working paper-mohamad khani

دانشكد&= #1607; علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

غرب زدگی از نگاه آل احمد

نجم&= #1607; محمدخانی

كارنوش&= #1578; دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موض&= #1608;ع: خلاصه و نقد کتاب

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

تیر 1385

مقدم&= #1607;

جلال آل احمد، در یاز= 583;هم آذر ماه 1302 شمس®= 0;، در تهران و در خانواده ای مذهبی بدنیا آمد. پدرش سید احمد طالقان= 40;، از روحانیان برجسته زمان خویش و مورد توجه علمای بزرگی چون آی= 578; الله بروجرد= 40;، امام خمینی (ره) و آیت الله مرعشی نجفی بود. جلال، پس از دوره دبستان، برا= 40; آموختن زبان = 608; ادبیات عرب ب= 607; مدرسه خان مر= 608;ی فرستاده شد و ضمن تحصیل اد= 576;یات عرب، در دوره شبانه دبیرس= 78;ان دارالفنون ب= 07; تحصیل ادامه داد. او بعد از پایان دوره د= 576;یرستان، در دانشگاه ادبیات تهرا= 06; مشغول به تحص= 740;ل شد و در سال 1329، با خانم سیمی= 606; دانشور که از بانوان اهل قلم بود، ازدواج کرد ( م&= #1740;رعابدینی, 1377,ص 232).

جلا&= #1604; آل احمد از سال های جوان= 740; تا پایان عمر کوتاهش، همواره در یک تکامل تدریج= 40; فکری سیر میک= 585;د و مانند رودی جاری، شکل ثابتی نداشت. او روشن فکری متعهد، نویس= 06;ده ای آگاه و مبارزی جسور در جامعه ای ز&#= 1740;ر سلطه، در روزهای خامو= 88; و در میان مردمی ناآگا= 07; بود که با قلم&#= 1740; شیوا و نثری گ&#= 1740;را و اندیشه ای روشن و قاطع، با فرهنگی آشنا، صداقت= 40; کم نظیر، روی= 617;ه ای مردمی و با تکیه به غنای فرهنگی شرق و آشنا به فرهن= 711; غرب، درگیری های این فرهن= 711; را با جامعه تحت استیلا ب= 607; روشنی نشان داد. هیچ مسأله با اهم= 740;تی را نمی توان ذکر کرد که برای جامعه و دنیای زمان ا= 608; مطرح شده باش= 583; و آل احمد در مورد آن داور= 740; پرشور، شجاعانه و انسانی نکرد= 07; باشد. کتاب "د= 585; خدمت و خیانت روشنفکران" گزارش کاملی است از زندگی جلال که سیما= 740; فکری اش را به روشنی می توا= 606; دید.

مذه&= #1576; از مهم ترین دغدغه های فک= 585;ی آل احمد است و او در خصوص آن نوساناتی در زندگی خویش دارد. جلال، دوران کودکی = 608; نوجوانی را د= 585; محیط مذهبی و روحانی خانواده سپر= 40; کرد و در آغاز جوانی، سخت پ= 575;ی بند مذهب بود. در سال 1322 در مقطعی بحران= 40; از زندگی، رابطه اش را با مذهب قطع و بعد از آشنای= 740; با عالمان بزرگی چون حضرت امام خم= 740;نی (ره) گرایش خاص&= #1740; به روحانیت پ= 740;دا کرد. او در دهه آخر زندگی اش= 548; با بازگشتی ع= 605;یق به مذهب، به دفاع از دین و دین داری پرداخت و دین را عامل نجات جامعه ایران= 40; قلمداد کرد.<= /o:p>

جلا&= #1604; آل احمد را بی&#= 1588; تر با غرب زدگ&#= 1740; می شناسند، کتابی که هیچ گاه کهنه نمی شود و در هر عصر و دوره ای&#= 1548; برای خوانند= 07; اش ملموس است. انچه او را در ان سالها به عنوان یک داستان نویس مطرح کرد ، پرداختن وی ب= 607; محیطی بود که تاکنون در داستان نویس= 40; از درون نشان= 607; داده نشده بود. ال احمد که در خانواد= 607; ای مذهبی به دنیا امده بود, تجربه ها&#= 1740; زیست شده ی خود ر= 5; در زمینه ی نخستین داستان هایش قرار داد و با نظر گاهی مخالف موضع هدایت به محی= 591; مذهبی پرداخ= 78;. اگر زادگاه روشنفکری هد= 75;یت را اشرافیت بدانیم، خاستگاه روشنفکری ال احمد روحانی= 78; است. او ضمن به سخره گرفتن خشک اندیشی ه= 575; ( در داستان ها&= #1740; افطار بی موقع, وسواس , سه تار, افتاب میکوشید رابطه ی خود را با سنتها حفظ کند.این گرایش او خصوصا در غرب زدگی پس ازسالهای 1340 منسجم تر میش= 608;د و اساس تفکر اجتماعی و اد= 576;ی ا ورا تشکیل م&#= 1740;دهد. تهدیدی که از سوی امپریال= 40;سم متوجه اقتصا= 83; و فرهنگ ایرا= 606; است ، او را وامیدارد که به گذشته و سنتها روی اورد. او که هر نوع موضع گیر= 740; دیگر را نوعی &#= 1740;اری به غرب زدگی م&#= 1740; دانست برای مقاومت در مقابل عوارض استعمار، دفاع از سنته= 575; را پیشنهاد م= 740;کرد (میرعابدینی, 1377,ص 254). هم چنین ا = 8; غرب زدگی را مهم ترین مسأله اجتما= 93;ی ایران می دانست و نخست= 740;ن ریشه های غرب زدگی را روشن می ساخت. آل احمد وظایف فرهنگیان و دانشگاهیان را گوشزد میک= 585;د و از تلخی ها و عوارض غرب زد= 711;ی سخن می گفت و پس از بررسی نمودهای غرب زدگی، به ارائه راه حل هایی برای ره= 575;یی از آن می پرداخت.

در طول سالهای دهه ی 30 , جامعه = 40; روشنفکری ای= 85;ان آل احمد را به دلایل گوناگون مهم = 605;ی شمارد. زیرا و&#= 1740; مانند نخستی= 06; مرحله ی آفری= 606;ش هنری اش تنها &#= 1740;ک داستان نویس نبود؛ مقاله های اجتماعی متعددی هم می= 606;وشت مانند غرب زد= 711;ی. آل احمد پس از این کتاب تاث= 740;ری گسترده بر جر= 740;ان روشنفکری دوران خود گذاشت.

نظر&= #1740;ه ای که در غرب زدگی پرورده شده از نخستی= 606; سال های این دهه مشغله ی ذهنی نویسند= 07; بوده است. او در تمام اثار= 740; که در فاصله ی سالهای48_1333 آفر= 40;ده به جستجودر علت شکست سیا= 587;ی اجتماعی هم نسلان خود و ی&#= 1575;فتن راه چاره پرداخته است. آل احمد که با سرخوردگی ازحزب توده ا= 586; جامعه گرایی بریده بود , به ماجراها و حادثه های دی= 711;ری پناه برد که در انها هم مطلوب خود را نیافت. اصالت فرد اگزیستا= 06;سیالیستی یک چند پناهگاهی بر= 75;ی او شد, مفهوم تعهد ادبی را از سارتر گرف= 578; ( میرعبادی, 1377, ص 3= 02) و جانشین رسالت جامعه گرایی خود کر= 583; و سبب تسریع گرایش به نوع= 740; ادبیات پرخاشجو در دهه ی 40 شد.

کودتای 28 مرداد و شکست جبهه ی ملی و برد کمپانی ها سکوت اجبار= 40; مجددی پیش آورد که فرصت= 740; بود برای به جد در خویشتن نگریستن و به جستجوی علت ا= 606; شکستها به پی= 585;امون خود دقیق شدن.

کتا&= #1576; خسی در میقات (سفرنامه حج جلال) هم از لحاظ سبک نگارش و هم از لحاظ درون ما= 740;ه، مهم تر از سفرنامه های = 583;یگر آل احمد است. ا&= #1740;ن کتاب، سفرنامه ساد= 07; ای نیست که فقط از مناسک حج سخن بگوید= 563; بلکه تأملات= 40; است درباره سرنوشت مسلمانان جهان اسلام و مقابله شرق و غرب، اسلام و مسیحیت و جها= 606; صنعتی و جهان سوم. جلال خواننده را د= 585; سفر درونی و برونی با خود همراه می کند و درباره خود نیز تأملاتی دارد. او که مدتی از آیین پدری دور مانده بود، د= 585; این کتاب با برگشتی عمیق به سوی آن روی آورده است.

= 582;سی در میقات، سف= 585; به ولایت عزرائیل، سف= 85; روس، سفرآمر= 40;کا، سفرنامه های جلال است و سه کتاب اوزان، تات نشین های بلوک زهرا و دۥرّ یتیم خلی= 80; یا جزیره خارک ه= 605; سفرنامه است= 48; هم تحقیق اجتماعی و هم مطالعه زبان شناسی و آداب قومی.

نثر آل احمد، بزر= 711; ترین جنبه فرهنگی ادبی = 608; همچنین بهتر= 40;ن سلاح اوست. نثر، بازتاب= 40; از ویژگی های جلال، پر جوش= 548; مردمی و استوار، گزی= 83;ه گو، صریح و تی&#= 1586;بین. نثر او آمیزه ای است از کلام ادبی و سنتی و زبان مردم امروز. ب&#= 1740; گمان جلال در نثر، پایه گذار یا توسع= 607; دهنده سبکی ادبی است؛ سب= 705;ی که بر خلاف سادگی اش، مشکل و ظریف است و تا زمان&#= 1740; که ظرافت های ان به خوبی درک و رعایت نشود، قلم زن= 740; در آن، نوعی تقلید بیجاس= 78;. جلال ال احمد= 548; در غروب هفده= 605; شهریور 1348، در اسالم گیلان در بین مردمی که دوستشان داشت، از دنی= 575; رفت و در مسجد فیروزاباد شهرری به خاک سپرد= 607; شد.

کتاب غربزد= 11;ی به جز مقدمه اش مبتنی بر ی&#= 1575;زده فصل است که عنوان فرعی انها به قرار زیر است :

1. تعر&#= 1740;ف غرب زدگی: در این بخش او غرب زدگی را ب&#= 1740;ماری می نامد مانن= 583; وبازدگی. هم چنین غرب و شرق را از بعد اقتصادی ان تعریف میکند = 608; تفاوتهای هر = 740;ک از انها را به تفصیل شرح می= 583;هد . هم چنین کشورهایی را که دراین زمر= 607; قرار می گیرن= 583; نام می برد.

2.<= i> بررسی تاریخ= 40; ریشه های غرب زدگی : در این بخش اوبه ریش= 607; های تاریخی غرب زدگی در شرق اشاره و حتی تاریخ اسلام را هم تورقی م&#= 1740; کند. از دید او " اسلام ندای تاره ای بوده است بر مبنای تقاضای شهرن= 88;ینی های واسط فرا= 578; و شام, که هریک خسته از جنگه= 575;ی طویل ایران و روم هم چو گرگهای بارا= 06; دیده ی صحرا, کمک کنندگان احتمالی بود= 07; اند به هرنهض= 578;ی که بتواند صل= 581;ی مدام را در ای&#= 1606; نواحی بکارد&quo= t;( ص 42).هم چنین عل = 4; تاریخی توجه غرب به شرق را نام می برد. ال احمد در بررس= 740; ریشه ها عامل دین یعنی مسی= 581;یت واسلام را بس= 740;ار با اهمیت می داند.

3. بررسی تحولا= 78; تاریخی غرب: &= #1570;ل احمد در این قسمت نگاهی تطبیقی به جر= 740;ان غربزدگی دار= 83;. یعنی از طرفی تحولات غرب مانند انقلا= 76; صنعتی و شهرن= 588;ینی را بررسی میک= 606;د و به تعاقب ان "کوتاه دستی حکومت ملی بر مبنای سنتی ب= 607; ضرب سنی کشی" که ریشه ی غرب زدگی ما شده است. او معتقد است ما زمانی دچار رکود شد= 740;م که غرب برخاس= 578; و زمانی برخاستیم که غرب در خواب قرون وسطایی خود بود.

4. بررسی تاریخ تحولات سیاس= 40; در ایران: در این بخش جلال به انقلاب مشروطه نگاه = 605;ی افکند و نقش روحانیت, امت= 740;از نفت در سال اول قرن بیست= 605; که به انگلیس= 740; ها داده شد, مل&= #1740; شدن صنعت نفت در سال 1329و داستان قیام ملی 28 مرداد 1332 تا آنجا که از پس همه ی این حوادث ایران ان روز دچار شده بود به بیماری با نام غرب زدگی.

5.<= i> بررسی تضاد ماشینی شدن و وضع روستاها = 608; شهرها: این فصل اشاره دارد به وضعی= 578; روستاها و هجوم روستای= 40;ان به شهرها و رشد شهرنشین= 40; و اینکه زندگ= 740; ماشینی منجر به از بین رفتن روستاه= 75; شده است. آل احمد خود می گوید : " در کدام عهد شنی= 583;ه اید که شهر بی روستا بتوان= 83; دوام بیاورد= 67; " ( ص 81). در واقع او غرب زدگی را همان ماشی= 606; زدگی میداند = 608; شهرنشینی را = 662;یامد ماشین زدگی و نهایتا از بی= 606; رفتن روستا. برای اوغرب ی= 593;نی زندگی ماشین= 40; و خو کردن به ماشینی که خش= 705; است و ویران گر.

6.<= i> ارائه ی راهکار: آل احمد در این فصل راه چاره را بیان میکن= 583;." یکی ت = 6; دادن به مصرف ماشین و تسلی= 605; قضای قرن بیس= 578;می شدن, دیگری گر&#= 1740;ختن به پیله ی خوی&#= 1588; و یا نهایتا جان = 583;یو ماشین را در ش&#= 1740;شه کردن" ( ص 102). که از دید او اولی همان غرب زدگی است که دچارش شده ایم.راهی اسا= 606; و براورنده ی بسیاری از کاهلی ها و تبلی ها و بی عرضگی ها و بی&#= 1711;اری ها. وسومی از د&= #1740;د جلال یعنی ساختن ماشین اما در بند ان نماندن. نبای= 583; گرفتار ماشی= 06; شد چون ماشین وسیله است نه هدف ( ض 103).

7. ویژگی ها ی انسان غرب زده: آل احمد در این فصل وی&#= 1688;گی های انسان غر= 576; زده را بر میش&#= 1605;رد. از دید او انسان غرب زد= 607; "گردی معلق د= 85; هواست, نان به نرخ روز خور است و التقاط= 740; " ( ص 134) و او رجال آن دوران را ا&#= 1740;ن گونه می داند. ادم غرب زده از دید او بی تخصص است و در ه= 85; جمعی که قرار بگیرد حرفها= 40; دهن پر کن می زند. هم چنین قرتی و زن صفت است. ادم غرب زده چشمش به دهان غرب دوخ= 578;ه شده, کاری ندارد در دنی= 575;ی خودمان شرق چ= 607; می گذرد , اما از همه ی چم و خم های انگلی= 587; و امریکا با خبر است ( ص 135).

8. توصیف جامعه = 740; غرب زده: در این بخش جلال به اجتماع آن روز اشاره می= 705;ند که با داشتن چنین ویژگی ه= 575;ی اقتصادی, فرهنگی و اجتماعی گرفتار سازمانی ناهماهنگ و درهم ریخته است. او معتقد است وضعیت ما ملغمه ای از اقتصاد شبان= 40; و جامعه ی روستایی و شهرنشینی تازه پا یا سلطه ی قدرته= 575;ی بزرگ اقتصاد= 40; خارجی , شبیه کارتل و تراست. همه را با هم داریم ( ص 139).

= 575;و هم چنین به وضعیت شهرها = 608; روستاها اشاره می کند که تا چه اندازه بی سامان هستند. روستاهای ما فاقد امکانا= 78; اولیه برای زندگی اند وشهرها هم چو= 606; عضوهای سرطا= 06;ی روز به روز بی قواره تر و بی اصالت تر می شوند.

9.<= i> نگاهی به وضع &#= 1601;رهنگ و دانشگاه : آ= ل احمد دانشگاههای = 75;یران آن روز را " غرب زده پرور &q= uot; خطاب می کند ( ص 155). نظام مدارس = 08; دانشگاه ها ا= 586; دید او فاقد هماهنگی هستند و اگر تنوعی در نوع مدارس و مراک= 586; آموزشی وجود دارد , نتیجه ی موثری را در بر ندارد.او معتقد است در برنامه ی مدارس خبری ا= 586; تکیه به سنته= 575; و هیچ جای پای&#= 1740; از فرهنگ , ادب&= #1740;ات و رابطه ای می&#= 1575;ن دیروز و امرو= 586; ما وجود ندارد. او در باره ی دانشگاه تهران می گوی= 583;:

= 575;ما دانشگاه تهران با همه &#= 1740; سابقه و اهمی= 578;ش و با همه ی سنن از بین رفته و استقلال در ه= 605; خرد شده اش هر چه هست باید چنان که گذشت مرکز زنده تر= 740;ن و برجسته تری= 606; و عالی ترین تحقیقات باش= 83;. اما ایا این طور هست؟ ( ص 159).

10.= مشکلات جامعه ی غربی: در این فصل آل احمد به مشکلات اساس= 40; ممالک غربی اشاره میکند.

11. تطبیق مضمون مشترک غربزدگی با د= 740;گر کتابها : در = 75;ین قسمت که اخری= 606; بخش کتاب است آل احمد اشار= 607; می کند به کتاب طاعون نوشته ی آلبرکامو و کرگدن نوشته = 740; اوژن یونسکو که مانند غرب زدگی به بیما= 585;ی اجتماعی اشاره کرده اند. زمانه ای که دوره ی عذاب و بی اعتقادی وتجربه است ح= 578;ی تجربه ی بمب اتم ( ص 198) و هر یک از انها به شی&#= 1608;ه ی خود مبشر رستاخیزی ان= 83; که خود جلال ن&#= 1740;زبا مسلمانی خود ان را باوردارد وهمه ی این عاقبتها نتی= 80;ه ی ماشین است و زندگی ماشین= 40;.

روش تحقی= 602;

بررسی نگرش جلال آل احمد درمورد ایرا= 06; آن سالها از اهداف اصلی ا= 740;ن تحقیق است. ما در نظر داریم تا با ارائه ی خلاصه ای از ا&#= 1740;ن کتاب جامعه ی ان روز را از نگاه جلال به شما بشناسان= 40;م. مواردی را که در پی تفسیر و توضیح انها هستیم عبارتند از :

-&n= bsp;وضعيت اجتماعي مرد= 05;

-&n= bsp;شيوه هاي زندگي در شهر و روستا و ايلات

-&n= bsp;وضعيت زندگي زنان و ساير گروه‌ه= 75;ي اجتماعي<= /p>

- و&= #1590;عيت مذهبي

-&n= bsp;وضعيت اقتصادي<= /p>

- ن&= #1592;ام سياسي و رواب= 591; مردم با حکوم= 578;<= /o:p>

روش تحقیق تحلیل محتوای کیفی است و به منظور بهتر تلخیص کردن کتاب از شیوه &#= 1740; خلاصه نویسی کتاب کامپنهود استفاده خوا= 07;یم کرد. در واقع م&= #1740; خواهیم با کم= 705; شیوه ی درست خوانش متن ای= 583;ه های نویسنده را استخراج ک= 606;یم و لب مطلب را از می&#= 1575;ن جمله ها و کلمات نویسن= 83;ه در اوریم ( کیو&= #1740;,1370, ص 43). برای رسید = 6; به 7 مورد ذکر شده جداول خواندن را طر= 581; میکنیم تا بهتر مطلب را ارائه دهیم.

وضعیت اجتماعی مرد= 05;:

جلا&= #1604; آل احمد در فصل 1 کتاب ویژگی اجتماعی مرد= 05; را تصویر میک= 606;د. از نگاه او ای&#= 1585;ان دهه ی 30_40 ایران= 40; است دچار غرب زدگی هم چو یک بیماری است ک= 607; از بیرون بر ما عارض شده. تعریف جلال ا= 586; واژه ی غرب زدگی عبارت است از :

" غرب زدگی مشخصه ی دورانی از تا= 585;یخ ماست که هنوز به ماشین دست نیافته ایم و رمز سامان ان و ساختمان ان را نمی دانیم , = یعنی دورانی که به ماشین, علوم جدید و تکنولوژی اشنا نشده ای= 605;, به جبž= 5; بازار و اقتصاد و رفت و امد نفت ناچار از خری= 583;ن و مصرف ماشین= 740;م" ( ص 31). غرب زدگی مجموعه ی عوارضی است ک= 607; در زندگی و فرهنگ و تمدن و روش اندیشه &#= 1740; مردمان از نطقه ای از عالم حادث شد= 607; است بی هیچ سنتی به عنوا= 606; تکیه گاهی و ب&#= 1740; هیچ تداومی د= 585; تاریخ و بی هی&#= 1670; مدرج تحول یا= 576;نده ای بلکه فقط به عنوان سوغات ماشین ( ص 31).

درکل نگاه جلال به مسئل= 607; ی غرب زدگی ؛ ب&= #1740;ماری ایران ان زما= 606; ما, دیدی اقتصادی است.به عقیده &#= 1740; من او مارکسی= 587;تی موضوع را برر= 587;ی می کند و وجه تمایز غرب و شرق را در اقتصاد می بی= 606;ید. به نظر می رسد نوع نگاه او تک بعدی است و اقتصاد را زی= 585; بنای تمامی تمایزات می داند.او معتق= 583; است وابستگی اقتصادی به ماشین های ساخته ی غرب همه ی جنبه ها&#= 1740; زندگی ما را تحت تاثیر قرار میدهد. وقتی ماشین زده ایم ؛ قدرت خلق ندا= 585;یم پس به ناچار تقلید گریم. همه چیز ما را دیگران رقم م= 740; زنند. نوع پوشش ما , تحقی&= #1602;ات ما , معیارهای ارزشی ما , حتی نفت ما را انها حق تصرف دارند.جامعه = 575;ی بی ساختار و ناهماهنگ. ا= 586; دید او ما شرق&#= 1740; ها گذشته گرا= 740;یم و توجهمان به گذشته ی تاری= 582;ی مان ما را از ترقی و پیشرف= 578; باز نگه داشت= 607; است. به نظرم ا&= #1740;ن نقطه نظر جلا= 604; درباره ی ما شرقی ها درست است اما موزه همان قدر که در شرق مهم اس&#= 1578; غربی ها هم بدان توجه خا= 589; دارند و انها هم به نوعی گذشته گرا هستند و به دی&#= 1711;ر سخن احساس تعلق نشان دادن به گذشت= 607; خصلت بشر است. مثلا موزه ی لوور شهر پار= 740;ش که به نظرم بی نظیر ترین موزه ی تاریخ= 740; است هم می تواند نشانگر گذشته گرایی فرانسوی ها باشد و گرنه ا&#= 1740;ن همه هزینه بر= 575;ی اداره ی موزه ای به این عظمت علاوه براهداف سیا= 87;ی و اقتصادی و فرهنگی میزا= 06;ی از گذشته گرا= 740;ی را هم می رساند.

شيوه هاي زندگي در شهر و روستا و ايلات:

جلا&= #1604; آل احمد در توصیف روستا= 07;ای ایران ان روز معتقد است ما= 588;ین و تکنولوژی ب= 607; روستاها که امد روابط ساده ی روستا= 740;ی را تحت تاثیر خود قرار داد.&q= uot; بیا و ببین چه کشتارها بر س= 585; این که چرا ای&#= 1606; خیش کور قر بی&#= 1587;تمی از زمین کل مدولی سه وجب تجاوز کرده و به زمین کل عباس وارد شد= 607; و هر زمین قابل کشتی را بدل کردن به تار عنکبوتی از مرز و سامان های فر= 583;ی که هر ماشینی را در تار و پود خود خفه خواهد کرد" ( 79).=

از نگاه او بی توجهی به روستاها و تمرکز سرمای= 07; در شهرها جمع= 740;ت روستایی را ب= 607; بهانه داشتن زندگ= 40; بهتر از روستاها به شهرها کشاند= 07; و بیکاری و نبود مسکن کا= 601;ی برای روستای= 40;ان هجرت کرده به شهر مشکلات شهری را بیشت= 585; کرده و شهرها و روستاها ام= 606;یت خود را از دست داده اند. "دی= 608;ار گلی در دهات و اجری وسیمان= 40; در شهرها. در دورن هر ادمی نیز چنین دیو= 575;رها , سر به فلک کشی= ده. هر ادمی بست نشسته در حصا= 585;ی است از بدبین= 740; و کج اندیشی و بی اعتمادی و تک روی" ( ص 85).=

آل احمد امدن ما= 588;ین را در شهر و روستا مایه ی بیک= 5;ری می داند زیر کاگر ساده ی ان روز که اسی&#= 1575;ب ده را می چرخاند حالا باید جایش را به ماشین بده= 583; یا کارگری که با دست قالی م&#= 1740;بافت باید جایش را به دستهای ما= 588;ین بسپارد و دست روی دست بگذارد تا مگرکاری برا= 40; ارتزاق پیدا کند و معتقد است تا در جوار هر مدرس= 607; در ده یک کلاس اموزش مکانی= 05; دایر نشده , روستایی با ماشین احساس غریبگی می کند. دیدگاه جلال نسبت به عدم وجود اموزش برای روستایی که تازه حضور ما= 588;ین را در زندگی خود دیده اما هنوز با ان مانوس نشده کاملا به جاس= 578; چرا که وقتی ابزاری با ای= 606; اهمیت وارد زندگی انسان = 605;ی شود تا اموزش= 740; نباشد نمی توان ازان ابزار انتظا= 85; کارکرد درست را داشت و نها&#= 1740;تا چیزی که با بار می اید خی&#= 1604; بیکاری در روستاست.

وقت&= #1740; ماشین امد با= 740;د پا به پای ان فکر و اندیشه را هم ماشینی کرد و ان نیاز&#= 1605;ند اموزش است.هر دو باید در راستای هم گا= 605; بردارند تا نکند یکی از د&#= 1740;گری وابماند."مرž= 3; استخاره کننده ی اش نذری خورحال= 75; با ماشین سر وکار دارد که نه از تقدیر چ&#= 1740;زی میداند و نه به خاطر گوسفندان قربانی هر ماهه ترمزش زود تر می جنبد یا موتورش کندت= 85; می گردد" ( ص 88)<= /span>

= 575;ز دید جلال ایل= 575;ت و عشایر هم از این وضعیت نابسامان بی نصیب نمانده اند. تا زمانی که ایلات درچادرها به سر می برند و کودکانشان امکان اموزش = 583;یدن ندارند نمیت= 08;اند ادعای اصلاح کرد.

اما شهرها هم بی سامانی را تجربه کرده اند چه را که تنها به رشد سرطانی اکتف= 75; کرده اند بدو= 606; انکه دارای برنامه ریزی شهری مناسب باشند. مصنوعات و کالاهای غرب= 40; چه مصرفی مثل لباس ها ومد و چه فرهنگی مث= 604; باشگاه ها و س&#= 1740;نما ها همه ارائه دهنده ی سبک زندگی غربی هستند. او معتقد است ساختار فیزی= 05;ی شهر هم بی سامان است و به قول او هر روز شهرها مانند قارچ س= 585; از زمین بیرو= 606; می اورند بدو= 606; برنامه ریزی = 608; نقشه ی درست. و در نهایت در ا&#= 1740;ن شهرهایی که ب= 740; دلیل و بی بهانه رشد پی= 583;ا میکنند و به نوعی حتی شکل گرفتنشان هم تقلیدی است چ= 607; انتظاری می توان داشت جز انکه تقلیدی صرف باشند از زندگی غربی .

وضعيت زندگي زنان و ساير گروه‌ه= 75;ي اجتماعي:

    آل احمد در بیان وضعیت زنان جامعه ی ان روز ایران معتقد است که"ازادی دادن به زنان از الزامات غرب زدگی است&qu= ot; ( ص 88) اما ازادی ای که ان روزها صحب= 578; ازش شده تن دادن به بی بندو باری ها ست نه ازادی های انسانی. بی حجابی رضاخا= 06;ی است و پناه اوردن ب= 607; توده ی مصنوعات مصر= 01;ی غربی. " زن را که حافظ سنت و خانواده و نس= 604; و خون است را به ولنگاری ک= 588;یده ایم که سرو رو را صفا بدهد و هر روز ریخت ی&#= 1705; مد تازه را به خود ببندد و ول بگردد" ( ص 89).

= 575;و معتقد است تا زمانی که ارز= 588; خدمات اجتما= 93;ی زن و مرد و ارزش کارشان = 740;کسان نشود و تا زن هم دوش مرد مسئولیت اداره ی اجتماع را بر دوش نگرفته ازادی دادن ب= 607; زنان صوری است.

    به نظرم قلم جلا= 604; در بیان جایگ= 575;ه زن در ان دوران کمی دچارتندی شد= 07; است. درست است که ازادی داد= 606; به زن در ان دوران بنیان نظری درستی ن= 583;اشته است اما ازاد= 740; دادن به زن ( به معنا= ی درست کلمه)ه از الزامات غرب زدگی نیس= 578;. دین اسلام هم در حصر و بند کردن زنان را نمی پسندد و در عین حال بی بند و باری او را هم اصلا تاکید نمی کند. ا وبهتر می بود که بر کلمه ی " ازادی دادن غربی " تاکید کند تا این جمله "ازاد= ی دادن به زنان از الزامات غرب زدگی است &q= uot; باعث کج فهمی و ایجاد ابها= 605; نشود.

وضعيت مذهبي:

    وضع&= #1740;ت مذهبی هم در ا&#= 1740;ن دوران دستخو= 88; دگرگونی شده است. باورهای دینی مردم کم رنگ شده و حتی در نظام اموز= 588;ی جایی ندارند. باور به مقول= 607; ای به نام دین دیگر عقب مان= 583;گی تلقی میشود و بر عکس هر انچه به زندگ= 740; غربی پیوند داشته باشد تمدن و پیشرف= 578; نام می گیرد.ا&#= 1740;ن در حالی است که به گفته ی آل احمد " 90 % از اهالی این مملک با معیا= 585;های دینی و مدهبی زندگی می کرد= 607; اند" (ص 90).

    تکث&= #1585;ی که در باورها و دین داری ای&#= 1580;اد شده است یعنی &#= 1576;ه همه ی تفسیره= 575; مجال رشد داد= 606; که به نظر می رسد کسی مانن= 583; آل احمد دین داری ان هم نوع سنتی اش را تایید میک= 606;د. اما این انتظار جلال برای احیای د= 740;ن داری سنتی با ان اوضاع فوق الذکر به نظر= 605; انتظار به جا= 740;ی نمی تواند باشد. وقتی مردم تا این اندازه از سنتها و هویت فرهنگی اجتماعی خود دور شده اند معلوم است که دین داری فرد= 740; می شود و هر کس به فراخور دی= 583;گاهش شکل تازه ای از ان را ارائه می دهد. دین داری غرب= 740; به نظرم جمعی نیست مثل دین داری ما مسلمانها که کاملا جمعی است مثل شرکت در نماز جمعه , شرکت در مراس= 605; سوگواری امامان, اقام= 607; ی نماز به جماعت. غرب به فراخور داشت= 06; فرهنگی فردی شده طبیعتا نوع دین داری اش هم فردی است . این امر به پیدایش تف= 587;یر های جدید در د&#= 1740;ن داری منجر می شود و کم کم از شکل سنتی اش فاصله می گیر= 583;. و جلال در توص&#= 1740;ف انسان غرب زد= 607; می گوید: " هرهری مذهب است , اصیل نیس&= #1578;, اصولی نیست, ر&#= 1740;شه ندارد, گاهی به مسجد می رود, گاهی به س&= #1740;نما و کلوپ, اما همه جا تماشاچی است&quo= t;. ( ص 7-126). همانطور که از واژه ها&#= 1740; ال احمد پیدا= 587;ت او معتقد است انسان غرب زد= 607; همه ی چیز را خوب می پندار= 583; اما در عین حال به هیچ کدام ایمان ندارد. اینکه گاهی به مسجد می رود و گاهی به کلوپ به ای&#= 1606; معناست که هر دو این ضد در ان واحد خوب اند. اهل هر دو هواست. یعنی هم خوب خوب است و هم بد.

وضعيت اقتصادي:

    اž= 6; نگاه جلال اقتصاد ما همچون دیگر عرصه ها تابع= 740; است از متغیر های غربی . وقت&= #1740; اقتصاد ما بدست غربی ها می چرخد , سیاس&= #1578; ما نیز تابعی از ان خواهد شد. ما در اداره ی نفت که سرمایه ی ملی ماست اخت= 740;ارمان بدست غرب است &#= 1740;عنی ارزش و قیمت نفت ما را انها تعیین م= 740;کنند و در ازاء ان مصنوعات ماش= 40;نی شان را وارد مملکت ما میک= 606;ند و ما می شویم مصرف کننده ی صرف کالاهای غربی.

    ال احمد معتقد ا= 587;ت ما در ایران صنعت به معنا= 740; تولید ماشین نداریم. ما تنها مونتاز = 605;ی کنیم یعنی قطعات ماشین= 07;ا را از غرب میخ&#= 1585;یم و خودمان مونتاز می کن= 740;م. ما زمانی می توانیم مدعی صنعتی شدن با= 588;یم که خودمان قطعات را بسا= 586;یم و خودمان هم ا&#= 1740;ن قطعات را بر روی هم سوار کنیم. ما نفتمان را از مملکت خارج م= 740; کنیم و در قبالش متفرعات ان ر= 575; داخل مملکت م= 740; کنیم. به نظرم منظوراو از امدن متفرعا= 78; نفت همان وار= 583;اتی شدن اقتصاد ماست و اتکای= 605;ان به تولیدات غرب. ان طور که از کلام ال احمد بر می ای&#= 1583; , اقتصاد مصرف&#= 1740; اهل ابداع و نواروی نیست. فقط تقلید گر صرف است. قدرت ایجاد اندیش= 07; ی نو ندارد چرا که همیشه چشم به دست غرب دارد تا ببین= 583; چه برایش به ارمغان اورد= 07; . همان را بدون اندیشه و تام= 604; مصرف کند تا ن&#= 1740;ازش مرتفع گردد.

نظام سياسي و رواب= 591; مردم با حکوم= 578; :

    جلال آل احم= 583; نظام سیاسی ر= 575; هم مبری ازای= 606; بیماری نمید= 75;ند. او معتقد است حکومت ایران در ان سالها حکومتی خودکامه است که لاف دمکرا= 587;ی غربی را میزن= 583; اما از ازادی بیان, گفتار و اندیشه که مهمترین مولفه های دموکراسی هستند در ان خبری نیست. خود کامه از د&#= 1740;د او یعنی اینک= 607; راه چاره ای برای ان نیست و سرنوشت هما= 606; چیزی است که انها تعیینش کرده اند و بس. کسی اجازه ی نو اوری و ارائه ی راهی برای بهبود اوضاع ندارد.

دولت ناکارامد اس= 78; و قادر به حل مشکلات اجتم= 75;عی نیست. از دید او وقتی میتو= 575;ن ادعای دمکرا= 87;ی کرد که :

1. " از قدرتها= 40; بزرگ محلی و مالکان اراض= 40; و بقایای خان خانی سلب اخت= 740;ار و نفوذ شده باشد که مزاح= 605; اعمال ارای ازاد مردمند.

2.وسایل انتشاراتی و تبلیغاتی نه در انحصار حکومتهای وق= 78; بلکه در اختی= 575;ر مخالفان حکومتهای وق= 78; گذاشته شده باشد.

3. احزاب به صورت وافعی و نه در لباس دسته بندی ها= 740; حقیر سیاسی قدرت عمل پید= 575; کرده باشد و قلمرو وسیع ی= 575;فته باشد.

4. از دخالت قو= 575;ی تامینی و سازمان امنی= 78; در کارهای کشوری به شدت جلوگیری شده باشد."

( ص 152)

در حالی که دž= 5; ان زمان نه در نظام تعلیم و تربیت خبری ا= 586; نفوذ مفهوم دمکراسی بود = 608; نه مردم به روشی حزبی با ان اشنایی داشتند.

جو اجتما= 593;ی ان دوران:

    همانطور که = 605;ی دانید کودتا= 40; 28 مرداد 1332, گسست دیگری در تار= 740;خ و فرهنگ ایرا= 606; پدید اورد. رژ&#= 1740;م کودتا می کوش= 583; هر نوع ارتبا= 591; اجتماعی را ا= 586; بین ببرد. ایج&#= 1575;د سازمانهای سرکوبگر همراه با ترو= 585; فکری از طریق رادیو و انوا= 593; کتاب ها و نشر&#= 1740;ات نشان دهنده ی تلاش های حکومت باری مبارزه با هر نوع وحدت فکر= 740; و همبستگی اجتماعی است. با بازگشتن محمد رضا پهل= 608;ی به سلطنت , تار&= #1740;خ و ادبیات ایر= 575;ن وارد دوره ی س&#= 1740;اهی می شود که هفت سالی ادامه م= 740; یابد. در این دوران با در هم شکسته شدن همه ی کانونه= 575;ی اجتماعی و فرهنگی جامع= 07; به صورت انبو= 607; مردم تنها و ترسان درمی ا= 740;د. جو بی اعتماد= 740; و سوء ظن بر روابط اجتما= 93;ی حاکم میشود و ترس و تعصب بر تلخی زندگی م= 740; افزاید. خشون= 578; هر دم فزایند= 607; ( برای به تسلی&= #1605; واداشتن مرد= 05;) نتيجه ای جز رشد پریشان فکری , جنون و خودکشی شکست خوردگان ندارد.

     در طی جوش و خروش های دهه &#= 1740; 1320 روشنفکران خ= ;یالها پرداخته بودند و دل به امیدهایی بسته بودند ک= 607; پیش از فرارس= 740;دن کودتا متزلز= 04; شد و بعد از ان به کل در هم ری&= #1582;ت. کودتا فرارس= 40;د و جمعی را کشت و عده ای را اواره کرد و انان که جان به در بردند کنج عزلت گزی= 583;ند و به نوشتن اعتراف گونه ها از زبان انسانهای دورن گرا و حساس پرداختند.=

با تنگ تر شد = 6; فضای فرهنگی جامعه امکانات رشد هنرمند نیزم= 81;دودتر می شود. فرهنگ نهیلیسم و غربت زده ی غرب نیز بر هنرمندان ای= 85;انی تاثیر می گذارد.جای بردباری و کوشش در راه هدف های انسا= 606;ی را ضعف و وحشت از مقابله با سختی ها و ضعی&#= 1601; نشان دادن انسانها میگ= 40;رد. فشار طاقت فرسای روانی به روشنفکرا= 06;ی که روز به روز متحمل حقارت = 576;یشتری می شوند رشد عرفان زدگی و پندارگرایی را در پی دارد. فلسفه بافی بدبینانه و ر= 608;ی اوردن به اسا= 591;یر متداول می شود, به طوری هر نویسنده ی تازه کار یا پرتجربه برا= 40; عمیق جلوه دادن کارخود به تمثیل و تفلسف روی می اورد.

    ا = 4; احمد در مورد ان سالها می گوید : بعد از 28 مرداد همه ی دنیا را پشت د&#= 1740;وارهای خانه رها کرد= 605; و زیر سقف خانه حتی از اسمان گریخت= 05; ... و همان روزها زنم هم از سفر برگشت و دو نفری شروع کر= 583;یم به ادای محفو= 592; ماندن از شر زمانه را در اوردن ( م= یرعابدینی, 1377,ص278).

نتیجه گی= 585;ی

    انچه تا به ا&#= 1740;نجا به توصیفش پرداختیم بررسی دیدگا= 07; جلال ال احمد درباره ی ایر= 575;ن دهه ی 30_ 40 بود. جلال ال احمد در کتاب غرب زدگی خود که ان را در مهرماه سال 1341 به چاپ رساند= 607; , با اشاره به تمامی ابعاد اجتماعی, سیا= 587;ی و اقتصادی ای= 585;ان ان سالها در پ&#= 1740; ان بوده تا بگوید غرب زد= 711;ی بیماری است ک= 607; به همه ی لایه لایه های اجتماع ان رو= 586; نفوذ کرده است.

    اž= 6; دید جلال ال احمد غرب زدگ= 740; در اولین نگا= 607; باری اقتصاد= 40; دارد چرا که غرب و شرق برا&#= 1740; او مفهومی اقتصادی دارند و غرب زدگی که به گفته ی او مشخصه ی دورا= 606;ی از تاریخ ماس= 578; وضعیت ما را نشان می دهد نسبت به جهان غرب که تولید کننده است و ما یعنی شرق که صرفا مصرف کننده ی ماشی= 606; و تولیدات غر= 576;ی هستیم. او در بخشی از کتاب= 588; معادل غرب زد= 711;ی را ماشین زدگ= 740; می داند یعنی تسلیم زندگی = 576;ی روح و خشک ماش&#= 1740;نی شدن که تمامی ابعاد زندگی را تحت سیطره &#= 1740; خود قرار می دهد چه روستا را که روستای= 740; اگرچه با ماش= 740;ن غریبه است ام= 575; بنا به جبر زندگی ماشین= 40; تحمیل شده از سوی غرب باید دست از اسیاب ده بکشد و دل بسپارد به ما= 588;ینهایی که ازاین پس چرخ زندگی او را خواهند چرخاند.

    ا = 8; درجایی دیگر از کتابش به فرهنگ غربی اشاره می کند که بر تن ما لباس بی قوار= 607; ای است چرا که با اداب و سنن و سابقه ی تار&#= 1740;خی زندگی ما بیگانه اس= 578; اما وقتی اقتصادمان غربی شد یعنی تحت نفوذ انه= 575; قرار گرفت به ناچار فرهنگمان هم تابعی می شود از این متغیر. دین و دنیاما= 606; را به رنگ خوی&#= 1588; می کند و از انجا که این لباس بی قوار= 607; است شهر و روستامان , سی&#= 1575;ست و حکومتمان را هم مریض می کند و این گونه می شود که بیمار= 740; غرب زدگی بر ما عارض می شود.جلال با نگاه عمیق خو= 583; در ترسیم همه &#= 1740; جزییات , ریشه &= #1740; همه ی ناکارامدی ه= 75; را در غرب زدگ&#= 1740; می داند. در تسلیم این دی= 608; ماشینی شدن.جلال ال احمد رد پای غرب زدگی را حت®= 0; در زندگی زنا= 606; هم گوش زد می کند. او معتقد است نوع حضور زنان در اجتم= 575;ع , که شکلی غربی به خود گرفته گویای ازادی انان نیست که به بی بند و باری کشاندن انهاست. وضعی= 578; مدارس و نظام اموزشی ما هم به اندازه ی د&#= 1740;گر نهادها دچار = 575;ین بیماری شده است.

    ا®= 0;ن کتاب در عین همه ی ظریف کاری ها و توص&#= 1740;ف های عمیق و دق&#= 1740;قش به نظرم می ای&#= 1583; کمی تیره و تار است. فضای&#= 1740; که ال احمد از ایران ان سالها به تصو= 740;ر کشانده در ذه= 606; من چیزی جز سی&#= 1575;هی و ناامیدی را ترسیم نمی کند. گاهی کلام او بسیا= 585; تلخ و گزنده م&#= 1740; شود و بعضا هم دور از ادب. البته به نظر= 605; این عریانی کلام ال احمد نشان از دل سوزی شدید او برای اجتماع ان روزهاست. دردی که در سی&#= 1606;ه ی او ارامش را ربوده از کلماتش پیدا= 87;ت. او با نگاهی ت&#= 1740;زبین در همه ی سطوح اجتماعی غور = 605;ی کند و همه ی ابعاد را خوب و دقیق توصیف می کند هر چند واژه هایش گا= 607;ی بسیار سیاه است و ناامید کننده.

    دž= 5; نهایت جلال ا= 604; احمد در این اثر خود سعی داشته نقدی ازسیمای ایر= 75;ن دهه ی 30 _40 ارائه دهد و ما را از عواقب و پیام= 583;های ان اگاه سازد. <= o:p>

منابع

ال احمد , جلال." غرب زد= 711;ی", انتشارات فردوس, تهران.13= 41. چاپ نهم.

کیوی, ریمون. کامپنهود, لو= 705; وان. " روش تحق&#= 1740;ق در علوم اجتماعی" , عبدالحسین ن= 40;ک گهر, تهران, توتیا, 1370.

میرعابدینی , حسن." صد سال داستان نویس= 40; ایران", تهرا= 06;, نشرچشمه , جلد اول و دوم.1377.