دانشکده
علوم اجتماعی
دانشگاه
تهران

آلبر
کامو: به
دنبال چشمه
نوری در
انحطاط مقدر
بشر

هانیه
توکلی

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي جامعه
شناسی ادبیات

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

دی 1386

آلبر کامو
هفتم
نوامبر سال 1913
در دهکده
مونداوی ، جایی
نزدیک به شهر
قسطنطنیه در
الجزایر به دنیا
آمد . پدرش
فرانسوی و
مادرش اسپانیایی
تبار بود و در
اصل خانواده
کامو جزء آن
دسته از
مهاجران
فرانسوی
بودند که برای
گرفتن زمین و
کشاورزی به
الجزایر آمده
بودند . پدرش "
لوسین کامو "
زمانی که آلبر
یک سال داشت
در نبرد " مارن
" در جنگ جهانی
اول کشته شد ،
پس از آن
مادرش به
همراه او و دیگر
پسرش به شهر
الجزایر آمد و
زندگی دو پسرش
را با کار در
مشاغل دون مایه
گرداند و اینچنین
کودکی و
نوجوانی کامو
در فقر و تهیدستی
سپری شد ، تا
جایی که به
زحمت توانست
دوران تحصیلات
ابتدایی را به
پایان رساند .

گذشته
کامو برخلاف
اکثر چهره های
شاخص ادبی
فرانسه در آن
زمان به هیچ
وجه
روشنفکرانه نیست
، مادرش زنی بیسواد
بود و در
خانواده اثری
از کتاب یا
مجله نبود .

اما
به سبب پا
فشاری " لوئی
ژرمن " – معلم
مدرسه ابتدایی
اش – توانست
تحصیلات
متوسطه را به
پایان رساند .
در دبیرستان
معلمش " ژان
گرنیه " ذوق
تفکر فلسفی را
در کامو برانگیخت
و به او میگفت
که چه کتابهایی
بخواند . بدینصورت
" گرنیه " مسیر
فکری کامو را
جهت دار کرد .

کامو
با انجام دادن
کارهایی که در
دسترسش بود –
کارهای عملی و
فکری – راه
خود را هموار
میکرد ، لوازم
یدکی اتومبیل
میفروخت ، در
دفتر هواشناسی
، در کارخانه
کشتی سازی و
در اداره کار
میکرد .

کامو
در سن جوانی بین
سالهای 1930 – 1928
دروازه بان تیم
فوتبالی در
الجزایر بود .
او بعدها میگوید
که تمام درک
او از اخلاقیات
، روی زمین
فوتبال شکل
گرفت و تنها
جایی که او در
آن احساس
خوشبختی و
آرامش میکرد ،
تئاتر یا
استادیوم
فوتبال بود .
اما ماجرایی
در سال 1930 باعث
شد که او از آن
پس فقط یک
تماشاچی
فوتبال باشد .
کامو خون سرفه
میکرد و اولین
آثار سل در او
تشخیص داده شد
و بدن کامو این
بیماری را تا
پایان عمر
مانند اندوهی
خصوصی به
همراه داشت . بی
شک این واقعه
بر تأ کید
اکثر آثار او
راجع به مرگ و فناپذیری
تأثیری اصیل
داشته است و
همواره در
گوشه و کنار
آثار وی مرگ
مکررا" یادآوری
میشود .

آلبر
کامو در سال 1934
به حزب کمونیست
پیوست ودر حزب
وظیفه عضوگیری
از میان
پرولتاریای
عرب را به
عهده گرفت .
دغدغه اصلی
کامو آن هنگام
که تکاپوی جدی
خود را با حزب
کمونیست آغاز
کرد ، نگرانی
او در مورد
فجایع آن زمان
اسپانیا بوده
است .

در
همان سال با سیمون
ایه ( سیمون های
) که زنی معتاد
به مورفین بود
ازدواج کرد ،
اما ازدواجش
دوام نیاورد و
یک سال بعد از
او جدا شد .

کامو
لیسانس فلسفه
خود را در سال 1935
از دانشگاه
الجزایر گرفت
و در ماه مه
سال 1936 پایان
نامه خود را
در مورد فلوطین
ارائه داد .

در 1935
گروه تأتر " اکیپ
" ( L' Equipe ) را تأسیس
کرد که از
گروه جوانان
آوانگارد تشکیل
شده بود و تا
سال  1938
کارگردانی
نمایشنامه ها
و سرپرستی آن
را به عهده
داشت . در همان
سالها در
روزنامه "
آلجر رپوبلیکن
" ( Republicain Alger ) مشغول به
کار شد و
نوشتن را آغاز
کرد . نخستین
رمانش " مرگ
خوش " آنقدر
وحدت و انسجام
نداشت که ارزش
چاپ داشته
باشد ، اما
مجموعه ای از
مقالاتش را در
1937 تحت عنوان "
پشت رو " ( The wrong side and the right side ) که مجموعه
ای بود از
خاطراتش ودر 1938
" مراسم
ازدواج " ( ( Noeesکه
اثری بود
کوتاه ، آمیخته
با نگرانی که
در آن احساس
درباره عالم
طبیعت به نوعی
عرفان و تصوف
میرسید
و مجموعه دیگری
را در سال 1939 تحت
عنوان " عیش " ( Nuptials
) منتشر کرد .

سال
1939 سال آغاز جنگ
جهانی دوم بود
. کامو کوشید
در ارتش ثبت
نام کند ، اما
به دلیل بیماریش
پذیرفته نشد .

کامو
بار دیگر
ازدواج کرد .
همسر دومش "
فرانسین فور "
معلم ریاضی و
اهل اوران بود
. وی از این پیوند
دارای دو دختر
دوقلو به
نامهای " کاترین
" و " جین " شد .

در
بهار 1940 ، ارتش
آلمان بر
فرانسه چیره
شد . اندکی بعد
آلجر رپوبلیکن
لیبرال توقیف
شد و کامو که
آن هنگام سردبیر
روزنامه بود
از کار بی کار
شد .

در
مارس همان سال
فرماندار
الجزیره ،
آلبر کامو را
به عنوان تهدیدی
برای امنیت ملی
معرفی کرد و
به او پیشنهاد
کرد که شهر را
ترک کند و اینچنین
بود که کامو
به پاریس عزیمت
کرد .

در
پاریس یکی از
دوستان کامو
شغلی در
روزنامه یاری
برای او یافت
و کامو به کار
صفحه بندی
مشغول شد .

کامو
در سال 1942 رمان "
بیگانه " (L'etrange)
را نوشت . این
رمان کامو را
به توده مردم
شناساند و
موفقیت
فراوان به دست
آورد . وی در این
رمان بیهودگی
و پوچی دنیایی
را نشان داد
که آدمی از
سازش با آن
عاجز است . پس
از آن مجموعه
مقالاتی تحت
عنوان "
افسانه سیزیف
" منتشر کرد .
بدنبال
انتشار این دو
اثر چون به نویسندگی
شناخته شد
توانست نزد
ناشر تازه اش "
گالیمار " یک
شغل ویراستاری
هم بگیرد .
کامو تا آخر
عمر همکاریش
را با " گالیمار
" ادامه داد .

در
سال 1943 بدنبال
اشغال فرانسه
به وسیله
آلمان نازی
کامو به نهضت
مقاومت
فرانسه پیوست
و اندکی بعد
سر دبیر
روزنامه زیرزمینی
" کومبا " ( Combat
) شد . در همین ایام
با " ژان پل
سارتر" و " سیمون
دو بوار " و دیگر
اعضای محفل
آنان دوست شد .

در 1944
نمایشنامه "
سوء تفاهم " را
به صحنه برد
در این نمایشنامه
کامو نشان داد
که چگونه تقدیر
از افراد بیگناه
، جنایتکار میسازد
. نمایشنامه "
کالیگولا " را
در 1938 هنگامی که
هنوز مقیم
الجزایر بود
نوشت و در
دسامبر 1945 برای
اولین بار بر
صحنه آورد و
پس از تجدید
نظر در 1958 بار دیگر
به نمایش
گذارده شد . "
کالیگولا "
بارها توسط
کامو بازنویسی
شده است . کامو
در این اثر بیان
میکند که هیچ
مقیاس مشترکی
میان عواطف و
امیال و
خواسته های ما
و اراده تقدیر
که بر ما
حکومت میکند
وجود ندارد و یگانه
راه آن است که
آدمی به وسیله
اعمال پوچ
ارادی خود به
پوچی سرنوشت
پاسخ گوید و
بدین طریق
آزادی و رهایی
خود را از تقدیر
به دست آورد .

"
حکومت نظامی "
در 1948 بر صحنه
آمد و نمایشنامه
ای متوسط تلقی
شد . در این نمایشنامه
که ثمره همکاری
کامو و " ژان
لویی بارو "
است ، با وجود
توجه به اشغال
فرانسه و حالتی
که فرانسویان
در برابر
اشغالگران به
خود میگیرند
پا از مسأله
جاری فراتر
گذاشته شده
است و قدرتهایی
در آن عرضه
گشته که به
آدمی امکان میدهد
تا در برابر
تقدیر
قدبرافرازد .

از
این رو نمایش "
حکومت نظامی "
تا حدی در هم و
دور از ذهن
شناخته شد .
نمایشنامه "
دادگران " (1949) تا
حدودی
عادلانه و
منصفانه جنایت
و ایجاد ترس و
وحشت را نشان
میدهد . کامو
در ضمن کار
تئاتر رمان "
طاعون " را در 1947
منتشر کرد که
اقبال فراوان
و مداومی یافت
و تا 1960 ، ششصد و
پنجاه هزار
نسخه از آن به
فروش رفت و
دامنه شهرت و
افتخار کامو
را در فرانسه
و خارج از آن
گسترش داد و
به دریافت
نخستین جایزه
ادبی خود به
نام "Critic  " نائل
شد .

در 1950
کامو مقاله های
گوناگون خود
را درباره سیاست
، اجتماع و
ادبیات که از 1944
تا 1948 انتشار
داده بود در
مجموعه " نوشته
های جاری " گرد
آوری کرد . "
انسان طاغی " (1951)
رساله ای که
به مسأله طغیان
، انقلاب و
جباریت میپرداخت
در واقع تحلیلی
بود از انقلاب
روسیه که در
آن کامو به این
امر اشاره میکند
که مارکسیسم و
اتحاد شوروی
خطری جدیتر از
سرمایه داری
غربی برای
آزادی ، شأن و
خوشبختی
انسان هستند .

تقریبا"
در همین زمان
، " سارتر " به
نتایجی درست
مخالف نتیجه
کامو رسید . پس
از رد و بدل
کردن چند نامه
تلخ علنی ،
دوستی آن دو
پایان یافت .
مناظره و
مشاجره قلمی این
دو متفکر با
قطعه های
گوناگون دیگر
که میان سالهای
1953 -  1948
نوشته شده بود
در دو جلد از
مجموعه "
نوشته های جاری
" در 1953 منتشر شد .
کامو پیشتر از
دوستی "
پاسکال پیا " نیز
محروم شده بود
چرا که
" پاسکال پیا
" مدافع " شارل
دوگل " و حزب
سانپریست او
بود .

در 1952
از کار خود در
" یونسکو "
استعفا داد زیرا
سازمان ملل
عضویت اسپانیا
تحت رهبری "
ژنرال فرانکو
" را قبول کرده
بود و کامو نمیتوانست
دیکتاتوری
فرانکو بر
اسپانیا را
بپذیرد .

در 1953
کامو یکی از
معدود شخصیتهای
چپ بود که
شکستن اعتصاب
کارگران
آلمان شرقی را
مورد اعتراض
قرار داده است
. در اوایل سال 1954
بمب گذاری های
گسترده ای از
جانب جبهه
آزادیبخش ملی
در الجزایر رخ
داد . کامو تا
پایان عمر
مخالف
استقلال
الجزایر و
اخراج الجزایری
های فرانسوی
تبار بود . این
امر سبب شد تا
در مورد این
که کامو یک
روشنفکر
فرانسوی
مخالف با جنگ
است شبهه ای ایجاد
شود و عده ای
عنوان کنند که
وی در مورد
مبارزات در
الجزایر دچار
تناقض بوده و
بارها نیز در
مورد فجایع آن
سکوت کرده است
.

هر
چند که " ویل
دورانت " در
کتاب " تفسیرهای
زندگی " در
دفاع از کامو
بیماری فلسفی
چشم دوختن به
دو روی سکه در
هر قضیه را
مانع از آن میداند
که کامو در
شورش الجزایریها
علیه فرانسه
موضع گیری کند
.

کامو
در 1954 مجموعه
کوچکی از
مقالات
گوناگون تحت
عنوان "
تابستان " انتشار
داد ، این
مقالات گر چه
در زمانهای
مختلفی نوشته
شده اند اما
نشان از عشق وی
به الجزایر و
روح مدیترانه
ای دارند .
همزمان در
روزنامه "
اکسپرس " با
فعالیت زیاد
به کار پرداخت
. او در طی 8 ماه ،
35 مقاله تحت
عنوان " الجزایر
پاره پاره "
نوشت . در ژانویه
1956 کامو برگزاری
یک گردهمایی
عمومی در
الجزایر را
عهده دار شد
که این گردهمایی
مورد مخالفت
شدید دو طرف
مناقشه – جبهه
تندرو فرانسویان
الجزایر و
مسلمانان
آنجا – قرار
گرفت .

کامو
در آخرین مقاله
ای که در مورد
الجزایر نوشت
تلاش کرد از
گونه ای فدراسیون
متشکل از
فرهنگهای
مختلف بر مبنای
مدل سوئیس برای
الجزایر دفاع
کند که این نیز
با مخالفت شدید
طرفین دعوا
روبرو شد .

"
سقوط " در سال 1956
نوشته شد که
آن نیز مانند
دیگر آثارش با
استقبال عموم
مواجه شد .
کامو در 1957 در
مجموعه " تبعید
و پادشاهی " شش
داستان کوتاه
نوشت که موضوع
همه آنها برادری
در عالم بشریت
و دشواری هایی
است که در این
راه وجود دارد
.

در
همان سال کامو
زمانی که 44 سال
بیشتر نداشت
به دریافت جایزه
نوبل نایل شد
و از جوانترین
نویسندگانی
بود که این
افتخار را
بدست آورد .  خطابه
هایی را که به
مناسبت دریافت
این جایزه در
سوئد ایراد
کرد در 1958 با
عنوان " خطابه
های سوئد "
منتشر شد . او
در دانشگاه
استکهلم خطاب به
دانشجویان از
موضع گیری خویش
درباره الجزایر
دفاع کرد و
گفت که همواره
نگران مادرش
که در الجزایر
زندگی میکرده
بوده است .

دو
نمایشنامه
اقتباسی " در
سوگ راهبه "
اثر " ویلیام
فاکنر " و " جن
زدگان " اثر "
داستایوفسکی
" از جمله فعالیتهای
دیگر کامو در
عرصه تئاتر
است که با
استقبال زیادی
روبرو شد .

بعدازظهرچهارم
ژانویه 1960
اتومبیل کامو
در نزدیک
مونته رو از
جاده منحرف
شده و وی در
اثر اصابت به
درختی جان خود
را از دست داد
و این در حالی
بود که وی
بارها به
دوستان خود
گفته بود هیچ
چیز رسواتر از
مرگ یک کودک و
هیچ چیز
احمقانه تر از
کشته شدن در
تصادف اتومبیل
نیست .

چند
روز پس از مرگ
کامو ،سارتر
در ستایش وی
نوشت : " او
وارث امروزین
آن سلسله بلند
از اخلاق گرایانی
بود که شاید
اصیلترین چیزها
در ادبیات
فرانسه از
آنان باشد . " (111
،110 ،1965 سارتر )

کامو و
عوامل مؤثر بر
شکل گیری تفکر  :

هیچ
گاه نمی توان یک
اندیشمند را
جدا از شرایط
روانی و
اجتماعی
مستولی بر او
مورد بررسی
قرار داد ،
اما این که
شرایط اجتماعی
همزمان با
دوره شکوفایی یک
اندیشمند
صرفا" به
عنوان عامل
تأثیرگذاری
بر او شناخته
شود هم تؤام
با نقص به نظر
میرسد .

اینگونه
به نظر میرسد
که شرایط
خانوادگی ،
روحی و اجتماعی
دوران کودکی
در شکل گیری یک
اندیشمند بسیار
بیش از شرایط
معاصر بر
تراوش اندیشه
وی مؤثر است .

"
برای مثال
کامو و اورول
در جهان واحدی
می زیسته اند
اما تأثیری که
آن دو از این
جهان گرفته
اند یکسان نیست
. آلبر کامو یک
سال پیش از
آغاز جنگ جهانی
اول به دنیا
آمده و پانزده
سال پس از پایان
جنگ جهانی دوم
از دنیا رفته
است . اورول یازده
سال قبل از
آغاز جنگ جهانی
اول به دنیا
آمده و پنج
سال پس از ترک
مخاصمه ، در
چهل و هفت
سالگی از دنیا
رفته است .
کامو نیز چهل
و هفت سال بیشتر
نزیسته است .
در سال 1924 زمان
انتشار بیانیه
سورئالیسم
نوشته آندره
برتون ، آلبر
کامو در الجزیره
دوم دبیرستان
را می گذراند
و برای تأمین
مخارج خود کار
می کرد و در
همان زمان
جورج اورول در
برمه فقر را تجربه
می کرد . کامو
در 1934 به صف نهضت
های ضد فاشیسم
پیوست و در
حزب کمونیست
مأمور تبلیغات
در محافل
مسلمانان
الجزیره شد ،
اورول نیز گرایشهای
کمونیستی داشت
، هرچند که هیچ
کدام ، نه
کامو و نه
اورول کمونیست
نماندند .

جورج
اورول آنگاه
که فرانکو به
پشت گرمی فاشیسم
آلمان و ایتالیا
، به جمهوری
اسپانیا
اعلان جنگ داد
، به جبهه رفت
و مجروح شد .
کامو نیز برای
جنگ در اسپانیا
داوطلب شد اما
به دلیل بیماریش
نتوانست در جنگ
شرکت کند و ... "

در یک
نگاه می توان
دریافت که شرایط
زندگی این دو
نویسنده چقدر
مشابه یکدیگر
بوده است اما
در آثارشان
کوچکترین اثری
که گویای این
شباهت باشد
وجود ندارد .
از این رو ،
بطور حتم ،
موضوع باید
موشکافانه تر
بررسی شود تا
عواملی را که
در این امر دخیل
هستند شناسایی
کرد .

آلبر
کامودوران
کودکی خود را
در شهر الجزیره
و در آپارتمانی
دو اتاقه با
چهار عضو دیگر
خانواده سپری
کرد و تا آخر
عمر هم خاطره
سوسکها و پله
های شکسته و
زهوار دررفته
را با خود
همراه داشت .

با
این حال  " کامو
هیچ گاه از
فقر دوران اولیه
زندگی خود شکایتی
نکرد و همواره
با سپاس از
گذشته یاد میکرد
. "
خانوادهاش
تقریبا" هیچ چیز
نداشت و عملا"
آرزوی چیزی را
هم نمیکرد .
افراد
خانواده اش که
حتی سواد
خواندن هم
نداشتند با
سکوت محض ، با
خودداری و با
وقار فطری خود
ارزشمندترین
درسها را به وی
آموختند . گرمای
محبتی که بر
دوران کودکی وی
سایه افکنده
بود ، او را از
هرگونه
نفرتی آزاد می
کرد . کامو در
آن زمان تقریبا"
با هیچ زندگی
می کرد اما در
نوعی وجد و
خلسه به سر میبرد
. خانواده ای
که تقریبا" هیچ
جیز نداشت و
به هیچ چیز
رشک نمی ورزید
، صرفا" به
خاطر آرامش ویژه
اش ، به خاطر
غرور و فخر طبیعی
و منحصر به
فردش به او
تجربه های زیادی
بخشید . " در
خود قدرتی بیکران
احساس می کردم
. تنها میبایست
راهی برای
استفاده از آن
پیدا کنم . "
مادر برای
بزرگ کردن دو
فرزندش دچار
سختیهای
فراوان شد . با
این همه کامو
هیچگاه کلامی
تلخ یا حسرت
آلود از او
نشنید و چنین
بود که کامو این
چیزها را
نشناخت و خود
را از ثروتهای
طبیعی غنی میدانست
. بی شک در آفریقا
، این امر
آسانتر است .
کامو از آفتاب
و دریا لذت می
برد و از این
که در کوچه و یا
در ساحل دریاست
احساس خوشبختی
می کرد . " در
اول کار دنیا
با من دشمنی
نکرد . کودکی
من با خوشبختی
همراه بود . "
کامو در آب و
هوای ساحلی و
گرم و با قدرت
لمس و درک
آنها در الجزایر
رشد کرد و همین
حسهای زنده
سبب شد تا
نوشته هایش تا
این حد قابل
حس و واقعی
باشند ، وی در
کتاب مراسم
عروسی (1939) روی دیگر
دلمشغولی خود
، عشق به خورشید
و دریا را
نشان میدهد .
روی ماسه ها
دراز می کشد
وبه امواج مدیترانه
که پی در پی و
با سرسختی به
ساحل میخورد و
به کندی بازمیگشت
، چشم می دوخت .
خورشید جنوب
همواره به
عنوان یکی از
کانون های
فلسفه اش باقی
ماند . تا آنجا
که گفته میشود
در بیگانه
وجود آفتاب
نمادی از
موطنش ، الجزایر
، است . کامو که
همواره عاشق "
دریا " و "
آفتاب " بوده
است ، نام شخصیت
کتاب بیگانه
را " مرسو " (Mersault  )
انتخاب می
کند که ترکیبی
از دو کلمه
فرانسوی " Mer
" و " Soleil " که به
معنای دریا و
آفتاب است و
وقتی که مورسو
کنار ساحل مردی
عرب را میکشد
، در دادگاه
در پاسخ به
سؤال " چرا " میگوید
" فقط به خاطر
آفتاب ! " .

با این
وجود فقر مانع
از آن شد که
کامو تصور کند
زیر آفتاب و
در تاریخ ،
همه چیز خوب
است . آفتاب به
او آموخت که
تاریخ همه چیز
نیست تأثیر همین
تجربه فقر در
کودکی او باعث
شد تا بعدها
دفاع او از
انسانهای تحت
ستم پرشورتر و
حقیقی تر جلوه
کند . او چیزی
را تجربه و
لمس کرده بود
که شاید برای
بسیاری از
روشنفکران هم
عصرش در نظر
مطرح بود .  " شاید
به سبب آشنایی
نزدیک کامو با
فقر ، شخصیتهای
داستان هایش
افرادی هستند
از طبقه کارگر
و مشقت کشیده
و نه
استعمارگر و
استثمارگر و
از خانواده های
مرفه . "

پدر
کامو و کشته
شدنش در جنگ
مارن قطعا" از
عوامل تأثیرگذار
بر کامو بوده
است . جدای از
مسأله فقر
خانواده در
اثر فقدان پدر
، کشته شدن وی
پیش از آن که
پسرش او را
واقعا"
شناخته باشد
از جهت دیگری
درخور توجه
است .

به
گونه ای میتوان
گفت که آلبر
کامو از پدرش یک
اسطوره شخصی
ساخته و وی را
به یک تخیل
تبدیل کرده
است .سالها
بعد لوسین
کامو ، پدر
آلبر ، در
کتاب " انسان
نخستین " حیات
میابد . ( دو تصویر
از پدر وجود
دارد که برای
کامو یا همان
ژاک شفاف تر
از همه حضور
دارند . )

یکی
این که صاحب
منصبان نظامی
فرانسه مرحمت
کرده ، ترکشی
را که در بدن
پدر پیدا شده
بود ، برای بیوه
وی فرستاده
بودند و این یادگار
را همیشه در یک
جعبه بیسکویت
نگاه می داشت .
تصویر دوم که
با دوام تر و
ملموس تر است
و مرتب در آثار
کامو دیده میشود
، سرمنشأ
مخالفت همیشگی
او با تمام
انواع اعدام
است . واضح ترین
تجدید خاطره
او را در این میان
در " تاملی بر
گیوتین " ( 1957 ) می
بینیم .

پیش
از جنگ اول ، یک
کارگر مزرعه ،
خانواده یک
مزرعه دار را
به طرز فجیعی
کشته بود و به
اعدام با گیوتین
محکوم شده بود
. پدر کامو که
با تعصب به این
نوع اعدام
اعتقاد داشت ،
آن را برای چنین
جرمی کافی نمی
دانست . از
معدود چیزهایی
که کامو در
مورد پدرش میداند
این است که یک
روز برای اولین
بار در عمرش
به تماشای این
مراسم اعدام
رفته بود ،
هرگز به هیچ
کس نگفت که آن
روز صبح چه دیده
است . مادرش فقط
می گوید که او
با عجله به
خانه آمد ،
بدون این که
حرفی بزند ... و
تقریبا" همان
موقع استفراغ
کرد .

کامو
در انتها میگوید
که در حقیقت
پدرش دیگر نمی
توانست به
کودکان به قتل
رسیده بیندیشد
. او فقط بدن
محکوم را بیاد
می آورد که در
انتظار بریده
شدن سرش به
تخته گیوتین
بسته شده بود .

لویی
ژرمن ،
آموزگار
دبستان وی به
نبوغ کاموی
خردسال و
توانایی های
ذهنی وی پی
برده و
داوطلبانه پس
از ساعات درس
، بیشتر با او
کارمی کند .
سپس خانواده
اش را متقاعد
می سازد که به
فرزندشان
اجازه دهند تا
درکنکورشرکت
کند وبرنده
کمک هزینه تحصیلی
دبیرستان شود
. معلم خیرخواه
، بدینسان راه
ترقی وپیشرفت
را برای
آلبرکاموی
نوجوان
هموارکرد .

"
آلبرکامو به
پاس زحمات
آموزگاردلسوزش
، سخنرانی خود
را بهنگام دریافت
جایزه ادبی
نوبل درسوئد
به اوتقدیم
کرد . لویی
ژرمن نیز
دررمان "
انسان نخستین
" بصورت همان
معلم دلسوزکه
شاگردش را به
طریقه خاص خود
دوست دارد
متجلی می شود .
درقسمتی
ازکتاب "
انسان نخستین
" درسالهای
دهه 1920 ژاک  11 ساله ،
دانش آموز
مدرسه ابتدایی
در الجزیره
است . معلمش
آقای برنارد
تأثیر بسزایی
بر زندگی او می
نهد ودرسی
اخلاقی به او
می آموزد ...

ژاک
پای تخته بود
وآقای برنارد
به خاطر پاسخ
درستی که داده
بود گونه اش
را نوازش کرده
بود . دراین
حال ، صدایی
غرولند کنان
درکلاس پیچیده
وگفته بود : "
سوگلی " . آقای
برنارد آنرا
به خود گرفته
وبا حالتی جدی
پاسخ داده بود
: " بله ، من
علاقه خاصی به
ژاک کورمری
دارم مثل همه
آنهایی که
پدرانشان
رادرجنگ
ازدست داده
اند . من دوش به
دوش آنان جنگیده
واکنون زنده
ام . تلاش من اینست
که دست کم جای
همرزمانم را
که جان باخته
اند ، پرکنم .
حالا اگر کسی
می خواهد بگوید
که من سوگلی
دارم ، بگوید .
"

دربخشی
ازرمان که به
گفته ای زیباترین
قسمت آن است
آلبرکامو
مانند کودکی 6
ساله ازعواطف
واحساسات
کودکی اش سخن
می گوید . شخصیت
اصلی داستان
ژاک
کورمری ( یا
همان
آلبرکاموی
ثانی ) است .
رمان با تولد
ژاک آغاز شده
وبه نقل ماجراهای
کودکی او
دردهکده ای
کوچک وعرب نشین
در الجزایر می
پردازد .سپس
مسایل مربوط به
خانواده
وروابط ژاک با
مادرومادربزرگش
ونیز فقدان
پدر که در جنگ
کشته شده است
، مطرح می شود .

کامو
و آغاز نوشتن :

اما
از اساسی ترین
سوالاتی که در
مورد کامو
وجود دارد اینست
که ذوق نوشتن
چگونه دروی پیداشده
واولین تجلی
آن چگونه بوده
است ؟

آلبرکامو
درمصاحبه ای
که باهفته
نامه " خبرهای
ادبی " درسال 1951
انجام داده
است درپاسخ این
سوال چنین می
گوید : " گفتنش
مشکل است ، با
وجود این به یادم
هست که با
خواندن کتابی
که ژان گرنیه (
درالجزیره
معلم دبیرستان
کامو بوده است
) به من داده
بود چگونه چیزی
درمن فروریخت
. نام این کتاب
که برای
نوجوانان
نوشته شده درد
نوشته آندره
دوریشو است .
اثراین کتاب
را درزندگی یک
نوجوان باید
سنجید . دراین
زمان من همه
کتابی می
خواندم حتی
آثار مارسل
پروست را . اما
دوریشو
درکتاب درد
درباره چیزهایی
حرف می زند که
من می شناختم
.محیط های
فقرزده را مجسم
می کرد و
ازآرزوهایی
سخن می گفت که
من احساس می
کردم .
باخواندن
کتاب او را می
دیدم که شاید
چیزی باشد که
من هم باید
تجربه کنم . "

گرنیه
ذوق تفکرفلسفی
را درکامو
برانگیخت وبه
کامو می گفت
که چه کتابهایی
بخواند . ژان
گرنیه ازنظر
سبک وحساسیت
درردیف اول نویسندگان
آن زمان کامو
قرار داشت .
طبق گفته خود
کامو این نویسنده
آنطور که باید   خود
را نشان نمی
داد ، زیرا
تواضع ونوعی
درویشی غالبا
اورا از این
کار باز می
داشت . کامو
همواره ازوی
بعنوان استاد
خویش یاد می
کرد .

نویسندگان
متعددی بر
کامو تاثیر
گذارده اند از
آن جمله می
توان به آندره
ژید ، آندره
مالرو و
مونترلان
اشاره کرد که
همگی درجوانی
کامو تاثیری
عمیق گذاشتند
. تاثیرمونترلان
تنها بستگی به
سبک عالی
نداشت و به
گفته کامو
کتابهای
مونترلان
اورا به سختی
تکان داده است
. علاوه بر آن
ستایش کامو
همواره متوجه
ژید نیز بوده
است . کامو
کاملا متوجه بی
نظمی ذاتی خود
بوده است . ژید
به او آموخت
که چه باید
کرد . برداشت
آواز کلاسیسم
به عنوان
رمانتیسمی
رام شده همان
برداشت کامو
است ونیز
درمورد
احترام عمیق
به هنر وآنچه
وابسته به هنر
است کاملا پیرو
ژید است زیرا
که کامو از
هنر برترین
اندیشه ها را
برای خود
ساخته است
وهنررا با لا
تراز آن قرار
داده است که
بتوان آنرا
درخدمت چیزی
قرارداد .

تشخیص
اولین نشانه
های بیماری سل
در1930 تغییراتی
بنیادین در
زندگی
آلبرکامو
بوجود آورد .
ابتلای کامو
به بیماری سل
موجب شد که وی
با بی اعتنایی
خدایان آشنا
شود . مبارزه
اش برای بدست
آوردن سلامتی
، درشکل گیری
نخستین کتاب
مهم او سهیم
بود . عنوان "
پشت رو " ( 1937 ) –
طرف صحیح و
طرف غلط –
اشاره ای نمادین
به درون وبیرون
یک لباس دارد
دراینجا معنی
این عنوان
وحشت از مرگ
وعشق به زندگی
است . این
چگونه دنیا یا
خدایی است که
ناگزیری مرگ
را مقابل تولد
قرارداده است
؟ کاموی جوان
تلاش کرد این
سوال را
درتابش وگرمای
خورشید یا
درگستره
آسمان شبهای
پر ستاره گم
کند . دراین
کتاب نورسته
کامو ، نثری
روان واحساسی
تند به چشم می
خورد که در
آهنگ آن به
نتهای اصلی و
ماندگاری زخم
زده است . کامو
سلامت بیشتری
در شرک میافت
تا مسیحیت !
چرا که در بیشترشادیهای
زندگی به گونه
ای معنوی با
تراژدی روبرو
می گردید تا
کج خلقی
درباره گناه
ومرگ "
اگرگناهی در
زندگی
وجودداشته
باشد ، دردل
بریدن اززندگی
است تا در دل
سپردن به زندگی
ای دیگرواجتناب
کردن از زندگی
ای که داریم ."

کامو
مسبب اصلی طغیان
وحشیانه کالیگولا  را به
نوعی آگاهی
ازمرگ می داند
. این مرگ حسهای
زیادی را دراو
برانگیخته
است . کامو
خوددرباره
نمایش نامه اش
می گوید : " کالیگولا
مردی است که
شورزندگی
اوراتا جنون
تخریب پیش می
راند . مردی که
از بس به اندیشه
خود وفادار
است ، وفاداری
به انسان را
از یاد می برد .
کالیگولا همه
ارزشها را
مردود می
شمارد اما
اگرحقیقت او
درانکار خدایان
است خطای او
درانکارانسان
است . این را
ندانسته است
که چون همه چیز
را نابود می
کند
ناچاردرآخرخود
را نابود
خواهد کرد  . این
سرگذشت انسانی
ترین وفجیع ترین
اشتباهات است
. "

از
این گفته کامو
می توان به میزان
احترام
واعتقاد او به
انسان واصالت
وجود پی برد .
او همچنین
درباره "
افسانه سیزیف
"  می
گوید  :
" ما می خواهیم
که دربرابر
سرنیزه سرتسلیم
فرود نیاوریم
تا قدرتی که
در خدمت اندیشه
نیست چیره
نگردد . این
امر مستلزم
تلاشی است پایان
ناپذیر وما نیز
برای ادامه این
تلاش آفریده
شده ایم . "

اما
کاتولیسم را
به سادگی نمی
توان از سرراه
برداشت . جمله
" ای انسان ،
به یاد داشته
باش که از خاک
بر آمده ای
وبه خاک باز
خواهی گشت . "
تمام
چهارشنبه
خاکستردوران
کودکی او را زیر
فشار می گذاشت
، که درمیان
خاطرات
وترسهایش طنین
هولناکی بود .
آیا واقعا می
توانست درخدایی
کردن طبیعتی
که بیشتر شیطانی
می نمود تا
الهی ، جانشینی
برای مسیحیت بیابد
؟ که شادیها
را با رنج تیره
می کرد وزیبایی
را با ناپایداری  وهمه چیز
را با مرگ . "

دراندامهایی
که محکوم به
فنایند ، این
شور واشتیاق
زندگی از
کجاست ؟ " کامو
هنگامیکه از
خدایی کردن طبیعت
دست برمی داشت
، می دانست که
نباید جهان را
پوچ بنامد زیرا
پوچی همانند زیبایی
و نظم وآشفتگی
مفهومی مجرد
دارد وواقعیتی
عینی نیست .
امکان دارد
جهان به نظر
انسان پوچ بیاید
زیرا که فاقد
معنی برای او
و ورای عقل
انسان است .

تا
آنجا که ذهن
بشر می تواند
دریابد ، دنیا
یکی از مقولات
غیر معقول کیهانی
است ، به
اعتقاد کامو
انسان خود را
درمیان عظمت
درک ناشدنی کل
وتقسیم پذیری  بی
انتهای جزء ،
آشفته وحیران
می یابد . گاهی
به نظر می رسد
این جهان که می
تواند با یک
زمین لرزه
هزاران انسان
را از میان
بردارد خصم
استهزاء
کننده انسان
است وبه کوچکی
او وبه مقاومت
کودکانه اش
وبه ناپایداری
عبث وغم انگیزش
می خندد .

وجود
اظطرابی است
که تفکر آنرا
حادتر می کند
، وجود مرضی
است که تنها
درمان آن مرگ
است . این
اضطراب و
آشفتگی تا
حدودی در کلیه
آثار کامو
مشهود است و
شاید سرمنشأ
تمامی این اندیشه
ها ، نزدیکی و
واقعی دیدن
مرگ است که
کامو از جوانی
بار آن را به
دوش می کشید .

کامو
، اگزیستانسیالیست
یا نهیلیست :

قرن
بیستم بدون شک
یکی از مصیبت
بارترین سده
ها در طول تاریخ
بشر به شمار می
رود .

انسان
به رغم فتح
قله های دانش
و نیل به موفقیت
های بی شمار
در زمینه های
علمی ، با فجایع
انسانی و
اخلاقی بسیاری
روبرو بوده
است . تجربه
جنگها و خونریزی
های متعدد و
بالاتر از همه
، فجایع به
بار آمده در
طول دو جنگ
جهانی اثرات
بسیاری در روحیات
و آثار نویسندگان
دهه های اولیه
قرن بیستم به
جای گذاشته
است . در آثار این
نسل از نویسندگان
قرن بیستم ،
خصوصا رمان نویسان
این نسل ،
صحنه های تیره
و تار ، مرگ و
زوال به وفور یافت
می شود . آلبر
کامو نیز از این
امر مستثنی نیست
به خصوص آن که
کامو به سبب
شرایط خاص
خانوادگی و
جسمی زمینه
تآثیرپذیری بیشتری
از این وقایع
داشته است .
کودکی او در
جنگ اول جهانی
گذشت . بیست
سال داشت که هیتلر
در آشفته
بازار سیاسی
دهه سی به
قدرت رسید . او
ظهور چندین "
دولت توتالیتر
" ، اضمحلال
جنبش های سوسیالیست
و لیبرال در
اروپا ، تصفیه
روسیه ، تروریسم
و شکنجه هایی
را که پلیس در
اروپا به راه
انداخته بود ،
تمامی جنگ دوم
جهانی و
اردوگاه های
زندانیان را دید
. جنگ ویتنام
در اوج خود
بود که کامو
درگذشت . عصر
او ، عصر
الهام و آرامش
و صلح نبود و
به نسلی تعلق
داشت که عمیقا
تحت تآثیر شرایط  تاریخی
بود . او از این
تآثیرات در
سخنرانی
دانشگاه
استکهلم به
عنوان " نا امیدانه
مثل همه مردم
هم عصر در
تشنجات زمان
خود گم شدن ... " یاد
کرد .

" پس
چندان هم بیراه
نیست که در
آثار عده کثیری
از نویسندگان
آن زمان احساس
گسترده ای از
فقدان ، یأس و
مرگ موج بزند .
پوچی و بیهودگی
، ملال ،
محتوم بودن
سرنوشت
ناخوشایند
انسان و نبود
هیچ راه گریزی
موضوعات اساسی
بسیاری از نویسندگان
بوده است .
آلبر کامو در
همان اجتماع می
زیست و به سبب
روحیه حساسش
تمامی این
مسائل را با
تمام وجود دریافت
. وی بیهودگی
را در زندگی
انسان دریافت
. بیهودگی
احساسی از رویارویی
جهان غیرعقلانی
با آرزوی نومیدانه
انسان برای یافتن
در آینده است .
کامو فلسفه ها
و مسائلی را
که این امر را
فراموش می
کنند نفی می
کند . فلسفه هایی
چون " اگزیستانسیالیسم
" و مسائلی
همچون ایمان دینی
و انتحار . او
همواره نسبت
به این امر که
او را همچون
سارتر اگزیستانسیالیست
می دانستند
اعتراض داشت .
"

آلبر
کامو در سال 1945
اعلام کرد : "
نه ، من اگزیستانسیالیست
نیستم . سارتر
و من از این که
اسمهای ما در
کنار هم می آیند
، همواره در حیرتیم
. حتی فکر کرده
ایم که بیانیه
ای کوتاه
منتشر کنیم و
امضا کنندگان
اعلام کنند که
هیچ وجه
اشتراکی با هم
ندارند . هم عقیده
پنداشتن ما به
واقع مضحک است
. سارتر و من بدون
استثنا
کتابهایمان
را قبل از آن
که همدیگر را
دیده باشیم ،
منتشر کرده
بودیم . سارتر
اگزیستانسیالیست
است . تنها
کتابی که من
با اندیشه
فلسفی نوشته
ام ، یعنی
اسطوره سیزیف
، درست در جهت
مخالف فیلسوفان
به اصطلاح اگزیستانسیالیست
بوده است . "

به
واقع هم ، چنین
است . کلیه شخصیت
هایی که کامو
خلق کرده است
، آنهایی که
دچار ملا ل و بیهودگی
، تزویر یا بیگانگی
بوده اند درطی
داستان بر اثر
مواجهه با حقیقت
یا رویدادی (
مانند مرگ )
دچاردگرگونی
می شوند .

بسیاری
فرانتس کافکا
، نقاش بزرگ
مسئله بیهودگی
را جزو کسانی
می دانند که
بر اندیشه
کامو تاثیر
گذار بوده است
.

کامو
در گفتگو با
هفته نامه
خبرهای ادبی
چنین می گوید :
" من کافکا را
داستانسرای
بسیاربزرگی می
دانم . اما
اشتباه است
اگر ادعا شود
که بر من تاثیر
گذاشته است .
اگردرفلسفه بیهودگی
که من
درآثارادبی
ام بدان
پرداخته ام ،
کسی برمن تاثیر
گذاشته باشد ،
نویسنده امریکایی
ملویل است .
درکتاب بسوی
زندگی گمان می
کنم آنچه که
مرا کمی از
کافکا دور می
کند ، جنبه تخیلی
خاص آثاراوست
. من اینگونه
آثاررا راحت
نمی خوانم .
جهان هنرمند
نباید هیچ چیزرا
حذف کند . جهان
کافکا تقریبا
تمام دنیا را
حذف می کند . از
آن گذشته
واقعا من نمی
توانم به ادبیاتی
کاملا بی امید
وابسته باشم .
"

کامو
اندیشمندی
است که بدنبال
راهی بمنظور پیدا
کردن معنایی
برای حیاتی که
در معرض تهدید
وخطر بی معنایی
است می گردد .
هنگامیکه در
اسطوره سیزیف
احساس بیهودگی
را تجزیه وتحلیل
می کند
درجستجوی روش
است نه آیین
فلسفی .
درواقع شک
فلسفی را می
آزموده است .
خواست کامو چنین
است که تمامی
سوابق ذهنی و
پیش داوری ها
را بشوید وچیزی
پیدا کند که
بر اساس آن
بتواند بنایی
سازد .

کامو
یک مدافع رئالیسم
حقیقی است  . به
لزوم قاعده
ونظمی معتقد
است و تنها می
گوید که این
نظم ، هر گونه
نظمی نمی
تواند باشد
وهمین حس او
سبب میشود که
دچارپوچی وبیهودگی
مطلق نشود . او
تلخکام نیست
اما واقع بینانه
می نویسد ، در
تمامی آثارش
شخصیت داستان
همواره
درتلاش است .

شاید
زندگی در
الجزایر به او
آموخت که اگر
فقرهست آفتابی
هم هست که
بتوان در زیر
آن تن را به
دست گرما سپرد
.

کامو
و بیگانه :

آلبر
کامو ، بیگانه
را در 1942 منتشر
کرد . این رمان یکی
از مهمترین
آثار ادبیات
قرن بیستم است
و با شخصیت غیرعادی
، غرابت نوشته
و رازی که در
خود دارد یکی
از تکان دهنده
ترین این آثار
است . مورسو ،
راوی داستان
خویش است . حکایات
بسیار حساب
شده او شامل
دو قسمت است
که به طور محسوسی
هم در لحن و هم
در محتوا با
هم متفاوتند .
در قسمت اول ،
مورسو ، با
ظاهری حاکی از
لاقیدی کامل ،
زندگی روزمره
خود را در
الجزیره ، از
زمان دریافت
خبر مرگ مادرش
تا قتلی که بی
اختیار مرتکب
می شود ، شرح می
دهد . مورسو با
لحن راوی بی
طرف ، با
جملات پیاپی
که اغلب به
ماضی نقلی اند
، احتیاجات
جسم ، خستگی ،
میل به سیگار
کشیدن و
مشکلاتش را در
تحمل گرما قید
می کند . احساس
هایش را ذکر میکند
و هم چنین به
ملال یا بی
تفاوتی اش
اشاره می کند :
" برایم فرقی
نداشت " یا "
تفاوتی نداشت
" . نه اعتنایی
به تحلیل روان
شناختی دارد ،
نه به بیان
احساساتش . این
بی تفاوتی
احساسی ، حس بیهودگی
و بی معنا
بودن هر اتفاقی
موضوعی است که
انسان قرن بیستم
با آن آشناست .
کامو نیز به
خوبی آن را می
شناسد اما به
سبب تربیت ویژه
ای که دارد
تسلیم این
ملال نمی شود .
در انتهای
قسمت اول
مورسو مرتکب
قتل میشود . این
قتل که به
گفته مورسو
حاصل تصادف و
آفتاب بود ، در
محشری واقعی
جریان میابد . (
باز هم مرگ
حادثه ای است
که دگرگونی می
آفریند . ) دریا
و آسمان در
قتل شرکت می
کنند و ناگهان
شوری حیرت آور
برمی خیزد .

در
قسمت دوم رمان
، روایت آن
لحن بی تفاوت
آغازین را
ندارد . مورسو
که زندانی شده
است یاد می گیرد
که با زمان و یادآوری
خاطراتش
بسازد . دیگر
آن کسی نیست
که فقط در
زمان حال ، با
احساساتش
زندگی می کرد .
او که به
اراده معطوف
به حقیقت
وفادار است ،
قبول نمی کند
که تظاهر به
پشیمانی کند یا
با دادن
جوابهایی که
از او انتظار
دارند وارد
بازی اجتماع
شود . محاکمه
اش که همچون
تماشاچی در آن
شرکت می کند ،
کاریکاتوری
است از عدالت
و مجریان آن ،
که خالی از
طنز نیست .
کوچکترین وقایع
زندگی وی به
نکته اصلی
اتهاماتش بدل
می شوند . او را
سرزنش میکنند
که " مادرش را
با سنگدلی جنایتکارانه
ای به خاک
سپرده است . " ،
به اعدام
محکوم می شود .

آخرین
فصل رمان تغییری
اساسی را به میان
می کشد . مورسو
در آن از عشق
به زندگی حرف
می زند ،
روبروی کشیش
فریاد خشم و
عصیانش را بر
ضد این مرگ پیش
از موقع ، بر
ضد سرنوشت بشر
و بر ضد تمام
عقاید زندگی
پس از مرگ بر می
آورد . او که
آماده است همه
چیز را از سر
بگیرد ، تطهیر
شده و از امید
خالی شده است .
قلب خود را "
برای اولین
بار به بی
تفاوتی لطیف
زندگی " می گشاید
و در بطن پوچی
، نوعی خوشبختی
عجیب را می یابد
: " حس کردم که
خوشبخت بوده
ام و هنوز هم
هستم . " . قدرت و
موفقیت
ماندگار رمان
، بی شک به این
باز می گردد
که از همان جمله
های اول : "
امروز مادرم
مرد ، شاید هم
دیروز ، نمی
دانم . " ، بیگانه
دنیای خود و
حضور جسمانی
شخصیت راوی اش
را به عنوان
واقعیتی چشم گیر
تحمیل می کند .
رمان به اندیشه
فلسفی اسطوره
سیزیف ، که در
همان زمان
نوشته شده است
، شکلی داستانی
، ولی به طرز
قابل ستایشی
زنده میدهد .
پوچی ، در عین
حال در توالی
روزهای یک
زندگی بیهوده
، در ادامه
اتفاقاتی که
از مورسو یک
قاتل می سازند
، حتی در ازدیاد
خود پوچی که
حاصل جامعه ،
عملکرد
دستگاه قضایی
و اندوه مرگ
است نشان داده
شده است .
مسائلی که خود
کامو همواره
به نوعی درگیر
آنها بوده است
.

بی
اعتمادی کامو
به سیاستمداران
و اعتقاد به این
که هیچ کدام
از آنان به
آنچه می گویند
عمل نمی کنند
در بسیاری از
رمانهایش دیده
می شود . مورسو
که اساسا بی
گناه است و با
دنیا و خودش بیگانه
است ، انسان
پوچ است . یقینی
غیر از زندگی
زمینی و
خوشبختی ای غیر
از خوشبختی زیستن
ندارد و عظمتش
رادر حقیقت و
عصیان خود می یابد
. رمان ، اینجا
و اکنون در
مکان و زمانی
اتفاق می افتد
که قابل تطبیق
با هر زمان و
مکان دیگری
است . با این
حال واقع گرایی
نمادین و
درخشندگی
اسرارآمیز
شخصیت آن به
قلمرو جهانی
دست می یابد،
نوعی اسطوره
حقیقی مدرن
است .

با
تمام اختلاف
نظراتی که
کامو با سارتر
دارد با او در یک
زمینه هم عقیده
است که ساختار
جامعه نو به
پوچی همگانی می
افزاید . همه چیز
چنان منظم شده
است که ثروت یک
ملت در دست
اقلیت کوچکی
متمرکز شده
است و توده های
بیشتری در فقری
بیماری زا در
هم می لولند .
اگر کسی در
برابر این
نظام اعتراض
کند ، قوانین
، دادگاه ها و
قواعد اخلاقی
ساخته و
پرداخته اقلیت
حاکم چنان او
را تحت فشار
قرار می دهد
که یا به ورطه
خصومتی خاموش
و یا به طغیانی
خشماگین کشیده
می شود . بسیاری
از اندیشمندان
چنان از تمدن یاد
می کنند که گویی
از بیماری
مرگباری می گریزند
.

کامو
به تمامی این
باورها با
پوست و خون
خود ایمان
دارد . هنگامی
که کامودر 1934 به
عضویت حزب
کمونیست
درآمد و فعالیت
های فراوانی
جهت ترویج آن
انجام داد ،
تصور می کرد
که این حزب می
تواند به تمامی
گفته هایش عمل
کند و سیاستی
جدا از سیاست
انحصارطلبانه
آلمان و
انگلستان است
اما خیلی زود
دریافت که
کمونیست نیز
جدای از آنان
نیست ، از حزب
کناره گرفت و
بی اعتمادی به
دولتمردان به
خوبی در آثارش
منعکس شده است
.

کامو
و نیچه :

هر
چند که کامو
همواره از هگل
، مارکس و نیچه
به نام نوابغ
اروپا یاد می
کند اما تأثیر
نیچه بر کامو
و آثارش کاملا
مشهود است .
کامو معتقد
است که نیچه
در این امر
قابل تحسین
است که بخشی
از افکار او
بخش دیگر را
که مضر است ،
تصحیح می کند .
کامو به نیچه
مقامی بسیار
بالاتر از هگل
و مارکس میدهد
. کامو در
اروپایی که اینان
ساخته اند ،
زندگی کرده
است . هنگامی
که به انتهای
منطق ایشان می
رسد به یاد می
آورد که سنت دیگری
هم وجود دارد
؛ سنتی که هیچگاه
آنچه را که
موجب عظمت
انسان می شود
انکار نکرده
است . "
خوشبختانه
نوری هست که
ما مدیترانه ای
ها دانسته ایم
که هیچگاه نباید
از دست داد .
اگر اروپا از
بعضی ارزشهای
جهان مدیترانه
ای ( مثلا از
اعتدال ،
اعتدال حقیقی
، نه برخی از
اعتدال های
راحت طلبانه )
صرفنظر کند ،
آیا می توان
عواقب این
انصراف را
تصور کرد ؟ حتی
امروز هم
نشانه هایی از
این عواقب پیداست
. " بی تردید
انسان مدیترانه
ای در رویدادهای
اسف بار امروز
سخنی برای
گفتن دارد ؛
جنگیدن و تسلیم
نشدن !

آلبر
کامو در مقام
پیرو نیچه ،
کلام " خدا
مرده است " را
به نتایج منطقی
اش میرساند .
اما
فقدان
هرگونه معنای
مابعدطبیعی
در جهان بدان
معنا نیست که
اکنون هر کاری
مجاز است .
تعهد و التزام
به انسانیت اقتضا
میکند که
روشنفکر بازیگری
تمام عیار در
صحنه زندگی و
جامعه باشد .
روشنفکر ، در
نبرد علیه بی
عدالتی و ستم
، سلاحی جز
اندیشه در اختیار
ندارد بنابراین
، او باید قدر
شناس این سلاح
باشد و کمی و
کاستی های آن
را به موقع
جبران کند .

احتمالا
اسطوره سیزیف
منعکس کننده
هستی و زمان
هایدگر و تهوع
سارتر است .
کامو رمان
تهوع را در مجله
الجزیره
جمهوری خواه (
اکتبر 1938 ) با نظری
تقریبا
انتقادی بررسی
کرده و نوشته
بود : " رمان چیزی
نیست مگر
فلسفه ای که
درقالب تصاویر
بیان شده باشد
. در یک رمان
فلسفه در تصاویر
محو می شود . اما
همین که فلسفه
در اشخاص و
اعمال داستانی
وارد شود مثل
انگشت زخمی
نمایان می شود
و طرح داستان
از اصالت می
افتد و رمان
هم از زندگی . "

به
نظر او تهوع
در این راه به
خطا رفته است .
کامو اضافه می
کند : " شناخت
پوچ بودن زندگی
نمی تواند هدف
باشد بلکه
سرآغازی است و
بس . " زندگی می
تواند " با
شکوه و
استوار" باشد .
برغم چنین
اصلاحیه ای بر
اسطوره سیزیف
به واسطه تاکید
آن بر پوچی
بود که
خوانندگان
فرانسوی به
کامو انگ " پوچ
گرایی " زدند .
خود در این
خصوص می گوید :
" هنگامی که
اسطوره سیزیف
را می نوشتم
در اندیشه
نوشتن کتابی
درباره سرکشی
بودم که بعدها
نوشتم و در آن
کوشیدم تا پس
از تشریح جنبه
های گوناگون
احساس بیهودگی
گرایش های
مختلف انسان
سرکش را شرح
دهم ( کتاب بعدی
او نیز انسان
سرکش نام گرفت
) پس از آن نوبت
به رویدادهای
جدید رسید که
کوله بار
مشاهدات مرا
غنی کرد یا
تصحیح کرد و نیز
درسهای درنگ
ناپذیر زندگی
است که باید
با تجربه های
گذشته سازشش
داد . " این کاری
است که کامو
کوشیده است
انجام دهد و
مسلما بدون آن
که هیچگاه
ادعا کند که
مالک هیچ حقیقتی
است .

"
روبردولوپه
در کتابی که
در مورد کامو
نوشته است ، این
سیر تکوینی
اندیشه کامو
را به خوبی
باز نموده است
. کتاب دولوپه
دست کم کتابی
است که با
همدردی واقع
گرایانه ای
نوشته شده است
و از این حیث
کامو همواره
ممنون او بوده
است . دولوپه
در این کتاب
کامو را نویسنده
ای آیین پرست
و اسیر فلان
نظام فکری
معرفی نکرده
است . طبق نظر
کامو هیچ چیز
پیچیده تر از
پیدایش فلان
نوع تفکر نیست
. بیان خوب ،
دست کم همیشه
جنبه ای
دوگانه دارد .
این معنی را یونان
به او آموخته
است . کامو می
گوید که یونان
نور و ظلمت
است و کامو به
سبب آن که از
مردمان جنوب
است به خوبی می
داند که حتی
خورشید نیز
بخش تاریکی
دارد . رابطه نزدیک
کامو با طبیعت
موجب شد تا او
واقع بین باشد
و بداند اگر
کمی و کاستی
وجود دارد باید
علیه آن شورید
. کامو بیهودگی
را از برکت
جنگ و وضعیت
بد اقتصادی آن
زمان اروپا
درک کرد اما
از درک آن سه پیامد
یافت که آنها
را " عصیان " ، "
آزادی " و " شور
" می داند . "

عصیان
عبارت است از
اعتراض و
نافرمانی در
برابر " طبیعت
بشری " ؛ آزادی
شروع زندگی نو
است وشور چنین
زندگی ای است .
آلبرکاموبا
احتساب تاثیرات
اجتماعی بر سه
عنصر " عصیان "
" آزادی " و "
شور "
تفکرانسان را
در شرایط
آموزشی
واجتماعی
مختلف متفاوت
می داند . آنچه
فلسفه کامو را
از فلسفه " اگزیستانسیالیسم
" متفاوت می
سازد آن است
که کامو به "
طبیعت بشری "
اعتقاد دارد ،
اعتقادی که "
مارتین هایدگر
" و " ژان پل
سارتر" آن را
نفی می کنند .

آلبر
کامو همانند نیچه
وارد تونل
ظلمت پوچی می
شود تا با
گذرازآن به
روشنایی برسد
. به نظر کامو،
انسان هنرپیشه
ای است که روی
صحنه آمده است
، اما صحنه
پردازی برایش
آشنا نیست ونمی
داند چه نقشی
را باید اجرا
کند .

کامو
و اسطوره سیزیف
:

اسطوره
سیزیف را تقریبا
نمی توان از
کتاب بیگانه
جدا دانست چرا
که " حساسیت
مبتنی بر پوچی
" را که فضای
رمان بیگانه از
آن تشکیل شده
است توصیف
وتحلیل می کند
وبنا براین ،
می توان گفت
که قرینه فلسفی
آن است . از سطر
نخست خودکشی
به عنوان " یگانه
مسئله فلسفی "
واقعا جدی تلقی
شده است واین
از لحظه ای
است که شخص به
جنبه های مضحک
حیاتش آگاهی یافته
است ، یعنی
لحظه کشف
فقدان هرنوع دلیل
برای زیستن ونیز
بی معنا
دانستن همه
تلاشهای
روزمره ،
احساس پوچی را
دراو جای گیر
کرده است .
آنگاه یگانه
مسئله ای که
مطرح می شود
دانستن این
نکته است که آیا
: احساس پوچی
لزوما به
خودکشی می
انجامد ؟ نویسنده
همه رفتارها
وهمه تلاشهای
ذهن را از نظر
می گذراند وبا
این نگرش همه
جانبه که
ناتوانی ذهن
را بر ملا می
کند ، تعریف
روشن تری از
پوچی بدست می
دهد . انسان که
هیچ راه بیرون
شدنی ندارد
مراحل زندگانی
خود را در
درون هزارتویی
از دیوارهای
پوچی می
گذراند وکافی
است چشم بگشاید
تا ببیند که
چگونه سرش
ازهمه سو به این
دیوار بر می
خورد .ولی شاید
کافی باشد که
چشم خود روشن
بین خودرا
ببندیم .
آنگاه است که
آلبر کامو چیزی
را که " خودکشی
" فلسفی می
نامد پیشنهاد
می کند .
درواقع ،
خودکشی فلسفی
چیزی نیست ،
جز نفی روشن بینی
خود ، زیرا با
نفی آن می
توانیم پوچی
را نیز چون نمی
بینیم ، نفی
کنیم . این راه
حل که برای
اندیشه کافی
است ، برای
زندگی واقعی
کافی نیست . زیرا
دراین زندگی ،
منطق پوچی حکم
می کند که من
خودم را بکشم .
اگر خود را
بکشم ، شعوری
را که متکای بینش
پوچی است
نابود کرده ام
. یعنی درواقع
انسان را ازمیان
برداشته ایم
تا مشکلش را
از بین برده
باشیم . این
البته راه حل
نیست .آنگاه
کامو راه حل
حقیقی پیشنهاد
می کند وآن عصیان
است . عصیان
دائما خود
انسانی را وامی
دارد تا با
پوچی بستیزد .
تنها عصیان می
تواند به بشر
بعد حقیقیش را
ببخشد ، زیرا
جبر زندگی ما
را وابسته به
مبارزه ای می
کند که همواره
نو به نو می
شود . پوچی از میان
نمی رود ولی پیوسته
عقب می نشیند
وبا هریک از
عقب نشینی هایش
زندگی ما
بزرگتر می شود
. آنگاه شعور می
تواند وارد
سلسله اعمال
روزانه انسان
شود . زیرا پیروزی
اش مهلت موقت
نیست ، بلکه
بشدت پیروزی
تازه ای است .
کامو به سبب
واقع بین بودن
می داند که
جنگ با پوچی
آن را وامی
دارد که عقب
نشیند نه اینکه
کاملا از بین
برود اما کامو
بد بین هم نیست
که حتی دلیلی
برای این ستیز
نداشته باشد سیزیف
به خاطر فاش
کردن اسرار
خدایان ،
محکوم می شود
که تا ابد
تخته سنگی را
به بالای کوهی
حمل کند
وهربار تخته سنگ
به سبب وزنی
که داشت باز
به پای کوه می
غلتید . خدایان
چنین
پنداشتند که کیفری
دهشت بارتر از
کار بیهوده
ونومیدانه نیست
.

کامو این
افسانه را دست
آویز قرارمی
دهد تا برداشت
فلسفی خود
اززندگی
انسان ، جهان
پیرامونی او
وهستی را بیان
کند . اسطوره یونانی
سیزیف نماد
انجام
وتکرارکارهای
بیهوده وعبثی
است که بر
انسان تحمیل می
شود . کامو از بیهودگی
رنج بسیار می
برد وانجام
دادن کارهای
تکراری برای
او ملال آور
است . سیزیف
کامو دوراز
تقدیر
وسرنوشت ایستاده
است . او سنگ را
بهتر از هرخدایی
می شناسد . حتی
از نبود انتهای
مسیر آگاه است
. اوبه اندیشه
معتقد است .
دربرابر سر نیزه
سر تسلیم فرو
نمی آورد
هرچند که خود
می داند این
امر مستلزم
تلاشی است پایان
ناپذیر .
معتقد نبودن
کامو به تقدیر
وسرنوشت از
آنجا ناشی می
شود که کامو
،فردی انسان
گراست ومی
داند که
سرنوشت هرکس
درگرو اعمال و
تلاشی است که
انسان نشان می
دهد . اودر این
میان انسان را
تنها ومتکی به
خود می داند
چرا که خدایان
مرده اند و
انسان هیچ دست
آویزی
درآسمان
ندارد . کامو
در مورد سیزیف
می نویسد : " ما
نیز درگیر
کارهای بی معنی
هستیم وزندگیمان
به طورکلی
صرفا مجموعه ای
ازاین روزمرگیهای
میان تهی است .
وجودها و وجود
کائنات ،  مطلقا
هیچ معنای معینی  ندارد .
اما نمی توانیم
ازجست و جوی
چنین معنایی
سرباز زنیم ،
این جستجوی
معنا حتما
شکست می خورد
وآنگاه است که
به پوچی وجود
پی می بریم " .

کامو
ازهمان ابتدای
زندگی دریافت
که انسان
تنهاست . چرا
که خودش در
فقر وبیماری ،
دراندیشه
وشهرت تنها
بود .

" وظیفه
انسانی ما کشف
اسراری است که
روانهای
آزاده را از
چنگال اظطراب
دائم برهاند .
وظیفه ما
دوختن پارگی
وقابل تصور
گردانیدن
عدالت درجهان
چنین آشکارا
ستمگر ،
ونمودن چهره
بهروزی به مللی
است که گرفتار
بلای این قرن
گشته اند .
البته رسیدن
به این مقصود
مستلزم تلاش
فوق طاقت ، یعنی
کوششی که دیر
تر به ثمر می
رسد است . همین
وبس . "

سیزیف
بیانگر این
تلاش است . ذهنیت
ناب سیزیف از
به چنگال
افتادن
روانهای آزاد
، رنجور است .
او می داند که
که کوشش دیرتر
به ثمر می رسد .
به این خاطر
است که او تا
آخرین لحظه از
سنگش جدا نمی
شود . سنگ سیزیف
تنها از برای
اوست . نشانه ای
است که رنج سیزیف
درآن نهفته
است . رنجی که
کامو نیز بر
اثر تجربیاتش
در زندگی می
داند هر انسانی
گرفتار آن است
. رنجی که خود
گرفتار آن بود
. سنگی که دونیروی
محرک بر آن
وارد می شود . یکی
از طرف سیزیف
که آن را بالا
می برد ودیگری
موقعیتی که سیزیف
درآن
قرارگرفته
است پایین می
راندش . تکرار
وتسلسلی که
خالق اثر پوچ
گرا را معرفی
می کند .
استمرار
وملال در کار
سیزیف مرحله ای
است که پوچی
کنار گذاشته
شده وسیزیف
قدم درراهی دیگر
می گذارد . او
از شورشی خلاق
وغیر ایدئولوژیک
، عصیان وتعهد
انسانی جانب
داری وزندگی
را ستایش می
کند . چیزی که
در زندگی شخصی
نویسنده نیز دیده
می شود . آلبر
کامو درزمان
جنگ جهانی از
فعالان نهضت
مقاومت بود
ومبارزی تمام
عیارمحسوب می
شد . بدین گونه
است که کامورا
در سال 1942 در
فعالیتی دلیرانه
در نهضت
مقاومت علیه
اشغال فرانسه
توسط آلمانها
میابیم . سقوط
وحشیانه رژیم
هیتلر از "بت
سازی " خویش به
کشتار نژادی ،
آلبر کامو را
سخت بر انگیخته
بود و پس از آن
همه روزه با
طغیان
متعهدانه اش
زندگی خود را
به خطر می
انداخت . سیزیف
در این اثر پیشینه
تاریخی خود را
انکار می کند .
او خدایان را
انکار کرده و
به تخت سنگ خویش
وفادار می
ماند . سیزیف
پوچ گرا (یا
کامو ) یک شورشی
است بر دنیا و
در پایان کتاب
تکالیفش را با
جهان مشخص می
کند " من سیزیف
را پای کوه می
رهانم . بار
سنگین او
همواره در دسترس
است " . سیزیف
وفادارانه در
برابر خدایان
می ایستد و
تخته سنگ ها
را از جای بر می
کند . او نیز
همه چیز را نیک
می داند ودنیا
را نه سترون می
بیند ونه بیهوده
. هر ریزه هایی
از آن سنگ وهر
پرتویی از دل
کوهساران همیشه
شب برای او دنیایی
می شود .
مبارزه برای
رسیدن به ستیغ
گامی است تا
دل آدمی را
سرشار کند .
آلبر کامو
کتاب را با این
بحث
به پایان می
برد که هر
کدام از ما باید
به بالا بردن
سنگ خود ادامه
دهیم . مبازه
بهتر از تسلیم
شدن است ، شاید
در راه صعود یا
در راه پایین
آمدن ، زیبایی
های گذرایی هم
دیده شود ،
رنجها تسکین یافتند
وتازگیهایی
حاصل آید یا
مورد پسند
قرار گیرد .
انسان به رغم
پوچی ظاهری
معنی دارد ،
چراکه با
شناخت شکست
نهایی خود می
تواند از
معارضه پوچیها
ومسئولیتهای
زندگی
استقبال کند .
این روحیه
مبارزه
طلبانه کامو
به خاطر شناخت
دقیقی است که
وی از جهان پیرامون
خود دارد .
زندگی می
تواند ، زشت ،
بیهوده و ملال
آور باشد
بخاطر جنگ ،  مرگ و نیستی
اما همواره
جهان زیبایی
هایی درون خود
پنهان دارد
ولو گذرا اما
ارزش آن را دارد
که انسان
بخاطرش دست از
تلاش
برندارد .

دردوران
اشغال فرانسه
توسط آلمانها
نوشتن بهترین
داستانش را که
درسال 1947 منتشر
شد ، آغاز کرد .
این کتاب شاید
ازراه نماد
طاعون ، هیتلریسم
را همچون بیماری
وسرسامی
ارائه می کند
که تمدن را
تقریبا به
نابودی کشید .
رمان طاعون
تصویری بسیار
توانا از
طاعونی خیالی
است که در
سالهای دهه
چهل وبازهم دریکی
از شهرهای افریقای
شمالی هزاران
نفر را به
هلاکت رساند .
داستان نه فقط
فتح فرانسه به
دست آلمانها
بلکه به طور
کلی هجوم بیماریهای
همه گیر را به
نوع بشر
وپاسخهای
گوناگونی
راکه آدمهای
مختلف به این
وضع می دهند
نمادسازی می
کند  .

طاعون
و عصیانگر :

درکتاب
طاعون تراژدی
با حمله
ناگهانی موشهای
آلوده به بیماری
آغاز می شود . چیزی
نمی گذرد که
صدها موش مرده
خیابانها را
پر و فضای شهر
را آلوده می
کنند . پس از آن
، اتاق انتظار
پزشکان پر از
بیمارانی می
شود که به تب و
دردی مشابه
گرفتار هستند
.مقامات شهر
به تدریج
اعلام می کنند
که بیماری واگیرداری
وارد شهر شده
است . قرنطینه
اعلام می شود
وهیچ کس حق
ورود یا خروج
ندارد . فریادهای
اعتراض ،
آشفتگی را
دامن می زند
.تمام صادرات
وواردات به
شهر ممنوع می
شود . مردم به
مغازه ها هجوم
می آورند تا
کالاهای مورد
نیاز را بخرند
واحتکارکنند .
مغازه داران قیمتها
را بالا می
برند وقاچاقچیان
به سودهای
کلان می رسند .
این تصویر
اتفاقی است که
درپی هرجنگ ویا
بیماری در هر
نقطه ای از
جهان رخ می
دهد . کامو در طی
دو جنگ جهانی
وجنگ سرد پس
از آنها شاهد
این امر بوده
است . کشیشی در
داستان این
بلا را در
مراسم مذهبی
وحشت باری "
جزای گناهان
آدمیان می
خواند . اما
آلبر کامو این
سوال را از
زبان دکتری
مطرح می کند
چرا کودکان که
گناهی ندارند
، از جمله اولین
قربانیان بیماری
هستند . دکتر
با شجاعتی
خاموش به
مبارزه با بیماری
ادامه می دهد
وهنگامی که این
سوال از او
پرسیده می شود
که به خدا
اعتقاد نداری چرا
خودت را اینطور
وقف مردم کرده
ای ؟ کامو
پاسخ می دهد :
باید حتی پس
از شکستهای پیاپی
، به مبارزه
با شر ادامه
داد . با افزایش
مرگ ومیر ،
واکنش مردم به
نحو شگفت انگیزی
تغییر می کند .
" درروزهای
اول که فکر می
کردند این بیماری
مسری هم مانند
بیماریهای
مسری دیگر است
به مذهب متوسل
شدند اما
هنگامی که جدی
بودن خطر را
در یافتند به
خوشگذرانی روی
آوردند .... زندگی
همراه با عیاشی
و بیهودگی
ومجالس میگساری
بی حساب ...
مطلوب همه
مردم شده بود "
. اما در همین حین
قهرمانان زیادی
وجود دارند که
از شدت کار از
پا در می
آمدند . کامو این
چنین نتیجه گیری
می کند که در
وجود انسان چیزهای
قابل تحسین بیشتر
است تا چیزهای
تاسف بار . پس
از خاتمه بیماری
وپایان قرنطینه
، بازماندگان
با شادی وسرور
به خانه های
خود باز می
گردند .
ناقوسهای کلیسا
به صدا در می آیند
وسپاس خدا بجا
آورده می شود .
کامو به تجربه
می داند که
آنچه طبیعی
است ، میکروب
است . چیزهای دیگر،
مثل تندرستی ،
درستکاری و
پاکی مولود
اراده است .
اراده ای که
نباید هرگز
توقف کند .
مبارزه به
صورت اخلاق
روزمره درمی آید
. سماجت
سرسختانه ای
در برابر عادت
به نا امیدی می
ایستد . وشاید
به تعبیری دیگر
بتوان طاعون
را همان بیماری
همیشگی دانست
که بشود آن را
پوچی نامید .

در
کتاب عصیانگر
(1951) خواننده با
مسایل مختلف و
مشکلاتی
مانند وجدان
خودی در مقابل
مصلحت سیاسی ،
آزادی فکری
دربرابر
وفاداری حزبی
وضرورت
ومحدودیت طغیان
رودررو قرارمی
گیرد . روسیه
کمونیست مسیحیت
را رد کرده
بود ، آلمان
نازی نیچه را
به عنوان کسی
که نه تنها
جنگ بلکه قتل
وکشتار رار
توصیه می کند
تفسیر کرده
بود . حکومتی
اخلاق را به
عنوان خدمت به
انقلاب
وحکومتی دیگر
اخلاق
راخدمت
به حکومت تعریف
می کرد . هرچیزی
از این مقدسات
جدید حمایت می
کرد نیکی وفضیلت
محسوب می شد
وهرچیزی که به
این مقدسات کم
حرمتی روا می
داشت یا در
برابرشان می ایستاد
بد و
تبهکارانه به
حساب می آمد
وباید از میان
می رفت . دیگر
اهانت به خدا یا
به قواعد
اخلاقی خدایی
گناه خوانده
نمی شد بلکه
عمل ، نوشته ،
سخن یا اندیشه
ای که هیئت
حاکم آن را
مخالف (
انقلاب ، حزب یا
حکومت )
قلمداد می کرد
، گناه محسوب
می شد .

تمامی
این شرایط بر
کامو تاثیر
ژرفی نهاد ،
عقاید ،
آرزوها
واعمال کامو
تابعی از این
جو حاکم بر
اروپا بود با
این حال بقای
آموزشهای مسیحی
در وجود کامو
هنوز آنقدر
بود که مفاهیم
جدید اخلاقی ،
اورا به وحشت
بیندازد . او این
مفاهیم جدید
را در یک اصل
خلاصه کرد .
اصلی که مبنای
عمل تمام هیئتهای
حاکمه بود : "
هدف وسیله را
توجیه می کند "
وکامو این اصل
را قبول نداشت
. اگرچه مشکل می
توانست بگوید
که با چه معیار
دیگری می توان
وسیله را مورد
قضاوت
قرارداد . در
هر حال او عقیده
داشت که خیر
بشر در نظر
گرفته نشده
است بلکه
کشتار جمعی و
پرستش زور و
جنگ تحت حکومت
هیتلر و کار
اجباری ،
نظارت بر
مطبوعات ،
محاکمه های
تصفیه ای
وکشتار سیاسی
حکومت استالین
، عمیقا آسیب
دیده است . این
حکومتهای
توتالیتر به
نام آزادی
انسان ، آزادی
را از بین
برده وبه نام
مردم ،
دموکراسی را
نابود کرده
اند .

"
کامو در وسیع
ترین معنای
کلمه
انسانگرا بود
. کامو اندیشه
خود را از
آسمان به امور
انسانی هدایت
کرد . تلاش می
کرد که میراث
فرهنگی انسان
را حفظ کند ،
وانسانتر از
آن بود که ایدئولوژی
هایی را بپذیرد
که به انسان
فرمان می دهد
تا انسان را
بکشد . "
شاید به همین
دلیل بود که
از تمام احزاب
سیاسی کناره می
گرفت . کامو در
کتاب طاعون از
زبان یکی از
قهرمانان می
گوید : " من در
دنیای امروز
جایی ندارم .
هنگامی که
قاطعانه از
کشتن سرباز
زدم  ،
خود را به
انزوایی محکوم
کردم که هرگز
پایانی ندارد
" . لیکن کامو
چنین انزوا
وامتناعی را
از خوانندگان
کتاب عصیانگرنمی
خواست . این را
می پذیرفت که
وقتی ستم تحمل
ناپذیر شود
واگر هیچ گونه
وسیله اصلاحی
در دست نباشد .
شورش خشونت
بار موجه می
شود . ولی او
خواهان حد
ومرز اعتدال
در سیاست
وتفکر بود . عصیانگر
باید از ایدئولوژی
های
جزمی وا ز
حقایق اجتناب
کند . باید در
هر قدم از خود
پرسید که آیا
با این خشونتی
که من بکار می
برم نوع بشر بیشتر
از آنکه یاری
شود ، آسیب
نخواهد دید ؟
قربانی کردن دیگران
برای آرمان
خود ، قهرمان
گرایانه نیست
.

عصیانگر
کم وبیش با
تحسین راست
گرایان
فرانسه و فریادهای
آمیخته با
ارتداد چپ گرایان
اروپا مواجه
شد . کاتولیکهای
فرانسه کتاب
را همچون
بازگشت ضمنی
کامو به اخلاقیات
مسیحی ،
استقبال
کردند . حزب
کمونیست آ را
به عنوان گریزی
بزدلانه از
ضرورتها
وخطرات
انقلاب ، به
باد تمسخر
گرفت . فرانسیس
ژانسون با
نوشتن مقاله ای
در شماره ژوئن
1952 عصر جدید که
سردبیر آن ژان
پل سارتر بود
حمله را رهبری
می کرد .
ژانسون اظهار
نظر کرد که
کامو به هیچ
وجه شایستگی
شهرت فراوان
خود را ندارد .
اشاره کرد که
تجربه های
کامو در نهضت
مقاومت ، اورا
خسته وآماده
به زمین
انداختن پرچم
مبارزه کرده
است . واز او
خواست که از
عقب نشینی
اخلاق گرایانه
خود ، به سوی
شرکت فعال
درمبارزه
ستمدیدگان
وضع موجود باز
گردد . کامو در
پاسخ گفت که آنان
ظاهرا فرض را
بر این گذاشته
که هرگونه تعبیری
غیر از تعبیر
مارکسیستی از
تاریخ و از
مبارزه طبقاتی
، ارتجاعی است
و مجله عصر جدید
را متهم کرد
که : " از مارکسیسم
به عنوان یک ایدئولوژی
جزمی دفاع می
کند ولی قادر
نیست بگوید که
مارکسیسم خط
مشی سیاسی
مشخصی است . "
با این همه بسیاری
از عناصر نظریه
های مارکس به
ویژه پیش گوییهای
او در جریان
واقعی تکامل ،
باطل شده است .
مسلما برخی
ازانتقادات
مارکس صحیح و
حتی لازم می
باشد ولی سیاست
شوروی را نباید
تقدیس کرد و
هر صدای
صادقانه ای باید
علیه
اردوگاههای
کار اجباری که
برای مخالفان
سیاسی برپا
شده است سخن
بگوید : " حقیقت
آن است که
منتقد شما
انتظار دارد
ما علیه همه چیز
غیر از حزب
کمونیست و
دولت کمونیستی
، شورش کنیم . "

سارتر
به توجه واپس
گرایانه کامو
به معیارهای
اخلاقی ای که
رژیمهای
ارتجاعی حمایت
می کرد و نیز
افتادن دردام
احساسات گرایی
بیهوده ای که
هدف را آرزو می
کرد ولی ضعیف
تر از آن بود
که وسیله را
انتخاب کند ،
اظهار تاسف
کرد . کامو با
اعتراض می گوید
که اگر فقط
حکومتها باید
بین حق وباطل
قضاوت کنند ،
درآن صورت چه
تفاوتی بین یک
حکومت
خودکامه سرمایه
داری ویک  حکومت
خودکامه کمونیستی
وجود خواهد
داشت ؟ کامو
مسایل خشونت
واخلاق
وانسان در
مقابل دولت را
در نمایشنامه
های سوء تفاهم
، کالیگولا ،
عادلها که حال
وهوای جن
زدگان داستایوفسکی
را داشت به
نمایش گذاشت .

کامو
در آخرین اثر
عمده اش ، به شیوه
مطلوب خود یعنی
به روایت از
طریق زندگینامه
خود ، بازمی
گردد . " سقوط (1956)یک
رشته گفتگو
است  بین
ژان کلمانس و
دوستی که
تصادفا در آمستردام
با او آشنا می
شود . ژان
درپاریس وکیل
دادگستری
موفقی بوده
است ، از فضیلتهای
خویش مغرور
وبه دلیل دفاع
از متهمان فقیر
مورد احترام
است اما روزی
شاهد سقوط زنی
در رودخانه
است ولی اقدامی
برای نجات او
نمی کند . پس از
مدتی این فکر
که میبایست
برگردد وزن را
نجات دهد  آرامش
ذهن اورا بهم
می ریزد . از
خود میپرسد که
آیا فضیلتهایش
وسیله ای برای
کسب موفقیت و
محبوبیت
نبوده است ؟
او که هیچگونه
اعتقاد مذهبی
ندارد ، نمیتواند
با اعتراف نزد
کشیش خودرا
تسلی دهد . به
تدریج وبا تردید
وسپس با بدبینی
تمام فضیلت ها
را ترفند می انگارد
و کم کم به
آنجا می رسد
که تمدن را
همچون شبکه ای
از ریاکاریهای
متقابل ،
مردود می
شمارد . او
گهگاه ایمان
دوران کودکی
خودرا آرزو می
کند : " ما مسیر
روشنایی
پناهگاه و
معصومیت مقدس
کسانی را که
خود را می
بخشایند ، از
دست داده ایم .
" مشکل است  قبول
کنیم که سقوط
وصیت نامه خود
کامو و گویای
این مساله
باشد که با بیرون
آمدن از
توهماتی که
نسبت به فضیلت
های بورژوایی
و ایدئولوژی
کمونیستی
داشت ، همه
سرزندگی
دوران جوانی و
شور و شوق به
اصلاحات
اجتماعی او ،
به چنین شکاکیت
و بینوایی و
درماندگی
کامل تبدیل
شده باشد . شخصا
بسیاری چیزها
داشت که به
خاطرشان باید
سپاسگزار
باشد . تمدن
بورژوایی به
او امکان تحصیل
، مسافرت ،
آزادی سخن
گفتن و شهرتی
روزافزون
داده بود . "

شاید
بتوان کامو را
متعلق به
روشنفکران
ادبی اروپایی
نسل پس از جنگ
جهانی اول ( در
واقع متعلق به
نسل دوم بعد
از آغاز قرن بیستم
یعنی نسل شک و یأس
زده ) دانست ،
با این تفاوت
که شاید کامو
تنها یا همراه
جویس دومین
روشنفکر این
نسل باشد که
بارقه هایی از
امید را در
توانمندی های
بشر به واسطه
بهره از طبیعت
و ذات قدرتمند
آدمی می یابد .

کامو
در تاریخ قرن
بیستم ادبیات
کشور فرانسه ،
یک نویسنده
برجسته و بزرگ
ادبی است . او یک
رمان نویس ، فیلسوف
و هم یک نمایشنامه
پرداز است .
کامو در همان
عصر خودش یک
نویسنده عظیم
بود . او جزو آن
دسته نویسندگانی
بود که در
زمان حیاتش و
به فاصله کمی
به شهرت فراوانی
دست یافت و
لازم نبود تا
برای مشهور و
محبوب شدن ،
سالها و سالها
انتظار بکشد .
آثار او پس از
نشر بلافاصله
به عنوان آثار
ماندگار دنیای
ادبیات
شناخته شدند .
آلبر کامو در
این خصوص می
گوید : " تجربه
های من در
زندگی با سختی
همراه بود . با
این همه زندگی
را با گسیختگی
شروع
نکردم . همچنین
، برعکس بسیاری
از ادیبان ،
من با نفرین و
تخطئه وارد دنیای
ادبیات نشدم ،
بلکه با تحسین
. "

منابع

اسکارپیت
، روبر ،
جامعه شناسی
ادبیات ،
ترجمه مرتضی
کتبی ،
انتشارات سمت
، چاپ سوم 1384

اوبارت
، گابریل ،
مصاحبه با
کامو

بره
، ژرمن ، آلبر
کامو ، ترجمه
جلیل روشن دل
، انتشارات
بابک

دورانت
، ویل و آریل
،تفسیرهای
زندگی ، ترجمه
ابراهیم مشعری
، انتشارات نیلوفر
، چاپ اول 1369

فلسفه
پوچی ، ترجمه
محمدتقی غیاثی
، انتشارات پیام
1351

کامو
، آلبر ، بیگانه
، ترجمه جلال
آل احمد ، نشر
نگاه

کامو
، آلبر ،
حکومت نظامی ،
ترجمه عیسی
مروستی ،
انتشارات کتیبه

کمبر
، ریچارد ،
فلسفه کامو ،
ترجمه خشایار
دیهمی ،
انتشارات طرح
نو 1385

مروس
، زین ، قدم
اول ، ترجمه
روزبه معادی ،
نشر شیرازه

هفته
نامه خبرهای
ادبی ، شماره
1953-1951

www. Irirg.ir

www. Ketab news .
com

www. Albert camus .
net

www. Wikipedia .
org

www. Literature defrance
. com