دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران

بررسي عوامل موثردر پايين بودن ميزان مطالعه ايرانيان

خدیجه جابری مقدم

كارنوشت دانشجويي براي درس جامعه شناسی ادبیات

زير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

تیر 1385

طرح مسئله

زندگي مدرن افراد را به ارتباط با يكديگر وبهره گيري از انديشه هاي ديگران نا گزير     مي سازد . جهان پيچيده اي كه در آن زندگي مي كنيم وروابط گسترده اي كه با ديگران بر قرار مي كنيم ما را به مبادله ي افكار آرا با ديگران مشتاق مي سازد . ديگر صرف تجربيات شخصي براي فهم اين جهان كافي نيست . جامعه ي مدرن به سادگي ويكدستي جامعه ي سنتي نيست بلكه متشكل از گروهها ونهادهاي اجتماعي مختلفي است كه هر يك در فضاي جديد نيازمند بهره گيري از اطلا عات وافكار مختلف در ارتباط با جنبه هاي مختلف زندگي خويش اند تا آنان را در فضاي رقابتي وتخصصي جديد قادر به حيات در كنار ديگران سازد.

درعين حال شرايط اجتماعي نوين فرد راوادار مي سازد كه به تنهايي در برابر شرايط وموقعيت هاي مختلف زندگي خويش قرار گيرد وبه دور از جمع گرايي جامعه ي سنتي به تنهايي در برابر زندگي قرار مي گيرد وافراد را وادار مي سازد براي رفع خستگي ، گريز از مسائل و مشكلات روز مره چاره اي بيانديشد .

تمامي موارد ذ كر شده ازجمله كار كردهاي متفاوت مطالعه هستند وعللي كه افراد را به وسيله اي به نام كتاب وابسته مي سازد.كتاب ها براي گروههاي اجتماعي مختلف بسته به نيازهاي هر يك از آنان به نگارش در مي آيند و در واقع چيزي نوشته نمي شود مگر آنكه براي كسي نوشته شود[1]. از اين طريق فضاي گفتگو ونقد در جامعه شكل مي گيرد و افراد در برابر آراء و عقايد مختلف قرار مي گيرند كه همين مسئله مدارا و تساهل رادر زمينه هاي مختلف زندگي اجتماعي( كه متشكل از افراد وگروههاي  متفاوت ونه يكدست وبا ارزشهاي گونا گون است)افزايش مي دهد.

با همه ي اين تفاصيل وكار كردهاي گوناگون كه براي مطالعه كتاب شمرديم شگفت آور است كه ميزان مطالعه ي كتاب در ميان ايرانيان در مقايسه با كشورهاي ي ديگر چون هند وفيليپين بسيار پائين است .در واقع تنها 9%از ايرانيان با سواد به طور دائم كتاب ميخوانند و نيز 20% افراد داراي تحصيلات دانشگاهي به طور مرتب مطالعه ميكنند و سرانه ي مطالعه ي هفتگي ايرانيان 56 دقيقه در هفته است.[2]  ( در مقايسه با هندكه هفته اي 10ساعت مي باشد.)

بيان تبيين هايي در مورد مسئله كتابخواني

بهتر است كار خود را با طرح يكي از پر طرفدارترين داعيه ها در مورد مسئله كتابخواني آغاز كنيم .در بسياري از مقالات نويسنده در تبيين مطالعه ي كم ايرانيان استيلاي فرهنگ شفاهي را علت اصلي اين امر تلقي مي‌كند[3]. از اين نظرگاه زماني مطالعه در سطحي رضايت بخش ميان افراد جامعه رواج دارد كه فرهنگ كتبي رايج باشد بدين معني كه افراد براي كسب اطلاع به متون وعلايم ونشانه هاي ثبت شده در كتابها ،تابلوهاي اعلان عمومي و ... مراجعه كنند .در ايران كمتر شاهد آن هستيم كه افراد به نقشه ها،اطلاعيه ها وبسياري از علايم راهنمايي ورانندگي توجه كنند در واقع بيشتر ايرانيان دوست دارند اين اطلاعات را به صورت شفاهي ومحاوره اي از دوستان ونزديكان خود كسب كنند. در اين طرز تلقي از مسئله ي كتابخواني به حق بر اين نكته تأكيدشده است كه در ايران افراد درخود نياز ي براي مطالعه احساس نمي كنند در واقع در مطالعه از نظر كار كردي سودي براي آنان مترتب نيست اما به غلط براي اين نكته پا فشاري شده است كه اين عدم احساس نياز متأثر از حاكميت فرهنگ شفاهي است واينكه هنوز چنانكه در جهان سنتي معمول بود براي كسب اطلاع ودانش نيازمند افرادي خارج از گروه اجتماعي خاصي كه در آن زندگي مي كنيم نيستيم  در واقع اين نگرش به ساختارهاي اجتماعي كلان تري كه كسب اطلاعات بصورت گفتاري را براي افراد معقول تر،قابل اطمينان تر وراحت تر مي سازد توجه نشده است .

مهمترين دليل منطقي براي اين ادعا داده هاي عيني در مورد وضعيت مطالعه ي كتاب در طول ساليان در ايران است منحني وضعيت مطالعه ي كتاب در ايران بر آمدگيهاوفرورفتگي هاي بسيار دارد كه بسته به شرايط اجتماعي ،سياسي وفرهنگي خاص بسيار متغيير بوده است.(كه البته بنا بر ديدگاه فرهنگ شفاهي وضعيت مطالعه بايد سير يكنواخت واندكي صعودي را پشت سر مي گذاشت)

در دوران مشروطه نه تنها تعداد روزنامه ها به يكباره افزايش يافت بلكه بسياري از آنهااز تيراژ بالايي نيز برخوردار بودند در عين حال در ستون نامه به سردبير وپاسخ هاي ارائه شده شاهد طيف وسيعي از خوانندگان اعم از تهراني وشهرستاني ،زن ومرد،جوان وسالمندهستيم .كه با وضعيت سواد ايرانيان در آن روزگار حيرت آور است همين رونق كتابخواني وروزنامه خواني را در فضاي سياسي بعد از شهريور 20 نيزشاهد هستيم. پس از انقلاب اسلامي نيز به يكباره شمارگان كتاب از 10هزاربه100 هزار،رسيدوبسياري از كتب سانسور شده وممنوع تجديد چاپ شدند.[4]

يكي ديگر از دوره هاي تاريخي مهم در باب مسئله ي كتابخواني كه طي آن شاهد رشد يكباره ي كتابخواني ورسيدن آمار 2 دقيقه مطالعه در شبانه روز به 8دقيقه بوديم سالهاي 80-76 است طي اين سالها ميزان مطالعه دربارهي موضوعات سياسي،اجتماعي وتاريخي همراه با آزاديهاي فكري واجتماعي و نيز آزاديهاي اعمال شده از سوي وزارت ارشاد ( عدم نگاه سختگيرانه ،اجازه ي چاپ به كتاب هايي كه قبلا اجازه جاپ گرفته بودندوتفويض مسئوليت كتابهاي منتشره از وزارت ارشادبه خودناشرين)افزايش يافت[5].در اين دوران بيشترين رشد ميان موضوعات مختلف مربوط به كتابهاي علوم اجتماعي مي با شد كه نسبت به گذشته25-23درصد رشدداشتند.[6]

همين طور طي اين سالها تعداد نويسندگان زن 10برابر وتعدادنويسندگان مرد5/2 برابرشد،در سال 1380 براي اولين بار تعداد نويسندگان زن از مرد پيشي گرفت  دراين سالها ميزان مصرف ادبي افزايش يافت وكتابهايي به مرز شمارگان 100هزار تايي رسيدند.

درواقع با قاعده مند شدن سانسور مخاطبان دوباره  به كتابها ومتوني كه در دسترسشان قرار مي گرفت اعتماد پيدا كردند والبته بسته به شرايط اجتماعي آن دوران وخواست مخاطبان كتابهاي زيادي تجديد چاپ شدند .به عنوان دليل ديگر در رد داعيه ي كسانيكه فرهنگ شفاهي رامقصر مطالعه ي كم ايرانيان مي دانندبايد گفت  زمانيكه اعتماد مخاطبان به كتاب ها و متون براي كسب اخبار واطلاعات از بين ميرود ولو اينكه اين سلب اعتماد آگاهانه يعني با سانسور ونگرش هاي مقوليانه باشد ويا ناآگاهانه ( خواننده را به عنوان مثال ارجاع ميدهم به اطلس نقشه ي راههاي ايران كه به خاطر بي دقتي ها و اشتباهات بسيار مسافر را ناگزير مي سازد به جاي مراجعه به نقشه از افراد محلي براي يافتن راه كمك بخواهد و همان شيوهي شفاهي را اتخاذ كند.).

درشرايطي كه افراد اطلاعات واخباري راتنهابه طور غير رسمي مي توانند دريافت كنند ( مثلأ از طريق سايت هاي اينترنتي ووبلاگ ها كه  ميزان مراجعه به آن شاهدي براين مدعاست)طبيعي است كه به سراغ منابع شفاهي بروند.

به علاوه در سطح كلان شرايطي ايجاد نشده است كه افراد را به سمت مطالعه راهنمايي كند در مدارس هيچ گونه تشويق يا امتيازي براي كودكي كه مطالعه مي كند گرفته نمي شود نتيجه مطالعه اين خواهد بود كه از جند كتاب درسي كه براي رشد تحصيلي بايد آنها رابخواند عقب مي ماند در ميان مشاغل وحرفه ها نيز همين شرايط وجود دارد

در كشور ما خصوصي سازي به آن حد از رشد خود نرسيده است كه افراد شاغل در عرصه ي اقتصاد خصوصي نيازمند مطالعه در بازي شرايط اقتصادي كشور وجهان با شند تا بتوانند به رقابت در بازار ادامه دهند در واقع اقتصاد دولتي نيازي براي مطالعه ايجاد نمي كند چرا كه رقابتي وجود ندارد كه لازم باشد از شرايط آن با خبر شويم در مورد حرفه ها ومشا غل ديگر نيز‌اوضاع به همين‌منوال‌است ونيازي به رقابت از‌طريق اطلاعات بيشتر‌احساس‌نمي شود.

طرح مدعا

بحث را با يك سوال آغاز مي كنيم و آن اينكه [ براستي كاركرد مطالعه ي كتاب چيست؟

در پاسخ به اين سوال مي توانيم طيف وسيعي از نيازها وانگيزه هاي را كه افراد رابه سمت مطالعه كتاب سوق مي دهد بيان كنيم.يعني كسب اطلاعات در مورد حر فه ي مشخص وافزايش دانسته ها در مورد شرايط اقتصادي ،اجتماعي و فرهنگي كه به كاروحرفه ي افراد مربوط است ،گريز از مسائل ومشكلات روز مره ورفع خستگي ونيز مطالعات ادبي كه به ظاهر كار كردي نيستند اما در معنا بخشي به زندگي وايجاد تعادل بين خواننده ومحيط اجتماعي كه البته به سبب برخورد افراد با يكديگر (چون عشق ،كينه و..)ويا به خاطر ساختارهاي اجتماعي ( ظلم ،فلاكت،بيم از آينده و...)به هم خورده است ياري مي رسانند.بنابراين براي مطالعه در مورد اينكه چراايرانيان مطالعه نمي كنندودر واقع نيازي به مطالعه احساس نمي كنند.

بايد مقوله ي مطالعه به طور كلي را به صورت جزئي تربه كتابهايي كه براي مطالعه در اختيار افرادقراردارند برگردانيم ودرموردچرايي اينكه كتابها كار كرد ناقص دارندو ارتباطي با نيازها وخواستهاي افراد ندارندبحث كنيم در واقع با آنكه ايران (طبق گفته هاي حسن ايرجي معاون وزير ارشاد) از نظر توليد كتاب جزء ده كشور برتر دنيا و در واقع جزء نمولان نشر دنياست[7] اما به خوبي مي دانيم كه با اين همه ميزان مصرف ادبي در ايران تا چه اندازه پائين است در واقع هر بيست ايراني در يك سال يك ساعت كتاب مي خواند[8] ( مي بينيم كه هيچ تناسبي ميان آمار نشر كتاب و فروش آن وجود ندارد) در سالهاي اخير فروش كتاب سير نزولي داشته اما هر سال كتابهاي بيشتري منتشر شده است [9] اين نكته ما را به اصلي ترين قسمت بحث مي كشاند يعني بي ارتباطي كتاب و مخاطب ، در واقع در ايران كتابها با پيش فرض اينكه چه كساني آنها خواهند خواند چاپ نمي شوند( شاهد اين مدعي 12 ميليون جلد كتابي است كه در انبار وزارت ارشاد باقي مانده اند و دليل عدم توزيع آنها را " به درد نخور‌" بودن اين كتابها ذكرمي كنند[10]) در واقع ارتباطي بين خواست مخاطب و كتابهاي چاپ شده وجود ندارد اين در حالتي است كه كتاب بدون خواننده وجود ندارد و ادبيات بايد به صورت يك فرآيند ارتباطي در نظرگرفته شود[11] . در عرصه ي نشر و سياست گذاري هاي موجود در اين زمينه فقدان دموكراسي مهمترين پارامتري است كه به نظر مي رسد. كتابها چاپ   مي شوند بدون اينكه مبادله اي بين مؤ لف و خواننده صورت گيرد و در واقع در محاسبه ها خواننده هميشه غايب است .

اين دقيقاً خلاف جرياني است كه از قرن هفدهم به بعد در اروپا بوجود آمد يعني مصرف ادبي دموكراتيك شد اين بدان معناست كه براي اولين بار نظر و خواست خواننده مطرح شد و كتابها   با تشخيص نيازهاي مصرف كنندگان به چاپ رسيدند .[12]  و دولتها سياستهاي قديمي مبني بر تحقير ادبيات سر گرم كننده و عامه پسند را كنار گذاشتند . بنابراين كتابهاي مختلف و گوناگون با در نظر گرفتن سن ، جنس ، طبقه ، علايق و ... مخاطبان به چاپ رسيدند . ناشران مستقل متعددي بوجود آمدند كه در حوزه هاي مختلف كار مي كردند بنابراين آنچه بيش از همه چيز جدي گرفته مي شد و در واقع كتاب براي او چاپ مي شد مخاطب بود ، اما در ايران چنانكه ذكر آن رفت چنين جرياني بوجود نيامده است . لازم است براي بررسي اين شرايط سه عرصه و زمينه ي كتاب مهم كه بي توجهي به مخاطب در آنها صورت مي پذيرد را مورد نقد قرار دهيم .

نشر

مهمترين كاري كه ناشر انجام ميدهد گزينش وساخت اثري است كه از نويسنده در يافت ميكند .هر گزينش كه ناشر انجام ميدهد مستلزم دو وجه است:1- در نظر گرفتن خوانندگاني كه گزينش به نام و براي آنان صورت مي گيرد 2- نمونه گزيني از نويسندگان كه مي توانند نياز هاي اين خوانندگان را بازتاب دهند. [13]

در واقع ناشر علاوه بر ايجاد ارتباط ميان مؤلف وخواننده سعي مي كند با انتخاب گروه خاصي از خوانندگان ،نويسندگان متناسب با آنان نيز براي خود دست وپا كند .خواست ونظر مخاطب مهمترين چيزي است كه ناشر در انتخاب كار نويسندگان كه به او مراجعه مي كنند در نظر مي گيرد وهمينطور بسته به  مخاطبين كه هر كتاب خواهند خواند صفحه بندي،حروفچيني متنوعي را تدارك مي بيند .نكته اينجاست كه ناشران ايراني گروههاي اجتماعي مختلفي را هنگام گزينش وساخت اثر مغفول مي گذارند(مانند سالمندان ،زنان و...)در ايران بر خلاف بسياري كشور هاي ديگر كتابهايي با فونت درشت كه مخصوص سالمندان است چاپ  نمي شودوالبته بسياري از مباحث مورد علاقه ي آنان ناديده گرفته      مي شود . همين بي توجهي در مورد موضوعات ومسائل مورد علاقه زنان نيز ديده ميشود به نظر مي رسد كه جدا از كتابهاي مر بوط به كودكان ونوجوانان ( كه خوشبختانه  شمارگان بالايي را نيز به خود اختصاص مي دهند )باقي كتب با يكسان ديدن مخاطب ودر نظر نگرفتن گروهها واقشار مختلف ( كه از لحاظ فرهنگي ،مذهبي، متعلق به طبقه اجتماعي وگروههاي منزلتي مختلف مي باشند)منتشر مي شوند در واقع نوع فعاليت حرفه اي ، نوع مسكن ، اوضاع اقليمي ،وضعيت خا نوادگي و... همگي بر مطالعه ونوع كتابي كه افراد مي خوانند تأثير مي گذارد .[14]

توزيع

در بحث از توزيع كتاب مهمترين مسائلي كه به چشم  مي خورد توزيع كتاب در مدارس وكتابخانه هاست .آموزش وپرورش براي رواج هر چه بيشتر كتابخواني هر ساله اقدام به برگزاري نمايشگاههاي كتاب در مدارس مي كند اما جالب توجه است كه خود دانش آموزان كه كتاب براي آنان عرضه مي شود هيچ نقشي در انتخاب كتابهايي كه در مدرسه به نمايش در مي آيند ندارند.40-50داور منتخب به نمايندگي از ميليونها كودك به داوري وبررسي در مورد كتاب ها مي پردازند وپس از انتخاب آنها دستور خريد را صادر مي كند [15] جالب اينجاست كه اين گروه از داوران براي تمامي دانش آموزان تصميم مي گيرند اين حق انتخاب حتي به معلمان دانش آموزان كه با علايق وروحيات آنها آشنا هستند نيز واگذار نمي شودهمين مسئله را در توزيع نشريه رشد در مدارس شاهد هستيم اين نشريه تنها مجله اي است كه از سوي آموزش وپرورش در مدارس (وبراي تمامي كودكان ونوجوانان) توزيع مي شودودر فضاي خالي از رقابت به فعاليت مي پردازد

با اين همه جاي اميدواري است كه از سال 84 به صورت آزمايشي انتخاب كتاب براي نمايشگاههاي مدارس متوسطه به مديران واگذار شده است

مسئله ديگر در زمينه كتابخانه هاست ، كتابخانه هاي مدارس علاوه بر آنكه فاقد امكانات و تجهيزات كافي هستند در عين حال اقلب تنها تعداد معدودي از كتابهاي غير درسي را در خود جا داده اند و البته در اين مورد نيز كودكان جز از طريق اهداي كتاب به كتابخانه نقش ديگري در انتخاب كتب ندارند . در باب كتابخانه هاي عمومي نيز بايد گفت برنامه ريزي كتابخانه بايد با نيازهاي هر تك خواننده هماهنگي داشته باشد مهمترين مسئله اي نيز كه در نظر گرفته نمي شود اين است كه كتابخانه هاي عمومي با فرد فرد افراد سرو كار دارند و افراد نه تنها علايق متفاوتي در زمينه مطالعه كتاب دارند بلكه زماني نيز كه مي توانند به كتابخانه هاي عمومي مراجعه كنند متفاوت است بنابراين لازم است كتابخانه ها اوقاتي چون ساعات شامگاه و تعطيلات آخر هفته باز باشند و امكان استفاده سالمندان و معلولين به راحتي فراهم باشد . با توجه به اين كه لحظات مناسب براي مطالعه بسته به فعاليت شغلي و تحصيلي افراد متفاوت است از ديگر مسائل مهم در زمينه توزيع در دسترس بودن كتاب در زندگي روزمره براي افراد است در ايران كتابها فقط دركتابفروشي ها توزيع مي شدند در حالي كه بسياري افراد كه خصوصاً نه از گروه فرهيختگان (از لحاظ شبكه توزيعي)هستند و مخاطبان عام كتاب هستند و كتب تخصصي مطالعه نمي كنند هيچگاه به كتابفروشي ها مراجعه نمي كنند در بسياري از كشورها كتابهاي مربوط به عامه مردم در روزنامه فروشي ها نيز عرضه مي شود اما در كشور ما براي خريد كتاب همه افراد اجبار دارند كه زماني را براي مراجعه به كتابفروشي صرف كنند.

سياست گذاري هاي دولتي

اما مهمترين زمينه اي كه باعث تداوم مسئله عدم توجه به مخاطب شده است همين سياستهاي دولتي (در مورد سياستهاي كلان دولت و تأثير آن در ميزان مطالعه كتاب نمي توان به صورت كلي بحث كرد چرا كه طي سالهاي اخير سياستهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در زمينه تأليف نشر و توزيع كتاب يكسان نبوده است بنابر اين ما فقط به سياست هايي اشاره ميكنيم كه در جهت در نظر نگرفتن مخاطب اعمال شده اند و تاثير منفي بر ميزان مطاله داشته اند.)

درزمينه نشر است چرا كه دولت با منابع ارزي خود بسياري از كتب را از ناشرات خريداري مي كند اين امر نياز ناشر را به مخاطب براي ادامه فعاليت اقتصادي از بين مي برد از ديگر سياستهاي مشكل زا در زمينه نشر كتاب پخش مساوي سوبسيد كاغذ ميان ناشران مختلف است يعني يارانه هاي كاغذ ميان ناشران بدون در نظر گرفتن قدمت فعاليت ، زمينه كار و فعاليت در تهران و شهرستان و غيره به طور مساوي پخش مي شود .

سياستهاي تشويقي دولت براي ناشران نيز  به قشر بي تخصص در زمينه نشر براي برخورداري از اين سياستهاي تشويقي ياري كرده است .

در زمينه تأليف كتاب مهمترين موضوعي كه با صنعت نشر نيز بي ارتباط نمي باشد سياستهاي مميزي است كه در عين حال دست نويسنده را براي طرح بسياري مضامين       مي بندد بلكه ناشر رانيز در انتخاب سر در گم مي سازد چراكه بارها شاهد بوده ايم با وجود اينكه اجازه چاپ بعضي كتب از سوي وزارت ارشاد صادر شده است توزيع آنها در بازار با مشكل مواجه شده و نويسنده و ناشر نيز در معرض تعقيب قضايي قرار گرفته اند (به عنوان مثال كتاب هاي زنان پرده نشين و نخبگان جوشن پوش و نيز زنان موسيقي ايران در توزيع با چنين مشكلي مواجه شدند)در عين حال اين سياستها نه تنها اعتماد مخاطب را به كتابي كه پيش رو دارد را از بين مي برد .(سانسور و دستكاري بسياري از رمانها) بلكه مانع نشر بسياري از مضاميني مي شود كه جامعه نياز به آگاهي در مورد آن براي جلوگيري از شيوع بسياري از مسائل اجتماعي مي شود. از ديگر سياستهاي دولتي در زمينه تأليف كتاب سفارش كتاب به نويسندگان مختلف به عنوان تشويقي براي نگارش كتاب در بسياري از مضامين مورد نظر دولت است كه همين سفارشي بودن كتاب نيز امكان موفقيت آن را پائين مي آورد در مقابل سياست شبيه به اين در كشورهاي ديگر كه امتياز كتب موفق را مي خرند يعني نويسنده با نگارش يك اثر ادبي موفق مي تواند اميدوار باشد از حمايتهاي دولتي برخوردار گردد چرا كه مسئله حمايت مالي يكي از مسائل تأثير گذار در امر تأليف كتاب  است چرا كه خود مالي نويسنده نه تنها باعث مي شود شغل وقت گير نويسنده به شغل دوم تبديل شود بلكه در بسياري موارد نويسنده را مجبور ميكند به فعاليتهايي چون ترجمه كتب ، كار به عنوان صاحب نظر ادبيات در انتشارات و ... انجام دهد كه هر يك از اين فعاليتها مهارت خاص خود را مي طلبد[16].

نتيجه گيري

در جمع بندي بحث لازم به ذكر است كه موضوع اين تحقيق بررسي علل پائين بودن ميزان مطالعه در ايران است . بديهي است بسياري از عوامل مؤثر در پائين بودن مصرف ادبي       ( چون گراني كتاب ، فعاليت حرفهاي وقت گير و...)مسائلي نيست كه خاص ايران باشد به طور مثال در فرانسه خريد يك كتاب معمولي به اندازهي حقوق 2 ساعت يك كارگر هزينه مي برد(جامعه شناسي ادبيات روبر اسكارپيت) بديهي است در بسياري از كشورهايي كه ميزان مصرف ادبي در آنها بسيار بالا تر از ايران است مسئله ي گراني كتاب جدي تر از ايران است ونيز وقت گير بودن فعاليت حرفه اي مسئله اي نيست كه خاص ايران باشد . آمار بي سوادي در ايران فاصله ي بسيار زيادي با كشورهايي چون فيليپين وهند كه آمار مطالعه بسيار بالايي دارند ندارند. بنابراين اين پارا متر ها در بررسي عوامل مؤثر در زمينه ي  مصرف ادبي پائين ايران كنار گذاشته شده اند.

از آنجا كه مقوله ي كتاب خواني با صنعت نشر در جهان مدرن ارتباط نزديك دارد بنا براين بدون در نظر گرفتن نشر به منزله ي يك صنعت كه بايد در انديشه بازار براي فراورده هاي خود باشد پيشرفتي در اين زمينه براي ما متصور نخواهد بود بنا براين با سياست هاي حمايت درست اين صنعت هر چه بيشتر از مخاطب محوري فاصله خواهد گرفت ومتكي به دولت خواهد بود در عين حال سياست هاي ارشادگرايانه دولت نيزكه خود را از طريق مميزي نشان مي دهد يكي ديگر از  مصاديق سياست هايي است كه به جاي تطابق نهادها با افراد در صدد مطابق كردن افراد با نهادها هستند در عصر جديد هيچ چيز طي كنش يك طرفه وبدون توافق وتفاهم اكثريت افراد جامعه اقبال كسب نخواهد كرد بنا براين خوانندگان هستند كه ميزان موفقيت ديدكاههاي مختلف ونظريات گوناگون منعكس شده در كتاب ها را مشخص مي سازد وتنها معيار موفقيت نيز همين خوانندگان هستند بدون  شكل گيري فضاي گفتگويي ومردم سالارانه در زمينه كتابخواني وشنيدن آراء خوانندگان فرستادن  كتاب به صورت يك طرفه و بدون در نظر گرفتن آرا ونيازهاي مخاطب به بازارچاره ي كار نخواهد بود( با چنين نگرش ضد مخاطبي برنامه گسترش كتابخواني از طريق طرح هايي چون بخش يك كتاب منتخب از سوي هيئت كارشناس بين دانشجويان ودانش آموزان براي حل اين مشكل در نظر گرفته مي شود) آنچه در پايان شايان ذكر است اينكه شعار ناشر، دولت ونويسنده همواره بايد اين باشدكه هر كتاب خواننده اي دارد و هر خواننده نياز هايي كه بايد مورد توجه قرار گيرد.

منابع

1. اسكار پيت. روبر. جامعه شناسي ادبيات.سمت. 1374

2. اسدي .علي.و همكاران.گرايشهاي فرهنگي و نگرشهاي اجتماعي در ايران. مركز پژوهشهاي وزارت ارشاد

3. خورسند رو. عبدالحميد.شاخصهاي مطالعه جابجا مي شود. ايران1382.9.11

4. لنار.ژاك.ژان ايوتاديه.درآمدي بر جامعه شناسي ادبيات. محمد جعفر پوينده

5. نشر ايران از آغاز تا كنون. نشريه جوان.1380.8.23

6. سايت اينترنتي گسترش زبان فارسي

7.  blog Persian

8. bbc Persian

[1] در آمدي بر جامعه شناسي ادبيات ژاك لناربا ژان ايرتاديه – محمد جعفر پوينده ص92

[2] در آمدي بر گرايشهاي فرهنگي ونگرش هاي اجتماعي در ايران علي اسدي وهمكاران ص 82-81-80

[3] .نقل به مضمون –سايت www.BBC piersian.com        "چراكتاب نمي خوانيم؟"

[4] نشر ايران از آغاز تا كنون.نشريه جوان.