working paper-reza zadeh

= دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

بافت قدرت در ايرا= 606;:

با تاکید و نقل قول از کتاب «&#= 1583;ولت و جامعه در ای&#= 1585;ان»؛ نوشته محمد علی همایون ک= 575;توزیان

<= b>سحر رضازاده

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;line-height:120%;mso-bidi-font-family:"= Times New Roman"; mso-bidi-language:FA'>

= كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران=

= موضوع: خلاصه و نقد کتاب

= زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

= تیر 1385

<= span dir=3DLTR style=3D'font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA'>

ايران ب= 607; لحاظ موقعيت جغرافيايي سرزميني است خشك و بيابان= 610; همين وضعيت د= 608; مشخصه و ويژگ= 610; به چهره تاريخي و اجتماعي آن بخشيده است. از يك سو اقوام و قباي= 604; كوچنده‌اي تركيب اجتماعي آن ر= 575; تشكيل مي‌دا= 83; و مي‌دهد كه در پي جستجو آب و مناطق سبز و خرم مجبور به حرك= 578; دائم از يك سوي سرزمين ب= 607; آن سوي ديگر بودند و از طرف ديگر تركيب ديگر جمعيت را مردمي تشكيل مي‌داد كه در روستاهاي پراكنده زندگي ساكن و راكد روستاي= 10; تشكيل مي‌دا= 83; با اقتصاد معيشتي بسيا= 85; نازل و ناچيز گاه در پيرام= 608;ن برخي از روستاها شهرهاي بنا م= 610;‌شد كه بيشتر چهر= 607; شهر-روستا داشت تا يك زندگي شهرنش= 10;ني با تعريف امروزه. تخاص= 605; دائم بين دو ق&#= 1608;م كوچنده و ساك= 606; مشخصه اصلي ماهيت تاريخ= 10; ايران را تشكيل مي‌ده= 83; گاه تهاجم اقوام كوچند= 07; كه عادت به زندگي قبيلهR= 04;اي و عشيره‌اي داشتند و عدم پايبندي به اصول و اخلاق مدون از ديگر مشخصه آن بود. تا آنجا پيش مي‌رفت كه خرابيها و ويرانيهاي جبران ‌ناپذ= 10;ر بر جاي مي‌گذ= 575;شت كه منجر به نابودي شهره= 75; و خرابي سيست= 605;هاي آبياري و زندگي كشاورزي و خالي شدن روستاها از سكنه مي‌شد و اگر به قدرت مي‌رسيدند براي به اطاع= 578; وا داشتن اقوام و قباي= 604; ديگر به مشتهاي آهني= 06; و زور و استبداد بسياري خشن متوسل مي‌شد= 06;د كه ايجاد رعب و وحشت در ابتداي به قدرت رسيدن و تحكيم پايه‌= 07;اي آن به طرز بسيار مهيب چون كه منار ساختن در مدخ= 604; شهرها و روستاها، مغلول و مقيد كردن، چشم درآوردن توس= 04; به ديگر حركا= 578; پست و خشن تماس مي‌شد. اين خصيصه گا= 607; به درون خانواده خود حكومتها كشانده مي‌ش= 83;." قانون= ;ی به معنی ضواب&= #1591;ی که حد و مرزی برای اعمال قدرت دولتی ت= 593;یین کند و آن را قابل پیش بین= 740; سازد در کار نبود . جایی که حقی نباشد از قانون هم خبر= 740; نیست . به عبارت دیگر ج= 575;یی که تفاوتی بی= 606; قانون و اراد= 607; ی دلبخواهی قانون گذار وجود نداشته باشد، مفهوم قانون زائد م= 740; شود ولو مجموعه ای از قواعد و مقررات عموم= 40; ای وجود داشت= 607; باشد که هر ساعت بدون حساب و کتاب م&#= 1593;ینی قابل تغییر باشد . اصلا معنای استبداد یا حکومت دلبخواهی اساسا همین است."( دولت و جامعه در ایر= 575;ن،1379) چنانكه پدركشي و پسركشي و قتل عام خانوادگ= 10; به صورت چشمگيري روا= 80; داشت. ناامني و امنيت دو پديده بارزي بودند كه دائ= 605; سير حركت تار= 610;خي اين سرزمين ر= 575; تشكيل مي‌دا= 83;." حتی عž= 0;یب نبود که پسر کشی و پدر کشی &= #1740;ا برادر کشی و خواهر کشی در دربارهای ای= 85;ان امری عادی بو= 583; . گذشته از قتل مفاجا ، کور کردن و یا زندانی کردن همیشگی شاهزادگان د= 85; اقامتگاه زنان ( حرم یا اندرون ) یکی از شیوه های مورد علاقه صفویان بوده است ". ( دولت و جامعه در ایر= 575;ن،1379)

<= /span> بنابراين احساس نگران= 10; دائم از بي‌ث= 576;ات بودن وضع موجود هيچگا= 07; نمي‌توانست به توسعه و گسترش جامعه شهرنشين و به تبع آن به پيشرفت كار و توليد مساعد= 78; كند. دولت خلا&#= 1601; تعريف معمول آن كه عبارت باشد از نماينده طبق= 07; مسلط اقتصاد= 10; در جامعه ايران اين تعريف هيچ جايگاهي نداشته و ندارد."هر حکومتی ، حتی حکومت یک ریی= 587; قبیله ، از نوعی مشروعی= 78; برخوردار اس= 78; . " مشروعیت " حاکم مستبد ب= 607; توانایی نسب= 40; او در حفظ صلح ،جلوگیری از بلوا و اجرای وظایف اجتما= 93;ی و اقتصادی دی= 711;رش بستگی داشت. ولی به دلایل= 740; که گفته شد ، ر&= #1740;شه در قانون و سنت و حقوق اجتماعی و سی= 575;سی نداشت.و آزمو= 606; نهایی مشروع= 40;ت توانایی کسب قدرت و حفظ آن بود." ( دولت و جامعه در ایران،1379)

پراكن= دگي اقوام و قباي= 604; ماهيت زندگي = 602;بيله‌اي، عشيره‌اي در ذات آن از يك سو، نبود روستاهاي يكپارچه و عد= 605; وجود مناسبا= 78; ارضي كه مي‌ت= 608;انست به تشكيل طبق= 607; به شكل و سياق اروپايي بيا= 06;جامد از ديگر سو به دولت اين فرص= 578; را مي‌بخشيد كه خود به عنوان مالك بزرگ اعمال حاكميت نماي= 83;. عدم حضور طبقات مستقل كه در صورت وجود مي‌توا= 06;ست به نوعي قانونمندي بيانجامد دس= 78; دولت را در عدم پايبندي به اصول و مقررات اجتماعي باز مي‌گذاشت. ستاندن باج و خراج و تحميل هزينه‌هاي سنگين و گزاف نظامي بدوش روستاييان، ضبط املاك و اموال مالكا= 06; به قهر و به جبر و زور به عدم حضور قانوني مدون = 608; مشخص در جامع= 607; ايراني بر خلاف جامعه اروپايي ويژگي خاص خو= 583; مي‌بخشيد. پديده قانون گريزي حكومتها و دولتها كه در وجود شخصي شاه، امير تجلي مي‌ياف= 78; خود به تشديد ناامني ؟ مي‌= 585;ساند. هيچكس در هيچ جايگاهي نميR= 04;توانست احساس استقلال مطل= 02; داشته باشد. جان و مال در گروه تصميم حكومت بود. مي&#= 8204;توانست بگيرد ، ببندد، مصادره و ضبط كند و اين پديده در جاي جاي تاريخ ايران به چشم مي‌خورد و حت= 610; درون خود سيستم حكومت= 10; رواج داشت. وز&#= 1585;اء و درباريان ب= 587;يار بر اثر وجود اين پديده زي= 585; شكنجه رفته، = 590;من از دست دادن جان خود اموا= 604; و املاك بسياري از آنان دستخوش ضبط و مصادره مي‌گردد. تصميم پادشا= 07; عين قانون بود. كوچكتري= 606; تخطي از فرما= 606; او مرگ و شكنجه و ضبط اموال را به د&#= 1606;بال داشت.

اين سيستم حكومت= 10; كه از ساختار اجتماعي جامعه ايران نشات مي‌گرف= 78; همچنانكه خودستايي از وضعيت جاري بود، مي‌توا= 06;ست به ادامه حيا= 578; اين شرايط مساعدت رسان= 83;. نقش مستقل و فراطبقاتي دولت و عدم تشكيل طبقات مستقل در ساختار اقتصادي و اجتماعي اير= 75;ن دو پديده مشخصه تاريخ اين سرزمين ر= 575; تشكيل مي‌ده= 83; و اين امر خلاف آن جرياني بود ك= 607; در تاريخي اروپا روي مي= 204;داد و شايد استبداد آسيايي نشات گرفته از همي= 606; جايگاه باشد."تراکم قدرت استبدا= 83;ی لزوما موجب دستگاه اداری دولت ن= 605;ی شود هماچنانکه ا= 40;ران عهد قاحار شبکه اداری گسترده متمرکزی نداشت، تصور همراه بودن ترکم قدرت با تمرکز اداری تا اندازه ای ناشی از حکوم= 578; های مطلقه یا پادشا هی های جدید است که جانشین دو لت های فئودالی اروپا شدند و نسبت به آنها اغلب متمرکز تر بودند. کوتاه سخن ، نکته مهم این است که ایران چه دستگاه اداری آن متمرکز ، چه نا متمرکز بوده باشد هم= 740;شه دولت و جامعه ای استبدادی داشته است." ( دولت و جامعه در ایران،1379)

در كنار روستاهاي يكپارچه و منظم شهرهاي= 10; حضور داشتند كه روابط و مبادلات بازرگاني بي= 06; شهر و روستا را شكل مي‌دا= 583;. حضور مالكين در روستا طبق حاكميت اصول = 608; مقررات موضوعه و حضو= 585; تجار و بازرگان و پيشه‌وران د= 85; شهرها تابع قانوني بود ك= 607; اين روابط را مستحكم و منس= 580;م مي‌ساخت.

وجود پادشاه نمي‌= 78;وانست از چارچوب قراردادهاي حاضر فراتر ر= 608;د. زندگي بر پاي= 607; نظمي منسجم، انسجام يافت= 07; بود. گذر از يك طبقه به طبقه= 204;اي ديگر خلاف جامعه ايران كه شرايط زندگي فرد را به مشيت و قضا و قدر منتسب مي‌نمود، امكان پذير بود. بي قانوني در عي= 606; قانون بود حا= 604; آنكه قانون گريزي و عدم پايبندي به ه= 610;چ اصول مشخصه جامعه ايران شاه قدرت خود را به مشيت الهي و نه از جامعه تعبير مي‌نمود. بنابراين تصميم او عين قانون و لازم= 204;الاجرا و عدول از آن به منزله عدو= 604; از مشيت الهي تعبير مي‌شد. پديده قانون گرزيزي كه از ساختار اقتصادي و اجتماعي ايران نشات ميگرفت مايه كندي روند حر= 603;ت اجتماعي به سمت تكامل و پيشرفت طبيع= 10; خود مي‌شد. في&#= 8204;المثل هرگاه پايه‌= 07;اي قدرت مركزي بنا به دلايل= 610; سست مي‌شد قدرتهاي ديگري سربر م= 610;‌‌آوردند و آنا در روند &= #1580;ابجايي قدرت براي تحكيم پايه‌= 07;اي خود دست به سركوب و ويراني و قتل عام مي‌زدند = 608; گاه شهرهايي را كه براي ايجاد ارعاب با جمعيت ميليوني ؟ و تحط و غلامي كشاندند از ن= 605;ونه‌هاي قتل عام شهرهاي چون كرمان، نيشابور، اص= 01;هان و تبريز و شهرهاي بزرگ ديگر در ؟ تاريخي ايرا= 06; كه سراغ نداريم. طبيعتاً سرش= 78; تاريخي اين قضيه را همان قانون گريزي = 608; همان ساختار زندگي عشيرهR= 04;اي قبيله‌اي و همان پراكندگي سيستمهاي توليد تشكيل ميدهد گاه ويراني و قتل عام شهرها آنچنان دهشت= 06;اك بود كه تا مدتها نمي توانست روي آبادي را بخو= 583; ببيند چنانك= 07; در كرمان پر از قتل عام آنها محمدخا= 06; گرگ در يكي از ميادين شهر بچه مي‌زايد = 608; اين در شرايط= 610; روي مي‌دهد ك= 607; جامعه اروپايي در همين دوران د= 585; پي تدوين قانون منسجم = 608; منظم ديگري است كه پاسخگوي رون= 83; تحولات اجتماعي و اقتصادي نوي= 06; واگذار به زندگي بورژوازي و دوران صنعتي شدن باشد. گوش&#= 1607;‌اي از مصائب جامعه ايران را كه به اختصار برشم= 85;ديم به همين جا محدود نمي‌ش= 08;د اين پديده مي= 204;توانست در فرهنگ و اخلاق و ادبيات جامع= 07; مدخليت داشت= 07; باشد. نوعي كرختي و ركود و تسليم و رضا به داده را در جامعه حاكم نمايد كه اين چنين كرد جامعه ايران نمي‌توانست به قدرت خويش در ايجاد تحو= 604; اعتقاد داشت= 07; باشد. چون هميشه قدرت بيرون از اختيار او و خارج از داير= 607; تصميم گيري و اراده او شكل مي‌گرفت و بر او تحميل مي‌= 711;شت. بنابراين گريز از اراد= 607; و اختيار خود نيز عين گريز از قانون و ؟ به جبر و استبداد بود= 07; است كه اين ؟ ايزدي و اقبا= 604; گاه روي ؟ قدرت و گاه به قدرتي ديگر روي مي‌آورد. بسيار اتفاق افتاده است ب= 585; اثر حاكميت ا= 610;ن باور در اذها= 606; عمومي پادشاهي را ب= 585; اثر ايجاد تزلزل در اركان حكومت= 10;‌اش رها كرده و در پي امير قدرتمند ديگري مي‌رف= 78;ند كه ؟ با او بود و خود به تداوم حاكمي= 78; استبداد مدد = 605;ي‌رساندند و قانون گريز= 610; را حفظ و اشاعه مي‌نم= 08;دند كه همين روند تكامل اجتماعي و اقتصادي را ا= 586; حركت باز مي‌= 583;اشت و آنرا دائم در شرايط نوسان نزولي قرار مي‌داد بنابراين سيكل هرج و مرج و قدرت و هرج و مرج از مشخصه بارز تاريخ ايران است. گفتم هرگاه پايه اجتماعي و سي= 575;سي حكومت متزلز= 04; مي‌شد جامعه ايران دچار هرج و مرج و بهم ريختگي گ= 588;ته، قتل و غارت و تاراج شهرها = 608; روستاهاي اي= 85;ان را در بر مي‌گ&#= 1585;فت و اين شرايط فرصتي فراهم مي‌كرد براي قلدران و اقوام خونخوار ديگري كه سر ب&#= 1585; آورند و حساب خود را با جامعه تصفيه كنند و يا خود را عين قدرت و قانون با فره= 204;ايزدي بر جامعه تحميل نماين= 83; و بار ديگر به نوعي ثبات خونين با مشتهاي آهني= 06; را بر جامعه اعمال نماين= 83;. ثبات و بي ثباتي، امني= 78; و ناامني دائ= 605;اً دو پديده در حال كشمكش و در حال تعارض &#= 1583;ر جامعه ايرانند و گفتم كه از ساختار اقتصادي و اجتماعي اير= 75;ن نشات مي‌گرف= 78; و نشان داديم كه عوارض فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي‌ آن چه مي‌توانس= 78; باشد كه از پي &= #8204;امدهاي ماهوي آن كند= 610; حركت اقتصاد= 10; و اجتماعي و بازماندن آن از روند تكام= 604; طبيعي بود. اين مسير ادامه مي‌يا= 76;د تا عصر ديگري در پهنه جهان و در زندگي ان&#= 1576;اي بشر آغاز مي‌= 711;ردد. اشاره‌اي تعمدي داشتي= 05; به قتل عام خونين آغا محمدخان در عصري كه جامع= 607; اروپايي گذا= 85; از فرماسيون = 601;ئوداليسم را پشت سر گذارده و عصر صنعتي شدن و زندگي نوين ر= 575; تجربه مي‌كر= 83;. در شرايطي كه آنان بعد از مدتها مبارز= 07; و كشمكش طبقه نوپاي بورژوازي تجاري و صنعت= 610; سيستم و قانونمنديه= 5;ي فئوداليسم ر= 75; بهم مي‌ريزن= 83; و قوانين متناسب با ساختار اقتصادي و اج= 578;ماعي و طبقاتي خود پي مي‌ريزند. جامعه ايران= 10; همچنان گرفتار در چنبره سير خو= 583; بود تا آنجا كه اعمال قدر= 578; قهري و خشن آن&#= 1607;ا محمدخان دوران ثبات آغاز مي‌گرد كه منجر به استقرار سلسله قاجاريه مي‌= 88;ود. حيات اين سلسله مرادف به تحولات عظيمي است كه در عرصه‌هاي اقتصادي و اجتماعي روي داده است. بورژوازي پس از سيصد سال مبارزه موجوديت خود را در عرصه اجتماعي، سياسي و اقتصادي مستقر ساخته است. انباشت و تراكم سرماي= 07; اوليه از او طبقه‌اي خودپو مي‌سا= 86;د كه در عرصه منازعات طبقاتي با فئوداليسم و اشراف زميندار سرانجام با تصرف قدرت سياسي و استق= 585;ار دولت حافظ منافع خود حيات خود را قانونمند ميR= 04;سازد و رقابت با طبقه همذات خود را به صورت امري پذيرفتني و مقبول مطرح م= 610;‌نمايد. چون حيات نظا= 605; نوپاي سرماي= 07; داري تكيه بر &#= 1593;رصه توليد و توزي= 593; و بازار است و تداوم توليد جهت كسب سود و تبديل آن به ؟ توليد منجر ب= 607; تراكم كالا و محدوديت تقاضاي داخل= 10; مي‌شد. اين اصل مسلم سرمايه‌دار¡= 0; را به پويش جهت تصرف بازارهاي بك= 85; وا مي‌داشت. از اين رو رقابت بر سر تصرف بازاره= 75; سرمايه‌دار¡= 0; را از حصار در&#= 1608;ني خود بيرون كشانده و برا= 610; تصرف و تجاوز به سرزمينها= 10; ديگر به تكاپ= 608; وا داشت. عقد مناسبات تجاري با شركتهاي اروپايي از دوران شاه عب= 575;س آغاز مي‌گرد= 83;.

چنانكه شركتاهي هند= 10; دفاتري در اصفهان گشود= 07; و با حمايت دولت و با استفاده از شرايط امني ك= 607; بر اثر تدابي= 585; شاه عباس پدي= 583; آمده به مناسبات بازرگاني خو= 83; با دولت ايرا= 606; ادامه مي‌دا= 83;ند. اين وضعيت تا آغاز حمله افاغنه به ايران ادامه داشت. بعد از تزلزل پايه‌= 07;اي حكومت صفوي د= 585; دوران شاه سلطان حسين و پديدار شدن ضعف حكومت مركزي همان سيكل قانونمند پد= 10;د آمده و گسيختگي اوضاع داخلي = 576;ه ايران حمله و= 585; گشته با محاصره پايتخت و قتل عام سكنه و غارت اموال موجوديت سيا= 04; خود را به اثبات مي‌رس= 75;ند. آنان ذخاير چندين ساله سلسله صفوي و اموال غارت شده مردم را بار شتر كرده و روانه افغا= 606;ستان مي‌نمايند.

= ;

ا= 606;بار هاي شركت هاي اروپايي نيز از اين غائله &#= 1605;صون نمي ماند پس از يك دور هرج و مرج و ناامني بر اث= 585; حمله افغانه= 75; و ظهور نادر بار دگر براي &#= 1605;دت كوتاهي ثبات به جامعه ايران در ساي= 607; تبرزين نادر بازمي گردد.نيروي نظامي نادر ب= 610; رحمانه با سركوب گردنكشان و ياغيان مدعي قدرت سايه حكومت مركزي را در اقصا نقاط ايران م= 610; كشاند.دوران نادر مرادف است با حضور كمپاني هند شرقي در هندوستان و تسلط و غارت اين سرزمين توسط بورژوازي انگليس و رقابت اين كشور با ديگر اقمار دولتهاي سرمايه داري بر سر تصرف با&#= 1586;ارها و سرزمين هاي بكر ديگر. سوداي جهان گشايي نادر و چشمداشت او ب= 607; سرزمين هند ك= 607; يك بار با قتل و غارت صورت گرفته بود كمپاني هند شرقي را به تكاپو واداشته و با توسل به حيله و نيرنگ و دامن زدن به منازعات داخلي و سرگر= 605; كردن نادر به جنگهاي بي سرانجام مذهبي و تشدي= 583; بيماري او بر اثر تجويز داروهاي محر= 03; اعصاب با دست طبيب انگليسيش سرانجام از سوداي خود بازداشته و مقهور اختلافات داخلي مي كند.&#= 1711;ويا چند مورد قرارداد تجاري با هدايايي كه ملكه انگليس جهت كريم خان زند ارسال داشته بود با كشورهاي اروپايي منعقد شد ولي با مرگ پادشا= 607; و بروز دوبار= 607; هرج و مرج و اصطكاك سهمگين آقا محمد خان با لطفعلي خان و برخورد فاجع= 07; بار ا = 8; با اين خاندا= 606; و محاصره كرم= 575;ن بار دگر عقيم مي ماند. در دوران فتحلي شاه جامعه رخوت زده ايران كه بنا به گفته يكي از مسيونر ها در پرتو آفتا= 576; پاييز در ساي= 607; قليانها آرميده بود ا= 586; تحولاتي كه د= 585; عرصه جهاني ا= 578;فاق افتاده بود ب= 610; خبر در لاك خود فرورفته بود. بافت اقتصادي و اجتماعي ايران با تاثير از سيك= 604; ثبات هرج و مرج-ثبات خود بي هيچ گونه تحول حيات كهنه خود را داشت. در اين دوران دولت ه= 575;ي سرمابه داري با استفاده ا= 586; ذخاير تاريخ= 10; و ديپلماتيك خود ايران را سرزمين بكر و بازاري جذاب براي تامين مقاصد خود يافتند.

م= 583;اخلات دول اروپايي چون روس انگليس و فرانسه در اي= 585;ان آ‎از مي گردد. شاه كه در تارهاي سنتي حكومت خود لميده بود بي خبر از سياست بازيهايي بو= 83; كه در پيرامو= 606; او مي گذشت و بر اثر ادامه اين وضع در جنگ با ارتش گزاري روس كه مجهز به نيرو= 610; نظامي پيشرفتته و سلاح هاي جدي= 583; بود پيكره اي از ايران از دست مي رود . تر غيب دولت انگليس براي جنگ با روسيه و حمايت شفاه= 610; ناپلئون بنا پارت كاري كه مي بايست نمي شد ، محقق ساخت. قائم مقام با همه تدابير بخردانه خود = 606;توانست جلوي فاجعه ر= 575; بگيرد و خود نيز قرباني دسيسه هاي استمعار گرا= 06; شد در ان دورا&#= 1606; اين شخصيت تنها رجلي بو= 583; كه پي به ضعف ه&= #1575; و عقب ماندگي هاي ايران برده برد بنابراين با وجود استبدا= 83; شاهي مستقلا مي خواست آرمان هاي بلند خود را تحقق بخشد همان داستان تكراري تاري= 82; ايران يعني حذف شخصيت به نيروي قهر او را از ادامه راه بازداشت و جامعه با سكو= 578; خود در مقابل او حاج ميرزا آغاسي درويش بود كه براي طي مراحل طريقت موظف ش= 583; فاضلاب را بد= 587;ت آورد چه مي دانست كه در جهان چه مي گذرد . بي خبري ، صنعت سياسي و نا بخردي سران حكومتي بافت استبدا= 83; پذير جامعه ايراني فرصت= 10; شد براي استع= 605;ار گران كه بازا= 585; ها از آن امتي&#= 1575;زات پي در پي اقتصادي و بازرگاني از ايران گرفته = 608; بازار ها را قبضه كنند گفتيم كه ساختار اقتص= 75;دي و اجتماعي ايران بي هيچ تحول قرنها ب= 607; حيات خود به شكل نيمه فئودالي و عشيرع اي ادا= 605;ه مي داد ، گاها اگر ثباتي ايجاد مي شد و حكومتي قدرتمند بر س= 585; كار مي آمد شهر هايي آبا= 583; ظهور مي كرد كه پيشه وران ، بازرگانان = 608; تجار به گستر= 588; داد و ستد مساعدت مي كردند تكيه اقتصاد ايرا= 06; به توليد معيشتي بود و هر گاه كه ثبات و امنيت اجتماعي و سياسي ادامه مي يافت مي توانست= راه تكامل طبيعي خود را &#= 1607;مچون كشور هاي سرمايه داري اروپا ادامه دهد.

و بجائي برسد ك= 607; آنها رسيده بودند متاسفانه خص= 10;صه تاريخي جامع= 07; ايراني كه مانعي در راه پيشرفت اين جامعه بود اي= 606; بار با حضور استعمار گرا= 06; و بيگانگان مواجه مي شود كه اساس و حيات اقتصاد معيشتي او را هدف گرفته بئ= 583; بر اثر حضور و وفور كالا ها= 610; اروپايي در بازار هاي ايران بسيار= 10; از اشكال سنت= 610; توليد بر اثر ضعف رقابت دستخوش بحرا= 06; شده و معرض نابود شدن قر= 575;ر گرفتند چنانكه اعتصاب شعر بانان كرمان كرمان و يزد در دوران ناص= 585; الدين شاه و درگيري آنها با عوامل حكومتي خود نشانگر گوشه اي از حكايتي است كه بر اين سرزمين مي رف= 578; هرگاه آرمانهاي شخصيت هايي چون قائم مقا= 605; و امير محقق مي گشت جامعه ايراني بي دخالت بيگانگان مي = 578;وانست سير طبيعي پيشرفت خود ر= 575; چون كشور هاي &#= 1575;روپايي دنبال كند شايد بي مناس= 576; نباشداينجا مقايسه اي براي درك بهت= 585; اين موضوع : در ژاپن شخصيتي چون ميجي آرمان هايش چون ايده هاي امير كبير بود، او با وضع قوانين منسجم و فراه= 605; كردن امكان دخالت مردم د= 585; تعيين سرنوش= 78; خود و محدود كردن اختيارات مطلقه امپراتوري و توسعه صنايع = 608; ايجاد تحولا= 78; علمي و فكري بر اثر عدم حضور استعما= 85; گران و عدم مداخلات و پديž= 3; آوردن شرائط اوليه انباشت= سرمايه ژاپ= 06; را بجائي رساند كه امروز شاهد آنيم در دورا= 606; قاجار جامعه بلا زده ايرا= 606; با مصيبت ديگري جدا از مصائب تاريخ= 10; خود رودر رو شد و ا= ;ن حضئر استعمار گرا= 06; بود اينان با خريداري اصحاب قدرت ب= 607; درون حاكميت نفوذ كرده و م&#= 1610; كردند آنچه ك= 607; نمي بايست مي كردند ، تنها شخصيت اثر گذار اين دوران يعني امير كبير با اقدامات بخردانه خود همچون ميجي در جاپن كوشيد ب= 607; جبران عقب ماندگي هاي ايران بپردازد و اي= 585;ان را با الزاما= 578; جامعه بين الملل هماهن= 11; سازد او با تاسيس مدرسه دارالفنون و تربيت و اعزا= 605; دانشجويان ب= 07; خارج از كشور و تاسيس روزن= 575;مه تلاش كرد جامعه بخواب رفته را بلكه بيدار سازد و آب رفته را به جوي بازگرداند ، اما او نيز چو&#= 1606; شخصيت هاي تاريخ ساز و استادش ‹ قائ= 605; مقام › به همان سرنوشت حذف البته با دسيسه استعمار گرا= 06; گرفتار شد.

ح= 590;ور اروپاييان و برقراري مناسبات آنا= 06; با جامعه ايراني ضمن پ= 610; آمد هاي منفي اقتصادي كه داشت رشد و گسترش بيدار= 10; و آگاهي را بدنبال آورد = 548; انتشار كتب و ترجمه آثار انديشمندان اروپايي از اواخر حكومت = 606;اصر الدين شاه آغاز گشت نشر و گسترش انديشه هاي روشنگرانه د= 85; اين دوران مباني فكري و ايده هاي اوليه مشروط= 07; خواهي در ايران را بنا مي نهد ، در اواخر حكومت ناصر الدين شاه دس= 578;ه اي از روشنفكران جوان در پي ان بر آمدند كخ ك&#= 1604;وپي با روزنامه تاسيس كنند ك= 607; حساسيت شديد = 588;اه را بر انگيخت به طوريكه آنان را به فلك بست. براي نخستين بار ناصر الدين شاه خود قرباني عدال= 78;خواهي ميرزا رضا مي شود و سايه ظل اللهي شاه فر= 608; مي ريزد البت= 607; يكبار جنبش تنباكو پيش ا= 586; اين مردم را به اين باور رساند ه بود كه مي توان با استبداد شاه= 10; دست و پنجه نرم كرد قتل ناصر الدين شاه و سست شدن پايه هاي حكو= 605;ت و تاريخ ايرا= 606; را به سوي دو جريان سوق مي دهد از يكسو تكرار همان سيكل ديرينه = 579;بات – هرج و مرج- ثبات نمود مي يابد ، از سوي ديگر بدليل نضج گرفتن انديشه هاي تجدد خواهي ، انكار آزادي خواهي و مشرط= 607; طلبي روز به روز عمق مي گيرد تا آنجا كه محمد علي ميرزا تلاش م= 610; كند با تكيه بر قدرتهاي خارجي در برابر گسترش روز افزون جنبش با روشنگران و آزاديخواها = 6; ايران را در فقدان كانون = 608; حضور استبدا= 83; مي ديدند مي خواستند با تاسيس پارلمان و مح= 583;ود كردن اختيارات شا= 07; و قانونمند كردن ان به فس&#= 1575;د دستگاه حكومتي و تباهي جامعه ايران پايان بخشند ، محمد علي ميرزا را كه پدرش حكم به تاسيس ان داده بود با كمك لياخوف ب= 607; توپ مي بندد و با آغاز دورا= 606; استبداد طيف بسياري از روشنفكران و آزاديخواها = 6; محبوس يا به قتل مي رساند.

ا= 586; اين تاريخجنبش وارد مرحله ا= 610; ديگر مي شود س&#= 1601;ارت انگليس كه تا ديروز بنا به مصالح استعم= 75;ري خود كه از جنبش پشتيباني مي نمود به آرام= 610; خود را كنار مي كشد بحران انقلابي تا عمق جامعه نفوذ مي كند از يك سو فتوا هاي مراجع تقليد از نجف از سوي ديگر اعزام نيروه= 75;ي انقلاب از طر= 601; سوسيال دموكراتها باكو و مسلح كردن كارگرا= 06; مهاجر آذربايجان د= 85; باكو و روانه كردن انها به تبريز انقلا= 76; را وارد مبار= 586;ه اي قهر آميز با حكومت مي كند محاصره ي= 575;زده ماهه تبريز توسط عين الدوله فداكاريها و جانباز هايي قهرمانانه انقلابيون و مردم تبريز د= 585; راس آنها ستارخان و باقرخان و حيدر خان عمو اوغلي منجر ب= 607; شكست محاصره = 608; حركت نيروي انقلاب از گيلان و اصفهان به سم= 578; تهران مي شود شكست نيروي ارتجاع در كر= 580; و تصرف تهران و فرار محمد علي ميرزا و پناهنده شدن او به سفارت روس تاريخ ايران را وار مرحله اي از هرج و مرج و بحران انقلا= 76; مي سازد،"ولی نازعات جناح= 40; این انقلاب ه= 575; چنان شدتی را که در انقلاب مشروطه هرج و مرج و نا بسامانی پدی= 83; آورد کشور را تا آستانه تج= 586;یه پیش برد نداشت. لا اقل مدت کوتاهی دولت مرکزی ن= 740;رومند تر و کاراتر شد، دستاورد های نظامی و غ&#= 1740;ر نظامی حکومت های انقلابی هم غالبا چشم= 711;یر وگاه حتی معجزه آسا بوده اند. یک مثال مشهورش به دوره وحشت در فرانسه بر می گردد که فرانسویان ه= 05; نبرد والمی ر= 575; بردند و هم شورش های ولا= 740;ات خودشان از جمله: وانده را خواباندن= 83;.یا هرج و مرج در حکومت ایران پس از سقئط امری آشنا بود، از همه آسان تر اینس= 578; که دخالت خار= 580;ی را در ایران مسئول هرج و مرج قلمداد ک= 606;یم ولی آنچه کمت= 585; به آن توجه کرده اند نقش مهم نیرو ها و عوامل داخلی در ایجاد اختلال ، ناامنی، کشمکش و خطر تجزیه کشور بوده است." ( دولت = 608; جامعه در ایر= 575;ن،1379) ضعف نيروي انقلا= 76; و ناتواني آنان در شناخ= 578; اوضاع سياسي = 608; تزلزل دز مقابل تصرف ي= 603;پارچه قدرت ارتجاع را بار ديگر ترميم كند و با ورود فرصت طلبان و ميوه چينان انقلا= 76; يا به تعبير كسروي ورود مجاهدين روز شنبه به عرصه قدرت بارديگ= 85; فرصتي فراهم شود كه ارتجا= 593; زخم خورده به ترميم پايه هاي قدرت بپر= 583;ازد شادي و سرور مردم از پيروزي انقلاب با تش= 603;يل مجلس اول و دعوت مجاهدي= 06; تبريز به تهران و استق= 576;ال پر شور از آنان ديري نپاييد كه به فاجعه باغ مل= 603; و ختع سلاح مجاهدين و تي= 585; خوردن سردار ملي متنتهي م= 610; شد كه بر اثر همين زخم سردار در گوشهاي از تهران در تنهايي مطلق = 580;ان به جان آفرين تسليم كرد. هرج و مرج انقلابي تبد= 10;ل به از هم گسيختگس اوضاع اجتماعي گشت= 07; و ديري نپايي= 583; كه سركردگان ارتجاع بار ديگر قدرت را قبضه كرده و همراه با مداخله اجان= 76; به سركوب انقلاب و دستاورد هاي آن مي پردازد شروع جنگ بين الملل اول و مداخل= 607; مستقيم نيروهاي روس = 608; انگليس در ايران به تشديد وخامت اوضاع افزود= 07; قحطي و گرسنگ= 610; و فقر رو به گسترش جامعه را دچار بحرا= 606; اجتماعي و اقتصادي عمي= 02; مي سازد.

گ= 601;تيم جامعه ايران با ساختار اق= 578;صادي نيمه فئودال= 10; و عشيره اي در صورت عدم حضو= 585; سرمايه استعماري مي توانست با تاسي و تااثر از تحولات كه در عرصه بين المللي روي داده بود بدو= 606; گذار از فئوداليسم ب= 07; فرماسيون سر= 05;ايه دار ي برسد چنانكه با حضور سرمايه هاي استعمار= 10; مراحل اوليه تشكيل و انباشت سرما= 10;ه در ايران فراهم و هرگا= 607; به سمت توليد و صنعت هدايت مي شد. مي توانست با توليد مازاد ارزش فورماس= 10;ون سرمايه داري را در ايران ارتقاء بخشد همچنانكه ژاپن اين راه را طي كرد با اين تفاوت كه در ايران حضو= 585; سرمايه انحصاري منج= 85; به شكل گيري طبقه اي گردي= 583; كه تنها دلال و واسطه عرضه كالا هاي كشو= 585; هاي پيشرفته سرمايه داري در ايران شد در ايجاد تحو= 604; در مناسبات ا= 602;تصادي بود كشف نفت و تامين هزينه هاي دولتي از راه عوايد نفتي و عدم ارتباط ماهو= 10; آن با توليد ناخالص داخل= 10; پي آمدش نه تنها تسريع د= 585; نابودي اقتصاد معيشتي بود بلكه طبقه اي &#= 1591;فيلي از قدرت مداران را پديد آورد كه نزديكي به كانون قدرت نقش تعيين كننده آن در حفظ منافع طبقاتي انان داشت ، ساختا= 585; قدرت سنتي بر اثر شرائطي ك= 607; از اين دست پديد آمد ه بود مي بايست &#= 1605;تحول گردد به علاو= 607; سيكل هرج و مرج تاريخي م= 610; بايست به حكم ماهيت تاريخ= 10; خود به ثبات منتهي شود همچون تكرار حوادث پيشين تاريخ ايران كه با سست شدن اركان قدرت ك= 607; با ظهور مدعي= 575;ن ديگر همراه بود رضا خان با مشاوره ژن= 585;ال ايرون سايد انگليس ايو يزيون قزاق همدان را به قزوين كشانده و از آنجا به تهرا= 606; برده و در اسفند 1299 تهران را تصرف مي كند به دليل زنده بودن دستاورد هاي انقلاب و حضو= 585; مجلس نتوانس= 78; به شكل ديرين برسم شاه كش تكيه بر قدرت بزن= 583; بنابر اين با تكمين در برا= 576;ر نهاد هاي نوي= 606; فوق حصول به هدف فوق را با &= #1610;ك سلسله پيچ و خم هاي سياسي به هم آويخت ابتدا با خدع= 607; و با طرح شعار جمهوري خواه= 10; قلوب برخي آزاديخواها = 6; را به خود جلب كرده و با ايجاد شكاف د= 585; درون جبهه انقلاب و لا پوشاني ماهي= 78; طبقاتي خود مدارج قدرت ر= 575; به آرامي طي مي نمايد در اين ايام استعمار انگليس در استفاده از م= 608;قعيت پديد آمده و ضعف و ناتوان= 610; شاه در برابر &#= 1575;وضاع موجود قرار داد 1919 را پيش م= 10; كشد.

" در اواخ= 585; سپتامبر اوا= 40;ل مهر 1299 سر لشکر سر ادموند آی= 585;ون ساید از بغدا= 583; به قزوین آمد تا فرماندهی نر پر فورس را از سرتیپ چمپ= 740;ن تحویل بگیرد= 48; آیرون ساید د= 585; ملاقات و مشورت با زنرال هالدی= 06; در بغداد اجازه پیدا کرده بود در ماموریت جدی= 83;ش هر طور که صلاح می داند عمل کند، او در گزارش مفص= 604;ی که برای هالد= 740;ن فرستاد خروج استاروسلسک®= 0; از رشت را توض&#= 1740;ح داد و او را متهم به فساد مالی کرد"( دولت و جامعه در ایران،1379)

هنوز چند سالي از انقلاب و از عمر مجلس و سركوب آزاديخواها = 6; نگذشته بود ك= 607; دولت انگليس قرارداد 1919 را با پرداخت رشوه به اصحا= 576; قدرت كه در رأس آن وثوق الدوله قرارداشت سن= 83; تحت الحمايگ= 10; ايران را معر= 590; امضا و قطعي شدن قرار مي دهد كه با مقاومت مردم توطئه هاي پش= 578; پرده اصحاب ارتجاع و استعمار انگليس بهم ريخت. تنها سنگر باقيمانده انقلاب كه هنوز زنده بو= 583; جنگهاي گيلا= 06; و با رهبري ميرزاكوچك بود كه دربرابر ارتجاع حاكم = 605;قاومت مي نمود از يك سو دولت وقت و از سوي ديگر نيروهاي روسيه تزاري نيروي هوايي استعمار انگ= 04;يس اين آخرين سنگر بازمانده انقلاب مشرو= 91;ه را زير ضرب گرفتند و سرانجام بر اثر فشارهاي بيروني و دروني،‌ جنب= 88; جنگل به سرنوشت ديگر انقلابيون مبتلا و به شكست كشانده شد. رضاخان ميرپنج در سايه برقرار= 10; امنيت و سركو= 576; نيروهاي مقاومت به درجه سردار سپهي مفتخر سپس با دخالت در امر انتخابات و برگزيدن نمايندگان و= 75;بسته با بردن طرح انقراض سلسل= 07; قاجار و استق= 585;ار سلسله پهلوي به مجلس و تصويب آن امر &#= 1580;ابجايي قدرت را در ايران در شكل نوين و بديع ر&#= 1602;م زد. ساختار حكومتي رضاخان ادام= 07; همان بافت سنتي قدرت در ايران است با اين تفاوت كه رنگ و لعاب مدرن داشته و هزينه هاي دربار و دستگاه دولت= 10; با ضبط اراضي شمال و انتقا= 604; آن به شخص رضا&#= 1582;ان بصورت بهره مالكانه و بخشي ديگر ازطريق عواي= 83; نفتي و تجديد قرارداد نفت= 10; دارسي تأمين مي شد.

سيستم حكومتي رضاخان بنا ب= 607; همان ويژگي تعريف قدرت د= 585; ايران به دلي= 604; عدم شكل گيري صورت بندي طبقاتي و دره= 605; تنيدگي طبقات،‌ دولتي فراطبقاتي ب= 75; قدرت مانور بسيار بالا ب= 610;ن طبقات بوده و به دليل برخوردار بو= 83;ن از استقلال طبقاتي كه آنهم از خصلت خود دولت نشأ= 578; مي گرفت به همان سياق ديكتاتوري پيش گرايش يافته با محو همه آثار و دستاوردهاي انقلاب مشروطه هرم قدرتي تشكيل مي دهد كه خود در رأس آن قرار مي گيرد تا آنجا كه پس از شهريور بي= 587;ت و هجوم متفقي= 606; به ايران كه از رأس هرم قدرت كنار زد= 607; مي شود كل سيستم حكومت= 10; از هم مي پاشد و بار ديگر چرخه ثبات ـ هرج و مرج ثبا&#= 1578; در ايران اتفاق مي افتد.

"چ= 88;مه اول رفتار استبدادی یا خودسرانه آن بود که شاه بدون هیچ مشورتی ، مطالعه ای یا مقدماتی به کابینه دستو= 85; داد امتیاز دادرسی بریت= 75;نیا را لغو کند و دومین تصمیم خودسرانه شا= 07; این بود که."( دولت و جامعه در ایران،1379) بدون مشورت با وزر= 575; و کار شناسان تمدید امتاز را پذیرفت."=

خلاصه بحث: گفتم جامعه ايران به لحاظ قدرت سياسي داراي ويژگي خاص خو= 583; است به دليل وسعت مقياس جغرافيايي و وجود آب و هواي خشك و بياباني و كمبود آب و عدم شكل گيري فرماسيون ها= 10; طبقاتي و فقدان مرزبندي مشخ= 89; بين منافع طب= 602;اتي ديرپايي ساختارهاي اجتماعي بر اثر هجوم ويرانگر اقوام و قباي= 604; مختلف كه موج= 576; كندي روند حركت طبيعي و يا انحراف آن از مسير طبيع= 610; خود مي گشت همراه با ظهو= 585; استعمارگرا = 6; و نقش مؤثر آنها در تخري= 576; اقتصاد معيشتي با ور= 608;د عوايد نفتي ا= 586; يك سو گذار جامعه سنتي ر= 575; به زندگي مدر= 606; و صنعتي دچار وقفه نموده و ازطرف ديگر ب= 575; سرريز شدن عوايد نفتي ب= 607; خزانه حكومت وابستگي او ر= 575; به طبقه اي خاص از بين برده و به دلي&#= 1604; برخوردارشد = 6; از ماهيت ماوراء طبقا= 78;ي به سمت و سوي ديكتاتوري گرايش مي يابد. و اگر درآمد هاي حاصل از مناب= 593; نفتي نبود شايد بسياري از مشكلاتي ك= 607; مردم با آن گريبانگير ه= 87;تند حل مي گشت و راه اي جديدي براي رشد اقتصادي ياف= 78; مي شد.

من= 575;بع:

1- دولت و جامعه در ايران محم&= #1583; علي همايون كاتوزيان ترجمه:حسن افشار نشر مركز1379

2- اقتصد سياسي در ايران محمد علي هم= 575;يون كاتوزيان ترجمه: محمد رضا نفيسي، كامبيز عزيزي نشر مركز1372

3-جا&= #1605;عه شناسي تاريخ= 10; ايران( نفت و توسعه اقتصا= 83;ي) محمد علي همايون كاتوزيان = ترجمه عليرضا طيب = نش&#= 1585; مركز1377

4- سياست و اقتصاد عصر صفوي &n= bsp; باستاني پا= 85;يزي نشر صفي علي شاه 1362<= /span>