working paper- ovasi

= = 83;انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= &n= bsp;

نقدی = بر کتاب «سقوط اصفها= 06; به روایت کروسینسکی»؛ نوشته سید جواد طباطبایی<= /b>

=

=

<= b>نیلوفر اویس= ی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;mso-bidi-language:FA'> =

= = 03;ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= موضوع: خلاصه و نقد کتاب

= = 86;ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= = 78;یر 1385

م&= #1602;دمه :

ی&= #1705;ی از گزارشهای= 40; که در مورد یورش افغانه= 75; و سقوط اصفها= 606; وجود دارد، گزارش یوداش تا دوش کروس= 740;نسکی، راهب یسوعی لهستان می باشد که جزء مبلغان مسیح= 40; مقیم اصفهان بوده.

ا&= #1608; به هنگام یور= 588; افغان ها در اصفهان به سر می برد و طبق رسم مبلغان ب= 607; طور مستمر گزارشهای خو= 83; را از اوضاع محل ماموریت خود به سرپرس= 578; فرقه ارسال م= 740; کرد و در زمان سقوط اصفهان = 711;زارشی به زبان لاتیندر مور= 83; این اتفاق به پاریس می فرستد و در آن زمان اصفهان = 608; سلسله صفویه یکی از مهمتر= 740;ن نظام های حکومتی مرتب= 91; با اروپائیا= 06; بودند و این گزارش از اهمیت به سزایی بر خوردار بود. به همین دلیل یکی از راهبا= 606; مسیحی دیگر ب= 607; نام آنتوان دوسرسو، با توجه به این گزارش کتابی در دو جلد با عنوان تاریخ واپسین انقل= 75;ب ایران به زبا= 606; فرانسه می نویسد و در زمان حکومت اشرف افغان این کتاب نشر پیدا می کند. این کتاب ابتدا در دو جلد کامل به زبان انگلیس= 40; ترجمه شد و سپس خلاصه ای از آن به زبان ایتالیایی منتشر شد.(1/ص5)<= /span>

ا&= #1740;ن کتاب به دلیل آنکه در دهه های سده هجده= 605; یعنی در عصر روشنگری انتشار یافت= 48; تاثیرات مهم= 40; در کتاب های نویسندگانی چون منتسکیو = 608; ولتر و ادوار= 583; گیتون گذاشت = 608; چون در آن زمان کمی از دغدغه های انسانی نویس= 06;دگان و فیلسوفان معطوف به انحطاط ها و انقلاب ها و دلایل آنها بود، این کتا= 576; هم که در مورد انحطاط یکی ا= 586; امپراتوری های آن زمان بود از اهمیت زیادی برخوردار بو= 83; و مرکز توجه قرار گرفت.(1/ص6)=

ا&= #1740;ن کتاب در واقع نمایان گر بخشی از زوال تاریخی ماست.در این کتاب به روشن= 740; می بینیم که چگونه سیستم فاسد و نالای= 602; دولتی، کشور را چنان آسیب پذیر می نمای= 583; که یارای مقابله در مقابل بیگان= 07; ای نه چندان قدرتمند را ه= 605; ندارد.دو نمونه از این گسست و ضعف ها یکی قدرت گرفتن خواجه سرایان در دس= 578;گاه حکومتی صفوی = 608; دیگری به کارگیری مشت= 40; تفرقه انداز = 608; حکومت کن در سطح ملی بوده است.نویسنده متذکر می شود که اگر روزی در دستگاه شا= 607; عباس وظیفه خواجه سرایا= 06; رسیدگی به ام= 608;ر تختخواب شاه بود، در زمان شاه سلطان حسین تخت هر شاهی در اختیار آنان قرار گرفته بود! (1/ص23) کرو سینسکی حتی ا= 586; انشعاب غلامان سیاه = 608; سفید در دربا= 585; خبر می دهد که خود طنز تاری= 582; است(1/ص24).

&nb= sp;

در مورد نویسند= 07; :

سید جواد طباطبایی و پروژه‌ی فکر= 40; او در سال‌ها= 740; اخیر –با توج= 607; به تغییر سمت= 204;وسوی فکری بسیاری از افراد تعقیب‌کنند = 7;‌ی مسائل سیاسی در ایران (از توجه به وجوه بیرونی امور سیاسی و بینش سیاست‌زده، به رجوع به مبانی فکری بنیانی و فلسفی سیاست)- بسیار مورد ت= 608;جه قرار گرفته‌= 75;ست.

ج&= #1608;اد طباطبایی که فیلسوف و تاریخ نگار اندیشه ی سیاسی ایران است با گزینش باره های ویژ= 607; ای از این کتاب و بیرون کشیدن نکته های خاص و تاک&#= 1740;د بر ان ها ، به واقع کوشیده است تا برشی از تاریخ انحطاط اندیشه ی سیاسی در ایران را پیش روی خواننده بگذارد.

&nb= sp;

کتاب‌شناس= 40; دکتر طباطبایی
۱) ترجمه‌ی "فلسفه‌ی ایرانی و فلسفه‌ی تطبیقی"؛ هانری کربن، تهران، انتشارات طو= 87;، ۱۳۶۵.
۲) ترجمه‌ی "تاریخ فلسف = 7;‌ی اسلامی"؛ جلž= 3; دوم، تهران، ۱۳۶۶.
۳) درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیش= 07;‌ی سیاسی در ایران؛ تهران، انتشارات کویر، ۱۳۶۷.
۴) ترجمه‌ی "تاریخ فلسف = 7;‌ی اسلامی"؛ مت = 6; کامل، تهران= 48; انتشارات کویر و انجمن ایران‌شناس®= 0; فرانسه، ۱&= #1779;۷۳.
۵) زوال اندیشه‌ی سیاسی در ایران؛ تهران، انتشارات کویر، ۱۳۷۳.
۶) ابن خلدون و علوم اجتماعی؛ "گفتار در شرایط امتنا= 93;"، تهران، انتشارات طر= 81; نو، ۱۳۷۴.
۷) خواجه نظام الملک؛ تهران، انتشارات طر= 81; نو، ۱۳۷۵.
۸) مفهوم ولایت مطلقه در اندیشه‌ی سیاسی سده‌ه= 75;ی میانه؛ تهران، موسس= 07;‌ی نگاه معاصر، ۱۳۸۱.
۹) تأملی درباره‌ی ایران: بخش نخست- دیباچه= 204;ای بر نظریه‌ی انحطاط ایران، تهران، موسس= 07;‌ی نگاه معاصر، ۱۳۸۰.
۱۰) سقوط اصفها= 606; به گزارش کروسینسکی؛ تهران، موسس= 07;‌ی نگاه معاصر، ۱۳۸۲.
۱۱) تاریخ اندیشه‌ی سیاسی جدید د= 585; اروپا؛ "بخش نخست از جلد نخست: جدال قدیم و جدید"= 48; تهران، موسس= 07;‌ی نگاه معاصر، ۱۳۸۲.
۱۲) زوال اندیش= 607;‌ی سیاسی در ایران، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۸۳، ویراست دوم.
۱۳) تاملی درباره‌ی ایران: بخش دو&#= 1605; –مکتب تبریز= 48; تبریز، انتشارات ستوده، ۱&= #1779;۸۴ (&#= 1740;ا ۱۳۸۵).(سایت : http://www.majidzohari.com (

&nb= sp;

س&= #1602;وط اصفهان به روایت کروسینسکی :

ی&= #1608;رش افغانستان د= 85; سقوط اصفهان را به دلیل مه&#= 1605; بودنش در تاریخ ایران بسیاری از پژوهندگان برابر با یور= 588; اعراب و حمله مغول ها دانسته اند و بسیار جالب توجه است که در نوشته های تاریخی ایرا= 06; توجه و اشاره بسیاری به دلایل شکست و &#= 1575;نحطاط این شاهنشاه= 40; بزرگ نشده اس= 578; و تنها منابع= 740; که می توان به آن ها ارجاع داد و قابل توجه هستند، گزارش های بی= 711;انگان مقیم ایران ز= 605;ان یورش بوده است.

ی&= #1705;ی از این گزارشات قاب= 04; استناد همانطور که د= 585; قبل اشاره شد گزارش پدر سوداش تا دئو= 587; کروسینسکی است که جزء مبلغان مسیح= 40; در این اصفها= 606; بوده و حدود 25 سال در این شهر به سر برده است و به دلیل رابطه حسنه ای که با کارگزاران دولت ایران داشته سرشنا= 87; بوده است. این شخص با وزیرا= 606; ایرانی دوست= 40; نزدیک داشت و همچنین گاهی در مذاکرات دولتی و حکومتی شرکت می کرد و همچنین در هنگام حضور افغان ها در ایران با محمود افغان = 608; نزدیکان او آشنایی پیدا کرده بود.

د&= #1585; گزارش کروسی= 06;سکی که یکی از دقیق ترین گز= 575;رش های سقوط فرمانروایی صفویان در ایران است سه بخش حائز اهمیت است :

1) حمله افغان ها به اصفهان و کناره گیری شاه از سلطنت و حکومت محمو= 583; افغان

2) ریشه های یورش افغان ها

3) گزار= ;ش آشوب ها و بی نظمی ها در همه ایران در زمان شاه سلطان حسین

&nb= sp;

ا&= #1740;ن گزارش گزارش از این نظر حائز اهمیت است که هم نسبت به افغا= 606; ها و هم نسبت ب&= #1607; صفویان بیگانه بوده است و نفعی نداشته که نظ= 585; مساعدی نسبت به یکی از دو طرف بدهد و قضاوت ارزشی کند و همچنین آگاهی کاملی نسبت به دربا= 585; ایران و مناسبات پشت = 662;رده و همچنین قوم افغان ها داش= 578;ه است.

ی&= #1705;ی از نقطه های قوت پدر کروس= 740;نسکی و پدر دو سرسو&#= 1548; طرح نظریه انحطاط تاری= 82; ایران و تلاش هردو برای تو= 590;یح فروپاشی شاهنشاهی صفوی است.زما= 606;ی می توان به اهمیت گزارش پدر کروسینس= 05;ی پی برد که آن را با گزارش ایرانیان در همین زمان مقایسه کنیم که هیچ گونه تحلیل تاریخی، اجتماعی، سیاسی در نوش= 578;ه هایشان وجود ندارد.

جالب است بسیاری ا= 586; نویسندگان ایرانی مثل آذر بیگدلی اگرچه اهل شریعت نبودن= 83;، ولی در توضیح حوادث تاریخ= 40; من جمله این ح&#= 1575;دثه به تقدیر و مسائل شریعت= 40; تکیه می کنند. در حالی که پدر دوسرسو و پدر کرسنسکی با این که هر دو از افراد اهل شریعت بودند، اما همه مسائل را منحصر به این عامل نمی کنن= 583; و به عوامل مختلفی تکیه می کنند که یکی از آنها دین م= 40; باشد(1/ص89). تفاو= 78; اصلی که نویسنده این کتاب میان گزارش های کر= 608;سینسکی و نوشته های ت&#= 1575;ریخ نوسان ایران= 40; قایل شده این بود که کروسی= 606;سکی گزارش های خو= 583; را با تکیه بر &= #1575;ندیشه های تاریخی جدید و تحلیل تاریخی نوشت= 07; که تاریخ نویسان ایرا= 06;ی به همان شیوه روایات در باره یک موضو= 593; پرداخته اند. و همچنین ایرانیان تنها عامل را تباهی های اخ= 604;اقی خصوص ایرانیان می دانند در حال= 740; که دوسرسو و ک&#= 1585;وسینسکی عوامل مختلف= 40; را مورد بررس= 740; قرار داده ان= 583;.(1/ص88)

&nb= sp;

د&= #1604;ایل انحطاط صفویان از دیدگاه دو را= 607;ب یسوعی :

د&= #1585;مورد دلایل انحطا= 91; حکومت صفوی دوسرسو و کرو= 587;ینسکی :

1) به سراغ بررسی جایگاه شاه م= 740; روند. زیرا در نظام های سلطنتی خودکامه، شا= 07; در

راس هرم و در کانون ساختا= 85; اجتماعی قرا= 85; دارد و از این رو بایستی به سراغ دگرگون= 40; های مقام شاه رفت و به همین دلیل کروسین= 87;کی ابتدا بحثی درباره شاه سلطان حسین م= 740; دهد و از نظر ا&= #1608; شاه سلطان حسین انسان ترین و مهرما= 606; ترین و در عین حال سست عنصر ترین شاهی بو= 583; که تا آن زمان به سلطنت رسیده بوده است و همین مهربانی بیش از اندازه او &#= 1576;اعث ضعف او شده است.

شاه سلطان حسین ب= 607; دلیل اینکه دست پرورده خواجه سرایا= 06; و زنان بوده و اینکه از کودکی در حرمسرای شاه= 40; بزرگ شده بود= 548; از آداب پادشاهی چیز= 40; نمی دانست و رفتار متعادلی نداشت. شاه سلطان حسین د= 585; آغاز مردی با تقوا و مخالف شراب بود اما &#= 1575;طرافیان او را در دام شراب خواری م= 740; اندازند. او عاشق حرم سرا= 740; شاهی و ساختن عمارت های مجلل بود. به دلیل اینکه مردی خوب و انسان بود کس= 740; را مجازات نم= 740; کرد و این به ضررمردمان د= 85;ستکار و به نفع بدکاران بود = 608; این به دلیل ا&#= 1740;ن است که فضیلت های فردی و اخلاق جمعی ب= 575;ید مورد تمایز قرار گیرد و حیات اجتماع= 40; در نظام های سلطنتی با من= 591;ق اخلاق زندگی = 582;صوصی یکی نیستند. د&#= 1585; کل می توان گفت انسانی خوب به معنای &#= 1593;امه ی مردم بود ول&#= 1740; شایستگی شاه= 40; را نداشت و فاقد خصوصیات شاهان بود.

2) غیر از سست عنصری شاه در یورش افغانها سلط= 07; خواجه سرایا= 06; در امور کشور از دیگر نشان= 607; های انحطاط کشور است. خوا&#= 1580;ه سرایان تا قب= 604; از حکومت شاه سلطان حسین ا= 586; اوضاع خوبی برخوردار نبودند و اصولا بیگانگانی بودند که به غلامی گرفته = 605;ی شدند اما در زمان شاه سلطان حسین وضع تغییر کر= 583; و عنان همه امور را به دست گرفتند و همین دخالت های نابه جای خواجه گان در امور حکومت عوامل انحطا= 91; را فراهم کرد.

3) در زمان شاه سلطان حسین غلامان سیاه = 608; سفید در شورا= 740; خواجه سرایا= 06; شرکت می کردن= 583; و یک جور روحی&#= 1607; فرقه ای که این بود که برادر در برابر برادر بایستد و حسّ حذف رقیب به وجود آمده بو= 583; که منجر به کش&#= 1605;کش های درونی شد= 607; بود و بیشتر نیروها صرف پ= 740;کارهای درونی می شد تا دفاع از کشور.

4) به دلیل رحم و شفقت نادرست شاه سلطان حسین مصادره اموال را جانشین اعدا= 05; و مجازات های بدنی وزیران کرد که بسیار سودمندتر می توانست باشد.

5) دلیل دیگر را می توان از میان رفتن ترس دانست که کرو= 587;ینسکی معتقد بود که در کشورهایی که تاثیر اخلاق و دریافت اندک باشد تنها تر= 587; می تواند عامه مردم را در محدوده رعای= 78; وظایف خود نگ= 607; دارد.همچنین فساد اداری و رشوه خواری د= 585; ادارات به او= 580; خود رسیده بو= 583;.

6) وخام= ;ت وضع اقتصادی = 605;ردم و کشور یکی دیگر از علل ا&#= 1740;ن انحطاط بود ب= 575; از میان رفتن نظم سابق و این که تنها ملاک تصدی شغ= 604; پرداخت پول بود، همه امو= 585; دربار خلاصه به رشوه خوار= 740; و اخاذی شده بود. همچنین کاهش اعتبار پول ایران بود که این به دلیل ضرب سکه بود که قبلا در انحصار حکوم= 78; مرکزی بود اما پس از آن در اختیار &#= 1608;لایات نیزقرار گرف= 78;.

7) وجود تفرقه در میا= 606; مرد شهرهای ا= 740;ران و در میان کارگزاران دولتی را می توان از دیگر عوامل انحطا= 91; نامید که بان= 740; آن شاه عباس بود که فکر می کرد با دامن زدن تنش میان فرقه ها موجب تثبیت حکومت خود می شود که البته کار آم= 583;. همچنین همچنین مردم ایران با ولایات مختل= 01; با هم متحد نبودند تا بتوانند به صورت یکپارچ= 07; جلوی شورش افغان ها بایستند.

8) شاه سلطان حسین ب= 575; از میان برداشتن دو ت= 606; از آگاه ترین رایزنان خود به نام لطف علی خان و اعتماد الدوله تیشه به ریشه سلطن= 578; خود زد.(1/ص43،44)

9) در زمان شاه سلط= 575;ن حسین بر اثر سخت گیری مذهبی، مدار= 75;ی دینی که از زمان شاه عبا= 587; موجب صلح و آر&#= 1575;مش میان ادیان و مذاهب شده بود، و شهرهایی که مومنان مذهب= 40; غیر از تشیع داشتند زودت= 85; به تصرف افغا= 606; ها در آمدند و &= #1705;روسینسکی معتقد است که یکی از دلایل سقوط راحت اصفهان این بود که در زمان شاه سلطان حسین ب= 585; خلاف زمان شا= 607; عباس امتیازات داده شده به ارمنیان را پ= 587; گرفت و در زمان شورش افغان ها، ار= 605;نیان جلفا ت= ;قاضای کمک از دربار کردند ولی دربار اهمیت= 40; به تقاضای آنها نداد. (کر&= #1608;سینسکی تسخیر کرمان را از پیامد های سیاست دینی نامناس= 76; حکومت مرکزی در ایالات ایرا= 06; می داند)

10) سپاه= ;ی از شاهسون ها هم که در زمان شاه ع= باس تشکیل شد در زمان جانشینان او توجه زیادی نشد و در زمان شاه سلطان حس= 740;ن نیز رتق و فتق امور امور ای= 606; سپاه یک سره متروکه ماند= 07; بود. همچنین شمار اندک سربازان که ب= 607; ولیعهد سپرد= 07; شده بودند، چنان نا منظم و به دلیل عدم پرداخت مواج= 76; بی ساز و برگ مانده بودند که از نیمه راه برگشته و نتوانستند شورش افغان ه= 575; را سرکوب کنن= 583;.(1/ص57)

11) در سپاه ایران ب= 607; دلیل وجود قومیت های مختلف مشکل دسته بندی وجود داشت.

در کل هم پدر دوسرسو و هم پدر کروسینس= 05;ی تاکید بر درونی بودن عامل انحطاط می کنند (عوام&#= 1604; درون زای حکومت مرکزی). در حالی که نویسندگان ایرانی این کار را نکردن= 583; و همان هایی هم که به دلایل فروپاشی صفویان اشار= 07; کردند به عواملی چون تقدیر اشاره کردند.

ا&= #1608;ضاع مردم افغان د= 585; آن زمان:

م&= #1585;دمان افغان، مردمانی ناراحت، پرج= 06;ب و جوش و دارای طبعی جنگاورند. دوسرسو می گو= 740;د تنها زمانی رضایت خاطر پیدا می کردن= 583; که به همسایگان خو= 83; حمله می بردند. افراد= 740; شجاع و مصمم بودند. با مناطق کویری اشنا و به غذای کم عادت داشتند، به همین دلیل در زمان لشکرکش= 40; محمود افغان = 608; در زمان گذر ا&#= 1586; مناطق کویری ایران مثل مسیر کرمان ب= 607; اصفهان توانستند با شرایط اب و هوایی و غذای کم خود را سازگار بکنن= 83;.

ز&= #1606;دگی افغان ها ، مثل تاتارها = 548; به راهزنی دا= 574;می و یورش به همسایگان برای غارت خلاصه می شد. در اغاز لشکرکشی ، افغان ها از عقب مانده ترین اقوام ایرانی بودن= 83; و تنها غذای ان ها گندم برشته بود. این افراد تا &#= 1576;ه حال صابون ند= 740;ده بودند و عده ای از انها در اصفهان صابو= 06; را به جای قند خورده بودند ولی با همه این عقب ماند= 711;ی ها دارای سپاهی منظم و سربازانی یکپارچه بودند که در این سپاه منظ= 605; سرداران دارای اقتدا= 85; زیادی بودند.

ب&= #1607; حدی سقوط اصفهان برای افغان ها محا= 604; بود که پدر دو&#= 1587;رسو در کتابش می نویسد:هرگز تسخیر کشوری بزرگ به بهای= 740; ارزان تر از ا&#= 1740;ن انجام نشد و کسانی که ان را عملی کردند، به هی= 670; وجه تصور نمی کردند بتوانند از عهده چنین کا= 585;ی برایند، و ای= 606; که سرانجام نظر به سهولت این کار دست ب&#= 1607; ان زدند و هر چه در این راه پیش می رفتند= 548; به سهولت ان بیشتر پی می بردند. (1/ص 90)

&nb= sp;

ن&= #1602;د :

د&= #1585; آن زمان، افغانستان فعلی یخشی از ایر= 575;ن بوده و نمی توان شورش در قندهار را شورش خارجی دانست .خردها= 740; را که می توان بر این کتاب گرفتدرست از همین روست که دکتر طباطبایی قص= 83; دارد افغان ه= 575; را در جایگاه نیروی خارجی بنشاند که البته پر بیراه نیست اما واقعیت تمام هم نیست.سقوط اصفهان در کنار سقوط امپراطوری س= 75;سانی ،حمله ی مغول،حمله ی ترکان و . . . نمونه ی گویا= 740;ی به دست میدهد از انحطاط در جای جای تاری= 582; این سرزمین.

ی&= #1705;ی از مسایلی که در این کتاب به ان اشاره نشد ،نقش مذه= 576; در انحطاط سیاسی صفویا= 06; است.دست اندا= 586;ی روحانیون بر ارکان نظام سیاسی صفویا= 06; و به انحطاط کشیدن کشور چیزی نیست که راحت از کنار= 588; بگذریم.البت= 07; از گزارش یک راهب نمی توا= 606; توقع داشت که &#= 1607;مه ی موارد سیاس= 740; و اجتماعی و مذهبی ان دوران را بررسی کند.

&nb= sp;

ن&= #1578;یجه گیری :

پژوه&= #1588;گران داخلي و خارج= 610; در باب سقوط اصفهان نظرا= 78; مختلفي ارائ= 07; كرده اند؛ به عنوان مثال و= 604;اديمير مينورسكي در مقدمه كتاب «تذكره المل= 08;ك» به ده عامل اشاره دارد. اما آنها عموما بر اين نكته تاكيد م= 610; كنند كه بي كفايتي و فسا= 583; دولتمردان صفوي عامل اص= 604;ي سقوط اصفهان بوده است. نگارنده ضمن قبول اين عوامل، بر اي= 606; باور است كه اينها را باي= 583; به طور كلي علل دروني زوال دولت صفوي تلقي كر= 583; و با اينكه اين علل در حد خود حايز اهم= 610;ت هستند، اما د= 585; حدي نبودند ك= 607; دولتي به آن عظمت را از پا بيندازند و پايتختش را د= 608; دستي به رئيس قبيله كم اهميت افغان= 10; تسليم كنند. ن&#= 1711;ارنده در اين مقاله با نگاهي گذر= 575; به روابط خار= 580;ي ايران به خصو= 589; دولتهاي مغولي هند، عثماني و روسيه، به اي= 606; نتيجه رسيده است كه اين دولتها مستقيم و غيرمستقيم ب= 07; جهت منافع خو= 583;، محمود افغان را در حمله به اصفهان تشوي= 02; كردند و حتي به او كمك رساندند. در اين ماجرا سؤالات فراواني بي پاسخ مانده است كه نويسنده سعي مي كند براي آنها جوابي مناسب پيدا نمايد. مثلا در طول 6 ماه محاصره اصفهان به چه دليل دولتها= 10; نامبرده كه ب= 575; صفويان رواب= 91; دوستانه داشتند هيچ قدمي، ولو به ظاهر، به نفع صفويان برنداشتند<= /span>

محمود بدون اينكه بتواند كرما= 06; و يا يزد را كا&= #1605;لا تسخير كند، يكسره به طرف اصفهان آمد. هر قدر هم كه وي بي سياست بوده باشد، آيا از قطع ار&#= 1578;باط سپاهيانش در = 601;اصله طولاني قندهار تا اصفهان نگرا= 06; نمي شد و آيا خطر در محاصر= 607; افتادن را پي= 588; بيني نمي كرد= 567; شايان ذكر تس= 578; كه يكي از دلايل بازگش= 78; سلطان سليم اول به عثمان= 610; پس از پيروزي در چالدران، احتمال قطع ارتباطش با مركز عثماني بود. محمود قطعا اين مور= 583; را در نظر داشت. «مسلما محمود از قلت سپاه و دوري مسافت تا سرزمين خود آگاهي داشت ...» (7/ص171). اما بي هيچ واهمه اي تا اصفهان پيش رفت. آيا نمي توان تصور كر= 583; محمود با دري= 575;فت قولهاي مساع= 83; و كمك، با اطمينان خاط= 85; به سوي اصفها مي آمد؟

در برخي تحقيقا= 78; آمده كه محمو= 583; به كمك جاسوس= 575;ن خود از اوضاع داخلي اصفها= 06; مطلع مي‌شد (2/ص= 174). اين جاسوسان چه كساني مي توانستند باشند؟ آيا اين احتمال بيشتر نيست ك= 607; اتباع بيگان= 07; مقيم اصفهان بوده باشند كه آزادانه در ر= 601;ت و آمد بودند؟ <= /p>

قريب به شش ماه اصفهان در محاصره بود. چگونه شد كه هيچ كدام از دول روس و عثم&#= 1575;ني كه با صفويان پيمانهاي دوستي داشتند، هيچ اقدامي – ولو به ظاهر – در جهت كمك به دولت صفوي نكردند و منتظر ماندن= 83; تا اين محتضر جان آخر را بكند و لاشخو= 585; وار به قطعه قطع= 607;

كردن و بپردازند=

سقوط اصفهان گذشت= 07; از فجايعي كه در محدوده شه= 585; به بارآورد، مصيبتي فراگ= 10;ر و تبعاتي مخر= 576; تر در پي داشت، و مهمت= 585; از همه اين بود كه روند رو به رشد رستاخيز هنر= 10; ايران را متوقف ساخت و بسياري از هنرمندان و صاحبان انديشه را يا از بين برد و يا مجبور به مهاجرت كرد.

د&= #1604;ایل انقراض صفویان =3D> سست= 740; و بی کفایتی سلاطین / سقوط اخلاق دولت مردان / ارتشاء مامورین حکومتی / وضع نابه سامان اقتصاد کشاورزی و تجاری / نا امنی و خرابی راه ها / دخالت خواجه سرایا= 06; نادان و اهل حرم در امور م&#= 1607;م مملکت / بی عدالتی / تربیت ناهنجار شاهزادگان صفوی در قفس حرم و دور بودن آنان از زندگی واقعی = 608; مسایل کثیری از این قبیل.

&nb= sp;

ف&= #1607;رست منابع :

1) کروس= ;ینسکی، یوداش تادوش.= 587;قوط اصفهان، بازنویسی سی= 83; جواد طباطبائی، موسسه پژوهش= 40; نگاه معاصر، (13= 81)

2) لاکه= ;ارت، لارنس. انقرا= 590; سلسله صفویه = 608; ایام استیلا= 40; افاغنه در ایران، ترجم= 07; مصطفی قلی عماد، انتشا= 85;ات مروارید، تهران، (1343)

3) سایت= ; : = = &nb= sp; = http://www.majidzohari.com