working paper-hasan poor

دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

زن و پروین

زهرا حس = 6; پور

كارنوشت دانشجويي براي درس جامعه شناسی ادبیات

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

تیر 1385

هدف از اين تحقيق اين اس= 578; که علت اين امر را بيابي= 605; که چرا پروين اعتصا= 05;ي که يک زن است ؛ در شعرش به مسائل و مشکلات زنان = 606;پرداخته است و با وجود اين که در دوره اي که پروين زندگي = 605;ي کند وضعيت زنان بسيار اسفناک است؛ = 585;دپاي زن در شعر پرو&#= 1610;ن کمرنگ است. در واقع در اين مقاله سعي مي کنيم علت اين بي توجهي به زن در ديوان ي&#= 1705; زن را بررسي کنيم.

البته به اين دليل که بررس= 610; شرايط حاکم ب= 585; جامعه ايران= 10; در دوره زندگ= 610; پروين اعتصا= 05;ي از حوصله اين مقاله خارج است ؛ در اين مقاله سعي کرده ام پس از توضيحي مختص= 85; در مورد شراي= 591; حاکم بر دوره زندگي وي ، به جمع آوري آرا= 610; ديگران در مورد پروين بپردازم و دل= 575;يلي که ديگران بي= 575;ن کرده اند نقل کنم و سرانجا= 605; نيز نظر اجما= 604;ي خودم را مطرح کنم.

برخي اساسا بر اين باورن= 583; که اشعار پرو= 610;ن از آن خود او ن&= #1610;ست ." قريحه سرشار و استعداد خار= 02; العاده پروين در شعر همواره موجب حيرت فضلا و دانشمنداني بود كه با پدرش محشور بودند· به همين جهت برخ= 610; بر اين گمان بودند كه آن اشعار از او نيست··(روزن&#= 1575;مه ايران شماره 3423 تاريخ 25/12/1384)

برخي علت بي توجهي پروين به زن را زن بودن و محدود بودن او ذکر ک&#= 1585;ده اند و برخي آن را به دليل تحت سلط= 607; نظام مردانه قرار داشتن پ= 585;وين مي دانند. برخ&#= 1610; نيز پروين را اساساً از شر= 575;يط اجتماعي دور = 608; منزوي مي دانند. البته تعداد بسيار= 10; از بزرگان شع= 585; و ادب، نه تنها چنين انتقاداتي ب= 07; پروين اعتصامي ندارند بلکه او را در صف بزرگترين شعراي ايران = 605;ي دانند." مقدم&= #1607; ديوان به قلم شادروان استاد محمد تقي ملك الشعراي بها= 85; است كه پيرامون سبك اشعار پروين = 608; ويژگي هاي اشعار او نوشته است. <= /p>

= 593;مرپروين بسيا&= #1585; كوتاه بود، كمتر زني توانست در دو= 585;اني كوتاه شهرتي فراگير مثل ا= 608; داشته باشد· شعرپروين شي= 08;ا، ساده و دلنشي= 606; است· اخلاق و همه تعابير و مفاهيم زيبا = 608; عادلانه آن چون اختري تابناك بر ديوان پروين مي درخشد . (روزنامه اير= 575;ن شماره3423 تاريخ 25/12/1384 )

مقدمه<= /o:p>

"پر = 8;ين در روز 25 اسفند سال 1285 هجري شمž= 7;ي به دنيا آمد . پدراو يوسف ا= 593;تصامي و مادراو خان= 605; اختر اعتصام= 10; است .... پروين دž= 5; کودکي با خانواده به تهران آمد و در اين شهر زي&#= 1585; نظر پدر اندي= 588;مندش مقدمات علوم = 608; زبان عربي و فارسي و ادبي= 575;ت اين دو زبان را فرا گرفت و سرانجام عمر کوتاه خود را در همين شهر به پايان رسا= 606;يد . .... پدر پروين د= 585; تربيت و تعلي= 605; دختر خويش سع= 610; وافر نمود و حتي او را از ا&= #1576;تداي نوجواني در جلسات مذاکرات و مباحث ادبي و علمي شرکت مي داد . ..... پروين دوره مدرسه آمريکايي را در خرداد ماه سال 1303 شمسي به پايان رساني= 83; و در همان مدرسه به تدر= 610;س و تعليم نوآموزان هم وطن خويش پرداخت .

او در تاريخ 19 تير ماه سال 1313 شمسي با پسر عموي پدر خود ازدواج کرد و مدت چهار ماه در عقد او بود و سپس به خانه شوهر رفت ؛ اما بيش از دو ماه و نيم شوهرداري نکرد و به خانه پدر بازگشت و با بخشودن مهري= 07; خود در 11 مرداد 1314 شمسي رسما اž= 6; شوهر جدا شد . "(دانشگر, 1383: 24) تقريبا هيچ ج= 575; از علت اين جدايي حرفي ب= 607; ميان نيامده است خود پروي= 606; نيز – آن طور که در احوالش گفته اند – هي&#= 1670; گاه سخني از زندگي زناشو= 10;ي خود نکرد اما &#= 1605;ي توان دليل آن را تا حدي با توجه به مدار= 705; موجود حدس زد . "شوهر پروين از افسران شهرباني و هنگام وصلت ب= 575; او رييس شهرباني در کرمانشاه بو= 83; . اخلاق نظامي او با روح لطي&#= 1601; و آزاده ي پرو&#= 1610;ن مغايرت داشت . " (بلورفروشا= 06; ؛1378: 6 )

" پژوهشگران احتمال مي دهند که پروي= 606; ابيات زير را تحت تاثير هم= 610;ن پيشامد سرود= 07; باشد :

اي گل تو ز ج = 5;عيت گلزار= چه ديدي = جز&#= 1587;رزنش و بدس= ري خار &= #1670;ه ديدي

اي لعل دل افروز تو با اين همه پرتو= = جز مشتري سفله به بازار چه دي= 583;ي

رفتي به چمن = 4;يک قفس گشت نصيب= 578; = 94;يرازقفس اي مرغ گرفتارچه دي= 83;ي = پروين اعتصامي در سوم فروردين سال 1320 هجري شمž= 7;ي دربستر بيما= 85;ي خفت و شنبه شب شانزدهم هما= 06; ماه در آغوش مادر دعوت حق را لبيک گفت و در شهر قم در مقبره خانوادگي و کنار پدر دفن گرديد . "( دانشگر, 1383: 24) " در مورد مرگش با آنکه گفته شد= 607; بر اثر بيمار= 610; زندگي را بدرود گفته ا= 587;ت اما بسياري برآنند و يا م&#= 1610; خواهند برآن باشند که او توسط مزدورا= 06; رضاشاهي به قتل رسيده اس= 578; . اگر واقعيت امر حتي چنين باشد نشان دهنده آن است که مردم نمي توانند مرگ ي= 705; هنرمند شايس= 78;ه و مردم دوست را در يک جامعه زير سلطه ي وحشت و رعب , به طور طب= يعي باور کنند؛ آ= 606; هم درست در 35 سالگي , در چني&= #1606; شرايطي هميش= 07; عناصري از بدگماني رو ب= 607; رشد مي گذارد و شرايط را براي گسترش ش= 575;يعه ها آماده مي کند . "(ديواي پروين اعتصا= 05;ي ,1371 : ديباچه ) پرو&= #1610;ن براي سنگ مزا= 585; خويش ابياتي سروده که اين ابيات از جمل= 607; معدود ابيات در ديوان اوس= 578; که به خودش مي پردازد ( با توجه به تفسي= 585; خانم داوران در مقاله شعر غير شخصي پرو= 610;ن اعتصامي ) که م&= #1575; در اينجا چند بيت از آن را م&= #1610; آوريم :

اينکه خاک سهيش بالين است = گوهر چرخ ادب پروين= است

گر چه جز تلخي ايام نديد = هر چه خواهي سخنش ش= 610;رين است

صاحب آن همه گفتار= امروز= = سايل فاتحه= و ياسين= است

دوستان به که ز و¡= 0; ياد کنند = = دل بي دوست دل غمگين= است

خاک درديده بسي جانفرساست = سنگ بر سينه بسي سنگين است

..............

" برخورد پرو= ين با مرگ برخور= 583;ي انساني است . او عاشق مرگ ن&#= 1610;ست . ازآن نفرت ني&= #1586; ندارد . او آن را مي پذيرد . پذيرفتني که در اعماق آن اندوهي سنگي= 06; ته نشين شده است . پذيرفته که پاي اجبار و تحميل در مي&#= 1575;ن است . ....... شعري که او براي سنگ مزار خود سروده است ؛ شعري است که بوي تنهايي م= 610; دهد تا بوي درد و دريغ خاک و سنگ بر د&= #1610;ده و سينه هر کس جانفرسا و سن= 711;ين است ؛ اما چه بايد کرد ؟ چاره کار تنه= 575; در آن است که دوستان به يا= 583; او باشند و فراموشش نکنند. " (ديوا&#= 1610; پروين اعتصا= 05;ي ,1371 : ديباچه )

يک سؤال

پرو= 610;ن اعتصامي يک شاعر زن است و در دوره اي زندگي مي کند که زنان در وضع اسفناکي به سر مي برند&q= uot;جليل محمد قلي زاد= 607; [1932- 1896 م] تصويري ا= 86; وضع زنان راد= 585;روزنامه ي ملانصرالد= 10;ن باکلمات نقا= 88;ي کرده است:درحاليک= 07; اين سخنان را= 605;ي- نويسم از پنجره به ابرهاي سياه نگاه مي کنم . گاهي به خيال= 605; مي رسد که اين ابرها رطوبت درياي خزر اس= 578; که حرارت آفتاب آنها ر= 575; جذب کرده و به &= #1575;ين جا آورده است . تا از آنها باراني حاصل شود . گاهي هم به خيالم مي رسد که نه اين ابرها , آه و فغان زنان مسلمان است . ا&= #1610;ن بارانها آب د= 585;يا نيست ؛ اشک چشمان سياه بختان است . " (چ= اوش اکبري, 1378 : 24 )

خود پروين در سخنراني فار= 94; التحصيلي خو= 83; به اين نکته اذعان مي کند . = "روزگار زنان مشرق زم= 610;ن همه جا تاريک و اندوه خيز, همه جا آکنده به رنج و مشقت , همه جا پر از اسارت و مذلت بود . يکي از علماي اجتما= 93;ي مي گويد : .... قسم= 578;ي از عجز و عدم موفقيت شرقي= 75;ن به اين سبب است که به ترب&#= 1610;ت زنان التفات نکردند , آنها را عضو عاطل بشريت پنداشته نصف قواي خود را ضايع نمودند . مادران نومي= 83; نادان , اولاد خويش را به بي&#= 1583;انشي بزرگ کردند ..... اطفال شرق در داخل از تربي= 578; خانوادگي و د= 585; خارج از تادي= 576; و تهذيب محرو= 605; ماندند . لاجرم اسباب تباهي و تيره روزي دست بهم داده هشتصد م= 610;ليون جمعيت آسيا ر= 575; به تنزل محکو= 605; کردند. ......اميد= 08;اريم به همت دانشمندان و متفکرين روح فضيلت در ملت ايجاد شود و با تربيت نسوان اصلاحات مهم= 07; ي اجتماعي در ا= 610;ران فراهم گردد . " ( شريعت , 1366: 14-10 )

حال سؤالي که پيش مي آيد اين است که چرا پروين به وضع زنان دوره خو= 583; در شعرهايش کمتر توجه نشان داده اس= 578; . " جاي شگفتي است که پروين قلمش را در راه اصلاح و بهبود و يا ارتقاي وضع ه= 605; جنسان خود به کار نينداخت= 07; است . اين مسأله فقط در زماني رخ داد= 607; است که طبق فرمان شاه در سال 1314 ش/1936م. کشف حجاب اجباري صورت پذيرفت= 07; و پروين هم احساس محدود خود را در اين زمينه در شعر گنج عفت ابرا= 586; داشته است . " (دهباشي. 1370: 45/پرو= ين اعتصامي /م.اس&#= 1581;اق ترجمه يعقوب آژند) =

واقعيتي که وجود دارد و نمي توان آن را انکار کرد اين است که در ديوان پروين نقش زن بسيار کمرنگ است" د= 85; سراسر ديوان پروين , سه شعر به وضع زن اير&#= 1575;ني اختصاص يافت= 07;" (دهباشي. 1370: 125/شعر غير شخصي پرو= 610;ن اعتصامي /فرش= 578;ه داوران )در حالي که از يک زن فرهيخته آ= 606; هم در دوره اي که زنان گاهي از کم ترين حقوق انساني = 606;يز محرومند؛ انتظاري بيش از اين ميرود . و همين امر دستمايه بسي= 75;ري قرار گرفته ک= 607; به پروين اعتصامي انتقاداتي ش= 83;يد و گاه ناعادلانه بکنند . البته برخي اين انتقادات در قالب تحليل شعر پروين صو= 585;ت مي گيرد .

انتقا= د از پروين

بسي= 575;ري علت کم توجهي پروين به زنا= 606; عصر خود را چن&#= 1610;ن ارزيابي کرد= 07; اند که اگر زن در شعر پروين دغدغه او نبوده به اين دليل است که اساسا وي از شرايط اجتما= 93;ي دور و منزوي بوده است . "اگ&#= 1585; کسي بپرسد که پروين و مشرو= 591;يت ايران که دو کودک همسال بوده اند چرا هيچ وقت هم بازي نشده ان= 583; آيا سوال نابجايي پرس= 10;ده است ؟ مسلما نه . ... حدود دوي= 87;ت قطعه از اشعا= 585; ديوان پروين طوري است که حتي قرن سرود= 606; آنها را هم نم&#= 1610; توان حدس زد . .... از خلال اشعا= 585; به خوبي استنباط مي شود که شاعر فردي بوده محافظه کار , منقطع و منعز= 604; از جامعه و سر&#= 1582;ورده از سياست و نااميد از اصلاحات اجتماعي . "( گرگاني , 2536 شاهنشاهي : 69)

اين دوري و انزوا را مي توان از &= #1587;بک شعر پروين به راحتي حدس زد : " قسمت عمده اشعار او از نظر سبک بيان و روح مطلب بي&#= 1588;تر به قرن پنجم وششم تعلق دارد تا به زمان ما . حتي در قطعاتي که در قالب نويي سروده شده اس= 578; باز اين کهنگ= 610; محتوا به چشم مي خورد . "(دهب&= #1575;شي , 1370 : 65 )

در مورد سبک شعر= 610;, پروين, به شدت تحت تأثير پد= 585; و برادرانش بوده است.

" حضور پروين در دوره و گردهمآيي اد= 76;ي پدر و يارانش به ميزان زيا= 583;ي بر زندگي و شخصيت او اثر گذاشته است. اعضاي گروه ادبي ميزايو= 87;ف طرفدار شعر ب= 607; سبک کلاسيک بودند و برعک= 587; از شعر جديد شاعران جوان چون نيما يوش= 610;ج دوري مي گزيد= 606;د. به درستي معلوم نيست ک= 607; پروين شعري ا= 586; نيما را مطالعه کرده = 610;ا نه اما قطعاٌ هيچ گونه نشا= 606;ه اي از تأثير اشعار نيما ب= 585; کارهاي پروي= 06; ديده نمي شود.&q= uot;(دهباشي,1370: 479 /پرو&#= 1610;ن اعتصامي ,شاع= 585;ي شيرين سخن و مبارزي خامو= 88; /نوشته سوزان نديمي ترجمه دکتر عطاءالله ند= 10;مي )

ولي شايد علت ديگري براي ا= 610;ن کهنگي سبک و محتوا بتوان = 610;افت . پروين يک زن است و به دليل زن بودن نمي تواند پيوند محکمي با جامعه خويش برقرار کند.

" پروين اعتصامي، به حکم زن بودن و در پرده بودن= 548; به تن خويش در صحنه نبرد زندگي اجتما= 93;ي و خيزابهاي س= 610;است مشارکت و مداخله اي ندارد." (درود= 610;ان, 1377 : 38 )

" شيوه ي کار پروين، با هم= 607; انسجام و پخت= 711;ي و کمال بي ترد&#= 1610;د چه از لحاظ قالب و چه از لحاظ فرم و درونمايه همان شيوه ي گذشتگان است = 608; شعرش سرشار ا= 586; کلياتي است ک= 607; مي تواند به قرون گذشته ن= 610;ز متعلق باشد. به جز چند مورد از قبيل&la= quo; اي گربه» و « ا&= #1610; مرغک» و « ياد &= #1610;اران»هيچ نسيم تازه اي درديوانش نو= 86;يده است. شايد اين از آن روست که بانوي خلوت گ= 586;ين از جامعه مدن= 610; بريده و به کتابخانه و ب= 607; انبوه ديوان هاي شاعران پ= 610;وسته است. عواطف انساني و اند= 610;شه هاي عرفاني و اخلاقي و فلس= 601;ي او همان است که از نوشته هاي گذشتگان = 608; متأخران به ا= 608; منتقل شده است. او هرگز از يک قهوه خانه، يک مهمان خانه، = 610;ک محله نشين و ... تجربه اي ملموس به دست نياورده است... شعر پروين هرجا که از تجارب عيني ا= 608; نشايه هايي دارد، موج زمان را باز م&#= 1610; تابد و با زندگي روزان= 07; پيوند دارد." (&#= 1583;هباشي , 1370 : 91/ پروين شاعž= 5;احساس و عاطفه /سيمي&#= 1606; بهبهاني)

بنا= 76;راين مي توان نتيج= 607; گرفت که پروي= 606; مسايل اجتما= 93;ي را مطرح نمي کند زيرا از مسايل اجتما= 93;ي اطلاعي ندار= 83; . و مساله زن ني= ز يک مساله اجتماعي است . <= /span>

علت دوري پرو= ;ين از جامعه و مسايل اجتما= 93;ي در بالا مطرح شد . او يک زن است و زنان در جامعه ي ايرا= 606; آن عصر محدود و محرومند . البته " پس از کشف حجاب در ماه 1314زنان در زندگ= ;ي اجتماعي شرک= 78; مي کنند , پروي&= #1606; نيز به آموزگاري و کتابداري مي پردازد واز ا= 610;ن رهگذر , با اجتماع زمان خود از نزديک آشنا مي شود . " (دروديان,1377 : 38) گرچه پروين همواره ظاهر"شرقي " خويش را حفظ م&#= 1610; کند .

"ملاحظات يک&= #1610; از کساني که با او مصاحبه اي داشته است مؤيد اين نظر- معتقدات مذه= 76;ي و پايبندي پر= 608;ين به عادات و رسوم معمول و تربيت شرقي ا= 608; – است. شخص مذکور مي نوي= 587;د پروين در هنگام مصاحب= 07; در تاريک تري= 606; گوشه ي اتاق نشسته بود چادر صورتش را کام= 604; پوشانده بود. وقتي شخص مصاحبه کنند= 07; براي دست داد= 606; موقع خداحاف= 92;ي دستش را به سو&#= 1610; او دراز کرد پروين نزديک بود از= ; شوک حاصل از اين عمل قالب تهي کند." (دهباشي , = 1370 : 479/پروين اعتصامي شاع= 85;ي شيرين سخن و مبارزه ي خاموش / نوشته سوزان نديمي= 48; ترجمه دکتر عطاءالله ند= 10;مي)

نقدي د= ;يگر &= nbsp; &nbs= p;

گفت= 10;م پروين در ديو= 575;نش به زن کم توجه کرده و اين مسأله موجبا= 78; نقد و يا حداقل سوال ب= 587;ياري را بر اينگيخ= 578;ه است . ولي آنجا هم که به زن پرداخته , مور&#= 1583; نقد برخي قرا= 585; گرفته است.بر= 575;ي مثال ,از نظر برخي , نگرش پروين به قشر زن , نگرش فردي است که به شدت تحت تاثير نظام مرد سالار ايران آن دوره ميبا= 588;د . " نه تنها در روابط خصوصي که در همبستگ= 610; هاي عام هم پروين خود را چندان به زنا= 606; نزديک احساس نمي کرد . در سراسر ديوان پروين تنها س= 607; شعر به وضع زن ايراني اختصاص يافت= 07; است . در اين اشعار که « نهال آرزو », « فرشته انس » و «زن ايراني » نام دارند ؛ب= 607; جز يک جا که پروين زنان ر= 575; «خواهر» خود= 82;وانده و آن هم در «نهال آرزو »است که به من&#= 1575;سبت جشن فارغ التحصيلي اش سروده است ؛ همه جا خطاب و&#= 1610; به زنان از بالا وبه «دي= 711;ري» است . "(دهباشي ,= 1370 : 125/شعر غير شخص= 10; پروين اعتصا= 05;ي / فرشته داورا&#= 1606; ) که البته يکي از علل عمده ا&#= 1610;ن امر را خانواده پرو= 10;ن مي دانند . " آي&= #1575; وجود پدري با ابهت و جبروت و چهار برادر رشيد از يک سو و مادري ضعيف و خاموش از سو&#= 1610; ديگر ,پروين را از همبستگ= 610; و يکي ديدن با همجنسانش عاجز کرده و در او نگرشي مردانه را تق= 608;يت کرده بود ؟ " (دهباشي , 1370 : 126/شع= 85; غير شخصي پرو= 610;ن اعتصامي / فرشته داورا= 06; ) حتي برخي علت توجه به پروي= 606; از سوي شعراي بزرگي چون بهار را اين م&#= 1610; دانند که اشعار پروين به نوعي نگرش مردانه و مردسالاران = 7; را تقويت مي کند . = &nb= sp; = &nb= sp; = &nb= sp; = &nb= sp; = &nb= sp; = "در اين اشعار – سه شعر در مورد زن – پس از تجليل مقام مادري و همسر= 610; و تشويق دانش اندوزي به منظور تربيت فرزندان شاي= 87;ته , پروين به ذم خودآرايي و ز= 610;ورپرستي پرداخته و در واقع پند پدران منورالفکر م= 75; را تداعي مي کند که در عين حال که دخترا= 606; خود را شريک در زندگي اجتماعي و صحنه روزگار = 605;ي خواستند؛از = 86;ياده روي ها و باز شدن جعبه پاندورشان وحشت داشند :

هميشه فرصت ما شد در اين معني = که نرخ جامه بهمان چه بود و کفش فلان

= &nb= sp; = .......................................

عيب ماراجامه پر= 07;يزپوشانده است وبس جامه عجب و= هوي بهتر زعريان= 10; نبود

زن سبکباري نبيند تا گرانسنگ است = 608; پاک پ&= #1575;ک را آسيبي از آلوده دامان= 10; نبود

زن چو گنجوراست و عفت گنج و حرص و آز دزد = واي اگر آگه از آي&#= 1610;ن نگهباني نبو= 83; " (= 583;هباشي , 1370 : 189/شعر غير شخ= 89;ي پروين اعتصا= 05;ي / فرشته داوران )

&qu= ot;حتي آنجا كه شاعران زن به خلق اثر پرداخته اند = 608;مجموعه شرايط اجتماعي مجا= 04; عرضه هنر به آنان داده است، بازهم شعر زنان عموماً رنگ مردانه دارد= 63; از رابعه قزداري گرفت= 07; تا زنده ياد پروين اعتصا= 05;ي ، ستاره پرفروغ شعر پارسي ·متأسفانه د= 585; عصر حاضر نيز همچون همه اعصار تاريخ سهم زنان در خلاقيتهاي هنري و ادبي در گستره زبا= 606; پارسي چندان قابل توجه نيست ومشارك= 78; فعال و ورود جدي در كوششهاي فرهنگي را از اين قشر نمي بينيم"(روزن= 5;مه ايران , شماره 3= 097 تاريخ21/01/1384 تيتر : شعرهاي غمگي= 06;انه يک زن تاجيک )

ويژگي هاي شعر پروين

پيش از آنکه = 6;خواهيم نقدهايي که ب= 607; پروين اعتصا= 05;ي شده است را مورد بررسي قرار دهيم ؛ لازم است از نگاهي متفاوت به اشعار وي نظر کنيم . نگاهي که نه تنها پروين ر= 575; بي توجه به جامعه اطراف= 88; نمي داند ؛ بلکه او را يک &= #1588;اعر مبارز مي دان= 583; . ابتدا نگاهي اجمالي به درونمايه شع= 85; پروين مي اندازيم :

" دورنمايه شعر پروين را بايد دو بخش کرد: بخش نخست ويژه ي شعر تعليمي سنتي پارسي است با طلوع نهضت مشروطيت و گذار ايراني= 75;ن از جامعه سنت= 610; و بسته به سوي جامعه يي کم و بيش باز وغير سنتي ، از رواج و رونق ا&#= 1610;ن نوع شعر کاست= 607; مي شود. ..." ( درودي= ;ان, 1377 : 78 ) از &#= 1575;ين جهت شعر پروي= 606; جزو ادبيات تعليمي قرار = 605;ي گيرد "يک سوم = 583;يوان پروين را قصا= 610;دي در اندرز و کل&#= 1610;ات اخلاقي شکل م= 610; دهد." (انتشارات صد= 575; و سيماي جمهو= 585;ي اسلامي ايرا= 06; , 1360 : 27 ) =

"....بخش دوم شع= 585; پروين که از د&#= 1610;دگاه خواننده ي امروز ، به وي تشخص و اعتبا= 585; مي بخشد، شعر= 610; است که دليرانه = 548; کردار و گفتا= 585; عاملان حکوم= 78; روز را نقد مي کند و بر مردم فرودست اجتماع زمان خود دل مي سوزاند و از حقوق پايمال شده ي آنان دفاع مي کند. از ديگر قشره= 575;ي و لايه هاي جامعه ي عصر خود که در کارشان قلب و دغل مي بيند ن&#= 1610;ز پرده برمي دارد و رسواي= 588;ان مي کند. "( درود&= #1610;ان, 1377 : 78 )<= /span>

"پروين اعتصامي نابرابري ها = 608; جور و ستم زورمندان و حکومت گران عصر خود را لمس کرده است و در ستم ستيز&#= 1610; با ستمگران سهم بيشتري دارد و با همه &= #1610; جواني , همسان گردي دلاور ب= 575; شمشير قلم و ب&#= 1610;ان در ميدان نبر= 583; با قامتي استوار و قدم هاي متين ايس= 578;اده است . " (چاوش اکبري, 1378 : 71) وي " = 6;ا ديدن فقر و بدبختي ملت و زرپرستي و زم= 610;ن خواري رضاخا= 06; هم دلش به درد آمد و نوشت :

روزي گذشت پادشهي از گذرگهي ...............

قطعا مصراع دوم بيت ششم به زمين خوار= 610; رضاخان ناظر است .

= &nb= sp; = &nb= sp; = &nb= sp; "( چاوش اکبر= 610;, 1378 : 75 )

"در شعر شکاي= ت پيرزن (ديوان پروي= 606;، شماره130) بي شک، رضاخان مورد حمله و هجوم و طعن و طنز شاعر است.

روز شکار پيرزن= ي با قباد گفت = کز آتش فساد تو ، جž= 6; دود و آه نيست

روزي بيا به کلبه ي ما از ره شکار = تحقيق حال گوشه نشينان گناه نيست" (دروديان, 1377 : 26 )

" از ويژگي ها= ;ي ديگر شعر پرو= 610;ن، توجه به مسأل= 607; ي عدالت اجتماعي و ان= 583;يشه سوسياليزم است. عنايت به وضع رقت بار کشاوزران، کارگران، زح= 05;تکشان وزنان ايران= 10; ، ميراث اندي= 588;ه وران انقلاب= 10; جنبش مشروطي= 78; ايران است و بازتاب انقلاب اکتب= 85; 1917 . اين افکار و آرا، قبل از مشروطيت در شعر و ادب پارسي بي سابقه بوده است. پروين در شعر «اي رنجبر»(61) کارگران و يا به تعبير وي، رنجبران را ع= 604;يه مظالمي که بر آنان مي رود به قيام مي خواند و به روشي به آنان مي آموزد که :

جمله آنان را چون زالو مکندت، خون ب= 585;يز/ وندران خون دست وپايي کن خضاب اي رنجب= 585;"(دروديان, 1377 : 96) = &nb= sp;

"پروين به مظلوميت جها= 06; بشريت مي اند= 610;شد و نژاد و کيش و مليت براي او مطرح نيست . رنجبر از هر کجا که باشد و به هر زباني که سخن گويد در ديد او قابل احترام = 608; همدردي است . " (= چاوش اکبري, 1378 : 76 )

از نظر برخي , پرو&= #1610;ن اعتصامي از درد ه= 5;ي بزرگ و دايمي بشر سخن مي گو&#= 1610;د :

"پر = 8;ين اعتصامي که گ= 604; گلهاي شعر دوران جديد ا= 587;ت، چه به اقتضاي روح لطيف و خواهرانه اي که داشته ، چه به اقتضاي زمان، به سيا= 587;ت و مسائل جاري نپرداخته اس= 78;. قلمرو شعري ا= 608; به مکان و زمان و حوادث خاص محدود ني= 587;ت. وي، رنج و غم مردم بي پناه و محروم را مي سرايد؛ به طو= 585; عام ، در هر روزگار و در هر کجا که باش&#= 1583;."(يادنامه صفحه 50 / محمد ع = 4;ي اسلامي ندوش= 06; پروين اعتصا= 05;ي)

نتي= 80;ه

= پروين اعتصامي بي ش= 705; يکي از بزرگت= 585;ين شعراي ايران زمين است و اگ&#= 1585; روزگار به او مهلت بيشتري براي زنده ماندن مي داد ؛ بي شک يکي از تاثير گذار ت= 585;ين شعرا نيز مي گرديد– البت= 07; اگر الان چني= 606; نباشد - .

به نظر من همان طور که در اين نوشته نيز به آن اشاره شد ؛ گرچه پروين ب= 607; مسايل زنان کمتر توجه کرده ولي توج= 607; او به مسايل اجتماعي ، اگ= 585; از ديد ديگري به شعرش بنگر= 610;م ؛ نه کم ، که بس= يار زياد است . او گاهي در زبان= 610; پنهاني شديد ترين نقدها ر= 575; به نظام حاکم مي کند . "... پرو¡= 0;ن اشعاري دارد که اگر چه معدود است، اما با فصاحت و شيوايي کم نظيري در آن به مقتضيات ز= 605;ان خود جواب داد= 607; است. ... پروين دž= 5; اين اشعار پرده ي ريا را از چهره ي عصر خود برمي دار= 583; و منظره ي نفرت بار پوس= 610;دگي و فساد آن را برملا مي کند.&q= uot; (دهباشي , 1370 : 72 / درباه شعر و شخصيت ادبي پ= 585;وين اعتصامي / محمود اعتمادزاده )

من معتقدم شعر پروين برخلاف بعضي مباحث اين نوشته و نظرات برخي ، به ه= 10;چ وجه مردانه ن= 610;ست ." موردي كه در اشعارپ= 585;وين اعتصامي اهم= 10;ت بسياري دارد اين است كه منتقدان بزر= 11; ما مثل دكتر زرين كوب، هميشه بر سر مردانه بودن اشعار پروين = 578;أكيد داشتند و آن رامشخصه آثا= 85;پروين مي دانستند·...= ....من در رد اين اظهارات و اي= 606; نظريات كار كردم و مشخصه زباني پروين = 585;ا نشان دادم در واقع به صورت آماري بررسي كردم و به اين نتيجه رسيدم كه شايد پروي= 606; از نظر فكري اشعارش شبيه اشعار مردان باشد ولي زبا= 606; زنانه در بسياري از اش= 593;ارش مشخص است و در حوزه محسوسا= 78; اين مميزه به خوبي ديده مي شود؛ اشيايي كه در شعر پرو&#= 1610;ن حضور دارند؛ اشيايي هستن= 83; كه مورد استفاده زنا= 06; است؛ مثل سوزن، نخ، وصله پيراهن= 48; مطبخ، هيزم و··· كه در شعرش پر بسام= 583; است·(روزنام= 607; ايران ؛ شمار= 607; روزنامه 2472 تار= ;يخ 03/03/1382 تيتر: روح انگيز کراچي )

اگر پروين در اشعارش به زنان کمتر توجه کرده به اي = 6; دليل نبوده است که او به مسايل زنان ک= 605; توجه بوده و ي&#= 1575; از مسايل زنا= 606; اطلاعي نداشته است ؛ بلکه به اين دليل است که مشکلات مردم در جامعه آن دوره آنقدر ز= 610;اد بوده که مجال= 610; براي پرداخت= 06; به مشکلات گروهي خاص وجود نداشته است ." پروين اعتصامي در دوراني به کمال قدرت سخ= 606; خويش رسيد که پرده سياه دي= 705;تاتوري بر سر ايران کشيده شده بو= 583; . چکمه سنگين د&= #1610;کتاتوري و دژخيمان هرزه اش بر سي&#= 1606;ه مردم فشار مي داد و مي خواس&#= 1578; راه نفس را بر همه ببندد و زشترو ترين و سياه روترين پرورده هاي ر= 688;يم پوسيده استبداد به اشاره قدرت دوزخي امپري= 75;ليسم و در پناه سرن&#= 1610;زه و شلاق ، به بلندترين پا= 10;گاه هاي اداري و نظامي کشور عروج نموده بودند . در سيماي نفر= 578; بار آن دوران جز سلطه زور و غلبه حرص و رواج دروغ ، چ&#= 1610;زي ديده نمي شد . فساد در همه ش&#= 1610;ون زندگي کشور رخنه کرده بو= 583; و مانند گل مسموم هزاررنگي پر= 83;ه آزرم را به کناري زده با غرور نفرت ان= 711;يزي جلوه مي فروخ= 578; . هيچکس بر مال و جان و شرف و ناموس خود اي= 605;ني نداشت . همه چي&= #1586; در معرض خطر بود . دنيا اعتباري ندا= 88;ت . " (دهباشي ؛ 1370 :64 / درباه شعر و شخصيت ادبي پروين اعتصامي / محمود اعتمادزاده )

= 608;قتي ملتي به جاي ا&#= 1610;ن که شب هنگام با آرامش و احساس امنيت = 608; با شکمي سير سر بر بالين نهد ؛ در حالي به خواب ميرود ک= 607; نگران قوت فردايش, نگران استقلال و ام= 606;يت کشورش= ; و نگران جانش هست ؛ آيا مي تواند به اين فکر کند که چرا زنان ما بدبخت و بي سواد و منزوي از جامه اند ؟ <= span style=3D'mso-spacerun:yes'> وقتي ملت در گرسنگ= 610; و قحطي يا در وحشت و خفقان زندگي مي کند ؛ رواست که يک شاعر متعهد ب= 607; جاي پرداختن به مشکلات اکثريت جامع= 07; – که زن و مرد در آن غوطه ورند - تمام= يا بيشتر توان خود را صرف اعتراض به وض= 593; زنان کند ؟ بله , شاعر متعهد ب= 575;يد از وضعيت به واقع اسفناک زنان سخن گفت= 607; و به مردم و رو&= #1588;نفکران متذکر شود که نيمي از جامع= 607; را در اين طوفانهاي حوادث و مشکلات عمده جامعه فرامو= 88; نکنند که پرو= 610;ن نيز چنين کرد= 607; است . پروين نقش زن را در رشد بشر بسيا= 585; با اهميت و موثر مي داند . = "پروين رمز عظمت و بزرگي انسان را در گرو تربيت يافتن در دامان مادر م= 610; داند و مي گويد:
اگر افلاطن و سقراط بوده اند بزرگ
بزرگ بوده پرستار خردي ايشان·
به گاهواره مادر بسي خفت ،
سپس به مكتب حكمت حكيم شد لقمان·(روزن= 575;مه ايران , شماره 3= 423 تاريخ 25/12/1384 )

علاوه بž= 5; اين چرا وقتي زني از مشکلا= 578; ملت, از مصايب رنجبران , از فقر و تنگدست= 610; اقشار ضعيف جامعه , از مبارزه با ظل= 605; و ستم و از تلاش براي اس= 578;يفاي حقوق ملت سخن مي گويد ؛ شعر او را مردانه و فکر او را تحت تاثير نظ= 575;م مرد سالار مي دانند ؟ چرا از يک زن , انتظار هست ک= 607; تنها سخن از مشکلات زنان = 576;گويد و اگر ديدش را بزرگتر کند و به جاي نگرش به يک قشر جامعه – هر چند هم که قشر مهمي باشد – به بشž= 5;يت بنگرد او را به زنانه نبودن و به زنانه نديدن متهم مي کنند ؟

"پر= ;وين زني صريح الل= 607;جه و صادق بود كه اعتقاد داشت بايد از سر جا&#= 1606; به جانبداري از حقيقت برخاست و سخن حق را به هر قيمتي به زبا= 606; جاري كرد :
وقت سخن مترس و بگو آنچه گفتني است
شمشيرروزمعž= 5;كه زشت است در نيام!"(روزنا= 05;ه ايران,شماره3423 تاريخ 25/12/1384 )

پر = 8;ين شاعري است که "براي هر يتي= 05; ، هر دردمند هرگرگ بيابا= 06; هر سگ پاسبان و هر موش وهر گربه و هر جسد مومي&#= 1575;يي گريسته است . شاعري که انسان و انسا= 606;يت را سروده است . " (دهباشي ؛ 1370 :89 /پروين شاعر احساس و عاطف= 607; / سيمين بهبهاني )

بله , پروين اعتصا= 05;ي شاعر زنان ني= 587;ت . شاعر مردان هم نيست . شاعر&= #1610; براي بشريت است .

م<= /span>ن= ;ابع

-رو= 86;نامه ايران

-دا= 06;شگر , احمد ؛پروين اعتصامي شاع= 85;ه اي از تبار روشنيها ؛چ3؛= 581;افظ نوين ؛ 1383

-دي= 08;ان پروين اعتصا= 05;ي ,با ديباچ&#= 1607; بهار , انتشارات نگاه ؛ 1371

-چا= 08;ش اکبري, رحيم , حکيم بانوي شعر فارسي , زندگي و شعر پروين اعتصا= 05;ي ؛ ثالث ؛ 1378

-شر= 10;عت , محمد جواد ؛ پروين اعتصا= 05;ي ستاره آسمان ادب ايران ؛ 1366=

-يا= 83;نامه پروين اعتصا= 05;ي؛ گردآوري: علي دهباشي , نشر دنياي مادر ؛ 13= 70

-گر= 11;اني , فضل الله ؛ ته= مت شاعري ؛ انتشارات روزنه ؛ 2536 شاهنشاهي =

- دروديان , ولي الله ؛ پروين اعتصامي شاع= 85;ي با چشمهاي آرام ؛ انتشارات موسسه ايران = 563; 1377

- نگرشي بر اشعار پروين اعتصامي ؛ انتشارات صد= 75; و سيماي جمهو= 585;ي اسلامي؛ 1360