديد كه سكان هدايت ادبيا= 78; داستاني فار= 87;ي را به دست داشتند و مسلما تمايز آنان با ساير نثر نويسان فارسي كه پيش از انان ظهور كردند در نوع استفاده از زبان، نحوهي روايت، شخصي= 78; پردازي و ساي= 585; خصيصههايي است كه داستا= 606; مدرن از آن بهرهمند است و در نثر نويسي كهن ايراني نشان= 10; از آن نيست. بنابراين اين نويسندگان، = 08; از جمله جلال= 548; براي بيان عق= 575;يد خود از عنصري استفاده ميك= ;ردند كه سابقهاي در تمدن ايراني- اسلامي نداش= 78; و محصولي وار= 583;اتي از غرب بود. در حقيقت جلال محصولي از دن= 610;اي مدرن – يعني     دا= 587;تاننويسي – را برگزيده بود و از آن طريق به نشر عقايد خود مي&sh= y;پرداخت.

دومين مسئلهاي كه در اينجا توج= 607; مرا به خود جلب ميكند، مسئله موضعگ= ;يري جلال در براب= 585; غرب است. در    «غر&#= 1576;زدگي» جلال با ترشرويي با تمدن غرب مواجه ميشود و افراد غربž= 6;ده را «هرهري مذهب»، «قرتي»، بي اعتقاد به هم= 607; چيز و زن صفت معرفي ميكند= ;(آل احمد،1372، 153) جلال غربزدگ= ;ي را به ماشينž= 6;دگي تعبير ميكند= ;«غربزدگي مشخصهي دوراني از تاريخ ماست ك= 607; هنوز به ماشي= 606; دست نيافتها= ;يم و رمز سازمان آن و ساختمان آن را نميدا = 6;يم»         (آ= 604; احمد،1372، 35) و راهحل اين مطلب را ساخت ماشين در داخ= 604; ميداند.

ذكر همين دو مورد كافي است كه تا حدودي بتوان = 576;ه موضع جلال در برابر غرب و مدرنيته پي برد. جلال چه آنجايي كه دž= 5; غربزدگي راه حل مشكل را در ساخت ماشين د= 585; داخل ميداند و چه در آنجا كه خود از شيوهي نوين داستاننويس= ي استفاده ميك= ;ند نشان ميدهد كه معتقد است ميتوان از محصولات و لوازم مدرنيته استفاده كرد بي آنكه تحت تاثير فرهنگ= 10; و تمدني منشا آن قرار گرفت. البته لازم ب= 607; ذكر است كه غربزدگي جلال – و همينطور زندگي وي – چندان يك دست نيست كه بتوا= 606; به راحتي به يك نتيجه واح= 583; دست يافت و بدان دلخوش ب= 608;د. در اينجا چون هدف تنها يك كارنوشت دانشجويي اس= 78; و همينطور مجال بررسي دقيقتر در آثار و زندگي جلال نيست به همين ميزان ت= 608;جه و همين نتيجه گيري بسنده شده است.

دين

بررسي عنصر دين در زندگي جلال ت= 575; حدودي مشكل ا= 587;ت و اين بدان سبب است كه او در زندگي دورانهاي فكري مختلفي داشته كه نه تنها مرز آن = 7;ا را به خوبي نميتوان مشخص كرد بلك= 607; حتي برخي در ديندار بودن او در اواخر عمر نيز شك دارند. اما به هر حال ميتو= 5;ن ادعا كرد كه او در اواخر عمر بازگشت ب= 607; دين داشته است. خود او در سفرنامه حج خود   «خسي در ميقات» مينو= ;يسد كه براي تجرب= 607;اي جديد و به رغم شك دوستان «ك= 607; باز چه كلكي سوار كرده» ب= 607; حج ميرود و د= 85; همان سفر حسر= 578; سالها بي نمازي را ميž= 2;ورد كه صبحهاي نماز صبح را از دست داده است. همينطور سيمين دانشو= 85; - همسر جلال – نيز بارها به اين نكته – بازگشت جلال به دين -&nbs= p; اشاره كرده است. ممكن اس= 578; برخي ايراد بگيرند كه جلال در اواخ= 585; عمر هم چندان پايبند شريع= 78; نبوده است. مسلما اين مسئله مورد قبول است كه برداشت جلال از دين همان برداشتي نيس= 78; كه گفتمان اصلي انقلاب اسلامي است و اين ايراد قابل قبول است، اما به ه&#= 1585; حال نميتوان گرايش او به دين را كاملا انكار كرد و نقشي را كه اسلام در هوي= 578; وي داشته است را زير سوال برد. بنابراي= 606; بايد به دين اسلام، به عنوان يكي از عناصري كه در اواخر عمر از مقومات هويت= 10; جلال بوده اس= 578; توجه كرد.

ايران= ;

در مورد مسئلهي ايرانيت از آنجا كه در كتاب دكتر رجايي از آن به عنوان اير= 575;ن و در كلاس تحت عنوان پادشاهي بحث شده است، به هر دو مسئله به صورت مجزا خواهم پرداخ= 78;.

ايران= ;يت: در مورد ايرا= 606; با توجه به گستردگي بحث= 48; تنها به مسئل= 607;ي زبان فارسي – كه از نظر من يكي از مقوما= 578; اصلي ايراني= 78; است – اكتفا ميكنم و بحث مفصل در باب آن را به مجالي ديگر موكول ميكنم= ;. جلال به عنوا= 606; يك نويسنده صاحب سبك كه به زبان فارس= 610; مينويسد، همچنين به عنوان يك ادي= 576; كه آشنايي قا= 576;ل قبولي با ادبيات كهن فارسي دارد، رابطهاي جدا نشدني با زبا= 606; فارسي برقرا= 85; كرده است. در حقيقت اكنون جلال به عنوا= 606; يكي از اركان نثر فارسي به حساب ميآيد ̵= 1; هر چند كه بسياري ممكن است با اين ادعاي من موا= 601;ق نباشند اما م= 606; به جرئت نثر جلال را از نثرهاي معيا= 85; يك سده پيش ايران به حسا= 576; ميآورم. بنابراين مي= ;توان گفت كه اگر عنصر ايراني= 78; را در نظر بگيريم – بدو= 606; توجه به عنصر پادشاهي كه د= 585; كلاس بحث شد – ميتوان آن ر= 5; يكي از مقوما= 578; هويتي جلال ب= 607; حساب آورد.

پادشا= ;هي: اما اگر عنصر ايرانيت را د= 585; پادشاهي خلا= 89;ه كنيم متوجه م= 610;شويم كه نه تنها جلال دل خوشي از پادشاهي نداشته، بلك= 07; به دشمني با آن نيز پرداخته است = 608; حتي خانواده وي مرگ او را به نوعي مرتب= 591; با اين مسئله ميدانند. بنابر اين نه تنها جلال ارتباطي با عنصر پادشاه= 10; نداشت و پادشاهي نقش= 10; در هويت وي بازي نميكرد= ;، بلكه ميتوان وي را به عنوان دشمن پادشاهي – حداقل سلسله= ;ي پهلوي – به حساب آورد.

سنت

با توجه به آنچه كه دكتر رجاي= 610; در تعريف سنت ارائه كردها= ;ند، يعني اعتدال = 608; ميانه روي و جوانمردي و فتوت(رجايي، 138= 5، 158)، بايد گفت ك = 7; در زندگي جلا= 604; نميتوان از وجود سنت بحث كرد. البته بايد گفت اير= 575;داتي به اين تلقي از سنت وارد است و اين تلقي در حقيق= 578; نه جامع افرا= 583; است و نه مانع اغيار، اما ب= 607; هر حال چون اين بحث از حوصلهي مطلب حاضر خارج اس= 578; از آن ميگذر = 5; و با همين برداشت از سن= 578; به بحث در باب جلال ميپردا= ;زم. در مورد اعتدال و         مي= 575;نهروي – همانگونه ك= 607; در بحث از انتقادات خواهد آمد – بايد گفت كه جلال را نمي= 8;وان چندان ميانه= ;رو دانست. در حقيقت جلال ب= 607; علت شتابزدگ= ;ي و همچنين منص= 601; نبودن در قضاوت در باب ديگران چندا= 06; معتدل و ميان= 607;رو نبود. به همين دليل بايد گف= 578; از اولين عنص= 585;ي كه به عنوان مقوم سنت ايراني ذكر ش= 583; چندان اثري د= 585; جلال نميتوا= ;ن يافت. اما در باب جوانمرد= 10; و فتوت چه مي= 78;وان گفت؟ به نظر ميرسد در زندگي جلال اين عنصر وجو= 583; داشته. يعني ب&#= 1575; توجه به مبار= 586; بودن جلال و مبارزه با حكومت پهلوي = 211; كه ميتوان آ = 6; را از خود گذشتگي براي ملت به حساب آورد – ميتو= 5;ن گفت اين عنصر در زندگي جلا= 604; يافت ميشده است.

بنابر= ;اين بايد گفت از عنصر ياد شده براي سنت اير= 575;ني، جلال داراي يكي از آنها بوده و به عبارت ديگر س= 606;ت نيز يكي از مقومات هويت= 10; وي بوده است.

انتقا= ;دات

1-&n= bsp;     سطحي نگري جلال:

در سطور قبل اشاره شد كه جلال نگاه= 610; منتقد به مدرنيته – و غ&#= 1585;ب – داشت. اوج اين انتقادا= 78; در كتاب غربž= 6;دگي او ظهور ميي= 5;بند كه خود او نيز اين كتاب را نقطه اوجي در &#= 1603;ارنامه كاري خود به حساب ميآورد= ;. اما در غربزدگي         =       – كه بارزترين = 606;گاه انتقادي او نسبت به دنيا= 610; مدرن را ميت = 8;ان در آن يافت – با ديدي سطحي مواجه ميشوي= ;م. در    &#= 1602;سمتهايي از كتاب به نظر ميرسد جلال غربزدگ= 10; را تنها در ماشينزدگي خلاصه ميكند و راه حل او نيز اين است كه ماشين را در كشور خود بسازيم.

2- شتابزدگي:=

جلال چه در رفتار و چه در بيان مطالب و مباح= 579; خويش شتابزد= ;ه بود. اين شتاب زدگي را در غربزدگي كه در مورد قبل نيز به آن اشاره شد مي= 8;وان مشاهده كرد. شايد همين شتابزدگي بود كه باعث شد ديدش نسبت به مسائل از سطح عبور نكن= 583; و اكنون ما او را به عنوان فردي سطحي نگ= 585; بشناسيم.

3-&n= bsp;     رابط= ;ه با دين:

جلال را در اواخر عمر نميتوان خارج از دين به حساب آورد. در حقيقت نشا= 606;ههايي دال بر اين امر وجود دار= 583; كه او به دين گرويده بود و اين امر توسط برخي از بزرگان دين ن= 610;ز تاييد شده است. اما به هر حال – همانطو= 585; كه بسياري در نقد جلال ذكر كردهاند – م¡= 0;توان انتقادهايي بر نحوهي دينداري او و توجه او به ظواهر شريعت وارد دانست. به عبارت ديگ= 585; به رغم اينكه او به دين باز&#= 1711;شته بود، اما باز هم به برخي از موارد بي توج= 607; بود كه همين ميتواند فضا را براي نقد دينداري وي بازگذارد.=

4-&n= bsp;     اخذ ملزومات تمد= 06; مدرن:

در مورد موضعگي= ;ري او در برابر غرب نيز ميت = 8;ان بحثي را مطرح كرد. ذكر شد كه شواهد نشان م= 610;دهد نظر جلال اين بوده است كه ميتوان از محصولات تمد= 06; مدرن بهره بر= 583; و هويت خود را حفظ كرد. بسياري از صاحبنظران معتقدند نمي= ;توان از محصولات ت= 605;دن غرب بدون تاثير پذيري فرهنگي و تمدني بهره برد. قضاوت در اين مورد نه در حوصلهي اين بحث است و نه در صلاحيت نگارنده. اما به هر حال بايد گفت جلا= 604; به اين نكته بي توجه بوده &#= 1608; در غربزدگي نيز صريحا به ساخت ماشين د= 585; داخل به عنوا= 606; راه حل تاكيد كرده است.

نتيجه

با توجه به مطال= 576; بالا ميتوان گفت جلال تا حدودي توانسته است تكليف خود را با عناصر هوي= 578;ي مشخص كند و آگاهانه بين آنها دست به انتخاب بزند. يعني او برخي عناصر و لواز= 605; مدرنيته را ك= 607; با ديگر عناص= 585; هويتياش ناسازگار نيست گرفته و بقيه را كه به هويتش ضربه وارد ميكرد رد كرده است.البته از اين نكته نيز نبايد غافل بود كه در هر دورهاي از زندگي، جلال موضعي متفاو= 78; در برابر عنا= 589;ر مختلف داشته. مثلا در دوره عضويت در حزب توده اسلام نقش چنداني د= 585; زندگياش نداشته. توضيحاتي كه در متن داده شد عموما مرب= 608;ط به اواخر عمر اوست. همينطو= 585; ذكر اين نكته نيز ضروري اس= 578; كه جلال را نم&#= 1610;توان به عنوان تركيب ايدهآ= ;ل از عناصر هوي= 578; ايراني به حساب آورد و مسلما ايراداتي ني= 86; دارد كه برخي از آنها در متن ذكر شد.

منابع

-&nb= sp;       آل احمدš= 8; جلال. يك چاه = 8; دو چاله و مثلا شرح احوالات، تهران: انتشارات فردوس،چاپ اول 1376

-&nb= sp;       آل احمدš= 8; شمس. از چشم برادر، قم: انتشارات سعدي، چاپ او= 604; 1369

-&nb= sp;       آل احمدš= 8; جلال. غربزد&#= 1711;ي، تهران: فردوس= 548; 1372

-&nb= sp;       آل احمدš= 8; جلال. خسي در ميقات، تهران: رزاق، 13= 57<= /p>
-&nb= sp;       رجايي، فرهنگ. مشكله= ي هويت ايرانيان امروز،تهرا&= #1606;: نشر ني، چاپ سوم 1385