working paper- poor qasem & jafari

= د= انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= &n= bsp;

چکیده ای ار &= #1705;تاب «مقاومت شکننده: تاری= 582; تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی»؛ نوشته جان فوران

با تاکید بر روابط خارجی

<= b>م= حمد پور قاسم – مجتبی جعفری

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'>

= &n= bsp;

= ك= ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= م= وضوع: خلاصه و نقد کتاب

= ز= ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= ت= یر 1385

&#= 1605;قدمه

&#= 1575;ين كتاب ،تخولا= 78; ساختار اجتماعي ايران را از روي كار آمدن خاندان صفوي= 07; در 1501م/880ش تا جنبشهاي اجتماعي قرن بيستم ردياب= 10; مي كند و با توجه به مباح= 579; جاري جامعه ش= 606;اسي توسعه، ارز يابي جديدي ا= 586; رويارويي اي= 85;ان با غرب در پرتو طيفي از نظريه هاي عل= 608;م اجتماعي و از جمله نظام ها= 610; جهاني،وابس= 8;گي و فرهنگ سياس= 610; ارائه مي نما= 610;د.

&#= 1580;ان فوران استاد يار جامعه شناسي دانشگاه كاليفرنيادž= 5; سانتا باربارا با عرضه ي تلفيق تاريخ ايران = 548; مي گويد ساخت= 575;ر اجتماعي ايران حاصل تازيخي پويشهاي داخلي و خارج= 610; است و روابط نظامي، تجار= 10; و سياسي با غر= 6; به گونه اي به ترتيبات اجتما= ;عي شكل داده كه رشته نهضتها= 10; مقاومت ((مردمي))را به نمايش گذارد= 07; است.فوران معتقد است كه اين مقاومت ه= 575; بدان دليل موفقيت نسبي داشته كه بر زير بناهاي اجتماعي شكن= 06;دهاي استوار شده و قدرتهاي خارجي مدام د= 585; امور داخلي مداخله كرده اند.فوران ميگويد انقلاب 1357 ايران تنها د= 585; پرتو مطالعه تاريخ ايران قابل درك خواهد بود.<= /span>

<= /o:p>

فž= 9;ل بندي كتاب:

ك= 8;اب شامل 3 بخش و 9 فصل مي‏باشد.

بž= 2;ش نخست از كتاب به تاريخ سالهاي 1500 تا 1800 ميلادي مي‏پردازد.

دž= 5; اين بخش كه با نام ساختار اجتماعي دگرگوني اجت= 05;اعي در ايران ماقبل سرمايه‏دار¡= 0; مشخص گرديده است، ساختار اجتماعي ايران از جنبه‏هاي گوناگون مور= 83; بررسي و تحلي= 604; قرار مي‏گير= 83;. بخش (1) سه فصل ا = 8;ل كتاب را شامل مي‏شود در اي= 606; بخش به ماهيت دولت، ساختا= 85; اقتصادي، سياسي، اجتماعي، بخ= 88;هاي شبانكار ، دهقان و شهري= 548; و همچنين روابط خارجه ايران پرداخته مي‏= 88;ود. مفهوم‏هاي ا= 10;دئولوژيكي و سياسي عصر صفويه تشريح مي‏گردد. روا= 576;ط داخلي و خارج= 610; و كشمكشهاي داخلي هم كه موجب سقوط صفويه شد مطر= 581; مي‏گردد و سپ= 587; شرح مختصري ا= 586; ايران در زما= 606; افغانها، نادرشاه و كريم خان زند است.

سž= 5;انجام نحوه‏ي روي كارآمدن قاجار را مور= 583; بررسي قرار مي‏دهد و علل و عوامل به قدرت رسيدن قاجاريه را بيان مي كند .

بخش دوم كتاب سالهاي 1800 تا 1925 م را در بردارد. <= o:p>

ا¡= 0;ن بخش با نام ساختار و تحو= 604; اجتماعي در ايران عصر قاجار مشخص گرديده است. بخش دوم نيز شالم فصلهاي 4 و 5 است در فصل 4 روابط اقتصادي و سياست خارجي به همراه تحو= 604; اقتصادي و اجتماعي داخلي كه ايران را به نوعي در آستانه‏ي وابستگي قرا= 85; دارد و بخشها= 610; كشاورزي، ايلي و عشيره‏اي و شهري عصر قاجار مطرح م= 610;‏گردد.

دž= 5; انتهاي اين فصل مفهوم ماهيت وابستگي توض= 10;ح داده مي‏شود = 608; به روشن كردن صورتبندي در حال تغيير قاجاريه مي‏پردازد عمده‏ترين مفاهيم و رخدادها در فصل 5 كتاب، اص&= #1604;احات، شورشها، كودتا و انقلاب است. ماجراي تنباكو، انقلاب مشرو= 91;يت و ساختار نيروهاي مؤث= 85; در اين 2 ماجرا به طور مفصل شرح داده مي‏شود به بيان جنگ جها= 606;ي اول و نقش ايران در اين جنگ مي‏پردازد و سرانجام هم ب= 575; قدرت رسيدن رضاخان خاتم= 07; مي‏يابد.

بž= 2;ش سوم و آخرين بخش كتاب سالهاي بين 1925( = 5;) تا 1991(م)را پوشش مي دهد و با نام ساختار و دگرگوني اجتماعي در ايران پهلوي = 608; بعد ،مشخص گرديده است.اين بخش با فصل 6 شروع شده و با فصل 9 خاتمه مي يابد.

&#= 1576;خش سوم طولاني تري= 06; بخش كتاب است و به سالهاي مهمي از تاري= 582; ايران مي پردازد.

&#= 1601;صل 6 بيشتر با محوريت رضا خان است.دولت ،اقتصاد و جامعه در دور= 607; ي رضا خان، استبداد نظامي ،تجدد = 608; غرب گرائي رض= 575; خاني و شيوه هاي توليدو محدوديت هاي توسعه از عمد= 607; ترين مسائل مطرح شده در اين فصل مي باشد.

&#= 1607;مچنين در انتهاي فص= 604; جنبشهاي اجتماعي ومداخلات خارجي در دور= 607; ي سلطنت رضا شاه مورد بررسي قرار ميگيرد.

&#= 1601;صل 7 ،فصل جدائي خواهي ،كودت= 75; و جنبشهاي اجتماعي است.در ابتدا به نقش ايران در جنگ جهاني دوم ميپردازد، روند شكل گير= 610; جنبشهاي اجتماعي آذربايجان و كردستان را توضيح ميدهد = 608; به تشريح ماه= 610;ت جمهوري هاي خود مختار ميپردازدو س= 85; انجام اين دو جنبش را بيان ميكند .در اين فصل جنبش ملي كردن صنعت نف= 578; به همت مصدق و كل جريانات م= 585;بوط به اين جنبش و كودتاي حاصل از آن به طور مفصل بيان ميشود.

&#= 1601;صل هشتم با عنوا= 606; موقعيت جديد وابستگي در ز= 605;ان محمد شاه قاجار هم مانند فصل ها= 610; قبلي به بخش هاي كشاورزي وشهري مي پردازد . ايران را از لحاظ وجه توليد مورد ب= 585;رسي قرار مي دهد ، به اقتصاد وساختار طبقاتي مي پردازد ودر آخر هم بيان ميكند كه موقعيت ايرا= 06; در نظام جهان= 610; به تدريج به نيمه حاشيه ا= 610; تبديل شده است.

&#= 1601;صل نهم جريان انقلاب ايرا= 06; را مورد مو شكافي قرار م= 610; دهد،گروهها¡= 0; درگير در قيا= 605; پانزده خردا= 83; را معرفي مي كند، سير رويدادها وحوادث مربو= 91; به انقلاب و تحليل نظري انقلاب ايرا= 06; و ائتلاف هاي مردمي را بيا= 606; مي كند. در پايان بعد از بررسي سالها= 10; پس از انقلاب به يك جمع بندي كلي ازساختار اج= 78;ماعي وتحولات اجتماعي در ايران ،نظري= 07; ها ،يافته ها وپالايش هاي كلي از اين مباحث را بيا= 606; مي كند.

تاثير روابط خارجي بر ساختار سياسي اقتصادي اير= 75;ن

ايران از نظر روابط اقتصادي ، سياسي، فرهنگي و ديپلماتيك ب= 75; غرب داراي تاريخي طولاني است. ا&#= 1605;ا در قرون تاري= 603; اروپا و اواي= 604; قرون وسطي كه ابتدا اسلام = 608; سپس امپراطوري عثماني در منطقه ظاهر ش= 583; روابط و تماس ايران با غرب قطع شد. در سده = 13 ميلادي رواب= 91; بازرگاني ميان ايران و دولت شهرهاي جنوا و ونيز در ايتاليا آغاز شد. از قرن 15 هم روابط تجاري ايران با بوريسا براي تجارت ا= 576;ريشم كه ايران توليد كننده عمده آن بود، آغاز شد.

ا = 5;ا تشكيل دولت شيعه مذهب صفوي در ايرا= 606; اين روند را بر هم زد زيرا موجب درگيري هايي با دولت عثماني گردي= 83; و موجب شد روابط تجاري با اين دولت شهرها به علت موانع گمركي [تعرفه هاي بالا] قطع شود. =

اž= 6; اواخر قرن 15 اي= ران وارد عرصه جديدي از روابط تجاري با غرب شد. كمپاني هند شرقي انگليس در سال 1615 (م) وارد مدار اقتصادي ايران شد بعد هم در قرن 17 هلند و بعد فرانسه به عنوان تاجر وارد ايران شدند. كمپاني هند شرقي انگليس موفق= 10;تي بسيار در تجارت با ايران داشت و موجب داد و ستد همه نوع محصول از نقر= 607; گرفته تا ادويه جات مي &#= 1588;د. با اين همه به علت عدم داشت= 606; پول نقد، پار= 670;ه هاي مرغوب و راههاي امن تجاري موقعيتش تضع= 10;ف شد اين در حالي بود كه رقيب جديد وارد عرصه مي &#= 1588;د. آن رقيب جديد كمپاني هند شرقي هلند بو= 583; كه به شيوه خوب سازماندهي شده بود. هلند&#= 1610;ها روابط نزديك= 10; با شاه عباس و تجار ارمني برقرار كردن= 83; كاري كه انگليسي ها ت= 575; به اين حد در آن موفق نبودند. تجار= 578; هلنديها با صفويه تا حدي تجارت 2 شريك برابر بود. زيرا تجارت ب= 575; ياران بر اسا= 587; قراردادهاي رسمي يا اجاز= 607; آزادانه به عنوان بازرگان در ايران صورت م= 610; گرفت نه تسخي= 585; سرزمين و قراردادهاي انحصاري.

گž= 4;شته از اين روابط تازه با اروپا، ايرا= 06; عصر صفويه با قدرتهاي بزر= 11; همسايه : هندوستان، ر= 08;سيه، عثماني نيز روابطي داشت. ايران ابريش= 05; خام، پارچه هاي نخي، قند= 548; سنگهاي قميتي، برنج= 48; مواد رنگي و فولاد وارد م= 610; كرد و در عوض فرآورده هاي كشاورزي چين= 10; و اسب صادر مي كرد تراز بازرگاني با هند كاملاً ب= 607; نفع ايران نبود.

ع= 9;ماني هم روابط تجاري با ايران داشت اما اين رواب= 591; تحت الشعاع دوره هاي جنگ و صلح بين 2 كشو= ر بود اما در كل حجم كالاهاي ايراني كه از طريق عثماني به اروپا صاد= 585; ميشد از حجم معاملات با امپراطوري ع= 79;ماني بيشتر بود.

ت = 5;اس مستقيم روسي= 07; با ايران هم از اواسط قرن 16= شروع شد. صادرات عمده روسها ب= 607; ايران پوست خ= 586; بود.

ص= 5;درات ايران به روسيه هم ابريشم خام، حرير، چرم و سنگهاي قيمت= 10; بود. در اين دوره يك رابط= 607; تجاري نه چندان منظم و نه چندان وسي= 593; از طريق مجار= 610; سلطنتي و خصوصي با روس= 610;ه برقرار شد.

دž= 5; ارزيابي الگوي كلي مناسبات ايران مي توا= 606; گفت كه : در حوالي سال 1630 (م) صورتبندي اجتماعي اير= 75;ن به عنوان يك امپراطوري جهاني در عرص= 607; جهاني نظام سرمايه داري در حال پيدايش، مطر= 81; بوده است. ايران هم مثل هر امپراطور= 10; جهاني غير اروپايي مي توانست اروپ= 75; را بخشي از عرصه خارجي خويش به حساب آورد. يعني هم اقتصاد ايرا= 06; و هم اقتصاد اروپا كه در اين زمان با هم روابط تجاري داشتن= 83; تقريباً خودبسنده و خودكفا بودن= 83; و هنگامي كه به كالاي طرف مقابل نياز داشتند در مقام يك قدرت برابر به تامين و تهيه آن اقدام مي كردند.

ر = 5;ز و كليد برتري تجاري هلنديها در قرن 17 با ايران در انحصارشا= 06; در واردات ادويه آسياي= 10; با ايران بود. <= o:p>

ه = 4;نديها در بندرعباس ادويه و پارچ= 607; هندي مي فروخ= 578;ند و ميزان محدودي ابريشم خريداري مي ك= 585;دند. خريد و فروشه= 575; در تراز بازرگاني به سود آنها بود و اين قضيه به تدريج موجب بحران مالي دولت صفويه شد.

ا = 5;ا به تدريج كه پاي هلنديها به جنگهاي اروپا كشيده شد ناوگان كشتيراني آنها از توان افتاد.

دž= 5; همان زمان كه شاهد زوال تجارت هلند د= 585; ايران بوديم انگليس به تدريج فاصله خود را با هلن&#= 1583; كم كرد. كمپاني هند شرقي انگليس بعد از مرگ شاه عباس تلا= 588; زيادي كرد تا احضار صادرا= 78; ابريشم را به دست آورد.

ا = 5;ا به دليل اينك= 607; قيمت ابريشم در اروپا كم شده بود اين تجارت براي آنها سودي به همراه نداشت.

دž= 5; سال 1659 صادرات كرك بز كرمان= 610; به انگلستان آغاز شد. اين صادرات سود زيادي به تاجران رسان= 83;. تقاضاي زياد كرك موجب افزايش بخش كرك بافي در كرمان شد در نتيجه از ميزان صادرا= 78; آن كاسته شد. در كل مي توان گفت كمپاني هند شرقي انگليس در قر= 606; 18 هلنديها را به هماوردجوئي فرا خواند ام= 575; كمپاني مزبو= 85; در ايران موفقيت چندا= 06;ي نداشت.

ر = 8;ابط سياسي و ديپلماتيك ايران در سده 17 با هندوستان جداي از اختلاف بر سر شهر قندهار دوستانه و عادي بود. تجارت با هنديها در خليج فارس از زمان بيرون رفتن پرتغاليها آغاز شد. عمده ترين كالاي هندي در ايرا= 606; پارچه بود.

ط = 8;ري كه مي گويند ي&#= 1603; سوم از كل پارچه توليد شده در هند به ايران صادر ميشد يا از طر&#= 1610;ق ايران به كشورهاي ديگ= 85; صادر مي شد. در مجموع ايران نياز چنداني به كالاهاي وارداتي ندا= 88;ت جزء در مورد فلفل و قند و شكر كه استفاده آنه= 75; هم توسط طبقا= 578; خاصي صورت مي گرفت. نتيجه اي كه مي توان گرفت آن است كه ايران در ق&#= 1585;ن 17 به صورت امپراطوري جهاني در عرص= 607; خارجي اقتصا= 83; جهاني باقي ماند . اقتصاد داخلي و ساختار اجتم= 75;عي از پويش قدرتمند خود برخوردار بو= 83;. به طور مسلم ايران در قرن 17 هيچ نوع وابستگي به غ= 585;ب نداشت. در قرن 17 دولتهاي عثماني و صفو= 610; قويتر از آن بودند كه هست= 607; مركزي اقتصا= 83; جهاني بتوان= 83; آنها را به صورت مستعمر= 07; دربياورد و با اين حال ضعيفتر از آن بودند كه در حاشيه هاي جديد در آسيا و آسياي جنوب غربي و آفريق= 575; با اروپا به رقابت برخيزند.

س = 2;وط دولت صفويه ر= 575; مي توان در پرتو گرايشهاي عم= 83;ه اقتصادي عمد= 07; و بلند مدت قرن 17 با اروپا و همسايگان بررسي كرد.

م= 6;ادلات انجام شده با كشورهاي غرب= 10; يا هندوستان موجب خروج پو= 604; نقد از كشور شد. به اين ترتيب پولي ك= 607; در موازنه مثبت تر از بازرگاني نصيب ايران م= 610; شد [از طريق صدور ابريشم] براي خريد اد= 608;يه، ترياك و پارچ= 607; هاي نخي به مشرق مي رفت. ع&= #1605;ده ترين مراكزي كه پول نقد ايران را جذب مي كردند هلن= 583; و هندوستان بودند.

تž= 0;ارت ابريشم از را= 607; خشكي و به صورت مداوم ايران را در معرض تورم عثماني قرار داد. اين تورم &= #1575;ز غرب به عثمان= 610; رسيده بود.

ن= 8;يجه اين تورم چيز= 610; جز كاهش ارزش پول ايران [تو&#= 1605;ان] نبود كه آن هم فشار زيادي ب= 607; اقشار كم درآمد جامعه وارد آورد عل= 610; الخصوص دهقانان.

ا = 5;ا سرانجام عام= 04; اصلي سقوط صفويه از جان= 576; ديگري پيدا شد. در پاييز و زمستان سال 1721( = 05;) محمود افغان حاكم قندهار حمله را آغاز كرد. ابتدا كرمان را محاصره كرد . بعد به يزد حمله كرد و سرانجام به اصفهان حمله كرد و به محاصره اصفهان پرداخت. درخواستهاي كمك شاه سلطا= 606; حسين هم نتيج= 607; نداد و سرانجام در آبان سال 1722 (م) شاه سلطان حسين از شهر خارج شد و به اردوي محمود افغان رفت و تاج خود را بر سر او گذاشت.

دž= 5; زمان حكومت افغانها اوضاع نابسامان بو= 83;. روسها و عثمانيها به ايران حمله كردند. روسها در تابستان 1722 ̵= 1; 130 مايل درطول درياي خزر پيشروي كردن= 83; كه به دليل شيوع بيماري واگيردار متوقف شدند.

دž= 5; سال 1724 روسيه و عثماني بر اساس قراردادي اي= 85;ان را بين خود تقسيم كردند = 608; تنها قسمتي ر= 575; براي تهماسب ميرزا گذاشتند. در سال 1725 با درگذشت پتر كبير روسيه انگيزه اصلي خود مبني بر دخالت در ايران را از دست داد و عثماني يكه ت= 575;ز ميدان شد. بعدها هم قراردادي بي= 06; اشرف افغان و عثماني امضا= 69; شد كه در آن حاكميت عثماني بر بخشهايي از ايران مورد قبول واقع گرديد و عثما= 606;يها هم اشرف را به عنوان شاه اي= 585;ان پذيرفتند.

ب = 7; دليل حمله افغانها و اشغال ايران = 608; اوضاع نابسا= 05;ان و وقوع جنگها= 610; داخلي و خارج= 610; تجارت ايران با اروپا در دهه 1720 (م) كاهش بسيار چشمگيري داش= 78;. كمپاني هاي هند شرقي زيانهاي زيادي را متح= 605;ل شدند. اموالشان مورد غارت قرار گرفت و حتي جانشان ر= 575; از دست دادند. در كل دوره اشغال ايران توسط افغانه= 75; را مي توان دوره وقفه كامل فعاليتهاي بازرگاني خارجي دانست.

<= /o:p>

س¡= 0;است خارجي در زما= 606; نادر [1729 م – 1747 م]=

بž= 2;ش عمده روابط خارجه در اين دوره اساساً در كشمكش با همسايگان خلاصه مي شد. اما نتيجه اي داد كه باز پس گيري سرزمين= 07;ا از روسيه البته از طري= 602; روابط ديپلم= 75;تيك بود. جنگهاي تجاوزكاران = 7; نادر با ازبكها و امپراطوري مغولي هندوستان هم در همين دوره &#= 1576;ود. اين اقدامات براي ايران تبعات بسيار سنگيني داشت.

<= /o:p>

ا¡= 0;ران در زمان كريم خان زند 1750 – 1779 م

كž= 5;يم خان تنها در 1775 = 05; با عثماني تماس گرفت. تماسي كه با پيشنهاد عثماني آغاز شد اما تا زماني كه كري= 605; خان زنده بود توافقي صورت نگرفت. در واقع در آن زمان بر سر بند عراقي بصره بين 2 كشور خصومت وجود داشت. اما با اين وج&#= 1608;د امكان تجارت بين 2 كشور وجود داشت به طوري كه حجم مبادلات ايران و عثماني به 21 تا= 35 درصد كل حجم تجارت ايران مي رسيد.

ا = 5;ا در مقايسه با دوران صفويه اين ميزان، ميزان ناچيز= 10; است.

حŸ= 0;ور هندوستان در ايران كه در سده 18 (م) به پايين ترين ح= 583; خود رسيده بو= 583; به تدريج افزايش يافت = 608; در 1801 (م) توانست 20 تا 30 درصد تجارت خارجي ايران را به خ&#= 1608;د اختصاص دهد. تراز اين بازرگاني عمدتاً به سو= 583; هند بود. بنا به گزارشي در دهه1780 (م) 80% واردات ايرا= 06; با پول نقد خريداري مي ش= 583; چونكه هند خريدار ابريشم ايرا= 06; نبود.

س¡= 0;است كريم خان در تجارت به گون= 607; اي بود كه مان&#= 1593; از خروج پول از ايران مي شد. انگليسها از اين سياست كريم خان ناراحت بودن= 83; چون اينگونه بر واردات ايران از بريتانيا محدوديت اعمال مي شد. حاصل اين امر تيرگي روابط دو كشور بود .

<= /o:p>

ق= 5;جاريه 1800 تا 1914 (م)

[شاه مالك الرقاب كشور خويش است و به همين منوال ه= 605; مي خواهد مستقل باشد. ايران با 2 قدرت بزرگ رو= 587;يه و حكومت انگلستان در هند كم و بيش تماس مستقيم دارد. اولي بيش از دومي در ايران قدر= 578; نظامي دارد. اما در عوض پول دومي به مراتب بيشتر از اولي است به همين سبب اين دو قدرت مي توانند به زيان يا سود ايران عمل كن= 606;د. شاه كه قبل از هر چيز خواها= 606; دور كردن شر ا&#= 1586; ايران است مايل است. رابطه دوستانه خوب= 10; به دور از هر جنگ و جدال با هر 2 قدرت داشته باشد. اما اگر متوج= 607; شود كه يكي از آن 2 قدرت او را تهديد مي كند به ديگري روي مي آورد تا براي حفظ خوي= 588; بر اريكه قدرت. حمايت او را جويا شود . شاه مايل به چنين كاري نيست اما به ناچار پايش ب= 607; بدان كشيده م= 610; شود وگرنه دوستي او با هر دو قدرت به &= #1610;ك اندازه است. آنچه بيش از هر چيز مورد توجه اوست استقلال خوي= 88; و حفظ مناسبا= 578; دوستانه با قدرتهاي خارجي است] جا&#= 1606; فوران-مقاوم= 78; شكننده-صفحه169-= به نقل از حسين خان اجودان باشي – ديپلمات ايراني زمان محمد شاه قاجار

<= /o:p>

ر = 8;ابط اقتصادي و سياست خارجه دوره قاجاري= 07; قبل از جنگ جهاني اول

ج = 6;گهاي ناپلئوني در قرن 19 باعث توجه كشورها= 10; اروپايي علي الخصوص فرانسه وانگليس به ايران شد. روسيه در اين مدت چند بار به ايران تجاوز كرد و ايران نيز متقابلاً از انگليس درخواست كمك = 603;رد اما نتيجه اي حاصل نشد.

مž= 7;اله پيشروي روسي= 07; در ايران برا= 610; انگلستان خط= 85;ي جدي به حساب مي آمد. بر همين اساس انگليس تصمي= 05; گرفت از ايرا= 606; به عنوان كشوري حايل استفاده كند = 608; مانع از پيشروي روسي= 07; به سمت هندوستان گردد و از همين جاامسئ= 04;ه شرق يا بازي بزرگ به وجود آمد.

دž= 5; اين ميان هم انگليس با استفاده از تهديد نظامي مانع از پيشروي ايرا= 06; به سمت افغانستان ش= 83;. زيرا افغانستان ب= 07; عنوان دولت حايل بين روس= 610;ه و هندوستان بود. انگلستا= 606; با استفاده ا= 586; قدرت نظامي د= 585; رسيدن به هدفهاي ديپلماتيك و استراتژيكي خويش در نيمه قرن 19 موفقيت تجاري خود در ايران را هم تثبيت كرد. حجم مبادلات تجاري انگلي= 87; و ايران در اين دوره به نفع انگليس رشد فزاينده اي در برداشت. <= o:p>

دž= 5; دوره پنجاه ساله مابين 1863 (= 05;) تا 1914 (م) امتيازهايي در مورد بهره برداري يا احضار مواد خام و توسعه زيربنايي از طرف دولت ايران به اتب= 575;ع بريتانيا و روس داده شد. در سال 1872 (م) بود كه شاه ايران در اقدامي عجيب امتياز احداث راه آه= 606;، خطهاي تلگراف، كشتيراني در رودخانه ها، بهره برداري از معادن و جنگلهاي دولتي، كاره= 75;ي زهكشي و آبياري را به مدت 70 سال به يكي از اتباع بريتانيا به نام بارون جو= 604;يوس دورويتر واگذار كرد.

ا = 4;بته اين امتياز ب= 575; مخالفتهاي زيادي رو برو &#= 1588;د و شاه ناچار شد تا آن را لغو كند. رويتر نيز در ازاي غرامت ناشي از لغو امتياز، امتياز تاسي= 87; بانك رويتر و نيز امتياز تاسيس يك شرك= 578; معدني را از شاه گرفت. امتياز تنباكو و نفت از ديگر امتي= 575;زاتي بود كه در دوران ناصرالدين شاه به انگلي= 587; داده شد كه آنها نيز لغو گرديد.

ر = 8;سيه نيز بين سالهاي 1801 (م) و 1828 (م) در طي 2 جنگ ب= 75; ايران بخش وسيعي از قلمرو ايران را تصرف كرد.

ر = 8;سيه بعد از سال 1850 (م) بر تفوق سياس= 610; و تجاري خود در ايران افزود. در باز&#= 1575;ر ايران براي كار و اقلام محصولات روسيه تقاضا ايجاد شد و ايران به بازار مصرف كالاهاي روس= 10;ه تبديل شد. روسيه هم از ف&#= 1588;ار نظامي كاست و به رخنه اقتصادي متوسل شد. روسها هم به دنبال امتيازاتي بودند. مهمترين امتيازاتي ك= 07; روسها گرفتن= 83; امتياز شيلا= 78; درياي خزر، جاده سازي، احداث خطهاي تلگراف، راه آهن و ايجاد ب&#= 1575;نك بود. بانك استقراضي يك= 10; از نهادهاي كليدي و عامل نفوذ روسيه د= 585; ايران بود كه در سال 1801 ايجاž= 3; گرديد و وامهاي سنگيني به دولت قاجار داد. نقطه عطف صعود روسيه و دستيابي به تفوق در ايرا= 606; دهه هاي 1880 (م) و 1890 (م) بود. به طوري كه روسيه در اين دوران از نظر حجم معام= 604;ات تجاري با انگليس براب= 85;ي مي كرد.

ر = 8;سيه در اين دوران 56 درصد واردات = 608; 72 درصد صادرات ايران را در اختيار داشت.

م¡= 0; توان گفت در آستانه جنگ جهاني اول ايران تا حد چشمگيري در مدار اقتصاد روسيه قرار داشت و بخشي از اقتصاد آن كشور محسوب م= 610; شد.

ي = 3;ي ديگر از نهادهاي كليدي و عامل نفوذ و سلطه روسيه بر ايران ارتش قاجار بود كه قابل اعتماد= 78;رين واحد آن در دهه 1890 (م) فوج قزاق تربيت شده روسها بود.

ر = 8;سيه در دهه 1890 (م) تلاش كرد به شيوه مسالمت آميز در جريا= 606; رقابتي تدريجي با انگليس كنتر= 04; تمامي ايران را به دست گيرد.

م = 8;ازنه موجود قدرت روسيه و انگليس در مورد [ايران، افغانستان و تبت] در قرارداد اوت 1907 (م) به دقت اين امر را نشان مي دهد. روسيه و انگليس در ا&#= 1610;ن قرارداد قسمتهايي از ايران را جدا كرده و تحت سيطره خود در مي آورند.

ر = 8;سيه ثروتمندتري = 6; و پرجمعيت ترين ايالته= 75;ي ايران را علاوه بر پايتخت را در اختيار مي گي= 585;د در حالي كه سهم انگليس د= 585; جنوب كشور كاملاً محدو= 83; بود.

ب= 5; اين تقسيم مسالمت آميز منافع در ايران‏‏‎‏، بازي بزرگ در ايران به پايان رسيد . 2 قدرت بزرگ اخ= 578;لافها را كنار گذاش= 578;ند تا بتوانند د= 585; برابر قدرت بزرگتري «آلمان» از خود واكنش نشان دهند.

ع = 4;اوه بر روسيه و انگليس ايرا= 06; با آلمان و فرانسه و عثماني هم روابط اقتصادي داش= 78;. آلمان به تاسيس كارخانه در ايران اقدام كرد. فرانسه از نفوذ فرهنگي بالايي در ايران برخوردار بو= 83;.

دž= 5; اين دوره اگرچه اين ميزان صادرا= 78; و واردات از دوره هاي قبل بسيار چشمگيرتر بو= 83; و در رابطه با اقتصاد داخل= 10; ايران افزاي= 88; چشمگيري داش= 78;. اما در مقايس= 607; با افزايش 50 برابر ساير كشورهاي ضعي= 01; منطقه در طي همين دوره، افزايش ايرا= 06; چندان زياد نيست.

تž= 5;كيب اقلام داد و ستد ايران ني= 586; در اين دوره تغيير بارزي پيدا كرد و اين كشور در اوايل قرن 20 به الگوي استعمار كلاسيك نزدي= 03; شد. صادرات عمده ايران ر= 575; مواد خام به خود اختصاص م= 610; داد. در سال 1857 (م) = 27 درصد صادرات ايران را پارچه هاي دستبافت تشكيل مي داد اما اين رقم در اوايل قرن 20 به 1 درصد رسيد.=

و= 5;ردات ايران را هم غالباً پارچ= 07; هاي ماشيني د= 585; انواع و اقسا= 605; آن در دهه 1850 (م) 63 درصد كل واردات و 50 سال بعد 30 تا 40 درصد واردات را تشكيل مي داد. <= o:p>

ج = 5;ع بندي كلي ما از اين مطالب= 548; افزايش كنتر= 04; خارجي بر ايران و ازدياد قدرت خارجيان در برابر ايران است. در چهارچوب نظريه نظام جهاني ايران از عرصه خارج= 610; موقعيتي كه د= 585; قرنهاي 16 و 17 و 18 ي= عني از ديدگاه ايرانيان كشور در اوج قدرت صفويه بخشي از هسته غير اروپايي جهان به شمار مي رفت در طول قرن 19 به حاشيه نظام سرمايه داري جهاني كشانده شد.

ر = 2;ابت روسيه و انگليس در اي= 585;ان باعث شد كه ايران به صور= 578; نوع خاصي از حاشيه تبديل شود.

دž= 5; اين دوره [دهه 1= 990 م] مدتي از تجهيز ماشين= 10; كارخانه در ايران مي گذش= 578; موفق ترين كارخانه، كارخانه هاي خارجي بودند . بزرگترين شركتهاي صنعتي در ايران شركت نفت انگليس و ايران با 7 تا 8 هزار كارگر و شيلات درياي خزر متعلق به روسها با 3 تا 4 هزار كارگر بودند.

دž= 5; كل در قسمت صنعت خارجيا= 06; بر صنعت ايرا= 606; تسلط كامل داشته اند.

<= /o:p>

ت = 4;اشهاي اصلاح گرانه : 1= 800 (م) تا 1880 (م) <= /span>

نž= 2;ستين موردي كه نيا= 586; به اصلاحات ر= 575; به صورت آشكا= 585; نشان داد، تهديد نظامي روسيه در سال= 607;اي 1805 (م)- 1828 (م) بود. به اعتقاد كارشناسان عباس ميرزا تنها كسي بود كه مي توانست ايران را نجا= 578; دهد. اما عباس ميرزا هم قبل از اينكه به پادشاهي برس= 83; درگذشت و كارهايش نيم= 07; تمام ماند. وزيرش اميرك= 76;ير هم راهي از پيش نبرد چون بعد از مدت كو&#= 1578;اهي كه صدر اعظم بود كشته شد. با مرگ عباس ميرازا مسير مبارزه ايرا= 06; عليه وابستگ= 10; بسته شد.

<= /o:p>

دž= 2;الت و سياست بيگانگان [روسه ، انگليس] در ان&#= 1602;لاب مشروطه<= /span>

ا = 8;لين زمان دخالت انگليس در رو= 586; حوادث انقلا= 76; مشروطيت را م= 610; توان اجازه تحصن گرانت داف كاردار سفارت انگلي= 87; در تهران به جماعتي از با= 586;رگانان، صنعتگران روحانيان و طلبه ها در باغ و حيات سفارت انگلي= 87; دانست كه جما= 593;تي نزديك به 14 هزار نفر در آ&#= 1606; تحصن كردند.

ر = 8;ز 23 ژوئن 1908 مجلس به توپ بسته شد به فرمان افسران روسي. اما مدافعان مجلس دستور نداشتند به ا= 601;سران روسي شليك كنند زيرا بي= 605; آن مي رفت كه ر&= #1608;سيه با اين دستاويز به مداخله همه جانبه در اير= 575;ن بپردازد.

بŸ= 3;د از به توپ بسته شدن مجل= 587; سرهنگ لياخو= 01; روسي فرماند= 07; قواي قزاق، فرماندار نظامي تهران = 588;د.

دž= 5; فوريه 1909 تبريز به دست نيروهاي محم= 83; عليشاه محاص= 85;ه شد. عده اي از مردم شهر از گ&#= 1585;سنگي مردند. انگلستان مو= 75;فقت كرد قواي روسيه محاصر= 07; شهر را بشكند. سرانجام نيروهاي روسيه به بهانه حمايت از اتباع روس و ساير خارجيان وار= 83; تبريز شد و محاصره را شكست .

دž= 5; اوايل سال 1911 ايران با ورو= 583; كارشناسان اقتصادي آمريكا به رياست مورگا= 06; شوستر موافق= 78; كرد.

ش = 8;ستر از همان ابتد= 575; در برابر روسيه و بريتانيا موضع قاطع و مستقلي ايجا= 83; كرد. روسيه با اقدامات شوستر به دخالت بر خاست. از جمله اين اقدام شوستر كه برا= 610; وصول مالياتها پل= 10;س مستقل خزانه داري به فرماندهي انگليسي ها ت= 588;كيل شود.

ت = 4;اش شوستر در وصو= 604; ماليات از بزرگان و شاهزادگان دشمناني برا= 10; او در ميان دولتمردان ا= 86; جمله سپهسالار و علاء الدوله پديد آورد.

د = 8;لت روسيه طي اولتيماتوم¡= 0; به دولت ايرا= 606; خواستار اخراج مورگا= 06; شوستر شد و البته از دول= 578; ايران تضمين خواست كه از اين به بعد بدون موافقت قبلي روسيه و انگليس اقدا= 05; به استخدام نيروي خارجي نكند. ابتدا در برابر تقاضاي روسي= 07; مقاومتي صور= 78; گرفت. اما بعد از مدتي روسي= 607; خواسته هاي خود را تعديل كرد. روز 22 دسامبر كابينه به درخواستهاي = 85;وسيه تن در داد.

مž= 0;لس منحل گرديد و شوستر از ايران اخراج شد.

<= /o:p>

ج = 5;ع بندي كلي از دخالت و سياس= 578; روسيه و انگليس در انقلاب مشروطه <= /span>

ا = 6;گلستان در روند انقلاب مشروطه نقش تابع داشت. در بهترين حالت حمايتش ابها= 05; انگيز و در بد&#= 1578;رين حالت خصمانه بود.

م= 9;بت ترين اقدام روسيه هم در روند مشروطه تسهيل اعتصا= 76; عمومي در 1906 (م) بود كه به صدور فرمان م= 588;روطيت منجر شد.

م = 6;افع مادي انگليس بر اثر قرارداد 1907 (م) تضمين شده بود. انگليس با امضاي اين قراردادبا روسيه تقريباً به خواسته هاي خود در ايران رسيد و همچني= 606; مهر پايان بر حمايت جدي خو= 583; از انقلاب مشروطيت زد و مخالفت با نقشه هاي ضد مشروطه خواه= 10; روسيه را كنا= 585; زد.

ر = 8;سيه در تمام دورا= 606; انقلاب مشروطه به مخالفت علني با آن پرداخت. روسيه از اقدامات محم= 83; عليشاه [كه همه ضد مشروطيت بود] حمايت كامل م= 610; كرد. محمدعلي شاه به نوعي عروسك روسيه = 608; آلت دست قواي روس [اشغالگران آذربايجان] بود.

<= /o:p>

ج = 6;گ جهاني اول و تاثير روابط خارجه در ايران <= /span>

ا¡= 0;ران در جنگ جهاني اول اعلام بيطرفي كرد ا= 605;ا اين بي طرفي صحنه درگيري اي قواي روسيه، انگل= 10;س و عثماني شد. اين جنگ تاثي= 585; مستقيمي بر ا= 602;تصاد ايران داشت. ارتشهاي درگير محصولات كشا= 08;رزي، دامي و حتي خود دامها را به نفع خويش م&#= 1589;ادره مي كردند. روستاها از سكنه خالي شد. توسعه صنعتي به وقفه افتاد. واردا= 578; بر صادرات پيشي گرفت.

دž= 5; سال 1915 (م) روسيه و انگليس بار ديگر مواضع قدرت خويش در ايران را تصديق كردند. روسيه و انگل= 610;س پيمان سري را امضاء كردند كه به انگليس اجازه مي داد كنترل منطقه بي طرف [ميدانهاي نفتي] را به اختيار بگير= 83; و روسيه هم در منطقه نفوذ خ= 608;د [شمال ايران] از آزادي عمل بيشتري برخوردار باشد و بعد از جنگ كنترل استامبول و تنگه هاي بسف= 585; و داردانل را در اختيار خو= 583; بگيرد.

<= /o:p>

رŸ= 0;اخان و سياست خارج= 607;

سž= 5;انجام رضا خان به ياري انگليس به قدرت رسيد. رضاخان قبل ا= 586; به قدرت رسيد= 606; به كمك روسيه و انگليس شورشها را سركوب كرد.

دž= 5; سال 1924 كه رضاخ= 5;ن شيخ خزعل را مغلوب كرد براي هميشه مناطق نفت خي= 586; كشور در قلمر= 608; ملي ايران ادغام شد.

ا = 6;گليسي ها رضاخان را مرد قدرتمند= 10; مي ديدند كه مي توانست نف= 578; آنها را حفظ كند و جلوي تهديد روسيه را بگيرد.

ر = 8;سيه نيز در اين مدت دچار تحولاتي در خود شده بود. تحولاتي كه براي آنها مشكلاتي را د= 585; برداشت.

آ = 6;ها نيز ترجيح دادند از دول= 578; رضاخان حماي= 78; كنند زيرا كه معتقد بودند دولت رضاخان مي تواند در برابر نفوذ غرب بايستد.

ا¡= 0;الات متحده هم از روي كار آمدن رضاخان خشنو= 83; بود زيرا به اعتقاد آمريكا رضاخان تنها فردي بود كه مي توانست نظ= 605; را برقرار سازد و قدرت و عظمت آمريكا را بشناسد.

<= /o:p>

ساخ= 78;ارودگرگوني اجتماعي در ايران پهلوي وبعد

ا¡= 0;ن كتاب در توضي= 581; توسعه ايران در دوره رضا شاه از الگوي= 610; باعنوان «توسعه وابسته» استفاده مي ك= 606;د و براي درك عوامل دست اندركار نظا= 05; جهاني روابط ايران را با ساير كشورها خاصه غرب برر= 587;ي مي كند.

<= /o:p>

ا¡= 0;ران در نظام جهان= 610; دهه 1930/1310

رŸ= 0;ا شاه و دولت او تلاشهاي زيادي انجام دادند تا استقلال كشو= 85; را در نظام جهاني دهه 1930 تامين كنند. نظام كاپيتولاسي = 8;ن در 1928 به طور يك جانبه از طرف ايران لغو شد. در همين راست= 575; يك سري ديگر از حقوق خارجيان در ايران ملغي شد. از آن جمله : حق تملك زمين= 548; راه اندازي مدرسه، زناش= 08;يي با ايرانيان= 48; تصدي نظامها= 10; دولتي و حتي مسافرت آزادانه از آنها سلب شد.

دž= 5; عوض در قواني= 606; جديد ايران بعد از لغو كاپيتولاسي = 8;ن به خارجيان تامين داده م= 610; شد در ايران فعاليت كنند = 608; حتي تا 1936 نرخهاي تعرف= 07; اي نيز برايش= 575;ن تضمين شده بود.

د = 8;لت كنترل بازرگاني خارجي را در دست گرفت كه ب&#= 1582;شي از آن را مستقيم ادار= 07; كرد و براي بقيه نيز وضع مقررات كرد و نيز شبكه گمركي و خطوط تلگرافي را ا= 586; متصديان خارجي گرفت.

دž= 5; اين زمان چون رضا شاه اقدا= 605; به راه انداز= 610; راه آهن سراسري كرده بود، تصميم ب= 607; گرفتن وام از خارج و جذب سرمايه گذار= 10; خارجي نمود ك= 607; البته به سبب اقداماتي كه كرده بود موف= 602; نشد و اكثر من&#= 1575;بع را از داخل تامين كرد. اما به هر حال بدهيهاي خارجي افزاي= 88; يافت. رضا شاه به خارجيان ظنين بود و از نفوذشان مي ترسيد و به همين خاطر براي ايجاد روابط حسنه و فعال با آنها اقدامي نكرد.

ب= 5;زرگاني خارجي به دو حوزه عمليات انگلستان در ميدانهاي نفتي جنوب و ديگري شيلات شوروي در درياي خزر محدود مي شد.

رŸ= 0;ا شاه به دولت بريتانيا به چشم دوست و متحد احتمال= 10; در برابر تهديد از ناحيه شمال م= 610; نگريست و بريتانيا ني= 86; پذيرفت كه رضاشاه فرمانرواي مقتدرتري باشد. چون هم براي حفظ ثبا= 578; در ايران و هم ايستادگي در برابر جبهه مخالفان داخ= 04;ي و گسترش نفوذ شوروي به چنا= 606; فرمانروايي نياز داشت.

ر = 8;ابط اقتصادي بارزترين جنبه نفوذ بريتانيا در ايران بود . در دهه 1920 بزرگترين شريك تجاري ا= 610;ران بود و 67 % واردا= 8; ايران را تامين ميكرد . اين درصد به تدريج و با نفوذ بيشتر آلمان و شورو= 610; كاهش يافت به طوري كه در اواخر دهه 1930 ب= 5; 17% بعد از آلمان و شوروي در رده سوم شركا= 610; خارجي ايران قرار گرفت.

ا = 5;ا صرف در دست داشتن اميتا= 86; نامه دادرسي كه انگليس را از سود ارزشمندتري = 6; منبع ايران بهره مند مي ساخت و شركت نفت انگليس – ايران را بزرگترين كارفرماي كشور ميكرد براي سلطه بر= 610;تانيا بر ايران كاف= 610; بود.

رŸ= 0;ا شاه بعد از اينكه فهميد سهم ايران از منابع نفتي بسيار ناچيز است اقدام به لغو يكجانبه = 602;رارداد نمود. در 1933 بريتانيا به جامعه ملل شك= 575;يت برد و ايران قرارداد جديدي نوشت ك= 607; سهم ايران از 16 درصد سود خال= 589; به يك دلار در هر تن رسيد و مدت آن 28 سال تمديد شد.

ر= 5;بطه اقتصادي ايران و شورو= 610; در مجموع نابرابر باق= 10; ماند و نيازه= 575; و مقتضيات اقتصادي شور= 08;ي تعيين كننده آهنگ تجارت و سرمايه گذار= 10; در ايران بود. <= o:p>

آ = 4;مان عمده ترين كشوري بود كه به دنبال كاسته شدن از فشارهاي شوروي و بريتانيا بر ايران توانس= 78; از موقعيت با سود خود بهره برداري كند. رضا شاه نيز خاصه روشنفكران، كارمندان و افسران ارتش با انگيزه احساسات ضد روسي و ضد انگليسي با آلمان ها همدلي نشان م= 610; دادند. اين مناسبات در روابط اقتصادي بازتاب مي يافت.

ب= 5; شتاب گيري روند صنعتي شدن آلمان در دهه 1930 تقاض براي غذا و مواد خام افزايش يافت = 608; در همان حال صنعتي شدن ايران واردا= 78; ماشين و قطعا= 578; يدكي را ضرور= 610; مي ساخت.

دž= 5; قراردادي در 1939 مقرر شده بود ايران پنبه، پشم، گندم، برنج، جو و ساير فرآورد= 07; هاي كشاورزي در حجم زياد به آلمان صاد= 585; كند.

شž= 5;كتهاي آلماني علاو= 07; بر داد و ستد در صنايع ايران نيز فعال بودند و &#= 1583;ر احداث راه آه= 606; و ساير طرحها= 610; بزرگ صنعتي ا= 586; جمله ذوب آهن مشاركت داشتند.

دž= 5; مقايسه با آلمان، شورو= 10; و بريتانيا د= 585; روابط خارجي آمريكا قدرت= 10; دور دست بود. در دهه 1930 آمري = 3;ا چهارمين شري= 03; تجاري ايران بود. ولي 8-7 % واردات و 13-12 درصد صادرات ايران را به خود اختصاص م= 610; داد كه رقم قابل توجهي نبود اما شرو= 593; و ادامه جنگ جهاني دوم آمريكا نيز حضور سلطه گرانه خود را در ايران مستحكم تر كرد.

دž= 5; دهه 1930 و جو سياسي آن زما= 606; ايران تماس ب= 575; يك قدرت آسيايي يعني ژاپن را ايجا= 576; ميكرد. ژاپن از ايران پنب= 607; مي خريد و ايران چيزهايي به ژاپن صادر مي كرد. اما چون ژاپن از ايرا= 606; بسيار دور بو= 583; و خود نيز تمايلي به ابقاي نقش فع= 575;ل در ايران نداشت نقش آنچناني در ايران ايفا ن= 603;رد.

ا¡= 0;ران به رغم اعلام آشكار سياست رضا شاه در مو&#= 1585;د ناسيوناليس = 5;، خودكفايي و د= 608;لت قوي، وابسته باقي ماند و اين امر عمدتاً به دليل سه مكانيسم مرتبط با هم بود : كنترل بريتانيا بر نفت ايران، بازرگاني نابرابر با ش= 608;روي و آلمان و نوسان تجارت به خاطر عرضه حاشيه اي موا= 583; خام. =

دž= 5; جنگ جهاني دو= 605; ايران اعلام = 576;ي طرفي کرد اما با توجه به وابستگي اير= 75;ن به داد و ستد با آلمان رضا شاه نتوانست = 576;ه تصميم انگلي= 87; مبني بر جلوگ= 610;ري از رابطه بازرگاني با آلمان عمل کند. در دوره 1940-1941 ايران توانس= 78; به واسطه قرارداد آلماني شورو= 10; از طريق شورو= 610; با آلمان به داد و ستد بپردازد اما در 1941 آلمان نا«= 1;هان به شوروي حمل= 607; کرد. ايران بار ديگر بي طرفي خود را اعلام کرد ام= 575; اين بي طرفي چندان واقعي نبود چون در ا&#= 1610;ران همدلي گسترد= 07; اي با آلمان ها وجود داشت و از پيروزي آلمان احساس رضايت قلبي م= 610; شد چون رضا شاه احساس مي کرد علاوه بر آنکه تهديد شوروي بر طرف شده شايد فرص= 578;ي پيش آيد تا اي&#= 1585;ان مناطقي از کشور را که شوروي تصرف کرده بود را بازپس گيرد.

ش = 8;روي و بريتانيا متحداً از اي= 585;ان مي خواستند ت= 575; چند صد آلمان= 610; شاغل در ايرا= 606; را اخراج کند ولي ايران با اعلام نياز ب= 607; متخصصين آلماني فقط قول داد که مراقب آنها باشد. از طرفي چون شوروي و انگليس مي خو= 575;ستند از منافع خود در خوزستان و باکو محافظت = 705;نند و نيز خط امن تدارکاتي و ارتباطي اير= 75;ن را در دست داشته باشند= 48; برنامه تهاج= 05; به ايران را تهيه کردند.

م= 8;فقين در 25اوت 1941 به اي&#= 1585;ان حمله کردند. ارتش مقاومت چنداني از خو= 583; بروز نداد و به سرعت شکست خورد. رضا شاه &= #1576;راي نشان دادن خش= 605; خود اعلام کر= 583; که نمي خواهد سفارتخانه ه= 75;ي کشورهاي محو= 85; را در تهران تعطيل کند و ن&#= 1610;ز ماموريتهاي ما در پايتخت= 607;اي کشور محور ادامه خواهد داشت.

ا¡= 0;ن اقدامات سبب شد متفقين تص= 605;يم به برکناري رضا شاه از سلطنت بگيرن= 83;. با تهديد ارت= 588; سرخ به اشغال تهران رضا شا= 607; بهتر ديد به نفع پسرش استعفاء دهد. در روزهاي 16 و 17 سپتامبر مراسم انتقا= 04; قدرت انجام و در 17 سپتامبر ن= يروهاي روسي و انگلي= 587;ي وارد تهران و رضا شاه عازم تبعيدگاهش ش= 83;.

دž= 5; اين گير و دار آمريکا نيز وارد ايران شد. در 1942 سي هزا= 585; سرباز آمريک= 75;يي جهت نظارت بر جريان حمل و نقل مهمات وارد ايران شدند. در 1944 به درخواست احم= 83; قوام دو هيئت نظامي و اقتصادي برا= 10; سر و سامان دادن به ارتش و ماليه ايرا= 606; وارد تهران شدند. تجارت آمريکا با اي= 585;ان نيز به 17 درصد صادرات و 20% واردات بالغ گرديد.

نž= 6;ديکي ايران به آمر= 610;کا براي شوروي و بريتانيا در مراحل نهايي جنگ مشکلاتي = 662;يش آورد و ميان سه قدرت براي تفوق طلبي در ايران رقابت= 10; پديد آمد که ابتدا با ظرافت همراه بود و بعداً حالت خصمانه تري ب= 607; خود گرفت.

ر = 8;يارويي سه قدرت روز به روز حادتر مي شد اما با ا&= #1610;ن حال آمريکا و انگليس به تعهد خود مبن= 610; بر خروج از اي&#= 1585;ان عمل کردند ول= 610; شوروي نيروه= 75; را در شمال باقي گذاشت ا= 610;ن اقدام با توج= 607; به جنبشها نخستين آزمو= 06; هاي ظرفيت جنبشهاي جدي= 83; اجتماعي جدي= 83; در جو در حال تغيير داخلي = 608; خارجي ايران بعد از رضا شاه بود.

جنبشه= 575;ي اجتماعي آذربايجان و كردستان

دž= 5; 12 دسامبر 1945 مجلس ايالتي منتخ= 76; مردم آذرباي= 80;ان به رهبري جعف= 585; پسته وري حکومت دموکراتيکي آذربايجان ر= 75; در تبريز و در 22 ژانويه 1946 قاضي محمد جمهوري دموکراتيک کردستان را د= 585; مهاباد اعلا= 05; کرد.

دž= 5; فوريه 1946 احمد قوام علي رغم ميل شاه به نخست وزيري ر= 587;يد و به شوروي رفته و با آنها مذاکرا= 78;ي را انجام داد اما قواي شوروي به جاي عمل به توافق مبني بر ترک خاک ايران در ماه مارس به داخل آذرباي= 80;ان پيشروي کردن= 83; و موجب ايجاد &#= 1610;ک بحران بين المللي شدند. دولت آمريکا شديدا به اين اقدام شوروي اعتراض کرد و ايران رسماً به سازمان مل= 604; شکايت برد.

دž= 5; اوايل ماه آو= 585;يل قوام ضمن مذاکره با شوروي ها آنه= 575; را به تخليه ا&#= 1610;ران وادار کرد. در مقابل قول ام= 578;ياز نفت شمال و پس گرفتن شکايت= 88; از سازمان مل= 604; را به شوروي داد.

<= /o:p>

ج = 6;بش ملي کردن نفت

د¡= 0;دگاه کتاب در مورد اين جنبش اين است که يک جنبش انقلاب= 10; درصد بود اير= 575;ن را از مدار وابستگي به قدرتهاي خار= 80;ي به خصوص بريت= 575;نيا برهاند و در داخل اصلاحا= 78; پردامنه اي انجا م و سلطنت مشروط= 07; ايران را بر مدار دموکرا= 87;ي واقعي قرار دهد.

اž= 6; 1949 به بعد موضوŸ= 3; نفت با آهنگي فزاينده در س= 610;است ملي ايران مطرح بود. در اجراي قرارداد نفت نسبت به ايرا= 606; قطعاً اجحاف روا مي شد چون حق امتياز مبلغ ثابتي بود اما قيمت= 607;ا و سود شرکت روز به روز افزايش مي يا= 601;ت. وقتي ايران خواهان تجدي= 83; نظر در ميزان حق اميتاز شد= 548; شرکت نفت فقط با يک قراردا= 583; الحاقي که حق امتياز ايرا= 06; را از 4 شيلينگ به 6 شيلينگ افزايش مي دا= 583; موافقت کرد. مصدق که در اي&#= 1606; زمان به هشت نماينده ديگ= 85; در مجلس که اك&#= 1579;ر اعضاي آن را محافظه کارا= 06; تشکيل مي دادند جبهه ا= 610; قوي در مقابل شرکت ايجاد کرد و با کش دادن بحث مجل= 587; حول اين موضو= 593; مانع به تصوي= 576; رسيدن آن شد.

دž= 5; تظاهرات عظي= 05; توده اي که ژانويه 1951 از س = 8;ي جبهه ملي به رهبري مصدق و مساجد برپا ش= 583; مردم از دولت مي خواستند صنعت نفت را ملي کند. در اي&= #1606; اثنا رزم آرا نخست وزير وق= 578; ترور شد و روز بعد در هشتم مارس کميسيو= 06; نفت مجلس پيش= 606;هاد ملي کردن نفت را به مجلس داد. مجلس شوراي ملي در 15 مارس و مجلس سنا در 7 مارس پ= يشنهاد کميسيون را ب= 607; تصويب رساند. روز 28 آوريل مصدق از مجلس راي اعتماد گرفت و نخست وزير شد. روز 30 آوريل هر دو مجلس قانون م= 604;ي شدن نفت را به تصويب رساند= 06;د و اول ماه مه شاه رسماً قانون ملي شد= 606; نفت، خلع يد از شرکت سابق نفت و ايجاد شرکت ملي نفت ايران را اعلام کرد. دولت بريتان= 10;ا دست به محاصر= 607; اقتصادي اير= 75;ن زد و مبارزه ا&#= 1610; دو ساله بر سر ملي شدن نفت آغاز گرديد.

<= /o:p>

ك = 8;دتاي 28 مرداد 1332

س¡= 0;است خارجي مصدق ب= 585; اصل موازنه منفي استوار بود. يعني ضمن حفظ بي طرفي و عدم تعهد کسب و تقويت استقلال ملي را هدف قرار م&#= 1610; داد. از واگذاري امت= 10;از به هر قدرت خارجي امتنا= 93; مي ورزيد و مانع اعمال نفوذ آنها مي شد.

يª= 5; چنان سياستي = 608; رد صريح تقاضاهاي خارجيان در نظام جهاني براي ايران دشواري هايي را پديد مي آورد. ملي کردن نفت و جنگ سرد، دول= 578; ايران را شدي= 583;اً روياروي بري= 78;انيا قرار مي داد. درگيري آمري= 05;ا را در مورد اي&#= 1585;ان روز افزون مي کرد و خصومت اتحاد شوروي را بر مي انگي&#= 1582;ت و اين همه در کودتاي قريب الوقوع سهمي داشتند.

ح = 4; نشدن اختلافات نف= 78;ي ايران و بريت= 575;نيا عواقب وخيمي براي ايران داشت. بريتان= 610;ا مايل به قبول اصل ملي شدن نفت نبود و از سود سرشار شرکت نفت نيز نمي خواست چش= 605; پوشي کند. با شروع اخراج انگليسي ها ا= 586; آبادان آنها ضمن پايين آوردن فوري توليد به محاصره دريا= 10; ايران اقدام کردند و مانع از صدور نفت ا&#= 1610;ران شدند. به طوري که صادرات نف= 578; از 241 ميليون تن در 1951 به 10 ميليو&#= 1606; تن در 1952 تنزل ي= 75;فت. دولت محافظه = 705;ار بريتانيا به جاي يافتن را= 607; حل زمينه چين= 610; براي يک کودت= 575; را آغاز نمود. در اين طرح آمريکا سرانجام جان= 76; بريتانيا را گرفت. سازمان جديد التاسي= 87; سيا شروع به تحرکاتي در درون ايران کرد که عمدتا= 611; حول مبارزات ضد کمونيستي = 608; ضد توده بود و از طرفي با مصدق نيز مخالفت کردن= 83;. به طوري که از طريق واسطه ه= 575; با ارائه پاداشهايي ب= 07; کاشاني و بقا= 610;ي و سايرين سعي در ايجاد شکا= 601; در جبهه نمودند. از طرفي وزارت خارجه آمريک= 75; به حمايت از مصدق اعتقاد داشت و مي خواست نيروي برتر تاثيرگ= 84;ار در ايران به جاي بريتاني= 75; باشد. اما با تغيير دولت ا= 586; ترومن به آيزنهاور مح= 75;فظه کار آنان مصد= 602; را تهديد مست= 602;يم يا غير مستقي= 605; عليه حفظ وضع موجود تلقي م= 610; کردند. در ژوئن 1953 جان فوž= 7;تر دالي وزير امور خارجه آمريکا گفت «= 575;يالات متحد آمريکا از هر نوع مداخله غير مجاز در اختلافات نف= 78;ي احتراز مي کند» اما در واقع طرح کودتا با مشورت مستقي= 05; و مشترک آمري= 705;ا و انگليس تدو= 610;ن و تهيه شد.

ک = 8;دتاي 28 مرداد 1333 با دخالت عوامل داخلي و خارج= 610; به وقوع پيوس= 578;. بعد از يکسري اتفاقات داخ= 04;ي و بين المللي درگيريهاي خ= 10;اباني بين هوادارا= 06; شاه و هواداران مصدق تا خردا= 583; و تير به وقوع پيوست . در اين هنگام مصدق د= 585; امر خريد و فروش نفت از دولت آيزنها= 08;ر کمک خواست که جواب رد دريا= 601;ت نمود. مهلت اختيارات مصدق تمام شد= 607; بود و نمايند= 711;ان مخالف با تحر= 610;م مجلس از به حد نصاب رسيدن جلسه براي تم= 583;يد اين اختيارا= 78; جلوگيري کردند و مصدق درصدد انحلا= 04; مجلس برآمد. رفراندوم انحلال مجلس راي آورد و مص&#= 1583;ق انحلال مجلس را از شاه خواست.

اž= 6; طرفي کودتاگران شامل عوامل انگليس، آمر= 10;کا و چندي از محافظه کارا= 06; ايراني مشغو= 04; طرح عمليات خود بودند.طر= 581;ي را سازمان جاسوسي انگليس و وزارت امور خ= 575;رحه آمريكا تهيه كردند در اين طرح كه دو هفته بعد از شروع زمامداري آي= 86;نهاور و در ديدار مقامهاي دو کشور به تصوي= 576; رسيده بود بر عزل مصدق و انتصاب زاهد= 10; به نخست وزير= 610; تاکيد شده بود. بريتاني= 575; علاوه بر تحر= 610;م نفتي و محاصر= 607; دريايي شبکه جاسوسي خود د= 585; داخل ايران ر= 575; نيز فعال کرد. سيا نيز که از قبل عمليات ض= 583; توده اي را اجرا کرده بو= 583; لبه حمله را ا&#= 1586; توده اي ها به سمت مصدق برگرداند. به روزنامه هاي ضد مصدق پول داده شد تا مقالاتي علي= 07; وي چاپ کنند. دست اندرکاران راديو را با پول خريدند و تظاهر کنندگان در روزهاي حساس = 606;يز با پول خريدا= 585;ي شدند. با اعضا&#= 1610; مخالف جبهه م= 604;ي، افسران بازنشسته و د= 585; حين خدمت و با خود شاه تماسهايي صورت گرفت.

ش= 5;ه مردد بود که چگونه مصدق ر= 575; در اوج محبوب= 610;ت برکنار و زاه= 583;ي را به جاي بگذ&#= 1575;رد. اما وقتي مطمئن شد که انگليس و آمر= 610;کا هر دو در کودتا دخالت دارند راضي شد. شب 24-25 مرداد سرهنگ نصيري فرمان برکنا= 85;ي مصدق را تسلي= 605; وي کرد. مصدق که آمادگي چن= 575;ن فرماني را داشت دستور داد نصيري و اعضاي گارد شاهنشاهي تو= 02;يف شوند و بدين ترتيب اولين تلاش براي کودتا ناکام ماند.

ش= 5;ه فرداي آن روز به عراق و سپس به رم عزيمت کرد. مصدق طي پ&= #1610;امي راديويي اوضاع را در کنترل و مجلس را منحل اعلا= 605; کرد. فرمان عزل خود را ني&#= 1586; جعلي يا غيرق= 575;نوني خواند. عوامل سيا دستخط شا= 607; را کپي و در اختيار مطبوعات قرا= 85; دادند تا موض= 593; زاهدي تقويت شود. محمدحسي= 606; فاطمي طي نطق= 610; آتشين خوستا= 85; برچيده شدن نظام سلطنت شد. مردم به خي&= #1575;بانها ريختند. مجسم= 607; هاي رضا شاه و محمد رضا شاه را پايين کشي= 583;ند و به مراکز اطلاعات آمر= 10;کا در تهران و شهرستانها حمله کردند. سفير آمريکا خواستار برخود پليس ب= 575; تظاهرکنندگ= 5;ن شد و مصدق از ترس جنگ داخل= 610; قبول کرد و از هواداران خو= 83; خواست تا به خ&#= 1610;ابانها نيايند و از مردم نخواست که در برابر کودتا مقاوم= 78; کنند. در 28 مرداد تحت لو= 575;ي تظاهرات به نفع شاه ارتش راديو را اشغال کرد و تانکها را به مرکز شهر آوردند. مصدق فرار کرد و زاهدي پيروز= 10; کودتا را اعلام کرد. شب آن روز پايتخ= 578; تحت اختيار ارتش و اوضاع آرام بود. آمر&#= 1610;کا و انگليس و کودتاگران موفق شده بودند. در اين راه آمريکا آنقدر پول خر= 580; کرده بود که ارزش دلار آم= 585;يکا کاهش چشمگير= 10; يافت. رژيم جديد کودتا به نخس= 578; وزيري زاهدي شاه را به کشور بازگرداند.

آ = 5;ريکا کمکهاي عظيم= 10; در اختيار آن قرار داد و رژ&#= 1610;م با کارتل بين المللي نفت ب= 607; توافقي رسيد که شرايط آن به مراتب پاي= 610;ن تر از شرايط ملي شدن بود.

ا¡= 0;ران در نظام جهاني:به سوي نيمه حاشيه ا= 610;

دž= 5; اين دوره آمر= 610;کا به عنوان اثرگذارتري = 6; قدرت در ايرا= 606; مانور مي داد. در زمينه اقتصادي آمر= 10;کا موفق شده بود 40 دصد نفت ايرا= 606; را در اختيار شرکتهاي آمر= 10;کايي قرار دهد و از طريق شرکتها= 10; چند مليتي در واحدهاي کشت = 608; صنعت ، پتروش= 610;مي، دارويي، شيم= 10;ايي، آلومينيوم و بانکداري سرمايه گذار= 10; کند. آمريکا در دهه 1950 در زم= 10;نه سرمايه گذار= 10; از انگلستان = 662;يشي گرفت و در تمام اين دوران آمريک= 75; يا مقام اول را در تجارت اير= 575;ن داشت يا بعد از آلمان يا ژاپن مقام دو= 605; را کسب مي کرد. علاوه بر اين= 607;ا ايران در دهه 19= 50 مقادير زياد= 10; جنگ افزار خر= 610;د که در بازرگا= 606;ي خارجي به حسا= 576; نيامده و عمدتاً از آم= 585;يکا خريداري شده بودند.

دž= 5; پشت پرده پيو= 606;دهاي اقتصادي، پي= 08;ندهاي شايد قويتر س= 610;اسي و استراتژيک= 10; وجود داشت.

بŸ= 3;د از سقوط دولت اميني سياست آمريکا حماي= 78; بي قيد و شرط از شاه بود. اما اين رابط= 607; صميمانه بعد از کشف توطئه کودتاي قرني (که احتمالاً با توافق آمر= 610;کا صورت گرفته بود)دچار اختلال شد. شاه مدت کوتا= 607;ي روابط خود با شوروي را صمي= 605;انه کرد. اما اندک&#= 1610; بعد پيمان دو جانبه نظامي با آمريکا امضاء کرد. با اين پيمان روابط نظامي دو کشور مستحکم شد. در سال 1973 تهران مقر سيا در خاورميانه بود که عمده دل مشغولي آن را نه ايران که شوروي و چي&#= 1606; تشکيل مي دادند.

ب = 7; دنبال خروج ن= 610;روهاي نظامي انگلي= 87; از شيخ نشينه= 575;ي خليج فارس اي= 585;ان قدرت بلامنازع حوزه خليج فارس شد.

در گرماگرم شکس= 78; آمريکا در وي= 578;نام ايران مناسبترين کشور براي ات= 581;اد طبق دكترين ن= 610;کسون بود . بر همين اساس طي يک توافق سري ني= 705;سون قبول کرد که شاه هر نوع جنگ افزار غي= 585; اتمي که بخواهد در اخ= 578;يارش قرار خواهد داد که اين يک گام بي سابقه در روابط آمر= 610;کا با کشورهاي جهان سومي بود. با اين حساب و در دوره بعد از 1351 جنگ افزارها= 10; خريداري شده از آمريکا 20 درصد پول نفت ايران را مصر= 601; مي کرد و از آن طرف هم آمريک= 575; نيمي از تمام= 610; جنگ افزارها= 10; فروخته شده ب= 607; خارج را به اي&#= 1585;ان صادر مي کرد.

ب = 7; رغم سياست به ظاهر مستقل م= 604;ي ايران، شاه د= 585; آستانه انقلاب 1357 به نحو فزاينده = 575;ي در روابط اقتصادي، سي= 75;سي، نظامي و استراتژيکي به آمريکا وابسته بود. از طرفي هيچ کشور ديگري ر= 575; نيز نمي توان &#= 1610;افت که آمريکا به اين حد در آن نفوذ کرده باشد.

د = 6;ياي سوسياليستي در مجموع تاث= 610;ر اقتصادي چنداني بر توسعه وابست= 07; ايران نداشت. روابط با شور= 608;ي نيز نسبتاً آرام بود. زمان انعقاد = 662;يمان دفاعي دو جانبه ايران = 608; آمريکا که روابط کمي تي= 585;ه شد اما همزما= 606; با بحران موش= 705;ي کوبا شاه متعهد شد که ا&#= 1610;ران را به پايگاه موشکهاي آمر= 10;کايي تبديل نکند. روابط رو به بهبود نهاد و از آن پس يک معامله غير رسمي مبني بر قبول حکومت شاه و برتري آمريکا در اي= 585;ان و در عوض امضا&#= 1610; يک رشته موافقت نامه اقتصادي با ا= 610;ران انجام پذيرف= 78; و شوروي در مرزهاي جنوب= 10; خود از ثبات ي&#= 1705; حکومت پادشا= 07;ي برخوردار شد. در عوض شاه ني&#= 1586; با استفاده ا= 586; اين روابط گر= 605; موقعيت حزب توده را تضمي= 606; کرد.

دž= 5; ايران بورژو= 08;ازي وابسته به دولت بود. دولت موتور محرک توسعه، منبع سرمايه = 608; نيز قواعد حاکم بر بازي اقتصاد سياس= 10; بود. به اين ترتيب آن چنا= 606; استقلال و قدرتي داشت ک= 607; نخبگان نه تنها توان تض= 593;يف آن را نداشتن= 583; بلکه بايد با آن همکاري مي کردند تا مازاد حاصل ا= 586; مخارج دولتي را به خود اختصاص دهند. به همين دليل دولت (شاه و دو&= #1583;مان او) آماج ثابت جنبشهاي اجتماعي بود.

ر= 5;بطه وابستگي اير= 75;ن به آمريکا و به نظام اقتصاد جهان= 10; راه را براي شرايط اقتصا= 83;ي و سياسي هموا= 585; نمود که مردم را به واکنش وا داشت. بعد ا&= #1586; کودتاي 1333 آمري= ;کا قدرت بلا منازع تاثير= 11;ذاري در ايران بود و آمريکا با شاه روابط گر= 605; و مستحکمي داشتند. با رو&#= 1610; کار آمدن جيم= 610; کارتردر 1977 چون در برنامه سي= 575;ست خارجيکارتر احترام به حقوق بشر گنجانده شده بود اين رابط= 607; مورد تجديد نظر قرار گرفت. شاه نيز اين را توطئه اي عليه خود م&#= 1610; دانست اما طي ديدار کارتر = 608; شاه در 1977 کارتž= 5; يک رابطه شخصي ب= 575; شاه برقرار کرد و هرگز رابطه استراتژيک د= 08; کشور را زير سئوال نبرد. در اين حين به نظر بسياري ا= 586; ناظران معامله اي ما بين شاه و کارتر انجام = 605;ي گيرد. چون وضع اقتصادي آمر= 10;کا دچار بحران و تورم شده بود قرار شد ايرا= 606; نفت خود را ارزان تر به آمريکا بفروشد و در عوض آمريکا کمتر از رژيم شاه انتقاد کند و فروش اسلحه به اير= 575;ن را ادامه دهد. اما با وجود ا&#= 1610;ن در سال 1977 باز کردن فضاي سي= 575;سي در دستور کار شاه قرار گرف= 578; چون هم افکار عمومي جهان ب= 607; او فشار مي آورد و هم شاه مي خواست کارتر را خشنود سازد.

ب = 6;ابراين سياست حقوق بشر کارتر به طور غير مستق= 610;م شاه را از ادامه سرکوب = 608; اختشاش بازداشته و ر= 575;ه را براي جنبش انقلابي سال بعد هموار کرد.

دž= 5; طول انقلاب ن= 610;ز آمريکا عامل= 10;ت خود را حفظ کرد. از يک سو کارتر در آغا= 586; سال نو مسيحي &#= 1583;ر ملاء عام جام خود را به سلامتي شاه بلند کرد و درست بعد از جمعه خونين ب= 607; شاه تلفن زد و در اذهان عام= 607; مردم اين تصو= 610;ر را ايجاد کرد که آمريکا مطهر و نماد سلطه خارجي و حامي شاه است. <= o:p>

<= /o:p>

جž= 5;يان انقلاب ايرا= 06; و بعد از آن

دž= 5; آمريکا بين مشاوران کارتر دو دست= 607; بودند. عده اي نگران سقوط شاه بر اثر انقلاب بودن= 83; و عده اي انقلاب را ساخته و پرداخته شور= 08;ي مي دانستند و معتقد بودند با به کارگير= 610; قاطعانه ارت= 88; مي توان آن را به شکست کشان= 610;د.

ا¡= 0;ن دو سياست به نوبه خود همد= 610;گر را خنثي کرده و باعث شدند ه&#= 1610;چ کدام قاطعان= 07; به کار گرفتن نشود.

بž= 5;ژينسکي رئيس شوراي عالي امنيت م= 604;ي جلوي هرگونه تلا= 88; براي برقرار= 10; ارتباط با آي= 578; الله خميني ر= 575; سد کرد و خصومت و تضاد آمريکا با جنبش را تضمي= 606; کرد. =

دž= 5; ژانويه مامو= 85;يت ژنرال هايزر مبني بر حماي= 578; از دولت بختي= 575;ر آغاز شد که به احتمال زياد قرار بود در آخرين لحظات کودتايي نيز عليه آيت الل= 607; خميني اجرا شود که بعد از دستور کودتا از طرف برژين= 587;کي سوليوان سفي= 85; آمريکا پاسخ داد «غير قاب= 604; چاپ».

ب¡= 0; عملي قدرت کل= 610;دي جهان در معامله با اي= 585;ان، زمينه را برا= 610; به نمايش درآوردن تما= 05; و کمال موازن= 607; داخل نيروها هموار و موفق= 610;ت انقلاب را تض= 605;ين نمود.

دž= 5;ست همان طور که رابطه نزديک شاه و آمريکا مشروعيت پادشاهي او ر= 575; زير سئوال برده بود در آن زمان نظام جهاني به سود انقلاب عمل کرد. يعني آمر&#= 1610;کا به مداخله تجاوزآميز د= 85; ايران مبادر= 78; نورزيد و مان= 593; پيروزي انقلاب نشد.

<= /o:p>

ن= 8;يجه گيري

م = 2;اومت شكننده به ياري الگوها= 10; جامعه شناخت= 10; و سياسي نوعي نگاه بين رشته‏اي مي‏كوشد تا ساختار اجتماعي ايران را در يك دورة طولاني از صفويه تا برافتادن حكومت پهلوي = 608; سالهاي ابتد= 75;يي انقلاب اسلامي را مورد بررسي قرار مي‏دهد. وي اين پژوهش را با تكيه بر الگوي نظام ج= 607;اني و الگوي توسع= 607; وابسته صورت مي‏دهد تا با توجه به وجود اصلي توليد شبانكارگي، سهم‏بر دقهاني و توليد شهري، توسعه و دگرگوني اجت= 05;اعي ايران را توضيح دهد.

ف = 8;ران با توجه به جنگ‏هاي داخلي و شورش‏هاي پي= 88; امده بعد از سقوط صفويه توضيح مي دهد كه همين جنگ‏ها باعث شد كشوري كه در زمان شاه عباس يك امپراتوري بزرگتر از تزار روسيه، عثماني و هندوستان بو= 83; و در عرصة خارج= 610; امپراتوري‏ = 7;اي در حال شكل‏گ= 610;ري جهان سرمايه‏دار¡= 0; قرار داشت، ب= 607; جاي آنكه بخش= 610; از اين جهان شود در زمان قاجار به حاش= 610;ة آن جهان راند= 607; شد، و موقعيت= 610; حاشيه‏اي و وابسته پيدا كند كه اين وضع براي ايرانيان كه بخش اعظم تاريخ خود را با استقلال سپري كرده بو= 583;ند قابل تحمل نبود و جنبش‏هاي پرتواني را پ= 583;يد آورد كه مي‏كوشيدند ايران را از حالت وابستگ= 10; و حاشيه‏اي ب= 607; درآورند اما هربار شكست م= 610;‏خوردند.

دž= 5; توضيح شكست انقلاب ايرا= 06; توضيح مي‏ده= 83; كه اولاً در اين انقلابا= 78; هيچ طبقه يا گروهي سازند= 11;ان پايه‏هاي انقلاب‏ها نبودند. بلكه تودة مردم در اين انقلاب‏ها شركت داشتند كه در ابتدا همه با هم متحد بوده‏اند وي رفته رفته طبقات مختلف از آن يكي يكي جدا مي‏شدند = 608; اين باعث ناكامي انقلاب‏ها د= 85; ايران مي‏شد= 07; است. و نيز يكي ديگر از علل اين شكست‏ها را توسعه وابسته در زمينه اقتصا= 83; و موقعيت حاشيه‏اي ايران در نظا= 605; جهاني مي‏داند كه ب= 575;عث مي‏شود در مواقع حساس ايراني نتواند روي پ= 575;ي خود بايستد.

اž= 6; ديگر مسائل كليدي كه در اين كتاب مور= 583; بررسي قرار گرفت روابط ايراني با غر= 576; است و تعيين ا&#= 1610;ن كه اين روابط طي چندين قرن به چه ميزان دولت، جامعه = 608; اقتصاد ايرا= 06; را در راستاي مشخص از وابستگي به اقتصاد جهان= 10; و سياست كشورهاي قدرتمند شكل داده است.

و نتيجه مي‏گيرد كه چون در ايران دولت رابطة ت= 606;گاتنگي با شاه و خانداني شاهنشاهي دارد و در اصل يك نفر است كه تصميم آخر را مي‏گيرد.

و اين يك نفر چون معمولاً آدمي مدبر نبوده يا مشاوران مدب= 85; نداشته است ب= 607; ناچار تحت تأثير اطرافيان سودجوي خود و از آن جمله عمال خارجي قرار مي‏گرف= 78; و اين خارجيا= 606; نيز مقدمات وابستگي هرچ= 07; بيشتر ايران را فراهم مي‏آوردند و = 605;ثال‏هايي از قرادادهايي مي‏اورد كه منعقد شده‏ا= 06;د و بعد از اشكار شدن مفاد آن از سوي آگاهان ب= 607; امور مورد نق= 583; قرار گرفته و فسخ گرديده‏= 75;ند ولي با اين همه مانع وابستگي ايران به نظا= 605; جهاني و كشورهاي قدرتمند نتوانسته‏ا = 6;د بشوند.

ف = 8;ران در اين كتاب و در بررسي روابط خارجي ايران مهمترين توج= 07; را به كشورها= 610; اروپايي و ني= 586; وجه اقتصادي اين روابط معطوف كرده است. فوران نقش همسايه‏هاي ايراني را در روابط خارجي يا ناديده گرفته و يا بسيار كم اهم= 610;ت جلوه مي‏دهد = 608; نيز اين رواب= 591; را يك جانبه بررسي مي‏كن= 83; و هيچ اشاره‏اي به تأثيراتي كه ايران بر ديگ= 585; كشورها و به خصوص همسايگانش ا= 86; جمله هند، افغانستان و كشورهاي عرب= 10; حاشية خليج فارس مي‏گذارد نمي‏كند. و در بررسي خود روابط اقتصادي را د= 585; درجة اول اهميت قرار مي‏دهد و از تأثيرات سياسي، فرهنگي و اجتماعي حضو= 85; كشورهاي غرب= 10; در ايران كمت= 585; سخن به ميان مي‏آورد و به طور مثال فرانسه را كه به خصوص از دو&#= 1585;ة قاجار به بعد تأثيرات و حضور فرهنگي پررنگي در ايران داشته را ناديده مي‏گيرد و يا روابط ايران را با كشورها= 610; عربي و اسلام= 610; را مطرح نمي‏كند.

دž= 5; كل مي‏توان گفت كه روابط اقتصادي محو= 85; روابط خارجي را در اين كتاب تشكيل مي‏دهد و البته كه گاه گوشه چشمي ني= 586; به دخالت‏ها= 10; سياسي چند كشور قدرتمن= 83; زمانه مي‏ان= 83;ازد ولي گويا مي‏خواهد اي= 06; دخالت‏ها و تأثيرات را ك= 605; اهميت و دارا= 610; قدرت تأثيرگذاري كمي نسبت به عوامل داخلي قلمداد كند. البته به غير از كودتاي 28 مرداد عليه مصدق.

<= /o:p>