working paper-amoui

= 83;انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

عليه سانسور=

گذري بر دوره= ; ي نخست فعاليت کانون نويسن= 83;گان ايران

کورش عموئي

vulturek@gmail.com

كا= رنوشت دانشجويي براي جامعه شناسي ادبيا= 78;، دی 1386

زي= ر نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

مرد= 610; چنگ در آسمان افکند،

هنگ= 575;مي که خون اش فري&#= 1575;د و

دهان اش بسته بود.

خنج= 610; خونين

بر چهره ي ناباورِ آبي!-

عاش= 602;ان

چني= 606; اند.

احم= 583; شاملو

1352

=

=

مقدمه

ادبيات ايرا= ن، امروز در حال تجربه ي وضعي= 578;ي بيمار گونه است. مرضي چند وجهي که شعر و داستان و نما= 610;ش و همه ي انواع ادبي را فرا گرفته و ذره ذره روح شان را مکيده. سال هاست که دل خوش کرده ايم به آثار متوس= 591;ي که چاپ مي شوند و جايزه هم مي گيرند، اما اين ها کجا و شازده احتجاب و اب= 585;اهيم در آتش کجا.<= /span>

از يک سو ادب¡= 0;ات مهاجرت، به عنوان آثار ن= 608;يسندگاني الينه شده يا از خود و فرهنگ مرجع شان بيگانه ک= 607; ايران را از دور نظاره مي کنند و مي نوي&#= 1587;ند، از سوي ديگر ادبيات مقاو= 05;ت، به عنوان يک ش&#= 1705;ل ادبي ايدئول= 08;ژيک که همه چيز را از دريچه ي روايتي تک صد= 575;يي مي بيند و فرم و بسياري چيز= 607;اي ديگر را فداي بازتوليد هژموني حکوم= 78;ي مي کند، و از طرف ديگر ادب= 610;ات پاک و پاکيزه &#= 1575;ي که زير سقف خانه ها و آشپزخانه ها شکل مي گيرد و چشم مي بندد بر تمام تعفن= 610; که در سطح شهر پراکنده شده است، همه دست به دست داده اند تا گره ي ا&= #1610;ن بيماري کور ت= 585; شود و درمان اش مشکل تر.

در اين وضعيت= ;، ساده ترين کا= 585; دست روي دست گذاشتن و نق زدن است، ( همانند دو پاراگراف بالا! )، و به انتظار منجي = 608; نويسنده و شاعر نشستن. کاري که از همه بر مي آيد و امروز چه زي&#= 1575;د شاهد آن هستي= 605;. اما...

موشکافي و دق= ;يق شدن در ادبيا= 578; معاصر ايران امري ضروري است. تبييني که پشتوانه ي نظري و فکري قوي داشته باشد و در نها&#= 1610;ت به ارائه ي راه حل منجر شود و نه نق زدن. امروز دي&#= 1711;ر در جهان ثابت شده است که آموزش ادبيا= 78;، و هم چنين فهم ادبيات را با= 610;د از قرن بيست و از دوران معاصر شروع کرد، و وقتي نوبت رسيد بر= 575;ي مثال به فهم قرن هجدهم، تاويلي که جهان معاصر ا= 586; ادبيات آن قر= 606; مي کند را باي&#= 1583; دريافت. اين د&#= 1610;دگاه که برخاسته ا= 586; مباني هرمنو= 78;يک جديد و تا حدودي ساختا= 85; گرايي و پسا ساختار گراي= 10; مي باشد، دقي= 602;ا خلاف رويه ي آموزش آکادم= 10;ک ادبيات در اي= 585;ان است. اساتيد و دانشجوياني که شعور شان از رودکي شرو= 593; مي شود و به ملک الشعراي بهار ختم مي گردد، کساني که در امروز زندگي مي کنن= 583; اما نان گذشت= 607; را مي خورند.

کانون نويسن= دگان ايران، به عنوان اولين ( و تا مدت ها تنها ) تشکل رسمي و مستقل ادبي در ايرا= 606; که هم در برابر حوزه ي قدرت و ارکان نظارت بر ادب= 610;ات، و هم در برابر سنت گراياني که وصف شان در بالا رفت، اي= 580;اد شد و به حيات خود با فراز و فرود هاي بسي= 575;ر ادامه داد و نداد، نيازم= 06;د بازنگري اي دوباره است. و اين بار نه از زبان نسل خودشان، که ب= 575;يد داوري را به نسل ادبي جدي= 583; و در حال ظهور سپرد که منصفانه عملکرد و تاث= 610;ر گذاري آن ها را بررسي کند.

هدف ما در اي = 6; نوشته ي کوتاه، علاو= 07; بر ارائه ي گزارشي تاري= 82;ي – تکويني از عملکرد کانو= 06; نويسندگان ا= 10;ران از ابتداي تش= 705;يل تا اواخر دهه &#= 1610; 40 و اوايل دهه ي= ; 50، ( يعني دوره ي نخست فعاليت کانون نويسن= 83;گان )، گذري است تح&= #1604;يلي - انتقادي و تا حد بضاعت جامعه شناسانه، با توجه به وضعي= 578; آن زمان جامع= 607; ي ايران. نقش کانون نويسن= 83;گان ايران در مبارزات سيا= 87;ي و ضد سانسور و چگونگي رابط= 07; ي کانون با حوز= 607; قدرت و هم چني&#= 1606; صف آرايي جري= 575;ن هاي ادبي ديگ= 585; مقابل کانون نويسندگان، از مسائلي هستند که ما به دنبال پاس= 582; گويي به آن ها بوده ايم.

روش تحقيق

شايسته تر بود که براي بررسي چنين موضوعي، تنه= 75; به منابع اسنادي و کتابخانه اي اکتفا نمي شد. &= #1575;نجام مصاحبه با اعضاي در قيد حيات کانون ن= 608;يسندگان، و هم چنين با مخالفان کانون به نظر ضروري مي آيد. هم چنين تحقي= 602;ي کمي يا کيفي که طي آن نگرش مردم عامه و ن&#= 1610;ز نخبگان حوزه = 610; ادبي – هنري درباره ي کانون و اعضا= 610; آن مشخص شود، به روشن تر شدن بسياري ا= 586; ابعاد فعالي= 78; هاي اين تشکل کمک خواهد کرد. نگارنده اميدوار است که اين کارها را در آينده ا&#= 1610; نه چندان دور محقق سازد. اما منابع ما در اين نوشته تنها کتاب ها و جرايد و اين&#= 1578;رنت بوده.

محفل گرايي و کاريزما=

شکل گيري يک محفل ادبي - هنري در ايرا= 606;، اگر نگوييم ه= 605;يشه، لااقل در اکث= 585; موارد، حول مفهوم کاريز= 05;ا شکل گرفته است. جمع هاي تاثير گذار و &#= 1606;خبه با بت سازي يک شخصيت که دار= 575;ي کاريزماي بس= 10;ار بالايي است، چه به صورت ذهني و چه به صورت عيني، فعاليت هاي خود را زير سا&#= 1610;ه ي او جلو برده اند. تاريخ انديشه ي سيا= 587;ي ايران نيز گواهي بر درس= 578;ي همين مسئله است: نظريه ي شاهي – آرمان= 610; که بر پايه ي فره ايزدي شخ= 589; پادشاه شکل گرفته و طي قرون متمادي شکل غالب حکومت گري در ايران را رقم زده است. در حوزه ي هنر ني&#= 1586; جست و جوي شخص&#= 1610; که به شدت کار&#= 1610;زماتيک باشد و بعد خي&#= 1605;ه زدن در اطراف او امري معمو= 604; و رايج بوده. اگر در عرصه ي سياست شاهد حکومت استبدادي بوده ايم، در حوزه ي هنر ني&#= 1586; پدر خواندگي آن معدود اشخاص وجود داشته است. ( البته به صدق &#= 1575;ين نظر در سال ها&#= 1610; اخير و با اين&#= 1578;رنتي شدن هر چه بيش&#= 1578;ر ادبيات که قواعد خاص خو= 583; را دارد، باي= 583; به ديده ي ترد&#= 1610;د نگريست، چرا که شايد فضاي مجازي ميدان دموکراتيک ت= 85;ي براي ادبيات فراهم کرده باشد ).

دو نمونه ي آرماني براي مفهوم پدر خواندگي در سال هاي ابتد= 575;يي قرن حاضر، صادق هدايت و ابراهيم گلستان هستن= 83;.

در مورد هداي= ;ت، جمله ي مشهور محمود دولت آبادي خود به تنهايي گويا= 10; مسئله است: " من معتقدم که هم= 607; ي ما، همه ي ما نويسندگان امروز از تار= يکخانه ي هدايت بيرو= 606; آمده ايم. " ( چهل تن و فريا&#= 1583;، 1380: 32 )

و اما بهترين توصيف از گلستان را مسعود بهنود ارائه مي دهد:

" در فضاي اجتماع= 10; و سياسي غير از اين جريان چپ که وجود داشت، جريان = 583;يگري بود که بسيار جنتلمن، اشرافي و مدر= 606; بود، بر خلاف بسياري از آد= 605; هاي چپ که کتاب نخواند= 07; بودند، آن ها کتاب خوانده = 608; دنيا شناس بودند. ( ... ) سر حلقه ي اين جر&#= 1610;ان ابراهيم گلستان بود. او سابقه ي سي&#= 1575;سي مشخصي داشت و تسلط عجيبي ب= 607; ادبيات که قابل انکار نبود. بنابر ا&#= 1610;ن خود او يک حلقه بود. شاي&#= 1583; بعضي ها الان خون شان به جوش بيايد وق= 578;ي بخوانند که م= 606; گفتم آدمي مث= 604; چوبک هم زير سايه ي گلستا= 606; بود. ( ... ) يک بار بايد پاي صحب= 578; امير نادري بنشينيم تا بگويد که چه قدر وقت ها مي رفتند و براي گلستان چاي درست مي کردند، فقط براي اين که از او چند کلمه بشنوند. او با تمام تلخي اي که داشت تلاش مي کرد جوانان ب= 575; استعداد را ب= 607; صحنه بکشاند = 608; براي آن ها شرايط فراهم کند. ( ... ) گلستان با قدرت تسلط و سواد اش در ادبيات و هنر صحنه را مي کوبيد و مي رفت. آن جا زاو&= #1610;ه ديگري بود، نگاه ديگري بود. لازم نبود حتما چپ باشي و کاپيت= 575;ل را خوانده با= 588;ي. نه، هنر صرف بود. اين هنر گاهي هم اعتراض مي کرد. ( ... ) مي دانم کسي مثل آل احمد که فلک را بنده نبود= 548; وقتي به گلستان مي رس= 610;د، کمي جا مي گذاشت، احتي= 75;ط مي کرد. " ( نبوي، 1381: 46-48 )

و اين همان گلستاني است که درباره ي هدايت گفته است:

" هد= 575;يت آدم فوق العاده اي بود. آدمي بود واقعا روشن. آدم با شرفي بود. بگذار اي&#= 1606; چرت و پرت ها را درباره اش بگويند ولي هدايت آدم حسابي بود. ( ... ) هدايت انسان بود. شما درست نمي شناسيد اش. دوباره قصه هايش را بخوانيد. آدم= 610;ت اش در قصه هاي&#= 1588; بزرگ ترين صف= 578; قصه هايش است. " ( يز= داني خرم، 1386: 9 )

به نظر مي رسž= 3; حتي نحوه ي انتقال فره ا= 610;زدي در حوزه ي سيا&#= 1587;ت، يعني انتقال سنتي نسل به نسل و از پدر به پسر، در ادبيات نيز صدق مي کند. مي بينيم که چه طور پدر خواندگي و کا= 585;يزماي غليظ از هداي= 578; به گلستان رس= 610;ده و از گلستان ن&#= 1610;ز به آل احمد. و همين جاست که تفاوت آل احم= 583; با هدايت و گلستان، راه= 10; ديگر را براي ادبيات باز م= 610; کند:

" جل= 575;ل آل احمد متفک= 585;ي بود اگر نه سي&#= 1575;ست مدار اما سيا= 587;ت گرا. جز از پشت عينک سياست ب= 607; جهان و اتفاقات جها= 06; نمي نگريست، = 608; جز به مدد اين زمينه امور ر= 575; تبيين و تفسي= 585; نمي کرد. ( ... ) اولويت را همواره به سي= 575;ست مي داد، و به بنيان آن که روابط اقتصا= 83;ي باشد. " ( نوري علا، 1358: 245 )

دل بستگي آل احمد به اندي= 588;ه هاي چپ و اصالتي که به کنش سياسي مي دهد، در براب= 585; هدايت و گلستاني که ب= 607; ديدگاه هنر براي هنر نزد= 610;ک ترند و از ادب&#= 1610;ات متعهدي که جلال بر طبل آن مي کوفت دور ترند، موجب شکل گير= 610; جرياني شد که در نهايت به تاسيس کانون نويسندگان ا= 10;ران منتهي مي شود. جرياني با سر حلقه گي جلال آل احمد و کار&#= 1610;زماي او.

نطفه هاي اول= ;يه

" نخستين کنگره ي نويس= 606;دگان ايران " در 4 تي&= #1585; ماه 1325، به دعو= 8; " انجمن رواب= 91; فرهنگي ايرا= 06; و شوروي " و با شرکت افرادي چون: ملک الشعراي بهار، عبدالحسين نوشين، نيما = 610;وشيج، احسان طبري، صادق هدايت، بزرگ علوي، علامه دهخدا= 48; پرويز ناتل خانلري و ... برگزار شد. در قطعنامه ي اي= 606; کنگره آرزو شده بود که:

" نو= 610;سندگان ايران در نظم و نثر، سنت دي&#= 1585;ين ادبيات فارس= 10;، يعني طرفدار= 10; از حق و عدالت، و مخالفت با ستمگري و زشت= 610; را پيروي نما= 610;ند و در آثار خود از آزادي و عدل و دانش و رفع خرافات هواخواهي نموده و ( ... ) کنگره تاسيس = 610;ک کميسيون تشک= 10;لات موقتي را که بنياد اتحاد= 10;ه ي گويندگان و نويسندگان ا= 10;ران باشد، پي ريز= 610; کند. " ( نقره کار، 1375 )

حدود 20 سال پس از پي بردن به ضرورت تشکيل = 670;نين اتحاديه اي، فعاليت هاي ع= 610;ني تري توسط گرو= 607;ي از نويسندگا= 06; صورت پذيرفت که در نهايت به تاسيس کانون در سال 13= 47 منجر شد. ملاقات نويس= 06;دگان با هويدا و هم چنين تحريم نخستين کنگر= 07; ي شعر ايران، د= 608; واقعه ي محور= 610; بودند که بسي= 575;ري بسته شدن نطف= 607; ي کانون را به آن ارجاع مي دهند:

1)     براهني = 605;ي نويسد:

" در سال 45، وقتي که دولت به تمام ناشران مملک= 78; دستور داد که کتاب را پس از چاپ و پيش از انتشار به اداره ي سانسور وزار= 78; فرهنگ و هنر نشان دهند، و به همين علت تعداد زيادي از چاپ خانه ها تعطيل شد و کارگران چاپ خانه ها بيکا= 585; شدند، گروهي از نويسندگا= 06; کشور در تهرا= 606; در مطب دکتر غلامحسين ساعدي، در خي= 575;بان دلگشا، به دو= 585; هم گرد آمدند و دسته جمعي تصميم گرفتن= 83; که پيش نخست وزير رفته، ب= 607; وجود سانسور اعتراض کنند. داود رمزي ماموريت ياف= 78; که از نخست وز&#= 1610;ر، هويدا، وقت ب= 711;يرد. و بدين ترتيب چند روز بعد، جلال آل احمد= 548; احمد شاملو، درويش ( شريعت )، ساعدي، سير&#= 1608;س طاهباز، و يد= 575;لله رويايي و من رفتيم به ديد= 606; نخست وزير. " ( براهني، 1368: 711 )

و در جاي ديگر اشاره دارد:

" در برخورد جلال با او ( هويدا ) = 8; مشتي که جلال بر ميز صدرات او کوبيد و او ناگهان بالا پريد و زنگ زد و پيپ اش را روشن کرد، درست در آن لحظه کانون ن= 608;يسندگان ايران با رسم= 610;ت تمام زاده شد. درست از حلقو= 605; نجات بخش جلا= 604; آل احمد موقع= 610; که او مسلسل وار حرف هاي توفنده اش را بر سر و روي او ريخت. " ( براهني&= #1548; 1369: 220 )

رويايي در مورد نتيجه ي اين ديدار مي گويد:

" هو= 610;دا در اين ملاقا= 578; از ما استقبا= 604; کرد. او آدم روشنفکر و کت= 575;ب خواني بود و ب&#= 1610;شتر ما را به نام و چهره مي شناخت. ( ... ) هويد&#= 1575; که مخمصه ي سانسور و افسار گسيخت= 11;ي ساواک را مي دانست، کاري نمي توانست بکند جز اين که وعده بدهد. وعده ي اجراي درست قانون و اصلاح دستور العمل هاي اجرايي را داد، شايد هم از سر استيصا= 604; اين وعده ها را داد، چون ه&#= 1610;چ وقت عملي نشد. خب پهلبد هم براي خودش پادشاه کوچک= 10; بود و قلمروي= 610; داشت و تره براي کسي خرد نمي کرد و ساواک هم همي= 606; طور. در واقع ا&= #1610;ن ها اعتنايي ب= 607; اين و آن نداشتند و کا= 585; خودشان را مي کردند، و گرن= 607; هويدا که حسن نيت هم داشت نمي توانست کاري بکند، و &#= 1576;ه همين خاطر تع= 583;يلي در کار سانسو= 585; پيش نيامد که هيچ، بلکه بر عکس شديد تر شد. پهلبد حتي مي توانست لج بکند، چون خودش را قادر &#= 1610;گانه و يکه تاز مي دانست و وزار= 578; فرهنگ و هنر هم تيول او بود. هر نخست وزيري مي آمد و مي رفت و کاب&= #1610;نه ها جا به جا مي شدند، پهلبد تکان نمي خور= 583; و سر جاي اش مي ماند. " ( رويايي&= #1548; 1386 )

بعد از جلسه ساعدي مامور = 662;ي گيري مطالبا= 78; مي شود و گزارشي هم مي نويسد که آن زمان هيچ مجل= 607; اي چاپ اش نمي کند. در بخشي از گزارش آمد= 607; است:

" سا= 606;سور کتاب به صورت= 610; که اين چند ماهه معمول شده در هيچ دوره اي از تاريخ معاصر وجود نداشته است. در دوره ي بيست ساله که با مهر روا يا ناروا تکليف اهل قلم را روشن مي کردند، سانسور کاري بود علني و رسمي. برو برگرد نداشت= 48; تشريفات ادا= 85;ي مفصلي هم در کار نبود. همه مي دانستند ک= 607; چه چيزهايي براي چاپ و نشر مجاز است و چه چيزهايي نيست. در آن دوره که اين سانسور مخال= 01; قانون اساسي = 608; اعلاميه ي حقوق بشر يا فلان اصل قانوني است ي= 575; نه، مطرح نبود. چرا که خ&= #1610;لي چيزها مطرح نبود. ولي فعلا که همه چ&#= 1610;ز مطرح است، قانون اساسي= 48; اعلاميه ي حقوق بشر، ادعاي همه گونه آزادي، سانسور کتاب به اين حدت و شدت چه معناي گويايي که نم= 610; تواند داشته باشد. اين کار را به يک نامه &= #1610;ا به اصطلاح بخشنامه ي وزارت خانه ا= 610; انجام داده اند و چاپ خانه ها هم از ترس تخته شدن بساط شان هيچ کاري را براي چاپ قبول نمي کنند. " ( براهني&= #1548; 1368: 711 )

اما در نهايت ساعدي هم از پ&#= 1610; گيري خسته مي شود و نا اميد. و فکر تشکيل کانون نويسن= 83;گان به عنوان تشک= 604;ي مستقل و غير حکومتي قوت م= 610; گيرد.

2) نخستين کنگره ي شعر ا&#= 1610;ران، ( يا به اقوالي ديگر کنگره ي جهاني نويسن= 83;گان ايران يا کنگره ي نويس= 606;دگان و شاعران و مترجمان اير= 75;ن ) که به همت فرح پهلوي و مهرداد پهلب= 83; و حمايت کسان= 610; چون شجاع الد= 610;ن شفا، رعدي آذرخشي، خانلري، صاد= 02; کيا و ... قرار بود در آبان سال 47 برگزار شود و حتي از کساني چون آندره مالرو = 608; نوام چامسکي = 608; ژان پل سارتر نيز دعوت به عمل آمده بود. اما اين کنگر= 607; به شدت توسط بسياري از نو= 610;سندگان و شاعران تحر= 610;م شد و هنوز هم به عنوان يکي از وقايعي که طي آن اهالي هنر سر سختان= 607; جلوي حکومت پهلوي ايستا= 83;ند ياد مي شود. شمس آل احمد، برادر اش را اولين نويسن= 83;ه ي مخالف اين حرکت ضد فرهن= 711;ي مي داند و مي نويسد:

" جل= 575;ل اولين نفري بود که خطر را دريافت. در حالي که تمام اهل قلم آن زمان با دم شان گردو مي شکستند که به زودي هم نشين و جليس بزرگا= 606; اهل قلم عالم خواهند شد ( ... ) جلال يک تنه افتاد ميدان. " ( آل احمد، 1369: 322 )

براهني که متن دعوت نام= 607; اش توسط مهرد= 575;د پهلبد را در مقدمه ي دفتر شعر ظل الله نيز به چاپ رسانده مي گو= 610;د:

" مر= 583;م ايران را قان= 593; کرديم که اين کنگره را که به دست شهبان= 608; افتتاح مي شد= 548; بايکوت کنند= 48; همان طور که از همان روز تا به امروز ا&#= 1610;ن کنگره بايکو= 78; مانده، و جز گروهي کاسه ل= 610;س لوس و پاي تا سر شکم ديگرا= 606; در جلسات اين کنگره شرکت نکرده اند. و در برابر اين کنگره هاي فرمايشي تشر= 10;فاتي و لوس و بي مزه که شهبانوي ا= 610;ران، تفقدا به شعر= 575;ي محترم مي گفتند براي م= 606; شعر ناب بخوا= 606;يد! ( ... ) ما پرداختي= 605; به تشکيل جلسات شعر خواني خودما= 06; که مهم ترين اش جلسه ي شعر خواني خوشه د= 585; باشگاه کارمندان شهرداري بود که در آن سه هزار نفر از ساعت شش بعد از ظهر تا نصف شب، روي چمن به زانو نشستند و يک هفته ي تمام به صداي بلند شعر متعهد اي= 585;ان و صداي بيش از هشتاد نفر از شاعران ( ... ) گوش دادند. " ( براهن&= #1610;، 1368: 696-697 )

در نهايت متن بيانيه ي تحر= 610;م کنگره در اول اسفند ماه سا= 604; 46 نوشته شد و نزديک به 50 نفر از نويسندگا= 06; و مترجمان و ... آن را امضا کردند. روياي= 610; در اين مورد م&#= 1610; نويسد:

" وزارت فرهنگ = 608; هنر هم در واقع جنبه ي آوان گارد و روشنفکرانه = 10; حرکت را تحمل نمي کرد. همه گ&= #1610;ر بودن حرکت ما را تحمل نمي کردند، ( ... ) نه سازمان امني= 78; و نه وزارت فرهنگ و هنر نمي توانستن= 83; به ما بر چسبي بچسبانند. و خب علت هم وجود نام هاي= 610; بود مثل شامل= 608; و من، نادرپور، احمد رضا احم= 583;ي، براهني آن زمان، طاهبا= 86; و خيلي از آدم هاي ديگر ( ... ) و شاعران و نوي= 587;ندگان هم با اغماض و مدارا اختلا= 01; هاي عقيدتي خود را فرامو= 588; کرده بودند، = 608; امضا کردند، = 608; اين همدردي ز= 610;بايي بود بين اهل قلم که ايجاد شده بود. " ( رو= يايي، 1386 )

اين دو حرکت کليدي در نها= 610;ت به تشکيل کانون نويسن= 83;گان ايران منجر شد. هماهنگي و هم دلي اين تعداد از اها= 604;ي حوزه ي هنر کمتر در تاري= 582; معاصر ايران مشاهده شده است. همين همبستگي و وجدان جمعي ز= 610;ر سايه ي رهبري کاريزماتيک جلال بود که ن&#= 1591;فه ي کانون را بست. همان طور که باقر پرها= 605; نيز اشاره دارد:

" جل= 575;ل هر عيبي داشت... حسن هاي بزرگ= 610; هم داشت. از جمله اين حسن بزرگ که، وجودش مايه ي تجمع مي شد. با همه تندي و تي&#= 1586;ي که در او بود، سخنان اش و رفتار اش بيش= 578;ر دل گرم کننده و جمع کننده بود تا دور کننده و بر هم زننده. کدخدا منشي هاي او و گذشت هايي که نشان مي داد، اغلب اوقات ب= 607; نزديک شدن دل ها هر چند در مقياس مجامع محدود کمک مي کرد. " ( نجفي، 1383: 2= 5 )

از تشکيل تا گسست

پس از موفقيت طرح تحريم کنگره، اندي= 88;ه ي تاسيس کانو= 606; نويسندگان پ= 10; گيري شد و برگزاري جلسات متعدد= 10; در خانه هاي افراد براي تبادل نظر ادامه يافت. سرانجام اول= 10;ن جلسه ي رسمي کانون 15 فرورد&= #1610;ن سال 47 در منزل جلال آل احمد و سيمين دانشور برگزار شد و پس از چند جلسه گفت و گو سرانجام در اول ارديبهش= 78; همان سال در ي&#= 1705; گردهمايي عمومي، 49 نفر نويسنده به عنوان هيئت موسس شروع به کار تشکيلات= 10; به نام " کانو= 606; نويسندگان ا= 10;ران " را اعلام کردند. اين هي&#= 1574;ت علاوه بر تاس= 610;س و امضاي اساسنامه، متني را به نام " درباره = 610; يک ضرورت " تح= 585;ير و امضا کرد که &= #1605;رام نامه ي کانون نويسندگان ا= 10;ران شناخته شد. ( نقره کار، 1375 ؛ نجفي، 1383 )

در اين متن آمده است:

" به عللي که ريشه هاي دور و دراز تاريخي = 608; انگيزه هاي خاص مربوط به تضاد هاي دني= 575;ي کنوني دارد د= 585; روزگار ما رفتار مقاما= 78; رسمي ايران نسبت به صاحبان اندي= 88;ه و ابداع هنري در دو جهت کاملا متماي= 86; سير مي کند و چنين مي نماي= 583; که اگر مانعي نباشد باز تا سال ها در همان دو جهت س&#= 1610;ر خواهد کرد: يک&#= 1610; پروردن و به کار گرفتن ان= 583;يشه هاي رام دست آموز که زندگ= 610; و تکاپويي اگ= 585; دارند همان د= 585; شيار مالوف سنن و مقررات و عقايد پذير= 601;ته است با کم و بي&= #1588; نازک کاري و آرايش و پيرا= 610;ش که به هر حال ه&= #1610;چ چيز را در صورت موجود زمانه عوض نم= 610; کند. ( ... ) ديگر ترس و بد گمان&#= 1610; و احيانا کين توزي نسبت به انديشه هاي پ= 608;ينده ي راه گشا که نظر به افق ها&#= 1610; آينده دارد و فردا را نويد مي دهد. درباره ي اين گروه و غرابت اضطراب انگي= 86; آثار و آرا شان سعي همه در محدود داشتن و منزو= 610; کردن و سر پوش نهادن است از طريق همه گون= 607; سد و بند نهان و آشکار در زم&#= 1610;نه هاي عملي عرض= 607; و انتشار. ( ... ) و بر اساس همين ضرورت است که کانون نويسن= 83;گان ايران که شام= 604; همه ي اهل قلم (= ... ) مي گردد تشکي&= #1604; مي يابد و فعاليت خود ر= 575; بر پايه ي دو اصل زير آغاز مي کند: 1. دفاع از آزادي بيا= 606; با توجه و تکي&#= 1607; بر قوانين اساسي ايران ( .= .. ) و اعلاميه ي جهاني حقوق بشر ( ... ) 2. دفاع از منافع صنفي اهل قلم بر اساس قانون ي= 575; قوانيني که د= 585; حال يا آينده روابط ميان مولف و ناشر، و سازمان هاي عامله ي کشور را به نحوي عادلانه معي= 06; و منظم کند. کانون نويسن= 83;گان ايران از همه &#= 1610; صاحب قلماني که به اين دو اصل معتقد بوده و حاضرن= 583; در راه جان بخشيدن به آن ها بکوشند دعوت مي کند تا گرد کانون فراهم آيند و مساعي پراکنده ي خو= 583; را براي رسيد= 606; به مقصود هما= 607;نگ سازند. " ( براهن&= #1610;، 1368: 714-715 )

برخي از فعال= ;يت هاي عيني کانون طي دور= 607; ي نخست فعالي= 578; که در راستاي دو اصل بالا صورت پذيرفت= 07; اند به طور خلاصه چنين است: ( نقره کار، 1375 ؛ نجفيš= 8; 1383 ؛ براهني، 1368 )<= /o:p>

-        &n= bsp;      اقدام و تلاش براي ثب= 578; کانون در اداره ي ثبت شرکت ها که دولت نپذيرف= 78;.

-        &n= bsp;      ارايه ل= 575;يحه حق مولف که از تصويب مجلس گذشت و اعتبا= 585; قانوني يافت.

-        &n= bsp;      انتشار بولتن اخبار کانون نويسن= 83;گان ايران.

-        &n= bsp;      انتشار اعلاميه اعتراض به دستگيري فري= 83;ون تنکابني به خاطر نوشتن کتاب " ياددا= 88;ت هاي شهر شلوغ &q= uot;

-      انتشار نشريات متعد= 83; و نيز برگزار= 610; شب هاي شعر و سخن مانند: " شب هاي شعر خوشه "، " شب ن= 610;ما "، شب هاي شعر انستيتو گوت= 07; " و ...

تمامي اين فعاليت ها در فاصله ي کوتا= 607; تاسيس کانون تا حدود سال 49 صورت گرفت. حکومت که از دادن مجوز به کانون سر باز زده بود، به دستگيري و زنداني کردن برخي از اعضا= 610; کانون، تهدي= 83;، ارعاب و ممنو= 593; القلم کردن تعدادي ديگر روي آورد و امکانات فعا= 04;يت کانون را محدود تر ساخ= 578;:

" شا= 610;د آغاز عمليات چريکي در اير= 575;ن، دولت را بر آن داشت که ديگر جلوي همه چيز را بگيرد، و چون برخي از افراد چريک ( ... ) چند سال پيش از آغاز عملي= 575;ت چريکي از نزد= 610;کان گروه آل احمد بودند، دولت موقع رو به رو شدن با چريک ها آن ها را نو&= #1610;سنده مي پنداشت، و موقع رو به رو شدن با ما، ما را چريک تصور مي کرد و در نت&= #1610;جه تصفيه ي نويس= 606;دگان و تصفيه ي چري&#= 1705; ها را به صورت &= #1610;ک عمل واحد مي نگريست. " ( براهني، 1368: 717 )

و در نهايت مرگ نا به هنگ&#= 1575;م و اسرار آميز جلال آل احمد در شهريور سا= 604; 48، تير خلاصي شد بر پيکر نح&#= 1610;ف و تازه تاسيس کانون، تا همبستگي اي ک= 607; تحت لواي کار= 610;زماي او شکل گرفته بود، شکسته شود و باند بازي ها و دسته بندي ها= 610; سياسي و ايدئ= 608;لوژيک بيش از پيش سر باز کنند. فعاليت اين دوره ي کانون در سال 49 متوقف شد. دوره ي بعد&= #1610; فعاليت کانو= 06; پس از حدود شش سال تعليق اجباري و ممنوعيت علن= 10;، از اواخر سال 55 آغاز شد. ( پرداختن به عملکرد کانو= 06; از اين تاريخ به بعد از حوصله ي مطلب ما خارج است و فرصتي ديگر ر= 575; طلب مي کند. )

انتقادات

اما مساله ي مهم تر از کند و کاو در سير تکويني کانون، پاسخ به اين سوال است که آيا کانون در رسي= 583;ن به اهداف خود طي آن دوره موفق بود يا خ&#= 1610;ر؟

يکي از تند تž= 5;ين مواضع را ابراهيم گلستان اتخا= 84; مي کند:

" کا= 606;ون نويسندگان ا= 10;ران چه کار مي خواست بکند؟ اصلا چه کاري مي توانست بکند؟ ( ... ) سانسور دست حکومت است و تو با حکومت ن&#= 1610;ستي. مي خواهي حکومت به فرمان تو در ا&#= 1610;ن حد کوچک گوش کند؟ ( ... ) نه کار صنفي توانست بکند، نه توز= 610;ع کتاب را توانست درست کند، نه غلط گ&#= 1610;ري چاپ خانه را توانست درست کند. هيچ کاري نمي تواند بکند فقط يک ش&#= 1610;وه اي بود براي عده اي که مي خ&= #1608;استند شلوغ بکنند، خب باشد. " ( يز= داني خرم، 1386: 13-14 )

و رويايي که از هسته ي اصل&#= 1610; کانون در بدو تاسيس بوده، امروز مي گوي= 583;:

" من فکر مي کنم که نويسندگان ن= 10;از به کانون ندارند. مسئل= 607; نويسش و نوشت احتياجي به کانون ندارد. ( = ... ) اين که فرد نو= يسنده عضو کانون يا سازمان يا گروهي باشد و در آن سازمان &#= 1610;ا گروه بار وظي= 601;ه و ماموريتي ر= 575; به دوش بکشد، من شخصا چنين لزومي نمي بي= 606;م، چرا که نويسن= 583;ه، منِ نويسنده است، که يک بار و يک وظيف&#= 1607; اي دارد. و آن من رسالت خود= 588; را حس مي کند و بستگي دارد ک= 607; هر کسي اين من خود اش را چطور در خود اش سامان داد= 607; باشد. ( ... ) کانون ها با اساسنا= 605;ه هاشان بيشتر مناع هستند ت= 575; پذيرنده. زبا= 606; منع در اساسنامه ها= 48; جلسات عمومي = 608; مجامع عمومي= 48; خودش نوعي اد= 576;يات اختناق به وجود مي آورد. (= ... ) چه طور مي توانيم به زبان اختناق عليه اختناق مبارزه کنيم= 67; " ( رو= يايي، 1386 )

در حقيقت روي= ;ايي بر روي نکته بسيار ظريفي انگشت مي گذارد و مفهو= 605; اساسنامه را از اساس به چالش مي کشاند! تفاوت صنف نويسندگ= 75;ن با اصناف ديگ= 585; ( اصناف تجاري ) در اين است که حتي يک بند حقوقي مي تواند حکم زن= 580;يري دست و پا گير را براي اش داشته باشد. هنر آوان گار= 583; و صف شکني که اکثر کانوني ها ادعا دارن= 583; در جهت آن حرکت مي کنند= 548; به ذات با هر بايد و نبايد= 610; در تضاد است و اين نقض غرض کانون نويسن= 83;گان مي باشد.

انتقادات بس= ياري در سال هاي اخ&#= 1610;ر توسط طيف نوي= 587;ندگان جناح راست به کانون نويسن= 83;گان وارد شده است و حتي پژوهش هاي بسياري توسط نهاد ها= 610; وابسته به جمهوري اسلا= 05;ي انجام گرفته تا وابستگي کانون را به حکومت پهلوي = 608; عناد آن را با اسلام ثابت کند. ( نجفي، 1383 ؛ دفتر پژوهش ه= 575;ي موسسه کيهان= 48; 1380 ؛ اميرخاني، 1384 ؛ سرشار، 1385 ) براي مثال:

" اگر رژيم کانون را تحم= 604; مي کرد و آن را = به رسميت مي شناخت، به نف= 593; اش بود، زيرا اعضاي کانون در پي تضعيف و بر اندازي رژ= 610;م نبوده اند، بلکه مذهبي ه= 575; بودند که قصد سرنگوني نظا= 05; سلطنتي را داشتند. " ( نجفي، 1383: 35 )

نگارنده ي سطور بالا فق= 591; کافي است نگا= 607;ي به کتاب تاري= خ مذکر نوشته ي رضا براهني، ( که سال 49 و بدون ناشر راهي بازار مي شود )، بيندازد تا پي ببرد آيا اعضاي کانون در پي بر اندازي رژيم پهلوي بوده اند يا خير. در واقع اشکال اساسي اين ان= 578;قادات ناشي از رواي= 578; تک صدايي منتقداني اس= 78; که گذشته را با عينک امرو= 586; مي بينند، نه با عينک گذشته. براي درک مفهوم مب= 575;رزه و بر اندازي، بايد به تلقي آن زمان از اي&#= 1606; مفهوم استنا= 83; کرد، و نه به تلقي امروز. در اين جا ما با متن ادبي سر و کار ندار&#= 1610;م که قرار باشد آن را به شيوه &= #1610; فرماليست ها = 610;ا ساختار گرا ه= 575; تاويل کرد. واقعيت کانو= 06; نويسندگان ي= 05; سند تاريخي است و نه يک متنِ داراي ا= 583;بيت، و بايد آن را به شيوه ي تار&#= 1610;خي و جامعه شناخ= 578;ي نگريست.

کانون و جنب = 8; جوش ادبي دهه &#= 1610; 40

شازده احتجاب ( هوشنگ گلشير= 10; )، سنگ صبور ( صادق چوبک )، روزگار دوزخ= 10; آقاي اياز ( رضا براهني )، بار ديگر شهر= 610; که دوست مي داشتم ( نادر ابراهيمي )، سنگي بر گوري ( جلال آل احمد )، سووشون ( سيم= ين دانشور )، عزاداران بي= 04; ( غلامحسين ساعدي )، دهکده ي پر ملال ( امين فق&= #1610;ري )، سنگر و قمقمه هاي خا= 604;ي ( بهرام صادقي )، ابراهيم در آتش ( احمد شاملو )، ايما&#= 1606; بياوريم به آغاز فصل سرد (&= #1601;روغ فرخزاد )، دري&#= 1575;يي ها ( يدالله رو&= #1610;ايي )، ابر و کوچه ( فريدون مشير= 10; )، ميعاد در لجن ( نصرت رحماني ) و بسي&= #1575;ري آثار ديگر، همگي در بين سال هاي 1342 تا 1352 نگارش يافته = 610;ا به چاپ رسيده اند. هر کدام از اين آثار به زعم اکثر منتقدان، بهترين اثر خالق شان به حساب مي آيند. هم زماني خلق اين شاهکار ه= 575;ي ادبيات مدرن فارسي، با دوران اوج فعاليت کانو= 06; نويسندگان ر= 75; نبايد امري تصادفي دانس= 78;. حتي اگر نظر افرادي چون گلستان، که ادعا دارند کانون در زمي= 606;ه ي مطالبات صن= 601;ي به هيچ موفقي= 578;ي دست نيافت را قبول کنيم، ( که تا حدود زي&#= 1575;دي قبول مي کنيم )، باز هم نمي توان منکر تا= 579;ير همبستگي نوي= 87;ندگان و شاعران طي سال هاي دهه ي 40، بر آفرينش آثاري ماندگار شد. همبستگي اي ک= 607; هيچ گاه به اي&#= 1606; گستردگي در تاريخ ادبيا= 78; معاصر ايران وجود نداشته است.

موخره

ما سعي کرديم نشان دهيم که کانون علي رغ= 605; تمامي حرف ها و حديث ها، هم نکات مثبت و هم نکات منفي در کارنامه ي خود دارد. کانون نويسن= 83;گان ايران همان قدر که در بيد&#= 1575;ري اذهان قشر فر= 607;يخته ي جامعه در برابر حکومت پهلوي نقش داشت، ( امري که از نظر نگارنده بيش= 78;ر از طريق فرم مدرن و نه از طريق محتواي اعتراضي صور= 78; پذيرفته، ام= 85;ي که ما آن را " آگاهي فرميک &qu= ot; نام مي دهيم )، به همان ميزا= 606; نيز در برابر کاستن از شدت سانسور ناموفق بوده است. و هر چند که جمع کانون و نسل کانوني ها، آثاري خل= 602; کردند که هنو= 586; هم ارزش خواندن دارند، اما ب= 575; تنظيم اساسنامه و چ= 610;ز هايي از اين قبيل، خودشا= 06; به گونه اي راه را بر هنر آوان گارد و مدرن سد کردند.

نوشته ي حاضر گذري بود کوتاه تنها ب= 585; يک دوره از فعاليت اين تشکل. بررسي کانون نويسن= 83;گان ايران بيش از اين ها نياز به تفصيل و تحقيق دارد و اميد که فرصت اش در آينده فراهم گردد.

ادبيات ايرا= ن امروز بيش و پ&#= 1610;ش از هر چيز، ني&#= 1575;زمند آشتي و کنار هم جمع شدن اهل قلم است. نسل جديد باي= 583; از عناد ورزي هاي پيشينان اش درس بگيرد.

منابع

آل احمد، شمس= ; ( 1369 ) از چشم برادر، قم: انتشارات سع= 83;ي.

براهني، رضا= ( 1369 ) " تاريخ کانون نويسن= 83;گان ايران: روايت= 610; ديگر "، کلک،= 6: 215-224.

براهني، رضا= ( 1368 ) جنون نوشتن<= /b>، تهران: رسام.

چهل تن، امير= ; حسين و فرياد، فري= 583;ون ( 1380 ) ما نيز مرد = 5;ي هستيم: گفت و گو با محمود دولت آبادي، تهران: نشر چشمه و نشر فرهنگ معاصر.

دفتر پژوهش هاي موسسه کي= 607;ان ( 1380 ) نيمه پنهان= ;: سيماي کارگزاران فرهنگ و سياس= 578;، جلد هشتم، تهران: سازما= 606; انتشارات کي= 07;ان.

رويايي، يدا= لله ( 1386 ) درباره ي کانون نويسن= 83;گان، http://royaee.malakut.org&= #1548; ( 1386 )

کانون نويسن= دگان ايران ( 1358 ) نامه= ; ي کانون نويسن= 83;گان ايران، شماره اول، تهران: موسسه انتشارات آگاه.

کانون نويسن= دگان ايران ( 1358 ) نامه= ; ي کانون نويسن= 83;گان ايران، شماره دوم، تهران: موسسه انتشارات آگاه.

کانون نويسد= گان ايران ( 1359 ) نامه= ; ي کانون نويسن= 83;گان ايران، شماره سوم، تهران: موسسه انتشارات آگاه.

کانون نويسن= دگان ايران ( 1380 ) نامه= ; ي کانون نويسن= 83;گان ايران (1)، تهران: آگاه.

کانون نويسن= دگان ايران ( 1381 ) نامه= ; ي کانون نويسن= 83;گان ايران (2)، تهران: آگاه.

نبوي، سيد ابراهيم ( 1381 ) پس از حرف آخر: گفت و گو با مسعود بهنود= ، تهران: انتشارات همشهري.

نجفي، مسلم ( 1383= ) سيري در کانون نوي= 587;ندگان ايران، تهران: موسسه بوستان کتاب قم.

نقره کار، مسعود ( 1375 ) طرح مقدماتي تار= 10;خچه کانون نويسن= 83;گان ايران در تبع= 610;د، جلد اول، ونکور: نشر آي&#= 1606;ده.

مرکز بررسي اسناد تاريخ= 10; وزارت اطلاعات ( 1382 ) کا= ;نون نويسندگان ا= 10;ران به روايت اسناد ساواک= ، تهران: مرکز بررسي اسناد تاريخي وزار= 78; اطلاعات.

يزداني خرم، مهدي ( 1386 ) " ضد خاطرات: گفت و گوي مهدي يزد= 575;ني خرم با ابراه= 610;م گلستان "، شهروند امرو= 86;، 63: 1-40.

http://www.kanoon-nevisand= egan-iran.org ( وب سايت کانون نويسن= 83;گان ايران )

http://www.iwae.org= ( وب سايت کانون نويسن= 83;گان ايران در تبع= 610;د )