دانشكده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

دل
نوشته ها

نگاهی
به ادبیات
جاده ای

روشنك
مشتاق

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي جامعه
شناسی ادبیات

زير نظر
دكتر محمدرضا
جوادي يگانه

دی 1386

مقدمه

بی
تعارف جسارت می
خواهد
پرداختن به
موضوع آشنا
اما ناشناخته
ای چون دل
نوشته
های نگاشته بر
اتوموبیلها.

زیرا
این موضوع سهل
و ممتنع، در
ابتدا آنقدر پیش
پا افتاده و
مستعمل مینماید
که عنایت
به آن به
مثابه
پرداختن به بدیهیات
جلوه میکند.ضمن
آنکه تاکنون
کنکاش دقیق و تقسیم بندی
صحیحی نیز از
آن نشده است.
به همین دلیل
بیم آن میرود
که این اشعار
، جملات
و تک واژه ها
که نگارنده از
آنها با عنوان "دل نوشته" نام
میبرد(
زیرا نوشته هایی
هستند که از
دل برخاسته
اند) بی شناخت
چگونگی پیدایش
و تغییرات
آن در طول
زمان و چگونگی
تعاملی که با
جامعه دارد ،
به فراموشی
سپرده
شود.همچنان
که طی اعصار و
قرون ماضی ،
بسیار دیوارنوشته
ها ، شب نامه
ها و یا
زبانزدها
و قصه های عامیانه
به قعر نسیان
فرو شده اند ،
بی آنکه حاصلی
از آن ، به
امروز
رسیده باشد.

اما
ابتدا باید
ثابت کنیم که
دل نوشته‌ها
بخشی از ادبیات
عامیانه
محسوب می‌شوند. سپس به
شناخت و تقسیم‌بندی
آن مبادرت نماییم.
بدون شک، هر
آنچه از دل
مردم عامی
برمی‌خیزد،
ابتدا به‌صورت
شفاهی اتفاق می‌افتد
و در سطحی وسیع
شایع می‌گردد
و گاه نیز
به صورت مکتوب
در جایی محفوظ
می‌شود که همه
اینها، بخشی
از فرهنگ و یا
دانش علوم
محسوب می‌شوند
و از این پیکره
هر کدام که
ژرف‌تر و عمیق‌تر
و تأثیرگذارتر باشد، دیرپاتر
و ماندگارتر
خواهد بود و
نوشته‌های
مورد نظر ما
از این دسته اند. درست است که
نوشته‌هایی
که عموماً
رانندگان
جاده و به
ندرت مردم عادی
بر پیشانی یا کنار‌ه‌ها
و قسمت‌های دیگر
اتومبیل‌هایشان
می‌نویسند،
عموماً بر
گرفته از ادب
فارسی
است
و شاید چنین
به نظر آید که
این نوشته‌ها
تکرار نکته‌های
نغز کهن مایه‌های
ادب ماست،
اما نمی‌توان
انکار کرد که
بسیاری از زیانزدهایی
هم که هنوز
مکتوب نشده‌اند، به این
دسته از نوشته‌ها
اضافه می‌گردند.
این درست است
که آبشخور اصلی
این دل
نوشته‌ها،
ادب کهن است،
اما تلفیق، تغییر
و خلق کنایات
و تلمیحات بکر
نیز هنری است که گاه در این
نوشته‌ها
استادانه به
کار می‌رود و
به همین دلیل
گاه پیشانی
نوشته
اتومبیلی
چنان در دل و
روح مردم جای
می‌گیرد که در
اندک زمانی در
سطحی وسیع
منتشر
می‌شود
و مگر نه اینکه
به زبان ساده،
این نوشته‌ها
می‌توانند بیانگر
اندیشه و نگاه یک قوم
باشد؟ آیا «بیمه
ابوالفضل» ما
را، رانندگان
جاده‌های آن
سوی اقیانوس‌ها
هم می‌نویسند؟
پس با این
مقدمه که این
نوشته‌های گزیده،
بخشی از ادب
عامه محسوب می‌شوند،
اصل سخن را در
باره گزیده
عامیانه و
جاده آغاز می‌کنیم.

اگر
به ادبیات
عامه‌پسند به
عنوان
پرخواننده‌ترین
عضو خانواده
پهناور ادبیات
نگاه کنیم،
این دریای بی‌کران
جزایری دارد
که بکرو دست
نخورده باقی
مانده است. یکی
از این
جزایر که در
تلاطم موج‌های
این دریا سر
از آب بیرون نیاورده
و شاید آن را
نتوان
در
هیچ مکتب، سبک
و قالب تعریف
شده‌ای
گنجانده
«ادبیات
جاده‌ای»
است
که می‌توان آن
را بخشی از
ادبیات شفاهی
این سرزمین
دانست. به بیان
ساده‌تر،
منظور
از ادبیات
جاده ای اشعار
و جملاتی است
که بر بدنه،
گل‌گیر و آینه
اتوبوس ها، مینی‌بوس‌ها،
کامیون‌ها،
وانت‌بارها و
حتی
تراکتورها
نوشته می‌شود.
با نگاهی سطحی
و گذرا
و سخت‌گیرانه
شاید نتوان این
قسم ادبی را
جزئی از
خانواده فخیم
ادبیات، به حساب
آورد، اما با
دقت و توجه بیشتر
در می‌یابیم
که این شعرها
و جملات
برخاسته از ذوق و
عاطفه و
احساسات
جماعتی است که
عمری را در
جاده‌ها سر می‌کنند
و این گونه، اعتقادات،
باورها و
عواطف و منویات
درونی خود را در
موجرترین
جملات و با
نازل‌ترین یا فخیم‌ترین
عبارات و
اشعار بر مرکب
خویش نقش می‌زنند.
درون مایه اصلی
ادبیات
جاده‌ای
عبارتند از:
اعتقادات
مذهبی (توکل و
توسل به ائمه
معصومین،
دعا، دفع چشم زخم)، عشق
(عشق‌الهی،
عشق زمینی)،
احساس غم و
غربت، زندگی و
مرگ، پهلوانی
و قلندری
و
مسائل روز
(ترانه‌های
روز، عناوین فیلم‌ها،
تکیه کلام‌ها
و دیالوگ‌های
فیلم‌ها و
سریال‌ها)
و نفس سفر، ذیلاً
برخی مصادیق
ادبیات جاده‌ای
را تحت همین
تقسیم‌بندی، نقل می‌کنیم.

اعتقادات
مذهبی

باورهای
دینی مردمان این
سرزمین اگر چه
قلبی است و
خاستگاه اصلی
آن در مساجد تکایا و
اماکن متبرکه
جلوه می‌کند،
اما این
اعتقادات و
باورهای دینی
گاه با بن
مایه‌های
توکل، توسل،
دفع چشم‌زخم
و... ممکن است بر
پشت شیشه‌های
وسایل نقلیه نمایان
شود. گویی
سواران با
نوشتن همین
عبارات قوت
قلب و آرامش
خاطر خاصی می‌یابند.

- توکل

فقط
خدا، ONLY GOD، یا
رب مپسند، الهی
به امید تو.

توسل
به ائمه معصومین

چو
خواهی شوی از
خطر درامان

پناهنده
شو به امام
زمان

یا
علی مدد، جانم
علی، زائرتم
امام رضا، بیمه
با ابوالفضل، یا
امام رضای غریب، یا ضامن
آهو.

البته
این توسل ممکن
است به اولیای
حق و امامزاده‌ها
نمود پیدا کند:

یا
آقا علی عباس،
یا شیخ‌گنابادی
و از این دست.

- دعا

تو
برو سفر
سلامت، سفر به
خیر، محتاج
دعاتم

- دفع
چشم ‌زخم

اگر
چه بیشتر
رانندگان بعد
از خرید وسیله
نقلیه و قبل
از سوار شدن،
برای ماشین خود حیوانی
را قربانی می‌کنند
و این اعتقاد
را دارند که
برای پرهیز از
چشم‌ زخم،
خونی
باید ریخته
شود، اما همین
باور همراه همیشگی
آنان در سفر
است که عبارات
بر
چشم بدلعنت،
بگو ماشاء‌الله
چشم نزنی ان‌شاءالله،
نمونه این
مدعاست،
البته گاه عین
آیات و
احادیث هم در
این باره به
کار می‌رود:

هذا
من فضل ربی، اللهم
صل علی محمد
وآل محمد، یدا...
فوق ایدیهم، و
ان یکادالذین کفروا... .
گاهی باورها و
اعتقادات دینی
به گونه‌ای دیگر
جلوه می‌کند؛
چه بسیار
رانندگانی
که با خطی خوش
سه اصل دین
زرتشت، یعنی
گفتار نیک،
پندار نیک، را
بر مرکب
خود
نقش زده‌اند.

عشق

یکی
از پررونق‌ترین
و عمیق‌ترین
بن‌‌مایه‌ها
و عناصر معنایی
که در دل و جان رانندگان
ریشه دوانده و
آنها را در سایه
روشن جاده‌ها
با خود همراه
کرده، اصالت وجودی عشق
است که این
اصل به زبان
مردمان همیشه
در سفر دیارهای
مختلف، رنگ و
لعاب ویژه‌ای
بخشیده و از
نازل‌ترین تا
متعالی‌ترین
طیف‌ها را در
برگرفته است
که در این
راه
حتی گاه از
ارزشمند‌تری
آثار ادب کهن
مدد گرفته می‌شود؛
همچون:

-
ای که از
کوچه معشوقه
ما می‌گذری

بر
حذر باش که سر
می‌شکند دیوارش

-
بی‌ستون
را عشق کند و
شهرتش فرهاد
برد

اما
ابیاتی وجود
دارند که شاید
سرایندگان
آنها به
اندازه‌همین
تک بیت‌ها و مفردات به
شهرت نرسیده و
در پرده‌ای از
ابهام مانده
باشند:

در
حسرت دیدار تو
آواره ترینم

هر
چند که تا
منزل تو فاصله‌ای
نیست

یاد
آن روز که در
صفحه شطرنج
دلت

شاه
عشق بودم و با
کیش رخت مات
شدم

خال
مه‌روبان سیاه
و دانه فلفل سیاه

هر
دو جان سوزند
اما این کجا و
آن کجا

عشق‌الهی،
عشق به ائمه
اطهار و عشق
به مادر در
همه حال یکی
از ماناترین شاخصه‌های
این مبحث است
که گاه با
ظرافت‌ها و
لطایف پنهانی
و رمز و معما
همراه
می‌شود:

ایحجتخدا
(ای حجت خدا)،
منمشتعلشقعلیمچهکنم
(من مشتعل عشق
علی‌ام چه
کنم؟)، سلطان غم
مادر، رفیق بی‌کلک
مادر، به یاد
پدرم، و ...

اما
گاه این عشق
در جاده خاکی
روان می‌شود و
گرد و غبار
راه بر چهره
آسمانی عشق می‌نشیند
همانند:

بی‌تو
هرگز با تو همیشه،بی‌تو
هرگز با تو ای شاید
،بی‌تو
هرگز با تو
عمراً (!)
کلاست منو
کشته
می‌خوامت با
تموم بدیهات
می‌خوامت با
تموم مصیبت‌هات
برو بی‌وفا
می‌خوامت.

غم و
غربت

نفس
سفر اگر چه شیرین
و لذت‌بخش است
و اندوخته‌های
تجربی افراد می‌افزاید،
اما گاه
با حس و حال غم
و غریب آمیخته
می‌شود که در
واقع منویات
درونی
سفرکنندگان
را منعکس
می‌کند:

دریای
غم ساحل
ندارد،کی بر می‌گردی
بابا؟! غریبه
سلام، غریب آشنا دوست
دارم بیا،
باور همیشه
مومن تو برو
سفر سلامت،
چشم به راه،
خسته از راه، اینجا
غروبه نازنین،
من مرد تنهای
شبم و...

ادامه
دارد...

زندگي
و مرگ

يکي
از مسائل
اساسي نوع
بشر، مرگ و
دست و پنجه
نرم کردن با
زندگي است.
اين جاده که
به تيغ دو دم
مرگ و زندگي
مي‌ماند،
اهالي اين
مسير را به
درگيري بيشتر
با اين مسئله
وا مي‌دارد و
هر يک اين
جاده و اين
زندگي را با
تمام فراز و
فرودهايش به
رأي خويش
تفسير مي‌کنند
که غالباً بي‌اعتنايي
به دنيا از
خصيصه‌هاي اصلي
اين بخش است:

--
در اين دنياي
بي‌حاصل چرا
مغرور مي‌گردي

سليمان
گر شوي آخر
خوراک مور مي‌گردي

--
جواني شمع ره
کردم که جوبم
زندگاني را

نجستم
زندگاني را
تبه کردم
جواني را

--
مرگ پايان
کبوتر نيست

پرواز
را به خاطر
بسپار، پرنده
مردني است.

--
به گورستان
گذر کردم کم و
بيش

بديدم
حال دولتمند و
درويش

نه
درويش بي‌کفن
رفته است در
خاک

نه
دولتمند برد
از يک کفن بيش

پهلواني
و قلندري

جوانمردي
و دستگيري از
زيردستان از
خصيصه شيرمردان
و قلندران
است.

صفات
پهلواني و
رامردي و مروت
و بر سر عهد
بودن در اين
خيل بسيار
پرقوت است و
آن را بايد از
همان
درماندگان و
در راه ماندگان
پرسيد:

دانش
آکل، قلندر،
سوته‌دلان،
به دادم برس
رفيق، رفيق بي‌کلک
پهلوان،
پورياي ولي،
مي‌بخور منبر
بسوزان مردم
آزاري مکن.

-
پورياي ولي
گفت که صيدم
به کمند است

از
همت داوود نبي
بخت بلند است

-
افتادگي آموز
اگر طالب فيضي

-
هرگز نخورد آب
زميني که بلند
است

-
هر کجا محرم
شدي چشم از
خيانت بازدار

اي
بسا محرم که
با يک نقطه
مجرم مي‌شود

-
مردي نبود
فتاده را پاي
زدن

گر
دست فتاده‌اي
را پاي زدن

-
گر به دستت
تيغ دادي چرخ
روزگار

هر
چه مي‌خواهي
ببر اما مبر
نان کسي

که
گاه در رادمردي
همسفري نمي‌يابند
و شکوه بر مي‌آورند:

-
در اين دنيا
که مردانش عصا
از کور مي‌دزدند

من
از خوش باوري
آنجا محبت جست
وجو کردم

-
پروانه صفت
گرد جهان
چرخيدم

نامردم
اگر مرد به
دنيا ديدم

-
من از روييدن
خار سر ديوار
دانستم

که
ناکس، کس نمي‌گردد
بدين
بالانشستن‌ها

و
در واقع همين
مرام و منش
پهلواني و
خاکساري و
تواضع است که
اين جماعت را
به سير و سلوک
صوفيانه و
عارفانه
رهنمون مي‌سازد:

يا
علي، ياعلي
مدد، هو 121، هو
110، يا شيخ
گنادي، چشماتو
درويش کن،
هرکس به کسي
نازد ما هم به
علي نازيم، يا
رب مپسند که
لوطيان خوار
شوند.

كمتر
كسي پيدا مي‌شود
كه در جاده‌هاي
ايران سفر
كرده باشد و
بگويد كه
هرگز خودرويي
را منقش به
بيتي شعر يا
عبارتي
(معمولا به لحاظ
ادبي بي‌مايه
و گاه
زيركانه)
نديده باشد.

طنز و
معما

اما
طنز، معما و
لغز موجود در
لايه‌هاي
زيرين همين
اشعار و
عبارات ساده،
جذابيت
مضاعفي به آن
بخشيده است.

-
اغنيا ماک
برانند من
مسکين نيسان

نيسان
به تو نازيم
که ماک فقرايي
!

-
در طواف شمع
مي‌گفت اين
سخن پروانه‌اي

سرپيچ
سبقت مگير
جانم مگر
ديوانه‌اي !

-
قلب من از مهر
تو آمد به جوش

گر
نداري باورم
بنگر به روي
آمپرم !

-
تو نيکي مي‌کن
و در دجله
انداز

که
شوفر در
بيانانت دهد
گاز

نازش
نده گازش بده،
اسير کلاستم،
قشنگم به توچه؟
بدون تو اي
وطنم من نه
منم نه من
منم، بوق نزن
شاگردم
خوابه، دادش
مرگ من يواش،
تا پول داري
رفيقتم قربون
بند کيفتم.

شايد
جمله «لطفاً
دندان‌هاي
خود را مسواک
بزنيد» يک
جمله بهداشتي
باشد و اصلاً
به ذهن نرسد
که اين جمله
مي‌تواند در
پوسته‌اي از
طنز پيچيده
شود: لطفاً پس
از خوردن صندلي ها
دندان‌هاي
خود را مسواک
بزنيد. اما
گاه ديگران با
رانندگان
شوخي مي‌کنند
و بر روي شيشه‌هاي
غبار گرفته
ماشين‌ها مي‌نويسند:
لطفاً
مرا بشوييد،
سال‌هاي دور
از آب.

اما
هر سخن جايي و
هر نکته مکاني
دارد. عبارات بخور
نوش‌جان،
بخور به حساب
من،و يا  شکمو
، وقتي که بر باک
ماشين‌ها نقش
مي‌بندد،
ناخود‌ آگاه
لبخندي را بر
لبان خواننده
مي‌نشاند،
همچنين است
وقتي بر روي
اگزوز ماشين نوشته
شود: نعره
شير يا وقتي
پش ميني ماينر
يا ژيان
بخوانيم فلفل نبين چه
ريزه يا
عبارت نازک نارنجي
بر روي ماشين
نارنجي رنگ.

معما

ايحجتخدا(اي
حجت خدا)،
منمشتعلعشقعليمچهکنم(من
مشتعل عشق علي‌ام
چه کنم؟)

MOSABEGHE
NADE BACHE
(مسابقه نده
بچه)

مسافراني
كه در پس اين
خودروهاي
منقش حركت مي‌كنند،
با چشم
برداشتن از
جاده و اطراف
آن،
كنجكاوانه
اين ابيات و
عبارات را مي‌خوانند
و از خواندن
آن گاه مشعوف
و گاه از سليقه
ادبي خاص آن
رنجيده مي‌شوند.

جاده
اکنون

ترانه‌هاي
روز، عناوين
فيلم‌ها،
همچنين تکيه
کلام‌ها و
ديالوگ‌ها
فيلم‌ها و
سريال‌ها
جايگاه خاصي
در اين قسم از
ادبيات دارند.
اينها، اگر چه
ذوق و ذائقه
اين خانه به
دوشان را که
غم خانه
ندارند، در
منظرمان جلوه‌گر
مي‌سازند، ما
را متوجه اين
مهم نيز مي‌کنند
که اين مرکب
در جاده زمان
حرکت مي‌کند و
انعکاس‌دهنده
جريان زندگي و
گردش روزگار
خويش است.

عناوين
فيلم‌ها

سوته‌دلان،
قلندر،
دلشدگان،
اسکادران عش،
کوسه جنوب،
تايتانيک،
قيصر، سلطان
قلب‌ها،
موسرخه، داش
آکل و...

تکيه
کلام‌ها و
ديالوگ‌هاي
فيلم‌ها و
سريال‌ها

ميشه
بسه، اذيت مي‌کني؟
مي‌زنم تو مخت
آ، نه غلام؟
آينه! بي‌وفايي
دلم از غصه
داغون شده! ما
چت کنم؟ التماسم
نکن و...

گذري
به ادبيات کهن
(ملي و مذهبي)
اين نکته را روشن
مي‌کند که
نامگذاري از
قديم‌الايام
باب بوده است؛
به طوري
که اسم همين
مرکب‌ها،
صاحبان آنان
را براي ما
تداعي مي‌کنند،
چنان که رخش
از رستم هيچ‌گاه
نمي‌تواند
جدا باشد يا
شبديز از خسرو
پرويز. امروزه
نيز چنين است
و هر سواره‌اي
نامي براي
مرکب خويش مي‌گزيند:

خوش
رکاب، غزال
تيزرو، مسافر
کوچولو، ببر
خوزستان، شير
مازندران،
وحشي برقرار،
شبگرد صحرا،
کوسه جنوب،
فراري، اسير،
اسب سياه، اسب
پير، دلفين
سياه مرواريد
غلطان، نازک
نارنجي،
تايتانيک،
نوعروس، عقاب
کوهستان، بچه
اردک زشت.

البته
گاهي همين
اسامي، واژه‌ها
و اشعار نشان
مي‌دهند که
رانندگان اهل
کجا هستند:

تيامي،
کوهدشتيم
(لرستان)، قدم
بالن چو
(کردستان)،
دنيا يالاندي
(آذربايجان)،
ببر خوزستان (خوزستان).

اخيرا
جنبه‌هاي
زبان
شناختي،
جامعه شناسي
و روحي صنف و
قشر رانندگان
جاده‌اي در
استفاده از
ماشين نوشته
ها، مورد
توجه متخصصان
فرهنگ لغات
در ايران
قرار گرفته و
همچنين
نمونه‌هاي
آن ثبت و
گردآوري شده
است.

نفس
سفر

اما
اين نفس سفر
است که در
واقع گسترده
اين ادبيات را
فزوني بخشيده
است: سفر
به خير، خسته
نباشي، برو به
سلامت، مرگ من
يواش! آهسته
برانيد! خوش
آمدي،
خداحافظ، يا
ا... شوفر، ما
خانه به دوشان
غم سيلاب
نداريم، سفر
بي‌خطر و ...
جاده‌‌هاي
تنگ و پرپيچ و
خم از گذر
زمان و اثرات
و مفاهيم
اجتماعي و
آرزو و آمال
اجتماع به دور
نمانده است،
حتي اگر اين
اثرات
اجتماعي
طرفداري از يک
تيم ورزشي
باشد. همچون (آبيته،
ABيته،
قرمزته، همه
جا پرسپوليس
قرمزته)

يا
ابراز حس
ناسيوناليستي
. مثلا در سال‌هاي
نه چندان دور
که اسم
کرمانشاه به
باختران بدل
شده بود،
دغدغه ذهني
مردم اين
استان بازگشت
به اسم قبلي
آن (کرمانشاه)
بود و بر
بسياري از
اتومبيل‌هاي
آن منطقه
نوشته مي‌شد: شهر من
کرمانشاه.
البته گاه اين
اصطلاحات
صورت استعاري
به خود مي‌گيرد:
پاريس
کوچولو
(بروجرد). اما
در فضاي داخلي
ماشين‌ها نيز
عباراتي نقش
مي‌بندد که
اين جملات و
اشعار به دليل
فرصت پرداخت و
نگاه بيشتر به
آنها،
معمولاً
طولاني‌تر و
گستره آن متنوع‌تر
است و از پيام‌هاي
بهداشتي و
تغزل‌هاي
عاشقاهه تا
سوره کاملي از
قرآن را در بر
مي‌گيرد:

لطفاً
سيگار نکشيد، NO SMOKING،
لطفاً 30گار
نکشيد، ما
مسئول جان
شماييم نه کار
شما، لطفاً
نظافت را
رعايت کنيد،
رعايت بهداشت
نشانه شخصيت
خوب شماست،
امروز همان
فرداست که
ديروز نگرانش
بودي، گشتم
نبود نگرد
نيست، جاي پا
نيست، و ان
يکاد الدين
کفروا... و ... .

براي
شناخت ادبيات
جاده‌‌اي
بايد کوله‌باري
بست و عزم سفر
نمود و سختي
سفر را به جان
خريد و در
جاده اکنون
روان شد، اگر
چه اين جاده را
انتهايي نيست

{حال
به تقسيم بندي
ديگري مي
پردازيم اين
هم مانند
تقسيم بندي
قبل دل نوشته
ها را با توجه
به
فرهنگ تقسيم
بندي مي كند:

ادبيات
پشت كاميون

تا
حالا دقت
كردين كه
پشت
كاميونها و
ميني بوسها و
اتوبوسها چه
چيزهاي جالبي
مينويسن ؟
درسته كه
بعضيهاشون
تكراريه و
اونقدر
استفاده ميشه
كه ديگه آدم
با خوندنشون
حال نميكنه ،
ولي يه
سريشون واقعا
تك و منحصر به
فرده .

اين
نوشته ها چند
دسته ان .

1 / شعرهاي
شاعران معروف :

كه
گفتت برو دست
رستم ببند

نبندد
مرا دست چرخ
بلند

كه
من از گشاده
كمان روز كين

بدوزم
همي آسمان بر
زمين

الا
يا ايهاالساقي
ادر كاسا و
ناولها

كه
عشق آسان نمود
اول ولي افتاد
مشكلها

من
آنم كه در پاي
خوكان نريزم

مر
اين قيمتي در
لفظ دري را

با تو گفتم
حذر از عشق
ندانم

سفر
از پيش تو
هرگز نتوانم

2 / اشعار
شاعران
معروف
كه دستكاري
شده اند :

در
طواف شمع
ميگفت اين سخن
پروانه اي

سر
پيچ سبقت
مگير جانا مگر
ديوانه اي !

آمدي
جانم به
قربانت ولي
حالا چرا

صبر كن هر وقت
من از راه
رسيدم اونوقت
بيا !!

3 / شعرهاي
شاعران گمنام
يا به قول
معروف اشعار
لاادري :

اين
دسته اشعار هر
چند كه معروف
نيستند ولي بعضا
خيلي قشنگ
و پر محتوا
هستند و
معمولا از لحاظ
وزن و قافيه و
صنايع ادبي هم
خوبن .مثل
اينها :

شمع
بزم محفل
شاهان شدن
ذوقي ندارد

اي
خوش آن شمعي
كه روشن ميكند ويرانه اي
را

اي
بي وفا رسم
وفا از غم
نياموزي چرا

غم
با همه
بيگانگي
هر
شب به ما سر
ميزند

در
بيابانها اگر
صد سال
سرگردان شوي

بهتر
است تا
در
وطن محتاج
نامردان شوي

( كه
اين بيت به
مقتضاي حال
رانندهء
بياباني كه هميشه آوارهء
بيابان و جاده
است سروده شده
، احتمالا )

4 / جملات
و بيتهاي
عاشقانه
و در وصف يار و
معشوق و از
اينجور چيزها ! :

بعضي
از اينها از
ترانه
هاي
خوانندگان
گرفته شده .

با
يادت هميشه در
سفرم ... ( آخ
مامانم اينا !!!!)

فقط
به خاطر تو !

سفر
كردم كه از
يادم بري ديدم
نميشه

آخه
عشق يه
عاشق با نديدن
كم نميشه

از
عشق تو من
مرغم ، باور
نداري
قد
قد !!!

عشق
من ، دارم
ميام !

5 / شعارهاي
اخلاقي :

گذشت
خصلت مردان
است .

از
محبت خارها گل
ميشود .

6 / حرفهاي
دلتنگي ، گله
از كار
رانندگي و يا
اظهار قدرت از
اين شغل ورضايت
و تمجيد از
ماشين و خلاصه
هر چيزي
كه
طرف عشقش
كشيده پشت
ماشينش بنويسه :

سمند
باد پا

آوارهء
بيابان

روح
شبگرد جاده ها

من
و تو تا آخر
عمر كاروان
جاده هائيم

عشق
من فقط توئي
وولوو جونم !!!

7 / اعلام
زادگاه كه
نوعي اظهار دلتنگي
براي اون هم
هست :

دلم
ميخواد به
اصفهان
برگردم

باز
هم به اون نصف جهان
برگردم

شهر
من قزوين

آنا
يوردوم
اردبيل ( به
تركي يعني
زادگاهم
اردبيل )

و
اين يكي ديگه
آخر ترك بازيه:

آنا
يوردوم تهران ( طرف به تركي
نوشته
زادگاهم
تهران !!!! )

8 / شعارها
و جملات
انگليسي :

!See you in the hell

.When the rape is inevitable , relax & enjoy

...I'm an alone driver

.Life is just like the shett

بعضيهاشون
هم با
اشتباهات لپي
و خنده دار :

Danjar ! ( كه
كنارش يك عكس اسكلت بود
و من حدس زدم
كه منظورش
دنجر به معني
خطر بوده ! )

The king street ( فكر كنم
منظورش سلطان
خيابانها
بوده كه اينطوري
نوشته )

this is my car lovely !( اين هم
احتمالا
منظورش اين
بوده كه اين
ماشين دوست
داشتني منه ،‌ منتها به
مدل فارسي اول
موصوف رو
نوشته و بعد
صفت رو . )

9 / چيزهاي
سر كاري
كه اونقدر
بهشون خيره
ميشي كه اگه
پشت فرمون
باشي تصادف
ميكني ! مثل
اينها :

منمشتعلعشقعليمچكنم
( من مشتعل عشق
عليم چه كنم )

zoornazanfarsineveshtam(زور نزن
فارسي نوشتم !!!‌)

اين
جمله مقدمهء آشنائي
اينجانب با
زبان بين
المللي
پينگليش بود كه
بعدها در
اينترنت كلي
به دردم
خورد !

10 / تازگيها
هم مد شده كه
شماره
موبايلشونو
پشت ماشينشون
مينويسن ،
مخصوصا
اتوبوسها .
ظاهرا براي
اينكه اگه
مسافرها يا
اقوامشون با
اونها كار
داشتن
بتونن
وسط جاده تماس
بگيرن ، ولي
از اونجائي كه
اكثر جاهاي
جاده هاي
ايران آنتن نميده ،‌به
نظر مياد كه
اين يك نوع
كار ويزيت
جديد براي جلب
توجه و امكان
تماس تلفني
دختر
خحانمهاي
گراميه كه
شايد لطف كنن و
به ايشون زنگ
بزنن . يه حسرت
به دلي
هم
كه موبايل
نداشت ، پشت
ميني بوسش
نوشته بود :

0911 .....به
زودي

يعني فعلا
پيشواز رفته
بود تا موبايل
بخره !

11 / بعضي
چيزها رو هم
بچه محصلهاي تخس با
انگشت يا گچ و
ذغال پشت
ماشينها مينويسن
. بيشتر
اينها در فصل
زمستون روي لايهء گل و
دوده و كثافت
ماشينها
نوشته ميشن :

لطفا
مرا بشوئيد

كوپن
آب اعلام
شد ، من خيلي
چركم !

مرا
نشوئيد ، سردم
است .

مخلصتيم
قناري !

من
همينجوري
كثيف هم
خوشگلم ، زحمت
نكشين .

12 / افكار
مذهبي :

بيمهء
ابوالفضل .

شريك
با ابوالفضل

يا
امام رضاي
غريب .

محتاج
دعائيم .

چاكر
سر بريدهء
مولاي
كربلائيم .

در
كل من از
اين مجموعهء
ادبيات پشت
كاميوني خوشم
مياد و يكي از
تفريحاتم در
طول سفر ( چه شهري و چه
جاده اي )
خوندن اين
كتاب مفصل و
متنوعه . چيز
جديدي سراغ
دارين ؟

مصاحبه: با
يكي از
رانندگاني كه
حداقل روزي 7 الي
8 ساعت را در
جاده ها مي
گذراند.او
فردي 40 ساله راننده
اتوبوس جاده
اراك_تهران
است. به گفته
خودش شخصيتش
در جاده شكل
گرفته.او با
بيشتر دل
نوشته ها
اشناست.

از او
خواستم
زيباترين
انهايي را كه
ديده بگويد(چند
ساله رانده
هستين؟ 19. روزي
چند ساعت؟ بستگي
داره الان 8
ساعت
.سرگرميتون در
حين رانندگي
چيه؟((براي
اينكه
خوابتون
نگيره))موسيقي
_راديو_خوندنه
پشت ماشين ها.
ميشه مطالب
پشت ماشين ها
رو هر كدوم كه
يادتون هست
بگين؟ بله قبل
از اينكه
مطالب را بگيد
پشت ماشين خودتون
چي نوشتين؟ يا علي  چرا ؟
چون اعتقاد
دارم بلا از
ماشين و مسافر
ها دور ميشه.

سفر

كاش
زندگي هم دنده
عقب داشت"

اين رو تو راه
كه به شهرمون
ميرفتم پشت يه
اتوبوس ديدم
نوشتن.(اين رو
اونهائي كه
اهل

ادبياتند
،ادبيات پشت
كاميوني
مينامند)البته
شا يد اين
جمله كه يادم
نيست از كيه
كامل تر از
اون چيزي باشه
كه اون راننده
خواسته بگه: اگر
ديوان زندگي
چاپ مجددي
داشت به خوبي
غلط هاي آن را
اصلاح ميكردم.

تا كنون
حقيقتا‏‎‎‏‏‎ْ به اين
موضوع فكر
كردين؟

آيه اي در
قرآن هست كه
معنيش اين است
فرداي قيامت
كه بد كاران
را به جهنمم
ميبرند

عده اي به
گريه
ميايستند كه
مارا دوباره
برگردان
انسانهاي
خوبي خواهيم
شد قران
ميگويد اينها

دروغ ميگويند
و اگر صد بار
زنده شوند
وبميرند باز
همان آدم اولي
هستند.

حالا كه از
ادبيات پشت
كاميوني(وانتي)گفتم
بذار بگم...

يه بار يه
وانت بار ديدم
تو جاده كه
پشتش نوشته
بود:

من هم
يه روز تريلي
ميشم ويه
جك:يه روز يه
تريلي ازپشت
سرش يه ژيان
ميومده .جلوش
نوشته بوده مزن
بر سر ناتوان

دست
زور دلش
ميسوزه
ميزاره سبقت
بگيره.......................بعد
از سبقت پشتشو
ميبينه

پشتش نوشته: فلفل
نبين چه ريزه
بشكن ببين چه
تيزه

تولد
آغاز مرگ است

-------------------------

خدايا
چشمان گريانم
را منتظر
مگذار

--- ----------------

رفاقت
قصه تلخيست که
از نامش
گريزانم

---------------------

لعنت بر
نگاه بد رفيق

-------------------------

دو چيز
صدا ندارد ننگ
ثروتمند مرگ فقير

------------------

بيستون
را عشق کند
شهرتش فرهاد
برد

---------------------------

به
درويشي قناعت
کن که سلطاني
خطر دارد!

--------------------------

الحسود
لايسود

-----------------------

نازم به
ناز کسي که
ننازد به ناز
خويش

ما را به
ناز ناز
فروشان نيازي
نيست

---------------------

سر اغازي
که هوا تر
باشد خيس يادت
هستم

------------------------

زندگي
نگه دار مي
خوام پياده شم
خسته شدم از
بي وفاويي روزگار

-----------------------------

در اين
دنيا که
مردانش عصا از کور مي
دزديدند

من از نا
باوري محبت
جستجو مي کردم

----------------------

زندگي دو
نيمه است

نيمه اول
در انتظار نيمه
دوم

نيمه دوم
در حسرت نيمه
اول

--------------------

سالار
تمام عاشقا
ن

--------------------

سلطان غم
مادر

-------------------

زندگانيم
بر خلاف
ارزوهايم
گذشت

----------------

بوق
نزن! شاگردم
خوابه.

بی تو
هرگز...با تو
عمرا!

از عشق
تو لیلی
...خوردم به تریلی

اگر میتونی
این تابلو رو
خوب بخونی یعنی
فاصله ات خیلی
کمه

فاصله
رو رعایت کن.

در دست
انداز عشق شاه
فنر قلبم
شکست...

سر پایینی
برنده ام
.سربالایی
بازنده ام!

غصه
نخور وجه
خاور! بزرگمی
شی بنز تک میشی...

بر دریچه
ی قلبم نوشتم
ورود ممنوع ولی
عشق آمد و گفت
بی سوادم!

رادیات
عشق من از بهر
تو آمد به جوش ,گرنداری باورم
بنگر به بروی
آمپرم!

نازش
نده گازش بده!

در
طواف شمع گفت
پروانه ای...در
سر پیچ ها نگیر
سبقت مگر دیوانه
ای!؟

یکی دم
باکش نوشته
بود :شیکوووووووووو!

دنبالم
نيا، اسير
ميشي

بيستون را عشق
كند، شهرتش
فرهاد برد

گرفتار ناز
نگاتم

نچسبون به من!

گر فاصله اى هست
ميان من و تو‎،
وردار به يك
لبخندى

ببين چقدر
نازم

اگه تونستي
منو بگير

حيدر بابا
دونيا يالان
دونياده

كاش بدونم از
كدوم جاده مى
ياى‎، تا دو تا
دستامو
دروازه كنم

سنه چوخ
ايسديرم!

هلو

آنقدر در كشتى
عشق نشينم تا
سحر//////////يا به
عشق مى رسم يا
غرق دريا مى
شوم

نمره بيست
كلاسو نمى
خوام

يه نفر پيدا
نشد
تنهاييارو
پركنه////////// دم از
آفتاب بزنه،
نون شبو آجر
كنه

منمشتعلشقعليمچكنم

من آن گلبرگ
مغرورم كه مى
ميرم ز بى
آبى//////////ولى با
خفت و خوارى،
پى شبنم نمى
گردم

يالان

رفيق بازى
تعطيل

عاحصطح =
آهسته

در طواف شمع ميگفت
اين سخن
پروانه اي//////////
سر پيچ سبقت
مگير جانا مگر
ديوانه اي !

فلفل نبين چه
ريزه بشكن
ببين چه تيزه

همه رنگها
زيباست جز دو
رنگي

آمدي جانم به
قربانت ولي
حالا چرا//////////
صبر كن هر وقت
من از راه
رسيدم اونوقت
بيا !!

چرا زيبا ترين
گلها در خاك
سياه مي
رويند؟

عشق من ، دارم
ميام

خزانم را نبين
من هم بهاري
داشتم

بوق نزن ,
شاگردم خوابه

مرا نشوئيد ،
سردم است

بوق بزني , مي
ايستم ها

تو كه از كوچه
ي مشتاق دلم
مي
گذري//////////كوچه
بن بست است
بايد دور بزني

خدايا در تب
فقرم بسوزان
ولي محتاج
نامردان نگردان

ميازار موري
كه دانه كش
است

موتوري‌ بزن‌
كنار كه‌
پيكان‌ خوراك‌
من‌ است‌

دست‌ بزن‌ ولي‌
خيانت‌ نكن‌

تا تو نگاه‌
مي‌كني‌، كار
من‌ آه‌ كردن‌
است‌

غروب‌ غمت‌ را
به‌ هر بهايي‌
خريدارم‌

اسيرتم‌
ولي‌ آزاد

خواستم
نقاش را نقشى
كشد از زندگى‎، با
سرانگشتش
حبابى بر لب
دريا كشيد  }

{نتيجه:
ادبيات جاده
اي بخشي از
ادبيات
عاميانه است
ادبياتي كه در
همه جا بر سر
زبان ها جاري مي
شود. ادبياتي
كه گاه بعضي
نويسندگان
ارزوي ان را
دارند كه
نوشته هايشان
وارد اين
ادبيات شود.ادبياتي
كه بر اساس
فرهنگ و ملييت
جوامع متفاوت
است.جواد
جليلي معتقد
است اين
ادبيات
موضوعي عمومي
اجتماعي
است.(جواد
جليلي
نويسنده كتاب
ادبيات جاده
اي است). اين
ادبيات بر پشت
كاميون ها
.اتوبوس ها.
وانت ها وجود
دارد. از نظر
من نام ادبيات
متحرك هم مي توان
بر ان گذاشت.}

منابع:1كتاب
ادبيات جاده
اي (جواد
جليلي) . 2
روزنامه شرق  . 3 نوشته
هاي (علي اني
زاده) در سايت www.tebyan.net