working paper- minaee

دانشكد&= #1607; علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

<= b>ادبيات "غیر نخبه گرا"؛

<= b>يا ديده بانان مشرف به صحنه چگونه بر زندانيان اعمال سلطه م= 610; کنند؟

<= b>

<= b>زهرا مينائي

<= b>Zahra.minaei@gmail.c= om

كارنوش&= #1578; دانشجويي براي درس جام= 593;ه شناسی ادبیا= 78;

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

دی 1386

مقدمه=

در ابتدا= 548; نام کارنوشت= 05; ادبيات زرد بود. زرديسم براي خودش تاريخچه اي دارد، که سرچشمه هاي ا= 608;ليه هاي آن، نشريات بوده اند.

" آنچه دايره المعارف ويک= 10; پديا در مفهو= 605; زرد نوشته، پيدايش اين کلمه را به سال هاي 1890 در مطبوعات آمر= 10;کا باز مي گرداند. آن هم به دليل آن که صفحات آگهي د= 585; روزنامه و فص= 604; نامه ها را بر کاغذ زرد چاپ مي کردند تا تميز آن از ديگر مطالب براي مخاطب راحت باشد... دو روزنامه نگا= 85; شاخص آمرييک= 75;يي با نام " جوزف پوليتزر" ناž= 8;ر نیو یورک ورل= 583; و "ويليم راندلف هدست"، ناشر = 06;یویورک ژورنال، در فاصله ي ميان سال هاي 1895 و 1898 تب زرد را بالا بردند. منتقدان اين دو مجله براي= 606; باور بودند ک= 607; هر دو در احساس کردن و کم کردن حقاي= 602;facts) ) و افزودن آنچه= 48; پيازداغ مي ناميم(sensationalism) براي جذب مخاطب و بالا بردن تيراژ ب= 585; ديگري پيشي م= 610; گرفتند. بنگا= 607; مطبوعاتي" نيويورک برسر" در سال 1897 هر دو را زرد ناميد، بدون آنکه تعريفي = 575;ز "زرد" ارائه دهد و البته به سادگي در تعريف آن گفتند، اين د= 608; را زرد مي ناميم چرا که زرد هستند." ( توانا، 1385: 31)

بنا براي= 606; تاريخچه اگر بخواهيم تعريفي شسته = 608; رفته از روزنامه نگاري زرد ارائه دهيم، اين است: " نوع&#= 1610; از روزنامه نگاري که بر پايه ي گسترش رسوايي و دام= 606; زدن به شايعه و شايعه سازي= 548; احساس گرايي = 608; مبتني بر بي اخلاقي و غير حرفه اي گراي= 610; از سوي يک روزنامه و يا ي= 05; روزنامه نگا= 85; است." (همان:32)

بنابر اي= 606; اگر بخواهيم در يک ديد کلي اين نوع روزن= 575;مه نگاری را در دايره ي ادبيات قرار دهيم، ادبيا= 78; عامه پسند ني= 586; شامل اين چني= 606; تعريفی مي شو= 583; که ويژگی هاي آن معمولا احساس گرايي = 608; پروپاگاندا = 08; سطحي گرايي و از نظراقتصا= 83;ی، ارتزاق است.

مفاهيم ديگري نيز براي اين دست= 607; از ادبيات گفته شده است. مانند توده اي، فولکلور يا ادبيات قومي، پوپوليسم و ادبيات دموکراتيک شده. که البته هر کدام از اينها نه يک چيز بلکه قسم= 578; هايي از اين دسته ادبي را در بر مي گيرد. در ذيل به تعريف هريک ا= 586; آنها مي پردازيم.

مک دونال= 583; تعريفي از هن= 585; بومي و فرهنگ توده اي ارائ= 607; داده است که ما را در فهم اين تفاوت ها کمک مي کند: " هنر بومي از طبقات پايين جامعه رشد کرد. اين هنر بيان خودانگيخته = 08; في البداهه مردم بود که تقريباً بدو= 06; کمک " فرهنگ والا" آن را خلق کردند تا به نيازهايشان پاسخ دهند. فرهنگ توده ا= 610; از بالا به مردم تحميل شد. تکنسين هايي که بازرگانان آنها را استخدام کرد= 07; بودند آن را به هم بافتند، پيا= 05; گيران آن، مص= 585;ف کنندگان منفعلي بودن= 83; که مشارکت آنها به انتخ= 575;ب بين خريد و عدم خريد محدود مي شد... هنر بومي از نهادهاي خود مردم بود، مث= 604; يک باغ کوچک خصوصي که با حصار از پارک بزرگ و رسمي ارباب يعني ا= 586; " فرهنگ والا&quo= t; جدا شده بود. اما فرهنگ توده اي، اين حصار را مي شکند و مردم را به شکل پست تري از فرهنگ بالا جذب کرد= 607; و با اين ترتيب به ابزاري براي تسلط سياسي مبدل مي کند" ( استريناتي، 1384: 32و33)

پوپوليس= 05; نيز از اشکال ديگر فرهنگ عامه است. که بر اين اعتقا= 583; است که: " فرهنگ عامه نمي تواند به عنوان فرهنگ= 10; که بر عقايد و اعمال مردم تحميل شده است، درک شود. مهم نيست که اين تحميل از &#= 1606;يازهاي توليد سرماي= 07; داري و مصرف براي سودآور= 10; و بازار يا از نيازهاي سرمايه داري يا پدر سالار= 610; به کنترل ايدئولوژيک¡= 0; يا از منافع طبقه بورژوا يا از تاکيد بر مبارزات ط= 576;قاتي يا از قوانين يک ساختار ذهني جهاني ناشي شده باشد. در هر حال اين راه درستي براي درک فرهنگ عامه نيست. در نگرش پوپوليستي، فرهنگ عامه ر= 575; نمي توان درک کرد، مگر آنک= 607; آن را نه به عنوان يک ماهيت تحميل شده بلکه به عنوان ماهيت= 10; که در بيان خواسته هاي مردم کم و بيش صادق است، تلقي کرد."( همان: 334)

اما هميشه نگرشي انتقادي به پوپوليسم وجود داشته است که آن را" متضاد نخبه گرايي"( توان= 75;،1385: 32) مي داند و اذعان مي کند&qu= ot; در پوپوليسم= 48; نخبه حذف شده و اکثريت عام تصميم گيرند= 07; اصلي است، بدون آنکه بتواند از دو قدم جلوتر خود، تصويري در ذهن داشته باشد... پوپوليسم به دليل سطحي گرايي و رابط= 607; اي که با زرديسم عقلي دارد، به اشکالي خود ر= 575; بروز مي دهد که نتوان به آن خرده گرفت و با حرمت هاي انساني و شان کلامي خود پيوند مي زند."( همان)

ادبيات دموکراتيک ب= 75; ظهور مفهومي به نام دموکر= 575;سي شکل مي گيرد اين مفهوم بر اين مسئله تا= 705;يد دارد که:

" نه تنها همه ي افراد حق کامل دارن= 583; تا در فرايند سياسی شرکت کنند، بلکه اولويت فرهنگي عموم= 10; هر فرد مانند اولويت هاي طبقه ممتاز و سنتي از ارزش و احترام برخوردار هستند. به علاوه، آموز= 88; و پرورش به عنوان بخشي ا= 586; فرآيند دموکراسي به اين معناست ک= 607; قابليت و توا= 606;ايي شرکت در فعاليت هاي فرهنگي ... لا اقل به طور رس&#= 1605;ي در دسترس افراد بيشتر= 10; قرار گيرد. درست به همان صورتي که تود= 607; ها يا کل جمعي&#= 1578;، به مهمترين عامل تعيين کننده خطمشي ها ي سياسي و تصميم هايي که در اثر عموميت پ= 610;دا کردن حق سياس= 610; شهروندان اتخاذ مي گردد، تبديل مي شوند، به همان صورت ني= 586; اين روند در ح&#= 1610;طه فرهنگ که با تاثيرات آموزش و پرور= 588; ابتدايي در سطح جهان ترکيب شده است، ظاهرا ب= 607; قدرت عامه فرهنگ جامعه توده اي منجر شده است."( استريناتي، 1384: 30)

فرهنگ پاپ يا عمومي شدن فرهنگ ني= 586; به نوعي بر اين مدعاست که "دربرگيرند= ;ه طبقات مختلف است. حتي در مطالعات فرهنگي به اي= 606; " تجلي دموکراسي فرهنگي" مي گويند که فرهنگ را از دست خواص خار= 580; مي کند و با اي&= #1606; خروج در اين وجه تنها در برگيرنده وجهه هاي منف= 610; نيست که جنبه هاي مثبت هم دارد"( خانيکي،1385: 30)

مي توان با پي گرفتن ريشه ي عام به مفهوم فرهنگ عامه پي برد: "واژه عامه ا= 86; ديدگاه مردم = 608; نه افرادي که در صدد به دست آوردن امتيا= 86; يا قدرت براي کنترل آنها هستند لحاظ م= 610; شود. با اين حال مفهوم اوليه از بين نرفته بود. فرهنگ عامه ن= 607; با مردم بلکه توسط سايرين تعريف مي شد و هنوز هم دو مفهوم قديمي تر را با خود دارد: کارهاي پست... و کارهايي که عمدا به قصد جلب حمايت آغاز مي شوند... و همچنين مفهوم جديدت= 85; محبوبيت که البته در بسي= 575;ري از موارد، مفاهيم قبلي با آن همپوشي دارد. مفهوم جديد فرهنگ عامه به عنوا= 606; فرهنگي که مردم آن را براي خودشان خلق کرده اند با تمام اينه= 575; متفاوت است. اين فرهنگ اغلب با فرهن= 711; قومي اشتباه گرفته شده و به گذشته پيوند زده مي &#= 1588;ود اما در عين حال يک تاکيد مدرن مهم است."( استريناتي، 1384: 34)

با اين توضيحات اوليه مي توا= 606; پي برد که ديدگاه هاي مختلف و بعضا تحقيرآميزي نسبت به اين گونه از ادبيات ديده مي شود. به طور کلی شايد تعاريف مختل= 01; مثبت و منفی ديگری نيز وجود داشته باشد که البت= 607; در اين کارنوشت مور= 83; بررسی نيست و تنها اين نگا= 607; به ادبيا ت که در خود دارای نوعی نگاه از بالاست مورد نظرمی باشد. و بنابر این تعاریف که نو= 593; ادبیات مورد نظر در این کارنوشت را مورد بررسی قرار می دهد در يک نگاه سلبی آن را ادبيات "غير نخبه گرا" ناميدم. به همين دليل نا= 605; کارنوشتم را تغيير دادم.

با بسط مباحثم در ادامه علاوه بر توصيف نحو= 607; ي نگرشي که امروزه نسبت به ادبيات عامه خصوصا در ايران وجود دارد، لزوم بازانديشی اين نوع نگرش نيز مشخص خواهد شد. اين کارنوشت در واقع بيان اعتراضی است که هيچ گاه از سوي مردم عام بيان نشده است. اعتراض به اين نگرش تحقير آميز ک= 607; نسبت به آنها و فرهنگشان ا= 586; سوي نخبگان و= 580;ود دارد.

دغدغه ها وقتي در جان آدم بيفتند، يک کارنوشت ک= 607; هيچ، مسير زندگي ها را مشخص مي کنند. موضوع اين کارنوشت، دغدغه هاي من بود. يعني ادبيات و قدرت. و رابطه ي ادبيات و قدرت. و اينکه آيا قدرت توانسته است بر ادبيات هم مسلط شود؟ بنابر اين نگاه در اين کارنوشت نه ب= 607; ادبيات عامه پسند و نه به نظريه هاي آن= 548; بلکه از موضع= 610; بالاتر از اي= 606; دو، به چگونگ= 610; نگرش نظريه هاي عامه پسن= 583; به مخاطبان آ= 606; می پردازم.

در ادامه با بررسی قدر= 578; از ديدگاه فوکو به نشان داد= 606; شرايطي مي پردازم که:" د= 585; آن رفتارهاي ويژه اي در جامعه عقلي شناخته شده و در مقام معيا= 585; تشخيص درست ا= 586; غلط پذيرفته شده اند."( حقيقي:1379، صفحه 183) همچنين به دنبال پاسخ ب= 607; اين سوال هست= 605; که اگر نظام قدرتي وجود د= 575;رد، مکانيزم سلط= 07; گري آن چگونه است و چگونه س&#= 1604;طه ي خود را بر ديگران اعما= 04; مي کند.. در اين ميان از نظري= 607; ي فيش در باب " اجتماعات تفسيري" نيز کمک گرفته ام. براي آوردن م= 589;داق از نظريه هاي مکتب فرانکفورت ب= 07; عنوان نمونه اي از نخبگان= 610; که در باب فرهنگ عامه و ادبيات عامه نظر داده اند= 548; استفاده کرد= 07; ام.

به دليل آنکه موضوع م= 606; بسيار نظري ب= 608;ده است، روشي که در اين کارنوشت استفاده شده = 575;ست، اسنادي است و هم از کتاب و هم مجل&#= 1607; کمک گرفته شد= 607; است. اميد وارم مورد تامل واقع شود. <= /o:p>

بحث اصلی

اولين سوالي که در اين کارنوشت بهتر است به آن پاسخ داده شود، اين است که اساساً هد= 601; ادبيات چيست يا اگر بخواهيم فاي= 83;ه گرانه بپرسي= 05;: ادبيات چه فايده ای باي= 583; داشته باشد؟

هدف ادبيات مي تواند سرگرم= 10; باشد. که البته معمول= 75; آن را سرگرمی عامه ی مردم دانسته اند و در تقابل با هدف ادبيات ب= 585;اي نخبه گان.

"خطری که فرهنگ تود= 607; ای برای فرهن= 711; عالی به وجود آورده است از ديد مک دونال= 583; چيز ديگري است. طبق اظهارات او، در دهه 1920 فرهن«= 1; توده ای هاليوود و فرهنگ عالی برادوی، به صورتی بارز ب= 607; لحاظ نوع توليد از هم متمايز بودن= 83;: توليد تجاري در مقابل توليد برخوردار از معيارهاي هنري و نيز به نظر متن، متن هايي که هدفش= 575;ن سرگرمي مردم بود، در مقاب= 604; متون داراي انگيزه هاي فکري و از نظر پيام گيران، = 578;وده ها و در مقابل طبقه بالاي شهروندان مرکزنشين."( استريناتي،1384:= 42)

هدف ادبيات مي تواند لذت باشد و اگر ادبيات را بخشي از فرهن= 711; عامه بدانيم= 48; باز هم نسبت آن را به مردم مي دهند:"فرهنگ عامه ممکن اس= 578; به اين دليل محبوب باشد ک= 607; مصرف کنندگا= 06; آن از استاندارد ب= 08;دن آن لذت مي برند." (همان: 113) البته در اين ميان ردوي لذتي را که از خواندن داستان هاي عاشقانه به زنان دست ميدهد به رسميت مي شناسد اگرچه بنا به نظر انگ: " ردوی به لذت مي پردازد، اما بحث خود را همواره به غيرواقعي بو= 83;ن لذت محدود مي کند؛ يعني لذ= 578; ناشي از خوان= 583;ن داستان هاي عاشقانه را همدلانه و نيابتي مي نامد، کارکر= 83; اين لذت را جبران مافات مي داند و آن را کاذب مي شمارد. اعترا= 590; انگ اين است که با اتخاذ اين رهيافت، ردوي توجه خو= 583; را بيش از حد به تاثيرات لذت معطوف مي سازد تا به سازوکارهاي آن و لذا همواره در نهايت به "کا= 85;کرد ایدئولوژيک لذت" نظر دار= 83; و بس. در مخالفت با اي= 606; رهيافت، انگ استدلال مي کند که لذت را بايد عاملي قدرت بخش به زنان دانست و نه عاملي که هميشه منافع راستين آنان را به خطر مي اندازد." ( جان استوري، 1383: 37)

ردوي همچنين هدف ديگري بيان م= 610; کند که" همذا= 78; پنداري خواننده با رابطه ي قهرمان مرد و قهرمان زن"( همان: 34) است. مي توانيم اهمي= 78; همذات پندار= 10; را با تمايز گذاري بين داستان هاي کلاسيک و نو در اين گفته ي مندني پور ببينيم: " در داستان پست مدرنيستي، متن تلاش ندارد که ثاب= 578; کند موجودي داستاني و ساخته شده از کلمه( صفت و قيد و...) در واقعيت هم حضور دارد. که بعد از اين، مسائل همذات پنداري و ايجاد کشش با ترفند همذات پنداري، طرح شوند."( مندني پور، 138: 51)

کاورد در مورد داستان هاي رمانتيک به دو چيز اعت&#= 1602;اد دارد: " نخست اينکه داستا= 06; هاي مذکور می بايست کماکا= 06; برخي نيازها= 10; کاملا انکارناپذيž= 5; را ارضاء کنن= 583; و دوم اين که داستان ها شو= 575;هدي دال بر خيال پروري اي بسيار نيرومند و شا= 610;ع به دست مي دهند و آن را تقويت مي کنند."( جان اس&#= 1578;وري،1383: 30)

هدف هاي ديگري نيز براي ادبيات برشمرده اند. مثلا همان طور که از یونان زما= 606; سقراط مي دانيم ادبيا= 78; بايد بيانگر جهان بيروني يا محاکات باشد. و در ادبيات متعه= 83; نيز آنچه مور= 583; نظر است، آموزش است و اينکه ادبيا= 78; چيزي ياد بدهد. و در آخر تامين پسند ه= 605;گاني، خواست و سليق= 607; ي مردم، جذابيت براي اکثريت را مي توان ملاکي براي هدف ادبيات دانس= 78;. همه ي اين پنداره هايي که گفته شد مي تواند انسان شناسی نگاه ب= 607; مخاطب را بسازد. يعني هدف ادبيات ر= 575; نحوه ي نگرش به مخاطب مشخ= 589; مي کند. و اينکه اين هد= 601; تا چه ميزان برآورده شود نيز مسئله ايست که بسيا= 585; مورد بحث قرا= 585; مي گيرد. بحث قرائت که در اين مقال چندان نمي توان به آن پرداخت و تنه= 575; به سه حالت از نحوه ي رمزگشايي که توسط استوار= 78; هال بيان شده است اکتفا مي کنيم:

1) قرائت مرجح: که در اين نوع قرائ= 578; گيرنده پيام = 585;ا همانطور که فرستنده مي خواهد رمزگشايي مي = 705;ند.

2) قرائت تعديل شده: در اين نوع گيرن= 583;ه کليت پيام را مي پذيرد، ام= 575; در مصداق ها ا&#= 1582;تلاف نظر دارد.

3) قرائت راديکال: گيرنده با آگاهي از رمزگذاري فرستنده، پيام را بر ضد خواست فرستنده رمز= 11;شايي مي کند.

و حال اينکه هر کدا= 605; از اين مخاطبان کدا= 05; قرائت را داشته باشند= 48; در درک معنا از متن تفاوت مي کند.

بنابر اين، مي بيني= 605; که اختلاف نظ= 585; فراواني در مورد حقيقت ادبيات وجود دارد. و اين اختلاف ها ما را تنها به حقيقت از نظر فوکو مي رساند:

" حقيقت... نه پاداش جان های آزاده... و نه امتياز کساني است که موفق به رهاي= 610; خود شده اند. حقيقت به اين جهان تعلق دارد و فقط به يمن شکل هاي گوناگون اجبار توليد مي شود. حقيقت باعث پيدايش اثرات عادي قدرت است. هر جامعه رژيم ويژه ي... خود را از حقيقت دارد. يعني نوع گفتماني که در مقام حقيقت پذيرفته مي شود و عمل مي کند... حقيقت نيز، مانند ثروت، توليد مي شود."( حقيقي، 1379: 183)

بنابر اي= 606; هدف فوکو : " آشکار کردن اين است که ما چگونه با توليد حقيقت بر خود و ديگران حکوم= 78; مي کنيم"( همان: 184)

و در مورد نظام قدرت مي گويد:" نظام قدرت هم شرط توليد حقيقت درباره ي انسان و هم پي آمد آن است"( همان،صفحه184)

فوکو همواره به رابطه ي بين دانش و قدرت مي پردازد و در پي اين است که ببيند دان= 588; چگونه مي تواند منجر ب= 607; سلطه بر ديگران شود." او دانش را ايجادکننده = 10; قدرت مي داند= 548; بدين ترتيب ک= 607; نخست از انسا= 606; ها، موجودات شناسايي مي سازد و سپس برهمين شناس= 75; تسلط پيدا مي کند."(ريتزر،1380: 557)

او دانش را سلسله مراتبي مي داند که بلند پايه ترين، بيشترين قدر= 78; را داراست.

او در اين ميان به نقش پررنگ علوم انساني مي پر= 583;ازد و اعتقاد دار= 583; اين علوم: " آدم ها را اند&#= 1575;زه گيري و طبقه بندي مي کنند و به شکل هاي گوناگون مور= 83; مطالعه قرار مي دهند و در نهايت آنها ر= 575; به موضوع هاي بهتري براي ن= 592;ارت و کنترل تبدي= 604; مي کنند و در مسير به هنجا= 585; شدن قرار مي دهند. علوم انساني جديد بيانگر امتزاج دانش = 608; قدرت اند. و در اين علوم شکل گيري قدرت و شکل گيري دان= 588; وحدتي تجزيه ناپذير پديد مي آورند.( حقيقي، 1379: 190)

براي اثبات اين مدعا فوکو استدلال مي کند: " توليد دانش علمي درون آن نهادهاي آموزشي صورت مي گيرد که خود هم بخشي از يک نظام مشخص اجتماع= 10; اند و هم بيانگر و منعکس کننده = 610; رابطه ي قدرت &#= 1583;ر آن نظام. پس دانش از رابط= 607; هاي قدرت رها نيست و هر کوششي براي فرق گذاري ميان منافع واقعي و مناف= 593; ظاهري و خيال= 610; خود مبتني بر فرض امکان دانش ها رها از رابطه ي قدرت است، ام= 575; از آن جا که اين فرض نادرست است و در واقع دانش همواره در درون رابطه ي قدرت توليد م= 610; شود، ادعاي شناخت منافع واقعي نيز خو= 583; بيانگر گونه اي خواست قدر= 578; است."( همان: 195)=

بنابر اي= 606; در ادبيات ني= 586; هرمي وجود دارد که عده اي بر عده ي ديگر مسلط اند. اگرچه فوکو به بحث در رابطه با اين کيست ها نمي پردازد اما در اين کارنوشت بيش از هر چيز تلاش شده است اين کيستي نشان داده شود. در ادامه از بحث هاي مطرح شده توس= 591; فيش کمک مي گيرم تا اين کيستي را بهت= 585; نشان دهم. "في= 588; در کتاب آيا در اين کلاس متني وجود دارد؟ اعترا= 01; مي کند که در آ&= #1579;ار پيشين خود، تجربه ي شخصي خودش از خواندن را معيار تلقي م= 610; کرده است، و سعي مي کند با طرح انديشه ي &q= uot; اجتماعات تفسيري"، موضع پيشين ر= 575; توجيه مي کند. اين به معناي آن است که فيش سعي مي کرد خوانندگان ر= 75; ترغيب کند يک &#= 1605;جموعه مفروضات اجتماعي را بپذيرند تا ب= 607; هنگام تفسير متن، همانند او عمل کنند."( سلدن = 8; ويدوسون، 1384: 83)

البته از اين اصطلاح ی= 593;ني interpretative communitiesدر ترجمه ي حسين پاينده در ارغنون و کتا= 576; " مطالعات فرهنگي درباره ي فرهنگ عامه" با نام جرگه ي ادبي ياد شده است.

در هر حال تاکيد من در اين کارنوشت اجتما= ;عات تفسيري است. که در آن فيش ملاک ادبي بو= 583;ن را اجماع عده اي - اجتماعات تفسيري- مي داند و نه " بر حسب تخيلي بودنش ... يا نقش مهم فنون و صن&#= 1575;عات ادبي در زبان&qu= ot;( جان استوري،1383: 14)وي در مورد مل= ;اک ادبيت مي گوي= 583;:" هيچ کيفيتي د= 585; متن مانع از تشخيص ادبي ب= 608;دن آن نمي شود؛ ايضا اراده ي مستقيم و آزا= 583; خواننده هم شالوده ي تشخيص ويژگي هاي ادبي بود= 606; آن نيست. بلکه تشخيص ادبيت متن حاصل تصميم جمعي است که فقط تا زماني معتبر است که جرگه اي از خوانند= 711;ان يا پيروان همچنان به آن &#= 1578;صميم پايبند بمانند. به اعتقاد فيش ا= 586; اين حکم چنين مي توان نتيج= 607; گرفت که هيچ روش واحدي بر= 575;ي قرائت صحيح ي= 575; طبيعي متون ادبي وجود ندارد؛ ما خوانندگان فقط شيوه هاي= 610; براي نگاه کر= 583;ن به متون ادبي داريم که ... نظرگاه هاي جرگه هاي تفس= 610;ر را بسط و گسترش مي دهند."( همان)

بنابر اي= 606; نظر در ادبيا= 578; جرگه اي وجود دارد که ملاک ادبيت متن را تعيين مي کند. من نام اين جر&#= 1711;ه را طبقه مي گذارم. طبقه اي که با سلطه بر ديگران- مردم عام- سليقه ي خود را بر آنها تحميل مي کنن= 583;. و چنانچه گفت= 607; شد نظام قدرت= 610; را مي سازند که با استفاد= 607; از دانش، هرچ= 607; بيشتر بر ديگران تسلط مي يابد.

" پس يک شکل اعمال سلطه، ايجاد وضعيتي است ک= 607; در آن فرد يا گروه اجتماع= 10; معيني امکان تشخيص منافع خود را ندارد. در چنين وضعيتي نه فق= 591; فرد يا گروه زير سلطه، بلکه سلطه گر نيز مي تواند &#= 1606;سبت به اعمال قدر= 578; نا آگاه باشد&qu= ot;( حقيقي،1379: 194)

اين طبقه از ابزارهاي= 10; براي اعمال سلطه استفاد= 07; مي کنند. فوکو سه نوع ابزار قدرت انضباط= 10; را تشخيص مي دهد: " نخستين ابزار، مشاهده ي مبت= 606;ي بر سلسله مراتب، يا توانايي کارگزاران ق= 83;رت در اعمال نظارت بر حوز= 607; ي قدرتشان با يک نگاه است. دوم، تواناي= 10; اعمال داوري ها ي هنجار بخش و مجازات کساني است که هنجارها را رعايت نمي کنند... سومين ابزار، کاربرد روش تفتيش و اعما= 604; داوري هاي هنجاربخش در مورد مردم است. سومين ابزار قدرت انضباطي، دو ابزار پيشين را نيز در بر مي گيرد."( ريتزر،1380:562)

اين طبقه کيست؟سوالي که من از ابتد&#= 1575; تا به حال سعي کرده ام به آن جواب دهم. همان طور که در مقدمه گفت= 607; شد دسته اي از ادبيات را بر= 588;مردم که همه در تقابل با ادب= 740;ات نخبه قرار داشت. بنابر اين مي توان اينگونه برداشت کرد ک= 607; سازندگان اي= 06; دسته هاي ادب= 610; مي توانند دو طبقه ي مورد نظر را تشکيل دهند. يعني نخبگان و مرد= 605; عامه.

نخبگان ب= 575; استفاده از دانش خود بر مردم عام سلط= 607; دارند و نظرا= 578; خود را بر آنها تحميل م= 610; کنند. آنها "ديده بانان مشرف به صحنه&qu= ot;( ريتزر،1380: 563) هست&= #1606;د. و فوکو چگونگ= 610; اين اعمال سلطه را اينگونه بيا= 06; مي کند:

" ديده باني مشرف به صحنه ساختار= 10; است که به کارکنان زندان اجازه مي دهد تا بزهکاران را کاملا زير نظ= 585; داشته باشند... دیده باني مشرف به صحنه به زندان بانان قدرت عظيمي مي بخشد، زيرا امکان مراقب= 78; همه جانبه را براي آنها فراهم مي سازد. مهم تر اينکه چون در اينجا زندانيان به دست خودشان نيز بر خودشا= 606; اعمال نظارت مي کنند، قدرت اين ساختار افزون تر شده است، زيرا خو= 583; زندانيان از بسياري از کارهايي که م= 610; ترسند ممکن است به وسيله ي زندان بانا= 606; ديده شود، خودداري مي کنند. در اينج&#= 1575; پيوند آشکار= 10; ميان دانش، تکنولوژي و ق= 583;رت ، به چشم مي خورد. از اين گذشته، فوکو دوباره به علوم انساني روي مي آورد، زيرا که ديده &#= 1576;اني مشرف به صحنه را نوعي آزمايشگاه براي گردآور= 10; اطلاعات درباره ي مرد= 605; مي انگارند. اين ساختار، پيشقراول آزمايشگاه علمي- اجتماع= 610; و فنون ديگر علم اجتماعي براي گردآور= 10; اطلاعات درباره ي مرد= 605; بود." ( همان)

نخبه گان با استفاده از رسانه ها، خصوصا نشريا= 78;- تکنولوژي- و نقد ادبي- دانش- قدرت خود را بر مردم اعمال م= 610; کنند. و ادبيات غير خودي- غير نخبه- را هرچه بيشتر تحقير مي کنند. و اينگونه مردم نيز در مکان هايي خاص که به اين طبقه تعلق دارد- مث&#= 1604;ا خیابان کريم خان یا انقلاب- هرچه بيشتر ادبيا= 78; مورد علاقه ي خود را پنهان مي کنند و دم از چخوف و مارکز و کوندرا مي زنند.

اين نگاه تحقيرآميز د= 85; آثار نظريه پردازان فره= 06;گ عامه کاملا ب= 607; چشم مي خورد که در ادامه چ&#= 1606;د نمونه از آن را بيان مي کنيم.

آدورنو د= 585; ديالکتيک روشنگري مي نويسد: "صنعت = 601;رهنگ به طور عمد مصرف کننده ه= 575; را از بالا در اين سيستم جذب مي کند و به زيان هر دو، حيطه هاي هنرهاي عالي = 608; پست را که هزاران سال است از يکديگ= 585; جدا بوده اند= 548; با هم تلفيق مي کند."(استر= 610;ناتي،1384: 95)

آدورنو هنر را دو قسمت مي کند و هنر مردم را نام پست مي نهد و بر تاري&#= 1582;ي که اين دو نوع هنر را از هم جدا مي سازد تاکيد مي کند.

آدورنو همچنين در بح= 579; موسيقي معيا= 85; تفاوت را است= 575;ندارد بودن و غیر استاندارد بودن مي داند:&q= uot; تفاوت اصلي، از ديد آدورنو، که منادي برتري موسيقی جديد بر موسيقي عامه است، تفاوت بين استاندارد بودن و غير استاندارد بودن است"( همان: 99)و اينکه چه معياري براي اين تقسيم بندي دارد را جندرون اينگونه پاس= 82; مي دهد که" آدورنو موسيقي عامه را از زاويه ي موسيقي کلاسيک غربي مي نگرد" ( همان: 107) و بدين ترتيب مي بينيم که آدورنو نيز د= 585; همان جرگه و طبقه است که سليقه ي خود را معيار قرا= 585; مي دهد و آن هم طبقه ي نخبه. " نخبه سالاري= 48; تلاش آدورنو را در اثبات اين فرض که انواع ديگر موسيقي، استاندارده= 5;ي موسيقي کلاس= 10;ک غربي را ندارند، توصيف مي کند.&q= uot; ( همان: 111)" نخبه = 587;الاري همواره هنگامي که با تحليل اجتماعي و فر= 607;نگي سروکار پيدا مي کند با مشک&#= 1604; روبه رو مي شود چون استاندارده= 5;يي که بر آن استوار است اختياري هستند نه عين= 610; و اين انعکاس موقعيت اجتماعي گرو= 07; هاي خاص است و نه ارزش هاي جهاني" ((استريناتي،138= 4: 112)

آدورنوه= 05;چنين مردم را اينگونه خطا= 76; مي کند" گروه هايي از بين توده هاي عقب مانده که خود را به واسطه فعاليت کاذب متمايز مي دانند و با اي&#= 1606; حال پس روي در آنها بيشتر قابل رويت است."( همان: 101) و مردم را به" قبايل وحشي ب= 607; هنگام کوبيد= 06; روي طبل" (همان) تشبيه مي کند.

" احتمال= 75; آدورنو معتق= 83; است که شنوندگان وا= 02;عي به قدري منفع= 604; شده و کودکان= 607; فکر مي کنند ک&#= 1607; عقايدشان ارزش بررسی ندارد"( همان:110= )

مکتب فرانکفورت ا= 86; دو نوع نياز دم مي زند. نيا&= #1586;هاي واقعي و نيازهاي کاذ= 76;. و سعي دارد اثبات کند آنچه نظام سرمايه داري مي کند جايگزين کرد= 06; نيازهاي کاذ= 76; به جاي نيازهاي واقعي است. ام&#= 1575; در اين ميان هيچ عامليتي براي مردم در درک اين مسئل= 607; نمي گذارد و اذعان مي کند:&q= uot; مردم متوجه نيستند که نيازهاي واقعي آنها تحقق نيافته باقي مي ماند.&q= uot; ((استريناتي،138= 4: 93)

آدورنو اعتقاد دارد که فرهنگ تود= 607; اي" به توده ه= 575; تحميل شده اس= 578; و آنها را به پذيرش خود وا= 583;ار مي کند، به نحوي که آنها اين فرهنگ را &#= 1610;ک فرهنگ تحميل= 10; محسوب نمي کنند"( همان، صفحه 94)

پس مي بينيم نگاه مکتب فرانکفورت ب= 07; مردم، عده اي از افراد است= 548; که نظام سرمايه داري آنها را تحمي= 602; مي کند.

نه تنها مردم در مقاب= 604; نظام، بي دست و پا و بي اختي&= #1575;رند بلکه تاثيري که صنعت فرهن= 711; بر اين توده ي بي دست و پا مي گذارد نيز از نظر اين مکتب قابل توجه اس= 578; ،که صنعت فرهنگ"بر بي محتوايي، پوچي و هماهن= 711;ي مردم "( (استريناتي،1384: 96) تاکيد دارد و از نظر آدورن= 608; کار صنعت فرهنگ در" شک= 04; دادن و خلق پيام گيران ضعيف، وابسته، منفعل و خدمتگزار نه= 01;ته است"( همان، صفحه 97)

در واقع من اعتقاد دارم که آنچه نخبگان از آن خرده مي گيرند، اين است که مردم عام با معيار سليق= 07; و قوه ي تشخيص نخبگان همراه نيستن= 83;. و معياري غير از معيار "اجتماعات تفسيري" دارند.

علاوه بر اين، نخبگان همواره خود ر= 575; در مقابل اين طبقه ديده اند. آنها براي اثبات موجوديت خوي= 88; به پديد آورد= 606; يک "ديگري" براي شکل داد= 606; به هويت خود پرداخته اند. و خوب مي دانيم که وجو= 583; ديگري در هوي= 578; يابي چقدر موثر است. طبقه ي نخبه خود را مورد حمله ي طبقه ي عام مي داند و &= #1575;حساس مي کند" فرهن= 11; عالي و نقش طبقه ي ممتاز و روشن فکر به همان صورت به خطر افتاده است. در اينجا به هسته ي اصلي بسياري = 575;ز نگراني ها، ترس ها و خصومت هايي م= 610; پردازيم که اين روشنفکران درباره فرهن= 11; توده اي بيان &#= 1705;رده اند. يک فرهنگ سرآمد ديگر هنوز در کنار فرهنگ بومي ک= 607; از قبل محکوم به فنا شده و مرد = 5; آن ها را رها کرده و فرهنگ و فقدان ظاهر= 610; مهارت ها و توانايي هاي= 10; که براي درک و قبول فرهنگ عالي لازم اس= 578; جايگاه امني= 78; اين فرهنگ، امتياز آن در ارزيابي، تعديل، قضاو= 78; و جانبداري ا= 586; کساني که خود قادر به بيان آرا خود نيست= 606;د، به چالش طلبيده شده است."( (استريناتي،1384: 39)

و اين نگراني ها را نخبگان ديگر= 10; چون کيو.دي.ليويس در " نابود کردن هنجاره= 75;ي ادبي و از بين بردن طبقه کتابخوان" ( همان، صفحه 44) مي داند. و " معتقد است که اين بحران فرهنگي فقط د= 585; اثر تلاش هاي نخبگان متعه= 83; متوقف مي شود&qu= ot;( (استريناتي،1384: 44)

و لب کلام را استرينات= 10; اينگونه بيا= 06; مي کند:

" من معتقدم که آنچه فرهنگ توده اي را مشخص مي کند اين است که اين فرهنگ، فرهنگي پست، کم اهميت، سطحي، تصنعي = 608; متحدالشکل است که نقاط قوت فرهنگ ها= 610; عالي و بومي را سست کرده و نقش روشنفکر= 75;ن را در تثبيت سليقه فرهنگ= 10; به چالش مي طلبد"( همان، صفحات 45، 46)

نتيجه گيري

" از چشم انداز فوکو، هر رابطه ي اجتماعي شکل= 10; از رابطه ي قدرت است، چندان ک= 607; گويي بنا به تعريف رابطه = 610; اجتماعي، رابطه ي قدرت است"( حقيقي:1379: 212) رابطه اي که در اين کارنوشت سعي شده است توضي= 581; داده شود، رابطه ي ميان دو طبقه ي نخبه و مردم است. همان طور که شرح داده شد، نخبگان" ديده بانان مشرف به صحنه&qu= ot; اند که با اعمال سلطه ا= 586; طريق دانش و تکنول= ;وژي، قدرت را در دست دارند و هرچه بيشتر س= 593;ي مي کنند مردم را همان کنند= 548; که خود مي خواهند. و هرچه بيشتر سعي دارند سليقه ي ادبي خود را که همگي در جرگه اي به نام " اجتماع تفسي= 85;ي" بر آن اجماع دارند، بر مردم تحميل کنند و همان طور که از شواهد آورده شده در قبل ديديم نحوه ي نگرش آنها به مردم چيزي جز حقارتي بي ان= 578;ها نيست.

" مسئله ي اصلي نه مجبو= 585; کردن افراد ب= 607; اطاعت از مقررات، بلک= 07; " ساختن" افراد جديد و خواست هاي جديد است. در نظام جديد، رفتار مطلوب فرد همانا رفتار "معمولي" و "ط= ;بيعي" موجودی است ک= 607; " ساخته" شده است."( همان:192)<= /span>

بنابر اي= 606; مي بينيم که هدف طبقه ي حاکم يا طبقه ي نخبه اين است که طبقه ي مردم، طبقه ي نخبه را مرجع قرار دهند . در واقع به اعتقاد من= 548; بين اين دو طبقه شکافي وجود دارد که هر کدام را طبقه اي متصل= 576; مي کند و تحرک در اين دو طبقه کاری بسيار مشکل است. من اعتقاد دارم بين اين دو طب&#= 1602;ه هيچ تعاملي صورت نمي گيرد. نخبگان هميشه فاصله = 610; خود را از مردم حفظ مي کنند و هيچ گاه با زبان آنها به بحث در رابطه با آنها نمي پردازند. انتقادي که د= 585; رابطه با مکت= 576; فرانکفورت نيز اذعان شد= 607; است. اينگونه به نظر مي رسد که به دليل اينکه نخبگا= 06; هميشه جايگا= 07; خود را، جدا از مردم در نظر مي گيرند سعي دارند اي= 606; جدايي را هرچ= 607; بيشتر نشان دهند. که نمونه ي عيني آن زبان است. آنها درباره = 610; مردم حرف مي زنند و نظريه هاي تحقير آميز خود را ارائه مي کنن= 583; بدون آنکه با زباني بيان کنند که مردم آن را بفهمند.

چنانچه استريناتي درباره ي مکت= 576; فرانکفورت م= 10; گويد:" نظريه = 608; زبان اين مکت= 576; به ايستادن د= 585; خارج و انتقا= 583; کردن از دنياي" يک بعدي" تفکر و = 601;رهنگ سرمايه داري سهولت مي بخشد."( استري= 606;اتي،1384:111)" به نظر مي رسد نظريه پردازان مکت= 76; فرانکفورت م= 10; دانند که مرد= 605; بايد چه کارهايي را ا= 606;جام دهند و چه کارهايي را نبايد انجام دهند اما اين دانش را با زباني که مرد= 605; قادر به درک آ&#= 1606; نيستند در اختيار آنها قرار مي دهند&qu= ot;( همان: 117)

به نظر من آنچه تحرک اج= 578;ماعي را در دو طبقه باعث مي شود - البته به ندر= 578;- نوعي جهش است که در فرهنگ به طور کلي صورت مي گيرد. اگر کمي کلي تر بحث کنيم من فرهنگ را در جامعه طبقاتي مي بينم. که انسان ها در يک طبقه به دنيا مي آيند و در همان طبقه نيز جان مي دهند. دو طبقه بيشتر وجود ندارد ک= 607; بيش از هرچيز خانواده در قرار گرفتن د= 585; هر کدام از طبقات موثر است. دو طبقه ي مردم و نخبگا= 606;. نخبگان براي ثبات جايگاه خود، طبقه ي ديگر را تحقي= 585; مي کند و مردم نيز چندان اطلاعي از طب= 602;ه ي نخبه ندارند. من به حلقه هاي روش= 606; فکري معتقد نيستم. آنچه گاهي در دهان مردم مي بيني= 605; تنها اسکلتي است از لغتي که هيچ از معناي آن باق= 610; نمانده است. از زبان مردم مي شنويم نوستالژيک، از زبان مردم مي شنويم توه= 605; فانتزي، از زبان مردم همذات پندار= 10; را مي شنويم، اما کدام يک از اين لغات معناي خود را حفظ کرده است= 567; بحثي که هميش= 607; مطرح بوده اس= 578;، همان بحث ساد= 607; سازي. اينکه آيا اساسا مي توان مفاهيم عظيم را ساده کرد؟

در باب فلسفه گفته م= 610; شود که دو نوع تقليل گرايي داريم. "تقلي= 04; گرايي بنيادين" که ذاتي خود فلس= 601;ه است. که در آن فلاسفه سعي م= 610; کنند به " تبي= 610;ن کلي از عالم و هر آنچه ما موجودات انساني در مو= 575;جهه با آن تجربه مي کنيم، بپردازند. بنابر اين ما در اينجا با پديده ای پارادوکسيک= 5;ل مواجه هستيم= 48; يعني تبيين"کل" از راه تقليل همين "کل""( کمالي؛1385، صفحه 38) نوع ديگ= ;ري از تقليل گرايي وجود دارد که براي فهم پذير کرد= 606; و تاثير بر مردم در حال ديالوگ با مر= 583;م عامه است. در باب تقليل گرايي بنيادين باي= 83; گفت:

" اين نوع از تقليل گرايي همان طور که گفته شد، از تقليل گرايي ناشی ا= 586; فهم فلسفه که در مواجهه اذهان و افها= 605; مردمان با آن رخ مي دهد، متفاوت است. با اين بيان ک&#= 1607; اولي امري بنيادي بوده = 608; ذاتي فلسفه است و دومي برآمده از بر= 583;اشت هاي سطحي و جدي نگرفتن انديشه هاي اصيل حادث مي شود. مواجهه با افکار بنياين فلاسفه و اصطلاحات نابي که در طي تاريخ تفکر بشري و با پرس&#= 1588; و پاسخ هاي مدام فلسفي شکل گرفته است، براي همگان و حتي براي بسياري از نخبگان علوم ديگر ميسر نيست. بنابر اين يا بايد از خير آن بگذرند که عملا نمي شود و يا با آن درگير شوند ک= 607; اگر اين کار با آموزش و هدايت درست ا= 606;جام نگيرد، نتيج= 07; همان مي شود که ما همه روزه در بکارگيري نادرست و نارواي مفاهيم فلسف= 10; در ساحات مختلف فکري جامعه( اعم از اقتصاد، سيا= 87;ت، علم و ...) شاهد آ= 06; هستيم."( همان= 548; صفحه 39)

بنابر اي= 606; اگرچه جنازه هايي از لغات فرهنگ نخبه ر= 575; در طبقه ي مردم عام مي بينيم، اما هيچ کدام از اين مفاهيم معناي خود را ندارند. در واقع آنچه اتفاق مي افت= 583; اين است که شما يا به معن&#= 1575;ي آن واقفيد و يا به معناي آن واقف نيستيد. اگر واقفيد که در طبقه ي نخبه جاي داريد و اگر واقف نيستيد در طبقه ي مردم عام.

در اينجا لازم است يک نکته را متذک= 585; شوم. دو طبقه در هرم فرهنگ= 610; جامعه وجود دارد که شکاف= 610; عظيم بينشان است. آنچه تحرک اجتماع= 10; بين اين دو طب&#= 1602;ه را مي سازد زنجيرهايي است که افراد را به محض ورود وارد طبقه ي نخبه مي کند. اين زنجيرها بيش از هرچيز مدارس اند. من بر نقش پررنگ مدارس _که در اينجا منظور مدارس خاص است_ در اين تغيير طبقه تاکيد بسيار دارم. بعد از آن مي توان به دانشگاه و يا دوستان نيز اشاره کرد. اما در کل ورود به اينگونه مدارس خاص ني= 586; نياز به زمين= 607; هايي دارد. به طور کلي من افرادي را که اين جهش را از طبقه ي عام به طبقه ي نخبه کرده باشند استثنا در نظ= 585; مي گيرم.

در آخر بايد سوالی ک= 607; در اين کارنوشت کوتاه نمی توان به آن پاسخ داد اين است که افرادي که د= 585; طبقه اي کامل= 575; جدا از طبقه ي عامه هستند آيا صلاحيت اظهار نظر در رابطه با اين فرهنگ را دارند يا نه؟ و اگر ندارند پی چه کسی دارد و اگر کس&#= 1740; از مردم اين صلاحيت را به لحاظ علمي پيدا کند چقد= 585; مي تواند نظرات خود را ارائه دهد زيرا تنها پايگاه ارائ= 07; ي اينگونه نظرات همان جبهه ي نخبگا= 606; است و اگر به اين جبهه برو= 583; – تحت تاثير آنها- خودش جزو اين جبهه نمي شود؟

خانيکي د= 585; مباحثه اي که با خردنامه داشته است در مورد نشريات زرد مي گويد:

" وقتي در جامعه به گون= 607; اي طيف وسط کم رنگ و يا حذف شود، دو قطب رسانه اي توليد مي شود... دو گرايش در فضاي دو قطبي غالب مي شود: يکي حوزه ي نخبه گرايي ک= 607; محدود است و پيامد اجتماعي سياسي در جامعه ندارد = 608; ديگري نشريا= 78; زرد به مفهوم منفي... سادگي و سهل الوصول بودن درست، اما نظام رسانه اي دو قطبي، نظام رسانه اي سالمي نيست."( خانيکي: 1385، 30)

و در پايان مي توا= 606; گفت، نظام ادبي دو قطبي= 548; نظام ادبي سالمي نيست!

منابع=

استریناتی= ;، دومینیک (1384)، م&= #1602;دمه ای بر فرهنگ عامه، ترجمه ثريا پاک نظر= 548; تهران<= /span>: = 75;نتشارات طرح نو

استوري، جان،(1383)،"داست= ان هاي عامه پسند"، ترجم = 7; حسين پاينده= 48; فصلنامه ي فلسفی، ادبي،فرهنگ¡= 0; ارغنون،شما&= #1585;ه1: 25

استوري،= 80;ان (1385)، مطالعات فرهنگي درباره ي فرهنگ عامه،= ترجمه حسين پاينده ،تهران:آگه.

توانا، کامبيز،(1385)،" تاريخچه زرد"، خردنامه همشهري، شماره7 :31

حقيقي، شاهرخ(1379)، گذار از مدرنيته؟ نيچه،فوکو، ليوتار، دري= 83;ا،تهران:آگ= 07;.

خانيکي، هادي، (1385)،"در شناخت زرديسم"، خر&#= 1583;نامه همشهري،شما&= #1585;ه7 :30

ريتزر، جورج(1380)،نظري= 607; ي جامعه شناس= 610; در دوران معاصر، محسن ثلاثي،تهرا = 6;: علمي.

سلدن، رامان، ويدوسون، پيتر(1384)،راهن= 605;اي نظريه ي ادبي معاصر، عباس مخبر، تهران:طرح نو

کمالي، مجيد،(1385)، "انديشه افقي"، خردن&#= 1575;مه همشهري،شما&= #1585;ه7 :38

مندني پور،شهريارš= 8;( 1383)،کتاب اروا= 581; شهرزاد: شگردها و فرم هاي داستان ن= 608;، تهران: ققنوس.