working paper- ganji lisar

دانشكد&#= 1607; علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران=

علل عدم موفقيت ادبيات جنگ د= 585; ايران

محمد گنج¡= 0; ليسار

كارنوش&#= 1578; دانشجويي براي جامعه شناسی ادبیا= 78;

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

دی 1386

v مقدمه

در باب ادبيات جنگ، که البت= 607; در کشور ما با نام ادبيات دفاع مقدس نا= 605; آشناتر است، = 606;ظرات و نکته هاي گوناگوني مطرح شده است. نظراتي در باب اينکه ادبيات جنگ چيست، چه شاخ= 607; هايي در کشور ما دارد، ضعف و قوتهاي آن در چيست و چه عواملي در اي= 606; ضعف و قوتها دخالت دارند= 48; و چندين باب ديگر، تا کنو= 606; مطرح شده است.

ادبي&= #1575;ت جنگ در کشور ما با دفاع مقدس آغاز مي شود و پس از آن بود که شروع به شکفتن نمود. ام= 5; اينکه اين حوزه از ادبيات چه موفقيتي را ک= 587;ب کرده است و چه راهي را طي نموده بايد ب= 607; داوري گذاشت= 07; شود و از مناظر مختلف اين موضوع بر= 585;سي شود.

با ديدن اين موضوع که جنا= 576; دکتر جوادي يگانه پيشنهاد دادند- علل عدم موفقيت ادبيات جنگ د= 585; ايران- اين فکر در ذهنم ايجاد شد که آيا واقعاً ادبيات جنگ د= 585; کشور ما يک سي&#= 1585; نزولي و ناموفق را طي کرده است و يا اينکه بحث چي= 586; ديگري است؟ و اينکه در اين سير (موفق يا ن&= #1575;موفق) چه عواملي دخالت داشته اند؟

و براي من که دغدغه دفاع مقدس و آرمانهاي جمهوري اسلامي مطرح است اين بحث جالب توجه آمد.

براي اينکه بابي بگشايم در اي= 606; موضوع و مطال= 576; را با ترتيبي شايسته بيان کنم، ابتدا تعريفي خواه= 05; داشت از ادبيات جنگ. بعد از آن تفاوتهاي ادبيات جنگ ايران و ساير کشور ها را بر&#= 1585;سي خواهم کرد و سپس در بحثي، علل عدم موفقيت ادبيات جنگ ر= 575; مطرح مي کنم و در قسمت بعد نظراتي را که در باب موفقي= 578; ادبيات جنگ مطرح شده اند= 548; و با چالش کشيدن اين موضوعات بحث را با نتيجه گيري به پايا= 606; خواهم برد و در انتها نظر خود را مطرح مي کنم.

با اين مقدمه و س&#= 1572;الات به مطالعه و جستجو پرداختم. نرم افزار نمايه= 48; سايتهاي اينترنتي و کتابخانه را زير و رو کردم و پاي گفت و گوي چندين نف= 585; نشستم تا اين= 705;ه...!

<= /p>

v ت&= #1593;ريف ادبيات جنگ

از ادبيات جنگ تعاريف متعددي وجود دارد که تقري= 576;اً همه يک مطلب را بيان کرده اند. <= /span>

عبد العلي دستغي= 76; اين تعريف را از ادبيات جن= 711; ارائه مي دهد: «جنگ عموماً در شرايطي ايجاد مي شود که قومي يا ملتي يا حکومتي به قو= 605; يا ملت يا کشوري هجوم ببرد و مردم آن کشور به دفاع از خود به پا خيزند، يا هر دو کشور در يک زمان به دليل قدرت نم= 575;يي عليه يکديگر اعلان جنگ مي دهند. بنا بر اين نوعاً ادبياتي که د= 585; اين زمينه به وجود مي آيد چه دفاع باشد و چه تهاجم، ادبيات حماس= 10; يا ادبيات رزمي ناميده مي شود.» (دستغ&= #1610;ب، شماره 3809)

احمد دهقان نيز ادبيات جنگ ر= 575; اينگونه تعريف مي کند: « جنگي آغاز مي شود و عده اي سرباز در آن شرکت مي کنند که ايجا= 583; کننده هاي آن جنگ هستند بدون آنکه با= 585; مذهبي و ايدئولوژيک¡= 0; را همراه داشته باشند= 48; يعني جنگ آنه= 575; ايدئولوژي زده نيست. اما در دفاع مقدس به خاطر يک بار ايدئولوژيک¡= 0; که حاکم بوده است سربازان با بار معنوي در جنگ حضور يافته اند، يعني به خاطر جنگ به جنگ نرفته اند (به قول آن نويسنده فرانسوي: »سربازان اي= 85;اني وقتي وارد جن= 711; مي شدند براي جنگ با برادر عراقي خود نم= 610; رفتند، بلکه براي جنگ با نفس خود حرکت مي کردند.»)ادبي= 575;تي که در مورد اين جنگ- چه ايدئولوژي زده باشد چه نباشد- شکل مي گيرد ادبيات جنگ يا پايداري نام مي گيرد.» (دهقان،14/9/86)

و تعريف خود من از ادبيات دفاع مقدس اينست: «ادبي= 575;ت جنگ يا پايداري يعن= 10; هر نوشته يا سروده اي که مبارزه ملت ه= 575; را در برابر عوامل استبد= 75;د داخلي يا تجاوز بيگانگان نشان دهد.»

در اين تعريف ما تنها يک بخش آنرا مورد نياز خود مي بينيم، مبارزه ملته= 75; در برابر تجاوز بيگانگان. زيرا که ادبيات جنگ د= 585; کشور ما با نام دفاع مقد= 587; گره خورده اس= 578; و اصلاً استبداد داخلي در اين کارنوشت مور= 83; بحث ما نيست، که اگر بود مي توانستيم آثار بهار، ميرزاده عشقي، نسيم شمال، ايرج ميرزا و ... را ن¡= 0;ز در اين موضوع مطرح کنيم.

v تفاوت ادبيا= 78; جنگ ايران با ادبيات جنگ ساير کشور ها

«بچه ها درکلاس ، حروف بزرگ الفبا را تمرين مي کردند. 42دختر<= span dir=3DLTR> جلوي تخته سياه نشسته بودند = 608; با حروف درشت مي نوشتند: توپ برتا تا پاريس برد داشت. در جنگ همه پدره= 575; سربازند.

اولا نوک زبانش را به بيني اش رساند. در اين موقع آم = 8;زگار به او سقلمه اي زد و گفت : اولا، چرا جن= 711; را با کاف نوشته اي ؟ جنگ را بايد با گاف نوشت. گاف مثل گور. چند مرتبه تا به حال اين را بهت گفته ام؟&ra= quo;
ا= ;ين نمونه اي از ادبيات جن= 711; آلمان است که با کميت و کيفيت خود دنيا را مجبو= 585; به سر خم کردن براي خواندن کتاب= 07;ايش کرده است.

هر کس رمانهاي جدي= 83; ادبيات جهان را دنبال کرد= 607; باشد، حتماً در معر= 590; بمباران رمانهاي مربوط به جنگ جهاني اول و دوم قرار گرفته است. ا= ;روپا ادبيات جنگ ر= 575; در دنياي مدر= 606; به جهان نشان داد؛ راهي که ما در ابتداي آن قرار د= ;اريم.

به دليل ويژگي هاي منحصر بف= 585;د دفاع مقدس، ادبيات جنگ م= 575; تفاوت هايي ب= 575; ادبيات جهاني جنگ دارد که بايد به آن توجه کرد؛ تفاوت هاي ما هيتي ادبيات جنگ م= 575; با ادبيات جن= 711; جهان؛ يک جنگ کاملاً مذهب= 10; و دفاعي در برابر دشمن متجاوز.

به قول رضا رسول= 610; « ادبيات جنگ ما به دو علت با ادبيات جن= 711; دنيا تفاوت هايي دارد: 1- حقيقت جنگ ما و جنگ ساير کشور ها (ماهيت مذهبي جنگ ما و ماهيت اين زميني و قدرت طلبانه ساير کشور ها) 2- تفاوت اقليم= 10; و فرهنگي و ...» (رسولي، 14/9/86)

همچن&= #1610;ن کامران پارس= 10; نژاد در گفتگ= 608; با خبرنگار مهر گفته است: «از نظر من ادبيات داستاني ما د= 585; اين خصوص به دو بخش مهم تقسيم مي شود: اول ادبيات داستاني جنگ = 608; دوم ادبيات داستاني دفا= 93; مقدس. رد پاي ادبيات جنگ ر= 575; مي توان در اکثر نقاط دن= 610;ا يافت اما ادبيات داستاني دفا= 93; مقدس يک ژانر بومي و ملي مختص به کشور ماست و نمونه آن در ديگر کشورها وجود ندارد.

آنچه در کشورهاي ديگر وجود دارد ادبيات جنگ است که نم&#= 1608;نه هايي از آن در کشور ما هم وجود دارد ام= 575; شاخصه اصلي ادبيات پايداري کشو= 85; ما به دفاع مقدس باز مي گردد و دليل مهم بودن اين ژانر ادبي هم حضور مؤلفه هاي ملي و مذهبي اي است که در بافت اين گونه آثا= 585; وجود دارد. براي مثال فرهنگ ايثار = 608; ازخودگذشتگ¡= 0;، ميل به شهادت &#= 1608; مسائلي از اي= 606; دست تنها در ادبيات دفاع مقدس وجود دارد و باني دوام يافتن اين ژانر ادب= 610; است.

من معتقدم که ادبيات دفاع مقدس يک ژانر ادبي بومي است؛ از آن جهت که داراي تمامي عناصر = 608; سازه هاي داستاني است و خصيصه اي که &= #1576;اعث تفکيک اين ژانر از داستان جنگ شده، مضامين = 608; بن مايه هاي فرهنگي و دين= 610; و ملي است که در اين گونه آثار متبلور شده است.» )www.mehrnews.com(<= /p>

در ادبيات جنگ م= 575; تصويري که از رزمندگان ارائه مي شود ، تصويري مذهبي است و رزمندگان بي= 88; از اين که دغدغه مليت داشته باشند= 48; دغدغه حفظ دي= 606; دارند و جنگ ميان حق و باطل است و ميان دين داران و بي دينان.

از همين زاويه است که ادبيا= 578; جنگ به سادگي با عاشورا پيوند مي خور= 583; و در آثار زيادي جنگ عر= 575;ق و ايران ادام= 607; نبرد عاشوراست .

ادبيا= ت جنگ نه تنها از ادبيات عاشورايي تأثي&#= 1585; مي پذيرد که تأثي&#= 1585; نيز مي گذارد . اگر به ادبيا= 578; عاشورايي پي= 88; از انقلاب يا به نوحه هاي سنتي قديمي نگاه کنيم، بيش تر به ذکر مصائبي مي پردازد که بر امام حسين (ع) و يارانش رفته است ، اما رفته رفته با نزديک شدن به انقلاب لحن اين ادبيات نيز حماسي مي شود و نبرد ميان امام حسين(ع) و يزيد را بي پايان معرفي مي کند که در هر زماني به شکل= 610; ادامه مي ياب= 583; و بعد از انقلاب آن را در جنگ عراق عليه ايران بازتوليد مي کند). (www.hanouz.com

مصطف&= #1610; رحيمي از رزمندگان و حاضران در عرصه جنگ و دست به قلمها= 610; اين عرصه مي گويد که شاخص= 607; هاي ادبيات جنگ دنيا را در چند آيتم مي توان ديد: «خشونت، جنگ= 48; خونريزي و از همه مهمتر ادبيات ضد جنگ(ديد منفي و نا اميدانه به جنگ). کتا= 6; در غرب خبري نيست اين ديد را به خوبي نمايان مي کن= 583; که يک سرباز چقدر از جنگ بدش مي آيد و با نا اميدي تمام به آن نظر مي افکند

د&= #1585; جنگِ ما چون بحث دفاع بود= 607; و نه تجاوز، جنبه هاي انساني و عرفاني بيشت= 85; مشهود بوده است.جنگ ما جنگ کشتار و خونريزي نبو= 83; بلکه بيشتر ج= 606;به هاي انساني و معنوي در آن مشهود بوده ک= 607; در وصيت نامه ها و دست نوشته هاي افراد ما قاب= 604; بررسي است. و به عنوان مثا= 604; سفر به گراي 270 درجه احمد دهقان به خاط= 585; روابط انسانيش که د= 585; آن ترسيم شده مورد توجه مترجمين غرب= 10; و سردمداران هاليوود قرا= 85; گرفته است به طوري که در حال ساخت فيلمي از اين داستان هستند.» (رحيمي، 10/9/86

و همچنين احمد دهقان در صحبت هاي= 588; به قلت جنگها= 610; مذهبي دنيا، مذهبي بودن جنگ ما و نيروهاي ما و در نتيجه آرمانگرايي اين عرصه ادب= 610; اشاره کرد و گفت که نامه ها، دست نوشت= 607; ها، خاطرات، وصيت نامه ها و يادداشت ها اين موضوع را به خوبي روشن مي کنند. (دهقان، 14/9/86)

<= /p>

v نظرات دربار= 07; ادبيات جنگ= <= /b>

نظرا&= #1578;ي که راجع به موفقيت يا عد= 605; موفقيت ادبيات جنگ د= 585; ايران بيان شده اند را مي توان به سه دسته تقسيم کرد:

1-      = نظرات در باره عدم توفيق ادبيا= 78; جنگ

2-      = نظرات در باره توفي= 602; ادبيات جنگ

3-      = يک نظريه جديد (نظريه ميانه)<= /p>
هر کدام از اين نظرات را در زير بررسي خواهيم کرد و در مورد هر کدام که امکا= 606; داشت صحبتي خواهيم کرد.<= /p>
<= /p>

<= b> ×1- نظرا&= #1578; درباره عدم توفيق ادبيا= 78; جنگ

Ã1) تقديس جنگ:

نوشت&= #1606; از جنگ حداقل سه دليل مي تواند داشته باشد: 1- تقدي&= #1585; از کساني که براي حفظ کشو= 585; جنگيدند، 2-آم&#= 1575;ده ماندن براي جنگي ديگر و 3- نو&#= 1588;تن براي پيشگير= 10; از جنگ ( نوشتن از جنگ براي ر&#= 1587;يدن به صلح) . (www.hanouz.com)

با توجه به اين مطلب يکي از دلايل عدم موفقيت را در اين موضوعي توان مشاهده کرد که آن چه در ادبيات رسمي و دولتي از جنگ ارائه مي شود ، اگر چه اغلب به نام تقدير از رزمندگان صو= 85;ت مي گيرد ، اما همواره اين دليل با دليل دوم يعني آما= 583;گي براي جنگي ديگر به هم آغشته است . به همين خاطر در اين ادبيات ک= 605; تر به فجايع جنگ بر مي خور&#= 1610;م و اغلب جنگ تقديس مي شود و چهره اي که از رزمندگان ارائه مي شون= 583; ، اغلب به هم شباهت دارند = 608; بيش تر تيپ اند تا شخصيت. (www.hanouz.com)

ü نقد: شايد در فيلم ها اين مسئله را مشاهده کنيم اما در ادبيات اگر خاطره باشند که اولاً ادبيات نيستند و ثانياً واقع= 10;ت هستند؛ و اگر داستان باشد که ديگر بحث متفاوت مي شود. در داستان نويسنده باي= 83; از تخيل خويش استفاده کندتا داستا= 06; را بيافريند = 608; اگر نه ديگر داستاني نخواهد بود. مي گويند که ن&#= 1608;يسنده يک دروغ گوي بزرگ است. يعني آنقدر بزرگ و جدي دروغ مي گويد که خواننده ر= 575; به تسليم و با&#= 1608;ر آن دروغ وا مي دارد. مثلاً وقتي داستان سفر به گراي 270 درجه را مي خواندم آنقد= 85; به واقعيت نز= 583;يک بود که آنرا خاطرات دهقا= 06; مي پنداشتم و &#= 1601;کر مي کردم که اين حوادث براي احمد دهقان در طول مبارزات رخ داده اند و حالا او آنها را با کمي بالا و پائين در اينجا آور= 583;ه است. ام وقتي از زبان خودش شنيدم که داستان تمام= 75;ً از تخيلش سرچشمه گرفت= 07; بوده پي به ماجراي ديگر= 10; بردم، و آن تخيل بود. پس تبديل به تيپ شدنِ شخصيت هاي داستان چندان نمي تو= 575;ند از نظر من درست باشد. مگر اينکه قبول کنيم که همه نويسندگان جنگ ما يک جور مي انديشند.

ي&= #1593;ني همه يک مدل تخيل دارند ويا اينکه هم= 607; از يک آبشخور فکري سيراب م= 610; شوند. عوامل حکومتي هستن= 83; و بيشتر مي خواهند که خواسته هاي دولت و نظام حاکم را برآورده سازند. که کمي دور از خيال مي نمايد.

Ã 2) تبليغات غلط دولتي( انبوه تبليغات) :

ف&= #1585;هنگ سازيِ نادرس= 78; در پس اين تبليغات و اينکه هر روز= 607; شاهد پخش تصاوير جنگ هستيم و تبليغات بسيار زياد ا= 586; جنگ، نوعي دلزدگي در مردم ما پديد آورده است، مخصوصاً در بين آن قشر از جامعه که چندان با اين مقولات انس و ارتباط ندارند. (رحيمي، 10/9/86)

Ã 3) توزي= ع نادرست :

ا&= #1585;ائه ضعيف اين آثا= 585; و محدود در مکانهاي خاص = 601;رهنگي و مذهبي از عواملي است ک= 607; باعث کم توجه= 610; به اين دسته از آثار ادبي شده است. و اکثراً اين آثار را به صورت دولتي ا= 586; طريق ارگانهاي دو= 04;تي توزيع مي کنند. (رحيمي، 10/9/86)

Ã 4) توليد انبوه ناگهاني :

پ&= #1587; از جنگ ولع خاصي بين رزمندگان ايجاد شد برا= 610; آنکه خاطرات = 608; لحظات ناب جن= 711; را تصوير کنند. در هر حال با ادبيا= 578; ضعيف يا قوي و فاخر اين آثا= 585; توليد شدند. ادبيات چنين چيزي را بر نمي تابد که به طور ناگهاني آثا= 85; متعدد و زياد= 610; را توليد کني= 605; و توقع داشته &#= 1576;اشيم که همه آنها نيز در معرض توجه و فروش قرار بگيرند. (رحيمي، 10/9/86)

و جالب توجه اي= 606; نظر متفاوت عليرضا بکاي= 10; است که اتفاقاً کمبود آثار دفاع مقدس را عامل ضعف اين عرصه از ادبيات مي داند:

«نسب&= #1578; کتب دفاع مقد= 587; به آثار منتشره در ديگر حوزه ها به قدري قليل است که متأسفانه به مقوله مخاطب شناسي نمي رسد. مجموعه کتبي که در رابطه با جنگ طي 20 سال گذشته چاپ شده است به 5هزار جلد هم نمي رسد که اين نسبت بسي= 575;ر دردناک است.»( بکايي، 1380)

Ã 5)توجه بيش از حد به تاريخ :

ج&= #1606;گ واقعه اي است که از سويي تنه به تنه تاريخ مي زند و از طرفي نيز مي توان از قِبَل آن آثاري ادبي و هنري نيز آفريد. چون در اينجا و در ادبيات جنگ م= 575; تاريخ در حال بازگويي است= 48; و مورخين توج= 607; به مسائل تاريخي اين قضيه دارند و بايد از منظر تاريخ هم وقايع صحت و سقم داشته با= 588;ند( مثلاً نمي شو= 583; گفت که عمليا= 578; بيت المقدس د= 585; سال 65 انجام شد)، از توجه به صناعات ادبي و ايجاد يک نثر زيبا باز مانده ايم.

ح&= #1578;ي زندگي نامه ه= 575; يا خاطراتي ک= 607; مايه هايي از تخيل دارند بايد هسته شا= 606; از مستندات باشد و تاريخ نگاري جنگ مورد تأييد باشد.

پ&= #1587; تاريخ باعث ک= 605; رنگ شدن ادبيات شده است و آثار ادبي جنگ از نظر ادبي چندان پر بار نيستند. (رحيمي، 10/9/86)

و البته بايد توجه داشت که جذابيت آثار جنگ به خاطر موضوع آنهاس= 78; نه به خاطر ادبياتش.

Ã 6) دلزدگي جامع= 07; :

ا&= #1610;ن يک اثر پنهان از تبليغات نادرست و حمايت ارگان= 07;اي دولتي از جنگ است. و مردم ما هم که اين مسئله را با ديدي عوام گونه نظر مي کنند دچار اي= 606; اشتباه مي شو= 606;د که هر گاه نام جنگ مي آيد حتماً به دنبال آن نام روحانيت، مسجد، بسيج، جمهوري اسلامي و ... مي آيد و در ادامه ي آن دلزدگي و واپ= 587; زدگي، که اين واپس زدگي تفريطي اثر آ= 606; همه افراط دولت در تبلي= 594; و حمايت از جنگ است.

«&= #1575;ما جنگ ما يک دفاع مقدس بو= 583; که از همه نوع قشر در آن حاضر بودند و بسيج آن موقع با بسيج حال ح&#= 1575;ضر بسيار تفاوت دارد.» (رحيمي، 10/9/86)

Ã 7) ايجا= د نثر هاي متفاوت :

ر&= #1590;ا امير خاني معتقد است که ادبيات جنگ دنيا جايگاه = 575;دبي و نثر خود را پيدا کرده است. اما در کشور ما نثرهاي متفاوتي وجو= 83; دارد که نمي تواند ارتبا= 91; واقعي خويش ر= 575; با خوانندگا= 06; برقرار کند.

Ã 8) انحصاري شدن جنگ :

در ميانه جنگ و در حالي که بيگانه در خا= 705; کشوري باشد ، نوشتن از مصائب جنگ ممکن نيست ؛ اما چرا چنين ادبياتي بعد از جنگ شکل نگرفت ؟ شايد مهم ترين دلي= 604; آن ، حضور پر رنگ نهاد هاي حکومتي در عرصه اين ادبيات باشد = 563; چنان که گويي نوشتن از جنگ &#= 1583;ر انحصار گروه= 10; خاص است. اين انحصار البت= 07; نگرش خاصي را نيز بر اين ادبيات حاکم کرده است ، نگ&#= 1585;شي که وظيفه ادبيات جنگ ر= 575; آماده سازي براي جنگ هاي بعدي مي داند انگار.

ü نقد: ال&#= 1576;ته در سال هاي اخير کتاب هايي منتشر شده است که چنين نگاهي ب= 607; جنگ نداشته اند و به ذکر مصائب جنگ و پس از جنگ پرداخته اند = 548; اما با واکنش هاي تندي روب= 607; رو شده اند که نمونه آخر آن مجموعه داستان " من قاتل پسرتان هستم " نوشته احمد دهقان است.

Ã 9)ش= ;تابزدگي و بي ساماني در توليد ادبيات دفاع = 605;قدس :

کامر&= #1575;ن پارسي نژاد درباره رکود محتوايي ادب= 10;ات دفاع مقدس گفت: « متأسفانه ادبيات دفاع مقدس در دورا= 606; جنگ شتابزده = 608; بي سامان توليد شد. روي آوردن نوقلمان به اين حيطه و شتابزدگي در = 578;وليد انبوه اين آثار باعث شد= 607; تا داستانها= 10; دفاع مقدس در آن مقطع از ساختاري ضعي= 01; و کم مايه برخ&#= 1608;ردار شود.» )www.mehrnews.com(<= /p>

Ã 10) ضعف مخاطب شناسي :

رضا رسولي در مصاحبه خويش ضعف مخاطب شناسي در تول= 610;د و عرضه آثار ادبي را عامل رکود و پيشرف= 578; نکردن ادبيا= 78; دفاع مقدس خو= 575;ند: «ما محصولات هر قشر و گروهي از مرد= 605; جامعه را برا= 610; قشر و گروهي ديگر از افرا= 583; به کار مي بريم. بايد ظرفيت پذيرش مردم را در سطوح مختلف علمي، اجتماعي، سن= 10; و... در نظر بگيريم.بايد مخاطب شناسي همراه با مقتضيات زما= 06;ي و مکاني داشت= 607; باشيم.» (رسولي، 14/9/86)

ü ن&= #1602;د: البته فکر نم= 610; کنم اين ضعف در مخاطب شنا= 587;ي به حيطه جنگ کشيده شده باشد. چون هر کسي که بخواه= 583; کتب مربوط به خود را مي خواند. يک فرد تحصيل کرده ر= 608; به سوي کتاب هاي سطح پائي= 606; از نظر علمي نمي آورد.

Ã 11) شعار زدگي آثار جن= 711; :

م&= #1610; گويند ادبيا= 78; دوران جنگ ادبيات تبليغي است. اما پس از فروکش کردن س= 585; و صداها ادبيات به مع= 606;اي واقعي خودش نمود پيدا مي کند، و نويسندگان م= 10; توانند خارج از سطحي نگري و روبناها به &#= 1593;مق وجود آدمها سير کنند و ادبيات نويي را بيافرينن= 83;. اين اتفاق در ادبيات جنگ م= 575; نيافتاده اس= 78;. به همين علت هنوز آثار شع= 575;ر زده را مي بينيم.

«ادب&= #1610;ات نبايد تعيين = 608; تکليف کند. به همين علت نبايد انتظا= 85; داشته باشيم که ادبيات جن= 711; ما ارزشهاي آ= 606; دوره را به عنوان يک دستور العمل اخلاق= 10; يا مانيفست د= 585; اختيار ما بگ= 584;ارد.» (دهقان، 14/9/86)

ب&= #1607; نظر احمد دهقان ادبيا= 78; اصلش بر لذت است. و نمي شود اين دستور العمل را داستان صادر کند. مقاله مي تواند اين کا= 585; را بکند و يا آثار تحقيقي= 48;اما داستان نه!

«داس&= #1578;ان نمي تواند حا= 604; و هواي آن موقع را انتق= 575;ل دهد. داستان يک ظرفي است که هر چيزي در آن مي تواند قرار گيرد. حال، داستان که مي خواهد شکل بگيرد بيشتر نگاه هاي انساني است که مي تواند تأثير گذار باشد.» (دهقان، 14/9/86)

Ã 12) کمبود داستانهاي جذاب :

احمد دهقان يکي ديگر از دلاي= 604; احتمالي عدم موفقيت ادبيات دفاع مقدس را در ارائه آثار غير جذاب مي بيند، حال آنکه داستان بايد جذاب و لذت بخش باشد. (دهقان، 14/9/86)

Ã 13) اشکال در نقد :

افرا&= #1583; منتقد اغلب آثار را در ظرف شخصيتي خود قرار مي دهند و بر اساس حب و بغض کتاب را نقد مي کنند.

و همچنين نقدهاي بر اساس محتوا، که هيچ منتقد= 610; بر اساس توزي= 593; و فروش و ناشر و... (همانگونه که اسکارپيت = 608; ديگران بررس= 10; مي کنند ) نقد نمي کند و تحليل نمي کند. (دهقان، 14/9/86)=

Ã 14) اسطوره سازي بيش از حد در داستانهاي جنگ :

علي اصغر شيرزاد= 10; نويسنده "طب = 4; آتش" با اشار= ;ه به اسطوره پردازي بيش ا= 586; حد در بعضي از داستان هاي دفاع مقدس گفت: «گاه در بعضي از اين داستانها آن قدر اسطوره پردازي مي شو= 583; که ما فکر مي کنيم با يک فرا انسا= ن مواجه هستيم. اين مشکلي اس= 578; که طي دهه هفتاد پيش آمده يعني هنگامي که تع= 583;اد زيادي رمان نوشته و با حمايت يکي دو نهاد به بازا= 585; کتاب عرضه شد. <= o:p>

هر خرده فرهنگي هرگاه بخواه= 83; دست به اسطور= 607; پردازي مي زن= 583; و در زمان ما هم اين موضوع بسته به نياز مردم است. از نظر من در رمان نبايد برنامه ريزي شده به اسطور= 607; سازي دست زد. به گفته "يونگ" نمادها در ذه= 606; ما هستند و ما در جهان نمادها زندگ= 10; مي کنيم. در نظر داشته باشيم که اسطوره پردازي بيش ا= 586; حد باعث رکود داستان مي شود.» )www.mehrnews.com(

ü نقد: اسطوره پردازي در جائي که ممکن باشد ايجاد م= 610; شود. اما بايد توجه داشت که رزمندگان ما = 670;يزي کم از اسطوره هاي جهان نداشته اند. مگر در ادبيا= 578; کشورهاي ديگ= 85; اين اسطوره سازي ها را نم&#= 1610; بينيم؟ و آيا لطمه اي بر پيکر ادبيات آن کشور ها وارد شده است= 567; ايلياد و اديسه هومر ر= 575; ببينيد که از يونان برخاسته اند = 608; يا ديگر آثار. چگونه است که در عين اسطور= 607; پردازي به مقامات والايي در ادبيات دنيا دست پيدا کرد= 607; اند.

Ã 15) وجود موان= 93; سليقه اي بر سر راه ادبيا= 578; جنگ :

علي اصغر شيرزاد= 10; گفت: «هر دستگاه انديشگاني ب= 75; توجه به ايدئولوژ= 10; و مکتب زير ساختنش تلقي خاصي از فرهن= 711; دارد و در راستاي تروي= 80; انديشه خودش گام برمي دارد.

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'>جب = 7;ه بستري براي دلاورپروري = 08; مکاني براي ت= 580;لي غيرت و مردانگي بود اما وقتي قرا= 585; است که مضامي= 606; جنگ و دفاع مقدس به درون ادبيات داستاني راه يابد، مي بايست موانع سليقه اي و عقيده اي را از ميان بردا= 588;ت.» )www.meh= rnews.com(<= /p>

Ã 16) نگاه افراطي به جن= 711; :

رضا امير خاني گفت: «نگاه افراطي، شعاري و سفار= 588;ي در طي ساليان گذشته باعث پيدايش نوعي نگاه تفريطي شده است و طبيعتا= 611; هر دو اين نگاه‌ها در آزمون اعتدا= 04; مردود هس= 8;ند، يعني نه آن شيريني شعار= 10; و سفارشي چيز= 610; از حقيقت جنگ را در بر دارد و نه اين<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'> ت= ;خيل امروزين. <= /p>

اي كاش هيچ كس - چه متوليان، چ= ;ه پديد آورندگان- در زمينه‌ي ادبيات دفاع مقدس مسؤولي= 78; اجتماعي احساس نمي‌ك= 85;د و هر كسي خود اثر معتدلش را مي= 204;نوشت. »

جنگ چيزي شبيه زندگي است و طبيعتاً ت= ;لخي و شيريني و خوشي و ناخوشي، كنا= 85; هم در آن يافت مي‌شود. آن چنان كه ميگل قونا مو = 6;و مي‌گويد همهR= 04;ي اين صفات در جنگ به صورت اغراق‌آميز بزرگ مي‌شون= 83;، پس طبيعتاً جنگ بستر مناسبي است براي نوشتن. »

&nb= sp;

<= b><= /span>×2- نظرا&= #1578; درباره توفي= 02; ادبيات جنگ= <= /b>

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>«وضعيت فعلي ادبيات وضعيت مطلوب= 10; نيست اما قدم= 607;اي بزرگي برداشته شده است. من بر خلاف نظر ارا= 574;ه شده توسط بسياري از بزرگان ادبيات معاص= 85; کشورمان معتقدم که ادبيات جنگ موفقي داشته ايم:

1-&n= bsp;     ارتب= ;اط گرفتن با نسل جديد

2-      خلق آثار ماندگار و فاخر

3-      تنوع قالبهاي ادب= 10; که رخ داده است.

اين موفقيت البت= 07; به معناي رسيدن به ايد= 607; آلها نيست و آن جايي که بايد مي رسيد= 607; نرسيده است.» (رسولي، 14/9/86)

ü نقد: البته من فکر مي کنم که اين نظر رضا رسولي کمي متأثر از آموزه هاي ديني و ناسيو= 606;اليستي است. بدين صورت که گوئي وي با حب خاصي نسبت به دفاع مقدس و ادبيا= 578; حاصل از آن سخن گفته است که اين نظر را چندان درست نمي نمايد، زيرا نظراتي در اين کارنوشت بيشتر مد نظر من هستند که بر يک مبنا و اساس درست بيان شده باش= 606;د.

&nb= sp;

<= b><= /span>× 3 - = يک نظريه جديد :

ا&= #1610;ن نظر مربوط مي شود به مصاحب= 607; بنده با جناب احمد دهقان، نويسنده جنگ = 608; از رزمندگان دفاع مقدس با آثاري از جمل= 607; سفر به گراي 270 درجه، گردان چهار نفره و ...

اين نگاه به ادبيات دفاع مقدس براي من بسيار جالب آمد و حرفي نو بود :

«وقتي خمپاره اي در يک جايي اصاب= 578; مي کند بايد غبار حاصل از انفجار فرو بنشيند تا اتفاقات رخ داده، خرابيها، و م= 575; وقع آن در ديده بيايد.

در همه جنگهاي دنيا گرد و غبار حاصل از جنگ بسيار زود فر= 608; مي نشيند زير= 575; که سربازان خيلي زود به خانه و وطن خويش باز مي گردند و خراب= 610; ها بازسازي م= 610; شوند و سر و صداي جنگ خاموش مي شود.

اما در کشور ما پس از 20 سال از گذشت جنگ هنوز رسا= 606;ه هاي جمعي از جنگ مي گويند و تلويزيون صحنه هاي آنروز ها را نشان مي دهد در حالي که نسل جديد ما هيچ چيزي از جنگ به ياد ندارند.

به همين علت است که دفاع مقدس هنوز به تاري= 582; نپيوسته است = 608; موضوع روز اس= 578; و ادبيات تبليغي بر آن احاطه دارد. ادبيات ناب وجود ندارد.ادبيا= 78; ناب آن موقعي وجود دارد که اضطرابها و هيجانهاي زمان جنگ فرو بنشيند اما هنوز اين هياهو ها و فريادها خاموش نشده، = 608; هنوز گويي جن= 711; ادامه دارد و به همين علت ا&#= 1583;بيات جنگ به صورت کاملِ خودش صورت نگرفته است. به اين علت است که نمي توان علل موفقيت يا عد= 605; موفقيت را بيان کرد.

ادبي&= #1575;ت جنگ ما هنوز نهال کوچکي است که رشد نکرده و عده اي نمي گذارن= 583; آفتاب به طور کامل بر آن بتابد يا سرم= 575; بخورد و به صورت گلخانه اي در حال رشد است. پس ما نمي توانيم در مورد چگونگي = 570;ينده و حال آن سخن بگوئيم. در حالي که مي توانيم در مورد هر دو هم نظر بدهيم و دلايلي را براي هر کدام ارائه دهيم.» (دهقان، 14/9/86)

اينک&= #1607; همه در کشور ما در مورد ادبيات جنگ و دفاع مقدس دا= 583; سخن مي رانند و علل موفقيت و عدم موفقيت براي آن بيان مي کنند اين نظريه از احم= 583; دهقان جالب توجه آمد که مي توان آنرا به عنوان درس= 578; ترين نظر در اين موضوع دانست.

تخيل مهمترين ابزار توليد = 608; آفرينش داستان است. آنهايي که در جنگ حضور داشته اند و از جنگ مي خواهند بنويسند سخت تر مي توانند از واقعياتي که ديده اند جدا شوند و يک تخيل زيبا و مطابق با واقعيت را بيان کنند. اما با گذر زم&#= 1575;ن و ظهور نويسندگان جواني که اصلاً جنگ را نديده اند و وقايع آنرا لمس نکرده اند، مي توان &#= 1575;نتظار داشت که ادبيات داستاني بهتري از جنگ &#= 1570;فريده شود. و قضاوت در آن برهه زماني مي توا= 606;د درست تر و بهتر و مؤثر تر باشد. چون ديگر به قول دهقان غبار حاصل از انفجار جنگ ف= 585;و نشسته است.

شايد هم اينطور باشد که شما مي گوئيد. اما خب من آنرا يک طور نظريه پردازي به حساب آوردم.

<= /span>v نتيجه گيري:= <= /p>
د&= #1585; اين کارنوشت نظرات متفاو= 78; و گوناگوني ر= 575; ارائه کرديم. حال بايد با توجه به اين نظرات، نظر نهايي را ارائه کنيم؛ اما اول بايد به چند نکته ي &= #1602;ابل توجه اشاره کرد :

1-   اگر ادبيات جنگ د= 585; کشور ما ناموفق بوده= 48; درست، اما کدام عرصه ي ديگر از ميدانهاي ادبيات و نوي= 587;ندگي در کشور ما ناموفق بوده = 608; توجه بسيار زياد مردم را به خود جلب کرده و يا مردم نسبت به آن اقبال نشا= 606; داده اند؟=

بلهš= 8; شايد در رمان و شعر موفقيت نسبي داشته ا= 610;م، اما خيلي جاه= 575; که کتاب چاپ مي شود و ربطي هم به اسلام و جنگ و حکومت و جمهوري اسلامي ندار= 83; باز هم عدم توفيق مشاهد= 07; مي شود. اين يک درد فرا گير است. در همين خيابان انقلابِ خودمان اگر بسياري از خريدهاي کتا= 76; را مورد توجه قرار دهيم مي بينيم که بيش= 578;رِ خريدها مربو= 91; به درس و مدرسه مي شود و يا احتياج و ضرورت.

و بايد ديد که آيا شکست تنه= 575; براي يک عرصه است يا در عرصه عموميِ کتاب خواني اين يک درد فرا گير مي باشد؟ بايد توجه داشت که در کشور ما بي&#= 1588; از تمايل به م&#= 1705;توبات تمايل به محاورات وجو= 83; دارد.

2-      اگر ما چيزي به نام عدم توفيق ادبيات جنگ داريم بيشتر به خاطر مسائ= 604; حاشيه اي آنس= 578; نه خود آثار و يا کمبود واقعه اصلي.

3-   جنگ ما جنگ ارزشي اس= 578; و گروههاي بسياري در آن &#= 1588;رکت کردند و خاطرات خود ر= 575; پس از جنگ چاپ کردند و اين آثار چاپ شده باعث شد که گروهي که آرمانهاي خو= 83; را در جنگ مي ديدند، بسيا= 85; خواستار آشنائي با جن= 711; شدند. بسياري خاطره نويسي کردند و خريدار آنها = 662;يدا شد. تشويق اين خاطره نويسا= 06; باعث چاپ انب= 608;ه خاطرات مختل= 01; شد، هر چند که بسياري از آنها ضعيف اند. اما اينها مولود= 16; درخواستي ان= 83; که از طرف گروه هاي خاص مي شود. اما داستان بسيا= 85; کم است.

گرو = 7; هاي خاص اين کتاب ها را تشويق مي کنن= 583; و همه افراد جامعه آرمان جنگ را ندارند. اما بسياري کتب جنگ به چاپ بالا رسيده اند.

4-      بايد توجه به اين نکته نيز داش= 578; که دلزدگي تن= 607;ا نسبت به ادبيات نيست= 48; نسبت به تلويزيون و رسانه هاي ديگر هم هست.

5-   سؤال= ;ي که در اينجا مطرح است اينست که چر&#= 1575; بايد از جنگ نوشت ؟ به اين پرسش پاسخ ها= 610; متفاوتي مي توان داد ؛ اما پاسخ به همين سؤال است که برايمان روش= 06; مي کند که چگونه بايد ا= 586; جنگ نوشت. نگاهي به دعواها و جدل هايي که پيرا= 605;ون بخشي از آثار ادبي و هنري درباره جنگ د= 585; اين سال ها رخ داده ، حکايت از پاسخ هاي متفاوتي دار= 83; که به پرسش آغازين داده اند .

با توجه به اين نکاتي که ذکر آنها رفت من نکته اي را که احمد دهقان د= 585; باب ادبيات جنگ گفت را بي&#= 1588;تر مي پسندم و با واقعيت سازگارتر مي بينم. بايد مدتي را صبر کرد تا شاهد آثار بر جسته تر و بهتري باشيم.

6- آنهائي که مي گويند ادبيا= 78; جنگ ناموفق بوده است بيشتر بر اين اساس نظر خود را مطرح مي کنند که آثار ضعيف ادبيات دفاع مقدس را انتخاب کرده = 608; تحليل مي کنن= 583; و بعد رأي بر ضعف آثار دفا= 593; مقدس صادر مي کنند. و يا اينکه نظرات مطرح شده با حب و بغض همراه است، ک= 607; اين هم مي تواند ضعف در تحليل را بنمايد.

7- با تمام اين اوصاف من هنو= 586; هم جاي رشد براي ادبيات دفاع مقدس مي بينم و عقيده خود بنده بر ا&#= 1610;نست که کمکم دارد آثار فاخر و در خور توجهي چاپ مي شود و اگر کمي ديگر شگذر زمان داشته باشيم= 48; شاهد آثار بهتر نيز خوا= 607;يم بود؛ زيرا که ادبيات دفاع مقدس هنوز جايگاه اصلي خود را نيافت= 607; است.

و بايد انصاف ه= 605; داشت؛ يعني ا= 586; يک کودک دو ساله نمي توا= 606; انتظار داشت که با آراء بزرگان فلسف= 07; دنيا به طور کامل آشنا باشد. براي شکوفائ= 10; آثار جنگ باي= 583; کمي صبر داشت.

و دو راه حل:

1- بايد قشر جوا= 606; را ابتدا با مقوله کتاب آشنا کنيم و بگوئيم که کتاب دوستي است که هميشه با انسان است و سود آن يک طرفه است و هميشه انسان = 575;ز اين دوستي سو= 583; مي برد و سپس تلاش کنيم مخاطب را با ادبيات دفاع مقدس آشنا کنيم. ادبيات در حوزه دفاع مقدس جايگاه خود را پيدا نکرده است و اگر مطبوعات = 608; رسانه ها کمک کنند اين ارت= 576;اط را برقرار کنيم و مخاطب را با آخرين انتشارات دفاع مقدس آشنا کنيم به نظر من گام مفيدي برداش= 78;ه شده است.

2- مي شود گفت يکي از راههايي ک= 607; مي توان مخاط= 576; را جذب کرد اين است که تعداد مؤلفي= 06; را افزايش بدهيم. براي اينکار نيز بايد بعضي از اصحاب قلم را به سمت دفاع م&#= 1602;دس سوق بدهيم. اگر اينگونه شد طبعاً تنو= 593; نشر در حوزه دفاع مقدس بالا مي رود و در کنار آن جن&#= 1576;ه علمي و جذابيتهاي آ= 06; نيز افزايش م= 610; يابد.

منا= 6;ع:

مقال&= #1575;ت

1- بکايي، عليرضا، 1380، نمايه

2-دستغ= ;يب، عبد العلي، روزنامه ايران، شمار= 07; 3809

مصاح&= #1576;ه

3- دهقان، احمد= 48; 14/9/86

4- رحيمي، مصطفي، 10/9/86

5- رسولي، رضا، 14/= 9/86

س&= #1575;يتهاي اينترنتي<= /p>
6 - www.meh= rnews.com

7- <= span style=3D'color:black;text-decoration:none;text-underline:none'>www.hanouz.c= om