working paper-ebadati

دانشكد&= #1607; علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

&nb= sp;

ن&= #1602;د و بررسی کتاب « جستارهايي از تاريخ اجتماعی ايران در عصر قاجار»؛ نوشته ويلم فلور

&nb= sp;

نجمه Ÿ= 4;فاری ریسمانچی<= /b>

كارنوش&= #1578; دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موض&= #1608;ع: خلاصه و نقد کتاب

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

تیر 1385

مقدمه= ;

کتاب جستارهايي ا= 86; تاريخ اجتما= 93;ی ايران در عصر قاجار کتابی است که توسط دکتر ويلم فلور ايران شناس هلندی ، به رشته ی تحرير در آمده است .

شايد جالب باشد که در ابتدا ، به بررسی نحوه ی شکل گیری دان= 588; هایی چون شرق شناسی، اسلا= 05; شناسی و ايرا= 606; شناسی بپردا= 86;یم .

تاریخ نگاری همواره و در همه جا ، از گذشته ی دور تا به امروز ، دارای= ; یک کارکرد اساس= 40; بوده است و آن پاسخ دادن به تمام نیازها= 40; سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی مشخ= 89; و ملموس است . تمامی علوم اجتماعی ، که تاریخ نگاری = 740;کی از شاخه های مهم آن است ، چنین هستند . در دنیای جدی= 583; غرب نیز تاری= 582; نگاری پاسخگ= 08;ی نیاز های اجتماعی است . در دو قرن اخی&#= 1585; تحقیقات بسی= 75;ری در زم®= 0;نه ی سرزمین ها و مردم مشرق زم= 740;ن در غرب شکل گرفت. دانش ها&#= 1740;ی که " اسلام شناسی " ، " شر= 602; شناسی " ، " ای= 585;ان   شناس= ی " ، " هند شناس= 740; " و ... نام گرفته اند ، همگی معطوف به اهداف و کارکرد های کاملاً مشخص = 587;یاسی و اقتصادی بو= 583; ، شاید رشد " اسلام شناسی &qu= ot; در هلند و این میزان علاقه به " اسلام شناسی" در چن= 40;ن کشور کوچکی برای بسیاری ، موج= 6; تعجب شود ولی زمانی که منش= 571; این شاخه ی علمی در هلند مورد پی گیری قرار می گیرد ، مسئله به شکل دیگری جلوه گر می شود : یکی از بن= یانگذاران دانش " اسلام شناسی " در هلند آقای اسنوک هور خرونه است . او کار گزار و مشاور " کمپا= 06;ی هند شرقی هلن= 583; " بود ، این کمپانی قدرت= 40; بود که در قرن هفدهم بزرگت= 85;ین امپراطوری مستعمراتی جهان را ادار= 607; می کرد . بخش مهمی از این امپراطوری مستعمراتی هلند سرزمین های اسلامی بودند و هلند= 740; ها به طور مداوم با شور= 588; ها و مبارزات این مردم مواجه بودند . به همین دلیل است که " اسلا= 605; شناسی " در هلند شکل گرف= 578; زیرا هلندی ه= 575; بدون این شناخت نمی توانستند کا= 85;ی از پیش ببرند و امپراطوری خود را توسعه بدهند یا آن را حفظ کنند . " ایران شناسی &qu= ot; نیز به عنوان &#= 1740;ک مکتب دانشگا= 07;ی و علمی که امروزه شناخته شده است ، میراث دوران جدید استعماری برخورد غرب ب= 575; شرق است . این دورانی است ک= 607; از اواخر قرن پانزدهم و او= 575;یل قرن شانزدهم = 608; با تهاجم پرتغالی ها ب= 607; شرق آغاز می شود و ادامه ی جنگ های صلیب= 740; گذشته است . پرتغالی ها = 608; شرکای آن ها در اوایل قرن شانزدهم اول= 40;ن تهاجم به خلی= 580; فارس را آغاز کردند و منجر به تسلط آنها بر منطقه هرم= 586; شد . این میراث پرتغالی ها بعداً به هلن= 583;ی ها و انگلیسی ها منتقل شد ، استعمار هلن= 83; تداوم مستقی= 05; میراث استعماری پرتغال است و هلند در دنیا= 740; غرب همان جای= 711;اهی را پیدا می کند که ایالا= 578; متحده آمریک= 75; در قرن بیستم دارد وهلندی ها برای حفظ سلطه ی خود بر &= #1575;ین منطقه نیازم= 06;د شناخت این سرزمین و آشن= 575;یی با فرهنگ ، آداب و رسوم ، تاریخ و روحی= 575;ت مردم ساکن آن بودند .

در رابطه با = 8;یلم فلور ایران شناس مشهور هلندی باید گفت ، نام وی برای پژوهشگران تاریخ ایران دوره اسلامی به ویژه از صفویه تا قاجار ، نامی کاملاً آشنا است . وی در سال 1942 میلادی در شهر اوترخت هلند دیده به جهان گشود . پس از گذران تحص= 740;لات ابتدایی و دب= 740;رستان و خدمت سرباز= 740; ، در سال 1963 میل= 75;دی به دانشگاه اوترخت رفت و به تحصیل در رشته ی جامعه شناسی غیر غر= 576;ی ( مسائل اقتصادی جها= 06; سوم ) پرداخت و در سال 1967 با در= 80;ه ی فوق لیسانس فارغ التحصی= 04; گردید و در سال 1971 مفتخر ب = 7; دریافت درجه= 40; دکترای خود ا= 586; دانشگاه لید= 06; گردید که موضوع آن " اصناف در دور= 607; ی قاجار " بود . فلور علاوه ب= 585; زبان هلندی ک= 607; زبان مادری اوست ، در دبی&#= 1585;ستان ، زبان لاتین ، انگلیسی ، فرانسوی و آلمانی را آموخت و در دانشگاه به شوق مطالعه ی مراکش تا مرو ، عربی را یاد گرفت و هم اکنون زبان ه= 575;ی ایتالیایی ، اسپانیایی ، روسی ، پرتغا= 604;ی ، یونانی ، و مقداری هم زبان ایران باستان ( زند ، اوستا و پهلو= 740; ) و ترکی را می داند . در کنار درس عربی به تحصیل فقه و کلام اسلامی مشغول شد و برای تحصیل زبان فارسی ب= 607; مطالعه ی تار= 740;خ بیهقی پرداخ= 78; ؛ همین اثر بود که شعله های عشق      " = 575;یران شناسی " را در وجود او مشتع= 604; کرد و به قول خودش " آن هم چ&#= 1607; عشقی که تمام وقت و سرمایه &#= 1740; عمر خود را در این راه مصرو= 601; داشته و هرگز هم از او جدا شدنی نیست " . ا&= #1608; هنوز هم معتق= 583; است که تاریخ بیهقی یکی از با اهمیت تری= 606; متون تاریخ ا= 740;ران است . او که هرگز نتوانسته زبان فارسی و تحقیقات پیر= 75;مون ایران را رها کند ، سفر های متعددی به ای= 585;ان داشته و مناط= 602; مختلفی را دی= 583;ه است . حتی در سال 1967 م با مشق= 78; خود را به زابل رسانید = 563; شهری که به قول او " هنوز شب ها شغال ها در خیابان ها= 740;ش رژه میرفتند = 608; حتی یک مسافر خانه هم در آن جا نبود " . مدت شش ماه در دان&#= 1588;گاه تهران زبان فارسی آموخت= 07; ، وقایع انقلاب اسلا= 05;ی را از نزدیک شاهد بوده و با شخصیت های= 740; چون جلال آل احمد ، مهندس مهدی بازرگا= 06; و آیت الله طالقانی ، حش= 585; و نشر داشته است ؛ به عبارتی هم به مسجد هدایت م= 740; رفته است هم به کافه ی فیر&#= 1608;ز .

وی با این که استاد دانشگاه نیس= 78; و پست های مختلف اجرای= 40; داشته است ، در مدت عمر خود بیش از 160 کتاب و مقاله در مورد ایرا= 606; به رشته ی تحر&#= 1740;ر در آورده است که کاری است شگرف و بی جهت نیست که از سو&#= 1740; انجمن تحقیق= 75;ت خاورمیانه د= 85; هلند به عنوا= 606; پر کارترین خاور شناس هلندی معرفی شد و هم زمان با جشن های با شکوه بیست و ی&#= 1705;مین سالگرد پیرو= 86;ی انقلاب اسلا= 05;ی ایران و برگزاری مراسم هفدهم= 40;ن دوره ی معرفی کتاب سال و هفتمین دوره = 740; جایزه ی جهان= 740; کتاب سال جمهوری اسلا= 05;ی ایران ، شایست= ;گی دریافت جایز= 07; ی جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایرا= 06; را از دست آقا&#= 1740; سید محمد خات= 605;ی ریاست جمهور= 40; وقت ، به دست آورد که به قول خودش " افتخار بزرگ بود " .

برخی از آثار او در زمینه ی ایران عبارتند از :

ü      = اصناف در دوره ی قاجار

ü      =             &nb= sp;    منصب کلانتری در دوره ی قاجار

ü      =             &nb= sp;    محتس= ;ب و داروغه ی بازار

ü      =      تجار در دوره ی قاجار

ü      =      صراف= ;ان در دوره ی قاجار

ü      =      نقش ž= 7;یاسی لوطیان در دوره ی قاجار

ü      =      اولی= ;ن سفرای ایران = 608; هلند

ü      =      اختل= ;اف تجاری ایران = 608; هلند

ü      =      بر افتادن صفوی= 75;ن و بر آمدن محمود افغان

ü      =      اشرف افغان بر تختگاه اصفهان

ü      =      حکوم= ;ت نادر شاه

ü      =      هلند= ;یان در جزیره ی خارک (خلیج فارس ) در عصر کریم خان

ü      =      و ...

هم چنین باید گفت اثر 6 جلدی فلور در رابط= 607; با روابط 143 ساله ی ایران و هلند که بر اساس اسناد کمپانی هند شرقی هلند ، نگاشته شده است ، مأخذ مهمی برای محققین می باشد ، که اول&#= 1740;ن بار توسط او مطرح گشته اس= 578; .

موضوع آثار پژوهشی فلور جزئی است و مقطع خاص زما= 606;ی و مکانی را در بر دارد و هیچ کدام از موضوعاتش عق= 40;ده و نظریه ی ثابت و قاطعی را اعلام نمی کنند و متضمن پیش داوری نی= 587;تند . عناوین پژوهشی او معمولاً جزئ= 40; ، کوتاه و ساده بوده و ابهامی در آن ها نیست . عقید&= #1607; و نظریه ی ثابت و قاطعی را بیان نمی کند و پیشاپی= 588; معانی و مفاه= 740;می را به خوانند= 607; القا نمی کند که حمل بر پیش داوری گردد .

کتاب جستار هایی از تاری= 582; اجتماعی ایر= 75;ن در عصر قاجار= 548; ترجمه ی مجموعه ای از مقالات و آثا= 585; پژوهشی ویلم فلور می باشد .<= span style=3D'mso-spacerun:yes'> این مقالات عبارتند از :

ü      =      منصب کلانتر در دوره ی قاجار

ü      =      پلیس در دوره ی قاجار

ü      =      پلیس بازار در دور= 607; ی قاجار

ü      =      تغیی= ;ر و گسترش سیست= 605; قضایی در دور= 607; ی قاجار

ü      =      گمرک در دوره ی قاجار

ü      =      لوطی پدیده ای اجتماعی در دوره ی قاجار

ü      =      نقش ž= 7;یاسی لوطیان در دوره ی قاجار

ü      =      اولی= ;ن ماشین چاپ در ایران

در این مقاله سعی بر آن است که با نگاهی کوتاه به دو مقاله ی اول ا&#= 1740;ن کتاب به بررس= 740; وضعیت نهاد ه= 575;ی مسئول حفظ نظ= 605; عمومی شهرها بپردازیم .

امروزه امنی= ت و به عبارت بهتر احساس امنیت از معی= 575;رهای مهم جوامع مد= 606;ی است . در جامعه ای که شهروندان احساس امنیت نکنند ، رضای= 578; از نظام حاکم کاهش می یابد و در مواردی م&#= 1740; تواند به شور= 588; ها و اعتراضا= 578; گسترده ای تب= 583;یل شود که حتی به تغییر نظام حاکم بینجام= 83; . بسیاری معتقدند بشر در مسير تكام= 604;‌ اجتماعي‌ براي‌ غلبه‌ بر ترس‌ ابتدايي‌ خود، از تنهايي‌ خار= 80;‌ شد و به‌ زندگي‌ اجتماعي‌ رو= 10;‌ آورد و زندگي= 204; اجتماعي‌ در مسير تكامل‌ خود از خانواده‌ بهR= 04; قبيله‌ و از قبيله‌ به‌ كشور و دولت‌ ملي‌ ارتقا يافت و بیان م&#= 1740; کنند به طور كلي‌ بشر تلا= 588;‌ كرد با وفاداري‌ داوطلبانه‌ يا اجباري‌ خود به‌ گروه= 204;ها و جامعه اي‌ كه‌ در آن‌ زندگي‌ مي‌ك= 06;د، حداقلي‌ از صلح‌ و امنيت= 204; را براي‌ خود به‌ دست‌ آورد.

= 605;ي‌توان‌ گفت‌ كه‌ حفظ= 204; صلح‌ در جوام= 593;‌ علاوه= ;‌ بر آن‌ كه‌ نيازمند مراعات‌ قوانين‌، هنجارها و ارزش‌هاي‌ عالي‌ جامعهR= 04; توسط‌ اعضايR= 04; آن‌ است‌ بلك= 607;‌ آن‌ جامعه‌ نيازمند وجو= 83; قدرت‌ مسلطی است كه‌ از يك&#= 8204; سو حداقلي‌ ا= 586; عدالت‌ و امنيت‌ را در جامعه‌ فراه= 05;‌ سازد و از سوي&#= 8204; ديگر ناهنجاري‌ه= 5; و قانون‌شكن= 10;‌ها را سركوب‌ كند. بنابراي= 606;‌ جوامع‌ ملي‌= 48; صلح‌ و نظم‌ خود را مدیون وجود دولتي‌ هستند كه‌ قدرت‌ ‌ را در سرزمين‌ مليR= 04; در اختيار داشته‌ و صلح= 204; و نظم‌ را حفظ&#= 8204; مي‌كنند.

در نتیجه می توان گفت موضوع امنیت = 608; نهاد های حاف= 592; آن موضوع مهم= 740; است که می تواند تأثیر= 75;ت زیادی را در جامعه به جای گذارد .

= کلانتر در دوره ی قاجار

= 705;مبود قدرت کافی انسانی نخبگان که مانع گسترش نفوذ آن ها می شد و هم چنین محدودیت ارتباطات که تا حد زیادی از نفوذ حکوم= 578; مرکزی جلوگی= 85;ی می کرد ، حکومت مرکزی را ناگزیر می کرد که در ایا&#= 1604;ات دور از مرکز به نخبگان مح= 604;ی تکیه کند این همکاری موجب ترقی هر دو می شد بنا بر این حکومت مرکزی به حما= 740;ت قدرت محلی اط= 605;ینان داشت . یکی از ا= ین حامیان محلی حکومت مرکزی ، کلانتر بود که وظیفه داش= 578; مردم را راضی نگه دارد به طوری که به موقع مالیات هایشان را بپردازند و برای سلامتی شاه دعا کنند .<= span style=3D'mso-spacerun:yes'> این منصب در دوره ایلخانیان ا= 40;جاد شده بود و وظی&#= 1601;ه داشت رابطه ا= 740; میان اهالی غ= 740;ر نظامی و حکوم= 578; بر قرار کند . در سده ی نوزدهم کلانتر مهم ت= 585;ین مقام رسمی شه= 585;ی بود . کلانتر از سوی شاه گمارده می شد و اغلب از میا&#= 1606; خانواده های با نفوذ محلی انتخاب می شدند ، هر چند مردم در انتصاب کلانتر نقشی نداشتند اما شاه کسی را که مردم نسبت به او نظر خوش نداشتند ، به آسانی انتخا= 76; نمی کرد . در بیž= 8;تر شهر ها منصب کلانتر مورو= 79;ی بود و گاه کلانتر ها حت= 740; بیش از حکومت &#= 1740;ک حکومت یک سلسله ی سلطن= 578;ی حکومت می کردند .

= 583;ر برخی از شهر ها هم این مقام در اختی= 575;ر بیگلر بیگی بوده است که به نظر می رسد بیگلر بیگی عنوانی از کلانتر های شهرهای بزرگ بوده و وظیفه &#= 1740; خاصی نبوده است .

= 705;لانتر به عنوان نما= 740;نده ی مردم از سوی آن ها عمل می کرده و مسئول رفتار آن ها بوده است . وی بر= 5;ی این که بر رفتار مردم نظارت داشته باشد ، کد خدا&#= 1740;ی را در در هر یک از محلات شهر انتخاب می کر= 583; ، در برخی از شهر ها کد خدا&#= 1740;ان زیر نظر کد خدا باشی بودند . سلسله مراتب در شهر های بزرگ چنی= 606; بود : بیگلر بی&= #1711;ی ، کلانتر ، کدخدا باشی و کد خدا . به علاوه یک نیر= 608;ی پلیس برای حف= 592; قانون ، نظم و اخلاق در اخت= 740;ار کلانتر بوده است . پلیس می توانست دعاو= 40; کوچک را حل و فصل نماید دعاوی بزرگ ب= 607; کلانتر حوال= 07; می شد و کلانتر خود شخصاً دربار= 07; ی این گونه دعا= 608;ی قضاوت می کرد . کدخدا و کلانتر در خانه های خود جلسه ی دادگا= 607; را تشکیل می دادند و هر کدام برای خو= 583; زندان داشته اند که افراد محکوم را در آن جا به غل و زنجیر می بستند ، اگر مجرم زن بود ، در اندرونی منزل کلانتر باز داشت می شد . می توان گفت کلانتر منصب قضایی مهمی را اشغا= 604; می کرده است .

وظیفه ی دیگر کلانتر که از اهمیت ویژه ا= 740; بر خور دار بوده است ، گرفتن مالیا= 78; از مردم شهر به خصوص از اصناف است . وی حتی از میزان ثروت هر رعیت و توانایی او برای پرداخت مالیات سالی= 75;نه آگاه بوده اس= 578; بنا بر این سهمی را که هر فرد باید می پرداخت را تع= 740;ین می کرد .

وظیفه ی دیگر کلانتر ، بسی= 575;ر منفعت بخش بو= 583; . او موظف بود ق= یمت ضروریات زند= 11;ی را تعیین کند . کلانتران بر= 75;ی جلو گیری از آشوب های اجتماعی برا= 40; محصولاتی که قسمت عمده ی مصرف مردم را تشکیل می دادند ، بالا ترین قیمت را تعیین می کردند . نظارت بر قیمت ها مدت کوتاهی ب= 607; سختی اعمال م= 740; شد اما به زود&#= 1740; فراموش می شد چرا که مقررا= 578;ی که مقامات رس= 605;ی برای مردم وض= 593; می کردند ، بی&#= 1588; از آن که به نفع مردم باش= 583; ، آن ها را استثمار می کرد . نظارت بر قیمت ها کار محتسب یا داروغه بود ک= 607; به ملاحظات مالی از خود مسامحه و آسا= 606; گیری نشان می داد . =

نکته ی دیگر که می توان به آن اشاره کرد این است که کلانتر مرتب= 07; ای از سلسله مراتب حکومت= 40; بوده و پرداخ= 578; مواجب به این مقام مؤید ای= 606; موضوع است : اولاً ، در آمد برخی از دهکده های خالصه به او حواله می شده است . این روش پرداخت به مقامات رسمی = 548; در دوره ی قاجار معمول بوده است . ثان&= #1740;اً جرایم را اخذ می کرد و برای گواهی اسناد = 608; مدارک دستمز= 83; می گرفته است . ثالثاً ده در صد دیون را جمع آوری کرد= 607; و باجی از معاملات غیر قانونی دریا= 01;ت می کرده است . چهارم آن که در جشن ها و فرصت های مختلف هدایا= 40;ی در یافت می کرد ، هدیه دهندگان می خواسته اند کاری برای آن ها انجام شود .<= span style=3D'mso-spacerun:yes'> و پنج = 5;ین و آخرین نکته آن که کلانتر برای دادن دستمزد و حقو= 602; خدمه ی خود پول می گرفته است .

با آن که کلانتر می با= 740;ست حافظ منافع مردم باشد بس= 740;اری از آن ها منافع مردم را فراموش کرده = 608; تنها برای سو= 583; شخصی خود و حفظ موقعیتش= 75;ن در برابرحکو= 05;ت کار می کردند .<= o:p>

می توان گفت در سده ی نوزدهم منصب کلانتر توسط حکام محلی غص= 576; شده و به فساد کشیده شد .

در نهایت ایج= ;اد منصب پلیس در تهران ، وظیف= 607; ی کلانتر را تنها به بررس= 740; امور اصناف محدود کرد ؛ البته باید گفت در دیگر شهر ها تغییر چندانی رخ نداد . احتمال&#= 1575;ً این منصب به تدریج از بین رفته است و در پلیس و      شهرداری ادغام شده است . در هر حال اصطلاح کلانتری در ن= 740;روی جدید پلیس ، آخرین نشان ا= 586; این نهاد رسم= 740; قدیمی است .

در کل می توا = 6; گفت وجود منص= 576; کلانتر در ای= 606; دوره نشان گر آن است که حکومت قاجار = 606;یز چون دوران پی= 588; از خود ، از شی&= #1608;ه ی اداره ی محل&#= 1740; استفاده می کردند ، هم چن&#= 1740;ن بیان گر وابستگی رژی= 05; های ملی به خانواده های بوروکراتیک محلی است ، زی&#= 1585;ا اینان هم در کار خود تخصص داشتند و هم حامی سیاسی حکومت بودند.

پلیس در دوره= ; ی قاجار

سازمان پلیس در دوره ی قاجاراساسا¡= 1; ادامه ی همان شیوه ای است که در دوره ی صفویان وجود داشته است . هر = یک از محلات شهر نیروی پلیس خاص خود را داشته است . هم چنین پلیس رو= 586; و شب وجود داشته است . همان طور که ب&#= 1740;ان شد ، در رأس ادارات مختل= 01; پلیس شهر ، بی&#= 1711;لر بیگی یا کلانتر قرار داشته که مسئول حفظ نظ= 605; عمومی در شهربوده است . پایس در خدمت افرا= 583; ، یعنی کلانت= 585; یا کد خدا بوده است نه در خدمت یک مؤسسه مانند ادارات پلیس = 740;ا شهر داری ها ، افراد پلیس ب= 607; رئیس خود وفا دار بوده اند نه شهر و محله ای که در آن می زیسته اند . بنا بر این اگر کلانتری عزل می شد ، نی&= #1585;و های تحت نظر او هم از کار بر کنار می شدند . تعداد ن&= #1740;رو های پلیسی که در اختیار یک کلانتر بودن= 83; ، زیاد نبود ، در نتیجه افراد پلیس برای مقابله با شورش ها و اعتراضات گسترده کافی نبودند و در ا&#= 1740;ن مواقع می بای= 587;ت نیروی نظامی را احضار می کردند .

پلیس بخش یا گزمه

پلیس بخش یا گزمه مثل کدخدا با یک سپر و چند چماق مجهز بو= 583; . رئیس گزمه ها نیز ، سر گزمه نام داشت . از آن جا که گزمه در میان مردم حوزه ی خود زندگی می کرد و لباس مخصوص= 740; برای تسهیل و= 592;یفه ی خود نمی پوش&#= 1740;د ، از کارها و عادات مردم کاملاً با خب= 585; بود . آن ها روز ها با مردم در می آمیختند ، به طوری که توجه کسی را به خود جلب نمی کردن= 583; و بدین نحو سازمان جاسو= 87;ی پلیس هم به طور قوی فعال= 740;ت می کرد . لمبتون معتق= 83; است شکست جنب= 588; اصلاح طلبان در زمان حکوم= 578; ناصر الدین شاه به خاطر کارایی نظام جاسوسی پلیس بوده است .

پس از غروب آفتاب نقاره خانه یا طبالان سنتی طبل می نواختند و پل= 740;س روز وظیفه ی نگهبانی را ب= 607; پلیس شب تحوی= 604; می داد . از آن زمان تا طلوع سپیده صبح تنها کسانی ح= 602; عبور و مرور را داشتند که اسم شب را می دانستند ، به علاوه باید ب= 575; خود فانوسی ر= 575; حمل می کردند تا بیان کنند نیت سوئی ندا= 585;ند . میر شب به عنوان رئیس نگهبانان شب موظف بوده اس= 578; که هنگام شب آرامش و نظم شهر را حفظ کند . به علاوه می بایست مرد= 605;ی که شبانه از خانه ی خود خارج می شدند را دستگیر کن= 583; و از دزدی جلو گیری کند . در بسیاری از شه= 585; ها نگهبانان شب به گزمه معروف بوده ا= 606;د .

قراول

در سال 1852ناصر الدین شاه به پیشنهاد امی= 85; کبیر ، دستور ساخت قراول خانه ها یا پاسدار خانه هایی را در همه ی شهر های بزرگ صادر کر= 583; . در هر قراول خانه تعدادی نگهبان یا قراول ، از افرادی که در پادگان های شهر ها بودند ، به کار گمارده می شدند . این قراول خانه ه= 575; در نقاط سوق الجیشی هر شه= 585; ، مانند مساج= 583; ، دروازه ها و خیابان های مهم شهر ساخت= 607; می شد .

وظیفه ی قراول ها حفظ نظم و قانون شهر در طول شبانه روز بو= 583; .

قراول ها وضع= ;یت بدی داشتند و به نظر می رسد جز در نام ، وجه اشتراکی با سر بازان نداشته اند ، زیرا هیچ گاه وظیفه ینظام= 40; ، مشق صف جمع و تیر اندازی انجام نمی داده اند و می توان گفت آن ها به عنوان ی&#= 1705; نیروی نظامی نه زیانی داشتند نه سو= 583;ی ! اغلب با تفنگ های قدیمی پو= 586; پر مسلح بودن= 583; که این تفنگ ها فشنگ نداشتند . هم چنین بسیار ف= 602;یرانه تغذیه می شدن= 583; ، به سختی و به ندرت مواجب م= 740; گرفتند و در جامه های کهن= 607; و ژنده بیشتر به گدایان شب= 740;ه بودند تا سر بازان . آن ها برای سر و سامان دادن به زندگ= 740; خود و خانواد= 607; هایشان ، سعی می کردند با قرض دادن یا گرفتن ربا ، وضع مالیات ب= 585; بار ها و آذوقه های عبوری و نا دی&#= 1583;ه گرفتن مقررا= 78; ، در آمدی به د&= #1587;ت آورند . به نظر می رسد که قراول ها وظیفه ی خود را جدی نم&#= 1740; گرفتند زیرا وقت خود را به بطالت می گذراندند ، و در حالی که تفنگ ها و اسلحه های خو= 583; را به کناری انداخته بودند ، مشغو= 604; پخت و پز و خوردن و آشام= 740;دن می شدند . این مردان غیر جن= 711;ی ناگزیر بودن= 83; که شورش های شهرها را به کمک پلیس سواره ی نظمی= 607; آرام کنند . قراول ها به مردمی که قصد ایجاد آشوب داشتند ، از قدرت شاه و سربازانی که = 605;ی آیند ، می گفتند!

در کل می توا = 6; گفت ایجاد نی= 585;وی قراول هیچ تأ= 579;یری در رشد امنیت شهر ها نداشت و تنها نشان گر این نکته بود که حکومت سعی دارد نفو= 584; قدرت مرکزی ر= 575; در برابر قدر= 578; محلی افزایش دهد ، هم چنین با به کار گرفتن قراول ها ، عنصر نظامی در نیر= 608;ی پلیس رسمی شد . =

در نهایت این نیرو درسال 1879 در نظمیه ادغام شد .

نظمیه یا پلی= ;س جدید

ناصر الدین شاه پس از بازگشت از سف= 585; دومش به اروپ= 575; ، در سال 1878 پلی= 87; جدیدی ، به مفهوم اروپا= 40;ی تأسیس کرد . اداره ی پلیس ، به نظمیه معروف بود که خلاصه ی « اداره ی نظمی= 607; و پلیس دار الخلافه » بو= 583; . اولین رئیس نظمیه کنت دمنت فرت اتر= 740;شی بود . = 5;یجاد پلیس جدید موجب تجدید سازمان نیرو های پلیس آن زمان شد ، در نتیجه همه ی م&#= 1602;اماتی که در خدمت پل&#= 1740;س بودند مانند داروغه ، کد خدا ، سر گزمه و . . . در زیر فرماندهی رئ= 40;س پلیس در آمدن= 583; ؛ هدف این کار هم آهنگ کردن تمام فعالیت های نیرو های پلیس بود .

نیروی جدید پلیس با لباس و سلاح های جد&#= 1740;د مجهز بود . افسران معمو= 04;ی ماهانه 22 قران دستمزد دریا= 01;ت می کردند . هم چن®= 0;ن تعداد نیرو ه= 575;ی پلیس نیزافزایش = 40;افته بود . در مجموع می توان گفت وضع= 740;ت پلیس جدید نسبت به قراو= 604; ها بسیار بهت= 585; بود .

بای= 83; گفت ، کنت دمنت فرت به عنوان رئیس پ= 604;یس در ابتدا چهر= 607; ی خوبی از خود ارائه داد . وی بس®= 0;اری از متخلفان ر= 575; دسگیر کرد و مقادیر زیاد= 40; از اموال مسروقه را به صاحبان آن ها باز گرداند . هم چن®= 0;ن یک هنگ پلیس تأسیس کرد که تربیت شده ، خوشلباس ، با ادب و درستکا= 585; بودند و از گر&#= 1601;تن رشوه خود دار= 740; می کردند . اما به زودی وضع تغییر کرد . کنت دمنت فرت فردی فرصت جو بود که می خواست به سرع= 578; ثروتمند شود . او از زندانی= 575;ن برای خودش و نایب السلطن= 07; حاکم تهران ، با زور و تهدی&#= 1583; ، پول می گرفت . هم چنین مالی= 575;ت بلبل را وضع کرد و هر کس بلبلی در قفس داشت مجبور ب= 607; پرداخت یک قران به عنوا= 606; مالیات بود و گر نه توقیف شده و مورد ضرب و شتم قرار می گرفتند . منبع دیگر در آمد فاحشه ها بودند که مرتباً از یک دروازه به بی= 585;ون انداخته می شدند و از در وازه ی دیگر وارد شهر می شدند . تبعید آن ها فریبی بیش نبود چرا که روسپی ها در تهران تحت حم= 575;یت پلیس بودند و دمنت فرت نمی توانست از در= 740;افت مالیات سالی= 75;نه ی آن ها که بالغ بر چهار ده هزار تومان می شد ، صرف نظر کند . هم چن= ین وی هر سال صد هزار تومان ا= 586; حکومت ایران دریافت می کر= 583; . وی در ابتدا از آبروی زیا= 583;ی بر خور دار بود اما با گذشت زمان و مخصوصاً پس ا= 586; آن که گروهی از طایفه ی قاجار به خاط= 585; همکاری در یک دزدی بازداش= 78; شده و در اثر شکنجه های وی در گذشتند ، کم آبرو گشت به خصوص این که شاه حق زندانی کردن را به خود اختصاص داد و زندانیان را به زندان شخص= 740; خود برد و دستور داد که دمنت فرت و کد خدایان دیگر اجازه ی داشت= 606; زندان را ندارند .

دمنت فرت در سال 1890به خاطر جلو گیری از تظاهرات علی= 07; امتیاز تنباکو ، با فشار علما ، از کار بر کنار شد و ابو تراب خان که معاون او بود ، جانشین وی گشت . باید گفت نه کنت دمنت فرت نه ابو تراب خان ، تغ&#= 1740;یری به وجود نیاو= 585;دند و تنها به فکر منافع خود و اربابانشان = 76;ودند پلیس را آلت دستی برای رس= 740;دن به مقاصد خود کرده بودند .

علاوه بر حفظ نظم و قانون وظایف دیگری هم می توانیم برای نیروی پ= 604;یس بر شماریم . مواردی چون : سرپرستی فعا= 04;یت های غیر قانو= 606;ی مانند فحشا ، شراب خواری ، قمار و جنگ حی&#= 1608;انات ؛ سر پرستی راه آب های شهر برای حفظ آن ها از آلودگی ؛ نظارت بر قوا= 606;ین عبور و مرور ک&#= 1607; عبارت بودند از : ممنوعیت سنگ اندازی اطفال به عابران ودشنام دادن به مسافران ، حرکت چهار پا= 740;ان در یک خط و جلوگیری از حرکت گله وار ورها ، جمع کردن بساط دکان داران ا= 586; محل گذر عابران ، ممنوعیت فعا= 04;یت دست فروشان دوره گرد در بازار . ( نکته ی قابل ذکر در ا&#= 1740;ن رابطه انتصا= 76; شخصی به مقام رئیس گردش های شهر در سال 1886 می باشد که شاید به توان گفت اولین پلیس راهنمایی و رانندگی! بود= 607; است . )

پلیس در دوران مشروط= 07; :

انقلاب مشروطه هم چنان که در بس&#= 1740;اری از امور تأثی= 585; گذاشت ، در نی&#= 1585;وی پلیس نیز تحو= 604; بزرگی ایجاد کرد .

لایحه ی تنظی= ;م وظایف نیروی پلیس یکی از لوایحی بود ک= 607; در جهت اصلاحات ، از سوی مجلس پیش= 606;هاد شد . مواردی چون اقدامات جلو گیرنده ا= 586; کم یابی و گرانی ، دروغ گویی، نظارت بر مقیاسات و اوزان و . . . در ا= 740;ن لایحه مطرح شده بود اما باید گفت این قوانین بیهو= 83;ه بود چرا که وضع امور در سال های پس از انقلاب به نح= 608;ی حل نا شده باق&#= 1740; مانده بود ، که نمی گذاشت وضع اداری و سایر کار ها اصلاح شود . هم چنین باید گف= 578; امور پلیس در خارج از تهرا= 606; در دست حکام شهر ها و کلانتر ها با= 602;ی مانده بود . علاوه بر این قانون دیگری در مجل= 587; نخست به تصوی= 576; رسید که مطاب= 602; با آن اداره ی نظمیه در قلمرو حکم وزارت داخله قرار گرفت .

بعد از سقوط محمد علی شاه وظیفه ی رئیس پلیس به یفرم خان ارمنی سپرده شد و با کشته شدن وی ا&#= 1740;ل بختیاری این مسئولیت را ب= 607; عهده گرفت و بعد از خلع سلاح ایل توس= 591; ژاندارم ها ، ابتدا از حکومت هلند د= 585; خواست شد که فردی را برای سامان بخشید= 06; به پلیس به ای&#= 1585;ان بفرستند که ب= 575; بی توجهی هلن= 583;یان رو به رو شد و در نهایت از سوئد در خواس= 578; شد و ژنرال وستد هل سوئد= 740; به ایران فرستاده شد . و&= #1740; معتقد بودپل= 40;س باید وظیفه ی خود را نسبت به حکومت کشو= 585; و مذهب یاد بگ&#= 1740;رد ، هم چنین نیر&#= 1608; های پلیس بای= 587;ت خواندن ، نوشتن و انجا= 605; کمک های اولی= 607; را بیاموزند . البته باید گفت عدم وجود محکمه ه= 575;ی کافی برای رس= 740;دگی به امور قضای= 740; موجب پر شدن زندان ها گشت و پلیس متهم شد که به طور دل به خواه ، غ&= #1740;ر قانونی و نا به جا مردم را مدت ها در زندان نگاه م= 740; دارد. در سال 1920 ژنرال وستد ه= 604; در پی مشاجره ای که با حکومت داشت ، از کار بر کنار شد و در نهایت در سال 19= 21 با کودتای رض= 575; خان ، لشگر قزاق ها وارد تهران شد و از آن جا که به پل&= #1740;س اطمینان نداشتند ، در اولین اقدام پلیس را توقی= 601; نمودند .

نتیجه گیری <= /o:p>

شاید بتوان گفت نیروی پل= 740;س در ایران به جای آن که از درون مردم شک= 604; گیرد و سرشار از روح ملی ، مطابق قانون عمل نماید و پشتیبان قانون باشد ، تقریباً خود قانون بود . پل&= #1740;س به جای آن که خدمت گزلر عموم مردم یا شهر داری باش= 583; ، مانند محاف= 592; شخصی یک رئیس دولتی عمل می کرد و بیش از آن که مقاصد کشوری داشته باشد ، مقاصد سیاسی داشت .

هم چنین باید گفت پرسنل پل= 740;س به جای آن که از افرادی ام= 740;ن و قابل اعتما= 583; شکل گیرد ، مجموعه ای از افراد فاسد و نا مطمئن بود که فقط به رئی&#= 1587; خود یعنی کلانتر ، کد خدا یا داروغ= 607; ابراز وفا دا= 585;ی می کرد . « غال= 76;اً اراذل الناس پلیس یا نوکر &#= 1740;کی از خوانین می شدند ، تا در ح&= #1740;ن رفتارهای رذالت بار کس= 740; متعرض آنان نشود ، چون اشراف حمایت از نوکر های خود را در شمار امتیاز= 75;ت خودشان محسو= 76; می داشتند . ص 55&raqu= o; بنا براین رئیس کشور نه تنها گروهی را در اختیار داشت که هوا دار او بودند بلکه ب= 575; بخش جنایت کا= 585; و اوباش شهر که برای او سود مند بودن= 583; ، ارتباط داش= 578; و پلیس اعمال جنایت بار را به طور تفریح= 740; انجام می داد . به علاوه آن چنان که در پی&#= 1588; ذکر شد ، سازمان جاسو= 87;ی پلیس به شدت فعال بود و در نتیجه به علت کمبود آزادی = 587;یاسی مردم گروه ها= 740; مخفی و نیمه مخفی تشکیل م= 740; دادند . در کل م= ی توان گفت مرد= 605; نه تنها به پل&#= 1740;س اعتماد نداشتند بلک= 07; خود نیروی پل= 740;س به جای تأمین امنیت و آرام= 588; موجب نا امنی گشته بود . نکته ی قابل توجه دیگر هم رواج بیش از اندازه ی رشو= 607; گیری در میان نیرو های پلی= 587; است گر چه شای&#= 1583; به توان گفت در دوره ای به علت نا مساعد بودن وضع مال= 740; نیروی پلیس و عدم رسیدگی حکومت به آن ها این عمل شی&#= 1608;ع بیشتری یافت= 07; بود اما در تمام دوران و در تمامی سلسله مراتب شاهد رواج رشوه گیری هس= 578;یم تا آن جا که با عنوان هدیه ب= 607; شکل سنتی در م&#= 1740; آید .

البته باید گفت گر چه مردم زیر ستم نیرو های پلی= 587; قرار می گرفتند اما د= 585; مواردی هم می توانستند به مقابله برخی= 86;ند . در بسیاری موارد امکان طلب میانجی گ= 585;ی علما وجود داشت و پیوند محکم میان مردم و رهبرا= 606; مذهبی ، اغلب می توانست نق= 588; مهمی در سیاس= 578; های ملی و محل&#= 1740; ایفا کند و حضور علما بارها آن ها را به حاکمان واقعی شهر ها تبدیل کرده بود . می توان گفت حق اعطای بست که از آن علما بود پای= 711;اه اصلی قدرت رهبران مذهب= 40; بوده است هم چنین از آن جا که علما به اکثر مقامات = 587;یاسی دسترسی داشت= 07; اند و در جهت منافع مردم عمل می کرده اند ، بسیاری از اوقات مرد= 605; برای حفظ خود به آن ها متوسل می شدن= 583; . در مجموع می توان گفت رهبران مذهب= 40; رقیبی برای قدرت محلی محسوب می شدن= 583; و از آن جا که حمایت مردمی را هم دارا بوده اند در اکثر مواقعی که وارد رقاب= 578; می شدند ، اخت&#= 1740;ار را از حاکمان محلی می گرفت= 607; اند و در بسیا&#= 1585;ی موارد هم مقامات گونا= 11;ون از جمله کلانتر ، برا= 740; حفظ قدرت خود ، مخالف تمای= 604;ات خویش عمل می کرده اند . حکومت نیز بارها بنا بر اقتضای سیاس= 40; محل یا کسب احساس موافق مردم نسبت به حکومت ، مقام= 575;ت قاصر را محاکمه کرده = 740;ا حتی زندانی م= 740; نمود .

در نهایت می توان گفت گر چه نیروی پلی= 587; در ایران وجو= 583; داشت و در دوره های مختلف اقدام به باز سازی آن و ایجاد پل&#= 1740;س جدید ، شد اما از آن جا که تنها به ظاهر و اسم نیروی پلیس توجه می شد و وظیفه ی واقعی و اصلی پلیس نه تنها برای حکومت ک= 607; برای نیرو ها= 740; پلیس هم تفهی= 605; نشده بود ، نی&#= 1585;وی پلیس ابزاری شده بود برای کسب ثروت و رس&#= 1740;دن حاکمان به منافع و مقاص= 583; شان.

نقد کتاب

در رابطه با نقد اين کتاب بايد گفت اين کتاب مجموعه = 575;ی از مقالات مختلف است که چند مقاله ي ابتدايي در رابطه با کلانتر، پلي= 87; و نظام قضايي است اما ديگر مقاله ها از لحاظ موضوعی ارتباط چندا= 06;ی با يکديگر ندارند.

هم چنين بايد اضافه کرد مقالات بيشت= 85; جنبه ی توصيف= 740; دارند و به بررسی دقيق و تحليل موضوعات نمی پردازند . نکته ی قابل توجه ديگر اي= 606; است که در مقالات توجه= 40; به بستر اجتماعی توج= 07; چندانی نشده است و اين در حالی است که بررسی پديده ها و امور گوناگون بدو= 06; توجه به بستر اجتماعی و زمينه ی شکل گيري پديده ها ممکن نمی باش= 583; . در مجموع می توان گفت مقاله ها بيشتر حالت گزارش دارند تا مقاله ای تحليلی.

منابع:

و. فلور(1364) جستار هایی از تار®= 0;خ اجتماعی ایر= ;ان در عصر قاجاž= 5; جلد یک .

ح . زنž= 3;یه (1382) . ملاحظاتی = 62;یرامون روش تحقیق و®= 0;لم فلور. پژوهش = 08; حوزه 13 و 14 . صص 263-235

مصاح&= #1576;ه با عبد الله شهبازی (1377 ). نظ= 85;یه ی توطئه ، استعمار و تاریخ نگاری در ایران
مصاح&= #1576;ه با عبد الله شهبازی (1379) . ای= 85;ان شناسی ، آری= 5;یی گرایی و تار®= 0;خ نگاری .

مقال&= #1607; ی جامعه شناž= 7;ی و امنیت (1384 ). روزنامه ی اعتماد