دانشكده
علوم اجتماعي
دانشگاه
تهران

ادبیات پیام
های کوتاه و
بافت اجتماعی-
فرهنگی ایران

مطالعه پیام
های کوتاه
مناسبتی دو
روز اول نوروز
1385, مصادف با
اربعین حسینی

فاطمه
جناب اصفهانی

[email-masked]

كارنوشت
دانشجويي
براي درس
جامعه شناسی
ادبیات

زير
نظر دكتر
محمدرضا
جوادي يگانه

تیر
1385

چکیده

با
توجه به اینکه
نوروز امسال
مصادف شد با
اربعین حسینی,
و همچنین
رسانه های جمعی
نیز این مورد
را لحاظ کردند
می خواهیم میزان
دینداری
کاربران موبایل
را نیز از
محتوای اس ام
اس بفهمیم.

همچنین  سعی
داریم بررسی
کنیم بومی
شدن تکنولوژی
را با استفاده
از تحلیل
محتوای پیام
های تبریک و
تسلیت فروردین
1385 در سه دسته : پیام
تبریک , پیام
تسلیت و پیام
ترکیبی.

در این
مقاله براین
باوریم که با
توجه به این
مساله که پیام
های مناسبتی
توانسته است
حتی جایگزین
مناسک فرهنگی
ما شود, موبایل
در بافت فرهنگی
ما بومی شده
است.

و نکته
دیگری که در این
مقاله به آن می
پردازیم اینکه
با توجه به میزان
تولید محتوای
پیام های
کوتاه آیا می
توان همچنان
معتقد بود که
فرهنگ ما
فرهنگ مترجم است
و نه فرهنگ
مولف؟

در نهایت
اینکه ادبیات
پیام های
کوتاه وجود
دارد و این
نوع متفاوتی
از ادبیات است
که با ورود
تکنولوژی های
جدید در زمینه
فرهنگی بوجود
آمده است؛ و
جامعه شناسان
بیش از اینکه
برای شناخت
جامعه توجه
خود را به ادبیات
کلاسیک معطوف
کنند می بایست  به ادبیات
عامه ولایه های
درونی تر
فرهنگ
توجه نشان
دهند.که در این
ادبیات عامه می
توان هر فرد
فرستنده پیام
را یک نویسنده
محسوب کرد و
به خوانش ادبیات
تولید شده
توسط او
پرداخت.

و حال
با پذیرفتن این
دو مورد می
توان از طریق
جامعه شناسی
ادبیات به
وجود و اثبات
مفاهیم ّبومی
شدن تکنولوژی,
دینداری مردم
و فرهنگ مولف
در بافت فرهنگی
مان اشاره کنیم.

واژگان
کلیدی: پیام
کوتاه مناسبتی,
مناسک, ادبیات,
بومی شدن, اثر
و متن.

مقدمه

با توجه به
سابقه کهن
فرهنگ دینی در
ایران و عمق و
حضور آن در لایه
های فرهنگی و
نهادی شده
افراد, تکنولوژی
با وجود نو
بودن مفهوم و
کاربرد, در
جهت اهداف دین
استفاده می
شود.

با توجه به این
مساله (دیندار
بودن مردم ایران
در سطوح
مختلف) و همچنین
استفاده از
رسانه های نوین
ارتباطی
مانند موبایل
و از آنجاییکه
آغاز سال 1385
مصادف است با
اربعین حسینی
, تغییر در محتوای
پیام های
کوتاه پیش بینی
می شد.

این تغییر که
معمولا در شرایط
مشابه بصورت
خلاقانه و
مشترک ( دو
مناسک و مناسبت
با هم)، تولید
می‏شود در
بررسی بومی
کردن تکنولوژی
و حضور در
بافت فرهنگ دینی
و اجتماعی
قابل توجه
است. دستیابی
به این از طریق
توجه به ادبیات
این پیام ها
که آنها را نه
نویسندگانی
معروف و
خوانندگانی
مشخص تولید می
کنند, بلکه
افراد عامه آن
ها را ایجاد می
کنند امکان پذیر
می باشد.

با توجه به
تعریف اسکارپیت
از ادبیات که
می گوید: " هر
اثری که وسیله
نباشد بلکه
هدفی در خود
داشته باشد
ادبیات محسوب

می شود. و همچنین
تمام مطالعات
غیر کارکردی, یعنی
مطالعاتی که
پاسخگوی نیاز
فرهنگی غیرمادی
و غیرپولی
هستند, ادبیات
به حساب می آیند(1374؛23)",
می توانیم
محتوای پیام
های کوتاه را
ادبیات محسوب
کنیم. البته
ادبیاتی که به
دلیل مواجهه
با رسانه ها
از تعریف کلاسیک
خود فاصله
گرفته و تعریفی
نو طلب می کند.
تعریفی که در
آن به ایدئولوژی
و آرمان های
فرهنگ معاصر
در تماس با

رسانه های
جمعی توجه شده
باشد.

سیستم پیام
کوتاه که از
سال 1380 به بعد در
ایران راه
اندازی شد, در
زمینه اطلاع
رسانی, تجاری,
سرگرمی, تبلیغات
و ... کاربرد
دارد و ایران
را جزو پرمصرف
ترین کشورهای
کاربر پیام
کوتاه کرده
است.

یکی از این
موارد کاربرد,
پیام های
مناسبتی است
که یا مستقیم
از طرف کاربر
تولید می شود
و یا بصورت غیر
مستقیم نوشته
می شود. در
هرحال نمی
توان این ادبیات
را که به دلیل
همراهی با وسیله
خود نوع خاصی
را بوجود آورده
است, از دایره
بررسی ادبی
حذف کرد و
حضور آن و
تبعات و
کارکردهای آن
را در بافت
اجتماعی نادیده
گرفت.
هرچند که از
ادبیات کلاسیک
فاصله گرفته و
به ادبیات
عامه نزدیک
شود.

تعریف ما از
ادبیات عامه,
تقسیم بندی
نوعی از ادبیات
است که در همه
زمینه های
فرهنگی و صنایع
فرهنگی در
مقابل فرهنگ و
تولیدات نخبه
و روشنفکر
جامعه قرار می
گیرد. بطور
مثال می توان
از
ادبیات کلاسیک
( مانند آثار
شکسپیر) در
مقابل ادبیات
عامه پسند (
مانند آگاتا
کریستی), موسیقی
کلاسیک (مانند
موسیقی سنتی ایرانی)
در مقابل موسیقی
عامه پسند (
مانند پاپ و
جاز) و دیگر
موارد دیگر
اشاره کرد.پیام
های کوتاه نیز
که در مناسک
که جنبه مصرف
توده دارد به
دلیل وصل
نبودن به منبع
روشنفکر و حتی
معتبر عامه, و
تولید توسط
خود کاربر جزو
ادبیات عامه
پسند قرار می
گیرند.

میلر در کتاب
پیرامون ادبیات
می گوید:

" تحولات و  نوآوری
و همپای آن
توسعه رسانه
های تازه سبب
مرگ تدریجی
ادبیات به
مفهوم نوین
کلمه شده اند.

در گذشته ادبیات
چاپی مهمترین
وسیله ای بود
که آرمان ها, ایدئولوژی
ها, شیوه های
رفتاری و داوری
را به
شهروندان یک
ملت – کشور
مشخص القا می
کرد. اما
اکنون چه
بخواهیم چه
نخواهیم این
نقش را رسانه
های دیگری آن
هم به شکل
روزافزون به
عهده گرفته
اند(1384؛20 و 21)".

ما در این
مقاله سعی داریم
با مطالعه
محتوای پیام
های کوتاه در
روزهای اول و
دوم وهمچنین
روز آخر سال 1384,
به مطالعه
محتوای پیام
های کوتاه
پرداخته و میزان
تاثیر پذیری دینی
را در آنها
بسنجیم.

شیوه بررسی
ما در این تحقیق
تحلیل محتوای
ادبی پیام های
کوتاه مناسبتی
است که از طریق
پرسشنامه و
جمع آوری متن
پیام های رسیده
ا زهر پرسشگر
انجام گرفته
است.

اهمیت بررسی
این مساله,
بدلیل ضرورت
شناخت و کسب
آگاهی از مصرف
کنندگان
محصولات
رسانه ای (با
توجه خاص به پیام
کوتاه) و
استفاده مکرر
آنها از این
وسایل و بدین
سبب تولید ادبیات
خاص آن می
باشد. این
شناخت می
تواند با در
اختیار
گذاشتن آمار و
تحلیل کمی و
همچنین تحلیل
کیفی پیام ها
صاحبان رسانه
ای کشور را از
اتفاقی که با
ورود رسانه های
جدید برای لایه
های زیرین
فرهنگ می افتد
مطلع ساخته و
آنها را برای
اصلاح یا تقویت
این روند توسط
"خود
رسانه ها" یاری
کند.

در ابتدا تعریف
چند مفهوم
ضروری است.

پیام کوتاه
مناسبتی: پیامی
که مصادف با
مناسبت های
بزرگ و شناخته
شده به منظور
اطلاع رسانی و
یاداوری, تبریک
و تسلیت ارسال
می شود.

ارتباط در این
پیام ها از طریق
ارتباط غیر
همزمان و
مبادله پیام
به صورت متن یا
الگو با عنصر
مسلط متن است.

منظور ما از پیام
کوتاه مناسبتی
در اینجا صرفا
پیام با محتوای
دینی و مذهبی
و فرهنگی با
تمرکز بر
نوروز است.

آیین ها و
مناسک: آیین
ها قواعدی است
که رفتار
افراد را در
برابر
و در حضور
امور مقدس تعیین
می کند. این آیین
ها برای رسیدن
به یک هدف
مقدس مانند یادبود
یک شخص یا یک
واقعه مهم
بوجود می آیند.

از نظر دورکیم
ماهیت آیین ها
مهم نیست و
آنچه که مهم
است این است
که این آیین
ها میان اعضای
یک جماعت
مشترک بوده و باعث
برانگیختن
احساسات و
باورهایی می
شود که افراد
حس می کنند
بخشی از چیزی
هستند که
بزرگتر از
آنهاست.

اثر و متن: به
اعتقاد بارت "
اثر به مفهوم
محصولی هنری
است که نویسنده
بر آن تسلط
کامل دارد و
الگوی سنتی دخیل
بودن
قصد نویسنده
رهیافتی نویسنده
محور به تفسیر
را تایید می
کند. اصطلاح
اثر , همچنین
حاکی از
تصوراتی است
که نویسنده را
برخوردار از
نبوغی فردی و
منشاء تخیل و
خلاقیتی می
داند که نوشته
بسیار بدیعی
خلق می کند.
متن نیز به
اعتقاد او در
مقابل با اثر
است. نویسنده
خالق اصلی متن
تلقی نمی شود
و وی را لزوما
نباید با خالق
متن یکسان
دانست( وبستر,
1382؛ 46 و 47)".

حال به تفسیر
پیامهای
کوتاه مناسبتی
می پردازیم.

واحد تحلیل
ما در این
مشاهده هر فرد
و واحد مشاهده
ما هر پیام
کوتاه خواهد
بود.

گیرندگان پیام

تعداد افرادی
که به
پرسشنامه
پاسخ داده اند
21 نفر و تعداد پیام
های کوتاه 201 پیام
بوده است.

از این افراد 5
نفر مرد و 16 نفر
زن بوده اند.

61 درصداز این
افراد که گیرندگان
پیام محسوب می
شوند, در
فاصله سنی 18 تا 22
سال , 27 درصد
افراد بین
فاصله سنی 23 تا 27
سال, 7درصد
افراد بین 28 تا 32
سال و 4 درصد
افراد بالاتر
از 32 سال هستند.

از میان این
افراد,
گیرنده
11درصد از پیام
ها مردان بوده
و گیرنده
89درصد آنها
زنان بوده
اند.

وضعیت تاهل گیرندگان
پیام 86 درصد
مجرد و 14 درصد
متاهل بوده
اند.

2درصد از گیرندگان
دارای مدرک و یا
در مقطع دیپلم,
58 درصد لیسانس, 33
درصد فوق لیسانس
و 7.5 درصد نیز
دارای مدرک
دکترا بوده
اند.

فرستندگان پیام

از تعداد 201 پیام
کوتاه دریافت
شده, 67 پیام از
جانب مردان و 129
پیام از جانب
زنان ارسال
شده است که از
این تعداد 77
درصد
فرستندگان در
فاصله سنی 18 تا 22
سال, 71 درصد در
فاصله سنی 23 تا 27
سال, 22 درصد در
فاصله سنی 28 تا 32
سال و 26 درصدنیز
در فاصله سنی 32
سال به بالا
بوده اند.

بیشترین پیامهایی
که از جانب
مردان ارسال
شد در فاصله
سنی 23 تا27 سال و
برای زنان در
فاصله سنی 18 تا 22
سال بود.

در اینجا نیز
می بینیم اکثر
فرستندگان پیام
های مناسبتی
زنان بوده
اند.

11درصد این افراد
دارای مقطع دیپلم
یا مشغول به
تحصیل در این
مقطع, 55 درصد
کارشناسی, 19
درصد کارشناسی
ارشد و 12 درصد نیز
دکترا بوده
اند.

نسبت 72 درصد این
فرستندگان با
گیرندگان
دوست, 13 درصد
فامیل , 12 درصد
همکار و 3 درصد
نیز دیگران
بوده است.

بررسی میزان
دینداری

در مراسم
تاجگذاری جرج
ششم در سال 1937, در
انگلستان, که
مراسم را با حضور
در مکان از طریق
رادیو برای ده
ها هزار نفر
گزارش می
کردند, نشان
دادند رسانه
جدید صرفا به
پخش مراسم
مذکور اکتفا
نمی کرد. و به
مرور زمان
حضور مناسک و
پیام های دینی
در رسانه ها
دستخوش تغییر
و تحول شد(
هوور, لاندبای,
1382؛ 370-372).

"می توان گفت
رسانه ها,
همان گونه که
در گستره موضوعات
فرهنگی
اجتماعی حضور
دارند, به طرق
دیگری نیز با
دین مرتبطند.
اولا فرض ما
بر این است که
رسانه ها به
عنوان مولدان
موفق یا
ناموفق پیام
های دینی دارای
قدرتند. همچنین
می توان رسانه
ها رافراهم
آورنده مواد
خام لازم برای
ساخت آگاهانه یا
ناآگاهانه
معانی دینی در
زمینه های
مختلف زندگی
دانست, که این
دیدگاه
برگرفته از رهیافت
کارکردگرایی
است" (همان,14).

سعی ما بر این
است تا با تحلیل
پیام های
کوتاه بدست
آمده میزان دینداری
کاربران را با
کمک تحلیل
محتوای پیام
ها ارزیابی
نماییم.

در پاسخ به این
سوال که چقدر
پیام کوتاه
مناسبتی با
محتوای دینی
ارسال
می کنید 9
درصد گزینه خیلی
زیاد, 39 درصد گزینه
زیاد, 44 درصد گزینه
کم و 7.5 درصد گزینه
خیلی کم را
انتخاب کرده
اند. با توجه
به این تفسیر
تعداد فرستندگان
پیام های دینی
متوسط ارزیابی
می شود.

در پاسخ به این
سوال که چقدر
پیام کوتاه
مناسبتی با
محتوای دینی
دریافت می کنید
12 درصد به گزینه
خیلی زیاد, 47
درصد زیاد 40
درصد کم و 1
درصد خیلی کم
را انتخاب
کرده اند.این
افراد بیشتر پیام
کوتاه مناسبتی
دریافت می
کنند تا اینکه
ارسال نمایند.

15درصد از گیرندگان
پیام, مناسبت
های مذهبی را
خیلی زیاد و 65
درصد
زیاد, 20 درصد
کم به خاطر می
آورند . از میان
این افراد هیچ
کس گزینه خیلی
کم را پاسخ
نداده است. در
اینصورت بیشتر
گیرندگان پیام
نسبت به
مناسبت های
مذهبی بی
تفاوت نبوده و
آن را به خاطر
می آورند.

58 درصد این
افراد پیام های
مناسبتی را از
طریق رسانه
تلویزیون, 5.5
درصد از طریق
روزنامه و 20
درصد نیز از
طریق پیام
کوتاه به یاد
می آورند. هیچ یک
از این افراد
رادیو را عامل
یادآوری
ندانسته اند.و
این داده نشان
می دهد که
رسانه تلویزیون
در ترویج و
اطلاع رسانی
حداقل در بعد
مذهبی قوی تر
از سایر رسانه
ها عمل می کند.

از میان این
افراد
10 درصد نماز
را خیلی زیاد
اول وقت, 46 درصد
زیاد, 37 درصد کم
و 55 درصد خیلی
کم اول وقت می
خواندند. که
از این میان
زنان بیش از
زنان به نماز
اول وقت تمایل
نشان می
دادند.

این افراد  و همچنین
از این افراد 10
درصد خیلی زیاد,
46 درصد زیاد, 31
درصد کم و 8
درصد خیلی کم
نماز صبحشان
قضا می شود.

فرهنگ مولف

خیلی از
جامعه شناسان
بر این باورند
که ایران در
جریان مواجهه
با فرهنگ بیگانه
که زمانی فرنگ
نامیده می شد
و زمان دیگر
غرب و اکنون
با توجه به
جهانی شدن و
چند جهانی شدن
ها مفاهیمی دیگر
یافته است, از
طریق ترجمه
کتاب ها و ادبیات
آن ملت سعی در
شناخت آنهادر
مرحله اول و
شناخت یا
بازشناخت خود
در مرحله دیگر
نمود. این
فرهنگ مترجم
در اینجا تا
آنجا پیش رفت
که فرصت را از
نویسندگان ما
گرفت و آنها
را بی هیچ
آزمون و خطا, یکشبه
نویسندگان
کلاسیک امریکا,
اروپا و دیگر
کشورها خواست.

این افراد بر
این باورند که
ترجمه در عمق  فرهنگ
ما نیز درونی
شد. بطوریکه
مردم نیز
توانایی های
خود را باور
نکردند و به
فرهنگی غیر از
آنچه به آنها
تعلق داشت تکیه
کرده و ایمان
آوردند.

ما در
این تحقیق به
این نتیجه رسیدیم
که مساله
فرهنگ ترجمه
شاید قشر و
طبقه نخبه ما
را شامل شود و
گروهی از آنها
را به انزوا
کشانده باشد
اما نتوانسته
است فرهنگ
عامه مردم را
نیز دستخوش
تعلیق گرداند.

چرا که می بینیم
اکثر مردم خود
ادبیات پیام
های کوتاهشان
را که یک پیام
بیشتر خصوصی
است تولید
کرده و ارسال
می کنند.

از آنجاییکه
عمل ارسال پیام
متضمن نگارش
متنی است که
کاراکترهای
کمی را هم برای
بیان منظور در
اختیار دارد
توجه به پیام
های تولیدی و
نوع و شیوه
نگارش آنها با
این محدودیتها
بیش از بیش
قابل توجه است
. و این است که
برروی مساله
"ادبیات پیام
های کوتاه " می
بایست تاکید
کرد.

از این افراد 19
درصد محتوای پیام
ها را خیلی زیاد,
60 درصد زیاد, 21
درصد کم و 2 خیلی
کم خودشان تولید
می کنند.و این
نشان دهنده این
است که این
افراد برای
انتقال آنچه
در نظر دارند
از زبان خود و
نه از زبان
تقلیدی
استفاده می
کنند و کمتر می
توان به ادبیات
آنها ادبیات
مترجم و نه
مولف نام
نهاد.اگرچه
اکثر این
افراد در مقطع
کارشناسی یا
دارای این
مدرک بودند
اما به نظر می
رسد تولید
محتوا به قشر
و طبقه تحصیل
کرده مربوط
نبوده و تمام
طبقه های
اجتماعی را
شامل شود. که
پرداختن بیشتر
به این مساله
تحقیقی دیگر
را طلب می کند.

نکته قابل
توجه دیگر اینکه
در این میان
زنان بیش از
مردان تولید
کننده محتوای
پیام بودند. میترا
و واتز در
مقاله ای به
مفهوم "صدا" می
پردازند. آنها
برای صدا دو
تقسیم دارند. یکی
اینکه صدا به
منزله توانایی
ذاتی انسان و
دیگری, صدا
بعنوان
کارکرد زبان
شناسی.
آنهاهمچنین
از قول باختین(1986)
در این مورد می
گویند که
"احتمال خفه
شدن صدای هر
فرد در جامعه
بوسیله
گفتمان رسمی
وجود
دارد(2002؛482)".
زنان نیز از
جمله افرادی
هستند که با
وجود تکثر
رسانه های رسمی
صدایی که معرف
آنها در جامعه
است
ندارند.حال می
بینیم که همین
زنان که به
خاطر گفتمان
مسلط و رسمی
جامعه در گروه
خاموش جای
گرفته اند با
وجود رسانه ای
مانند موبایل
قدرت پیدا
کرده و در
جامعه حضور پیدا
می کنند. این
حضور با تولید
محتوای آنها
همراه است که
می توان دلیل
قدرت یافتن
آنهانیز باشد.
این گروه اقلیت
از نظر
برخورداری
صدا و مشارکت
در جامعه
توانسته اند
با این وسیله
در لایه ای
کنار
رسانه های
رسمی حرکت
کنند و چه بسا
بر آن غالب
شوند.

نکته قابل
توجه دیگر در
ادبیات پیام
ها ی کوتاه اینکه,
بطور مثال اگر
رادیو برای بیان
مفاهیم خود در
نبود تصویر و
رنگ از آوا,
سکوت و موسیقی
بهره می برد, پیام
های کوتاه در
نبود صدا از
متن یا الگو و
تصویر
استفاده می
کنند.

برخی از این
تصاویر و
الگوها در آرشیو
موبایل وجود
دارد. برخی را      می
بایست دانلود
کرد و برخی نیز
وقتی به دست
فرد می رسد می
تواند در جایی
ذخیره شود تا
مواقع لزوم به
افراد دیگری
ارسال شود.

با این وجود و
با توجه به
داده ها,
افراد کاربر
موبایل و سیستم
پیام کوتاه
کمتر از طرح
استفاده می
کنند و بیشتر
ترجیح می دهند
برای منظور
خود از متن
استفاده کنند.

در این
تحقیق 5 درصد این
افراد خیلی زیاد
و زیاد از طرح
و الگو برای
ارسال پیام
استفاده کرده,
54 درصد کم و 36
درصد خیلی کم
از طرح و الگو
استفاده کرده
اند .

از این
تعداد 16 درصد
از آرشیو موبایل,
53 درصد از
الگوهای پیام
های رسیده به
گیرنده, 7.5 درصد
خود گیرنده و 4
درصد دانلود
از طریق کامپیوتر
یا اینترنت
الگوی خود را
تهیه می کنند.

علاوه بر
توجه کاربران
برای استفاده
صرف الگو یاطرح
ترکیبی با متن
پیام نکته دیگری
نیز وجود
دارد؛اینکه
خود افراد نیز
گاه تصمیم می
گیرند که پیام
را با وجود
امکانات کم
موبایل,
خودشان طراحی
کرده و ارسال
نمایند. پیامی
که بتواند در
نهایت اختصار
منظور خود را
به فرد گیرنده
بیان کند. این
طرح یا الگو
ممکن است کیفیت
طرح دانلود
شده را نداشته
باشد اما توسط
خود فرد طراحی
شده است و
خلاقیت و
اعتماد بنفس
او را در
انتقال پیام    می
رساند.

نمودار9.
طرح و الگو

همچنین
در بخش
فرستندگان پیام
8 درصد از این پیام
ها حاوی تصویر
یا طرح بوده
است. 92 درصد از
آنها فاقد تصویر
بوده است.  و از این
تعداد 20 درصد نیز
از عدد در متن
پیام خود
استفاده کرده
و 79 درصد
استفاده
نکرده اند.و
همانطور که می
بینیم فرستندگان
پیام نیز تمایل
کمتری به
ارسال الگو یا
طرح داشته
اند.

در پاسخ به
سوال تولید
محتوای پیام
مناسبتی  48 درصد
از این افراد
پیام مناسبتی
را خودشان تولید
می کنند, 12 درصد
از احادیث
معتبر بهره می
گیرند, 22 درصد
از اشعار
مربوط
استفاده می
کنندو 18 درصد
هم از دیگران
می گیرند.از
جمله این ابیات
که از منابع
معتبر نقل شده
اند:

حسن تو
همیشه در فزون
باد

رویت
همه سال لاله
گون باد

اندر
سر ما خیال
عشق است

هر روز
که باد در
فزون باد ( زن21
ساله, دانشجو)

سال و
فال و مال و
حال و اصل و
نسل و تخت و
بخت, بادت
اندر شهریاری
برقرار و بر
دوام

سال
خرم فال نیکو
مال وافر حال
خوش, اصل ثابت
نسل باقی تخت
عالی بخت رام (
زن 21 ساله, دیپلم)

یا
مقلب القلوب و
الابصار

یا
مدبر الیل و
النهار

یا
محول الحول و
الاحوال

حول
حالنا الی
احسن الحال (
مرد 23 ساله,
دانشجو)

با
وجود موارد
ذکر شده در بالا
می بینیم که
افراد بیشتر
تمایل دارند
با وجود منابع
معتبر یا زیبایی
شناسانه خود
محتوای پیام
خود را تولید
کنند. هرچند
که به زیبایی
و عمق محتوای
منابع
نامبرده
نباشد.نکته
قابل توجه دیگر
در همینجا اینکه
با وجود قدسی
شدن امور مذهبی
این افراد به
خود اجازه می
دهند که در این
زمینه نیز
محتوای تولیدی
داشته باشند
حتی به اندازه
یک تبریک یا
تسلیت.

مساله دیگر اینکه
با وجود امکان
استفاده از دیگر
وسایل ارتباطی,
24 درصد از
افراد کمتر از
20 درصد, 55 درصد بین
20 تا 50 درصد و 19
درصد نیز بیشتر
از 50 درصد از
مبلغ قبض موبایل
خود را مربوط
به پیام کوتاه
دانسته اند.

این مطلب
نشان دهنده میزان
بالای کاربرد
پیام های
کوتاه و
انتقال پیام
با تسلط متن
است.

همه این
افراد گوشی
موبایل خود را
نو خریده اند
و همه آنها خط
تی سی آی
داشتند.

میانگین قبض
موبایل 36 درصد
از این افراد
کمتر از 100 هزار
تومان, 48 درصد بین
15 تا 30 هزار
تومان و 19 درصد
نیز بیشتر از 50
درصد بوده
است.

54 درصداین
افراد خودشان,
38 درصد پدرشان
و 5 درصد نیز دیگران
قبض موبایلشان
را دیگران
پرداخت می نمایند.

که از این میان
پدران برای
زنان بیش از
مردان هزینه می
کنند.

49 درصد از افراد
قیمت گوشی خود
را کمتر از 100
هزار تومان و 60
درصد 100 تا 300
هزار تومان
برآورد کرده
اند.

درمورد قسمت
دوم که به
فرستندگان پیام
های مناسبتی
مربوط می شود
می بینیم که
از این پیام
های کوتاه 9.5
درصد بین ساعت
8 تا 12, 17 درصد بین 12
تا16, 12 درصد بین 16
تا 20, 11 درصد بین  20 تا 24, 2
درصد بین24 تا 4 و
1درصد نیز بین
ساعت 4 تا 8 یه
دست گیرندگان
رسیده است.

اکثر این پیام
ها با اینکه
ممکن بود نسبت
فامیلی داشته
باشند در
ساعات عرف روز
یا بعدازظهر
برای برقراری
ارتباط ارسال
شده اند که می
بینیم
فرستندگان پیام
با توجه به
مساله اهمیت
زمان در
فرهنگ
پیام خود را
ارسال کرده
اند.

ارسال مجدد
از دیگر
مقولاتی است
که در بحث تولید
محتوا و مالکیت
آن قابل توجه
است. 84 درصد از گیرندگان
پیام پیام را
رسیده را به
هر دلیلی برای
فرد یا افراد
دیگری ارسال
نکرده اند.

مشارکت
اجتماعی

با توجه به
تعرایف ارایه
شده از پیام
کوتاه مناسبتی
و آیین ها, می
توان میزان
مشارکت
اجتماعی
افراد و احساس
تعلق جمعی
آنها را که
برای نیل به
هدفی وجود
دارد دریابیم.

18 درصد از این
افراد خیلی زیاد,
40 درصد زیاد, 24
درصد کم و 17
درصد خیلی کم
تمایل دارند پیام
های رسیده را
پاسخ دهند که
از این تعداد
زنان بیشتر از
مردان
تمایل به
پاسخ داشتند.

با توجه به این
مساله, بیشتر
افراد تمایل
به پاسخ دادن
این پیام ها
دارند که زنان
به دلیل قدرتی
که می توانند
با استفاده از
این وسیله
اعمال کنند و
همچنین قدرت
آنها در
برقراری
ارتباط از لحاظ
مشارکت در سطح
بالاتری قرار
دارند.

عبداللهیان یکی
از مدل های
قدرت را قدرت
راقدرت دیالوگ
عنوان می کند
و می گوید:"دیالوگ
یکی از مدل های
قدرت است که
با اطلاعات
رفتی و برگشتی
بوجود می آید
و وجود این
نوع از قدرت
منوط به حضور
هر دو نفر است
که د رعین حال
هر دو هم
فرستنده پیام
و هم گیرنده پیام
محسوب می
شوند. این  مدل از
قدرت نسبت به
سایر مدلها از
برابری بیشتری
برخوردار است
و نکته مهم ان
اینکه قدرت را
به فرد نمی
دهد بلکه به
ارتباط منوط
بر افراد می
دهد(1384)".

درمورد اینکه
پیام کوتاه
مناسبتی تا چه
میزان می
تواند احیا
کننده دین و
مناسک دینی
باشد, 17 درصد از
پاسخگویان خیلی
زیاد, 55 درصد زیاد,
20 درصد کم و 8.5
درصد خیلی کم
این مساله را
تایید کرده
اند.

در پاسخ به این
سوال که چرا
به پیام کوتاه
مناسبتی پاسخ
می دهید, 6.5 درصد
الزام به
انجام وظیفه دینی,
7 درصد گیر
افتادن در
رودربایستی, 51
درصد احساس
مشترک در مورد
آن پیام و 23
درصد حفظ و
تداوم رابطه
را بیان کرده
اند.

با توجه به این
دو نمودار می
بینیم
که اکثر
افراد دلیل
مشارکت خود در
امر پاسخ و
کنش متقابل
خود را جس
مشترک درمورد
آن پیام ذکر
کرده اند.

19 درصد این خیلی
زیاد, 31 درصد زیاد
و کم و 8 درصد هم
خیلی کم از یک
پیام کوتاه
برای ارسال به
همه استفاده می
کنند.

داده های
بدست آمده در
اینجا به این
مساله اشاره
دارد که اکثر
این افراد تمایل
دارند پیام
مشترک
برخواسته از
حس فرهنگی –
اجتماعی خود
را با گیرندگان
بیشتری سهیم
شوند.

دراینجا باید
به این مساله
توجه کرد که
علیرغم اینکه
زنان بیشتر
برای زنان پیام
ارسال کرده
اند اما مردان
بیشتر تمایل
داشته اند که
به زنان پیام
ارسال نمایند.
ایم مطلب در
جامعه مانند ایران
که در عرف بر
روابط تعریف
شده و محدود
زن ومرد تاکید
می شود در
"ارتباط خصوصی"
از طریق موبایل
و بالاخص پیام
کوتاه و همچنین
با توجیح پیام
مناسبتی مذهبی
یا
فرهنگی-اجتماعی  امکان
برقراری این
تعامل سهل تر
و مشروع تر می
شود.

54 درصد
از گیرندگان پیام
رسیده را پاسخ
داده اند که
از این میان
زنان بازهم بیش
از مردان تمایل
به پاسخ
دارند.

و از این
میان نیز 9
درصد همان پیام
را برای فرد یا
افراد دیگری
ارسال مجدد
کرده و 84 درصد
نکرده اند.

بومی
شدن تکنولوژی

مناسک
را پیش از این
تعریف کردیم.
حال می خواهیم
به این مساله
بپردازیم که
رسانه های جمعی
با وجود فرهنگ
شفاهی مردم ایران
که موجد و
تداوم بخش
روابط نیر
محسوب می شود
توانسته اند
راه را کوتاه
تر کرده و
انجام آیین
تبریک را با
ورود تلفن از
ارتباط چهره
به چهره به مکالمه
تلفنی تقلیل
داده بود از نیز
فراتر رفته و
به ارتباط
مکاتبه ای در
حد چند
کاراکتر کاهش
دهد.این مساله
توجه ما را به
تمایل اختصار
ادبیات عامه
در ارتباط با
کاربرد وسایل
نوین ارتباطی
جلب می کند.
همچنین می
توانیم ورود این
تکنولوژی ها
که هم دوره
قشر جوان
جامعه می
باشند را به
بافت فرهنگی
جامعه شاهد
بود. به نظر می
رسد رسانه
موبایل به دلیل
سبقه تاریخی
تلفن تعارض
کمتری را برای
کاربران
داشته است و
توانسته است
به سرعت با
آنها و فرهنگ
و آداب و رسوم
آنها انس بگیرد
و رابطه
برقرار
کند.البته در
مورد سیستم پیام
کوتاه نیز باید
به نامه اشاره
کرد. البته
نامه ای از
نوع فرا پیشتاز
که احتمال
پاسخ آن از
جانب گیرنده
بصورت غیر
همزمان می
رود.

از بین
پیام ها 4 درصد
از نوع تسلیت , 77
درصد از نوع
تبریک و 18 درصد
نیز از نوع پیام
کوتاه ترکیبی
بوده است.

با توجه به
نمودار بالا
با اینکه شب
سال نو همزمان
شده است با
اربیعن حسینی
اما بیش از 70
درصد مردم ترجیح
می دهند سال
جدید را تبریک
گفته و برای
هم آرزوی
سرافرازی و
سربلندی نمایند
تا اینکه اربعین
حسینی را تسلیت
بگویند.

مساله 18درصد پیام
ترکیبی ,
همانگونه از
نامش بر می آید
با اینکه بسیار
کم بود اما به
دلیل توجه
فرستنده ای که
احتمالا به دلیل
بالا بودن میزان
دینداری و
همچنین
احترام به
آداب و رسوم
در تعارض بوده
است قابل تامل
است.

برخی از این پیام
ها را برای
نمونه در اینجا
ذکر می کنیم:

سالی
که نکوست از
بهارش پیداست:
یا رب الحسین,
بحق الحسین,
اشف صدر الحسین,
بظهور الحجه.
با دلی لبریز
از محبت دوست: یا
مقلب القلوب و
الابصار...(مرد,
22ساله, دانشجو)

85 با
نام حسین خود
را متبرک کرد,
تداوم در این سال
را برای شما
آرزومندم(زن, 21
ساله, دانشجو).

ضمن
تسلیت اربعین
حسینی, سال
خوبی را برای
شما
آرزومندم(مرد,
13 ساله, دانش
آموز).

خدایا
سالمان را با
ذکر حسینت
شروع می کنیم,
باامید به اینکه
زیر علم مهدی
ات با فریاد
الثارات الحسین
به پایان رسانیم
. سال نو مبارک(مرد,
22 ساله, دانشجو).

خدای
بهار نام حسین
را برای همه
زمانها مقلب
القلوب قرار
داد و حال
عاشقانش را
احسن الحال.
نوروزتان پیروز(زن,
22 ساله دانشجو).

سفره عیدم
به هفتاد و دو
سین آذین کنید
سبزه های سفره
را با شال غم
تزیین کنید
سفره
امسالمان عطر
شهادت می دهد
با حسین فاطمه
آغاز فروردین
کنید(مرد,
35ساله)

محتوای پیام
های تسلیت نیز
قابل توجه بود
:

چه
بی نشاط بهاری
که بی رخ تو دمید
نشان داغ دل
ماست لاله
سرخ. بهار
آمده تا لباس
عزا از تنمان
در بیاورد,
اما این سیاه
جامه تاروز
ظهور منتقم این
خون راست
بربالای ماست(زن,
23ساله, دانشجو).

از تعداد پیام
های رسیده, 94
درصد پیام ها
به زبان فارسی
و 6 درصد پیام
ها به زبان
انگلیسی
نوشته شده است
.

Dear miss … have a year white as
a milk , soft as silk, sweet as honey and full of
money!!! Happy new year.

کاربرد
زبان فارسی حتی
بصورت نگارشی
انگلیسی و
استفاده از
حروف لاتین
نکته دیگری
است که به بومی
شدن تکنولوژی
در زمینه
فرهنگی اشاره
دارد.

درمورد
قالب این پیام
های دریافت
شده 16 درصد شعر, 6
درصد قطعه, 74
درصد متن و 3
درصد نیز حدیث
و آیه بوده
اند.که از این
تعداد بازهم
زنان تمایل بیشتری
به استفاده از
قالب های ادبی
نشان داده
اند.

5 درصد نیز
تمایل به
آوردن نام خود
در پایان پیام
بوده و 94 درصد
نبوده اند.

لازم
به ذکر است
محتوای هیچ
کدام از پیام
آنطور که
انتظار می
رفت  و
بمباران حرم
امام حسن عسکری
(ع) و برنامه
انرژی هسته ای
نیز زمینه ساز
آن بود سیاسی
نبود.

از این
تعداد پیام12
درصد محتوای
طنز داشته و 86
درصد نیز
نداشته اند.
که این تعداد
پیام ها بیشتر
از جانب افراد
مقطع کارشناسی
ارسال شده
بود.

من
دارم دوشنبه می
رم و فکر نکنم
دیگه همدیگرو
ببینیم. من و
فراموش کن و
بخاطر تمام بدیهام
من و ببخش. از
طرف سال 1384 عیدت
مبارک.( زن 24
ساله کارشناسی
ارشد)

نتیجه

با رویکردی
غایت گرایانه
اگر برای
جامعه شناسی
ادبیات هدف و
رسالتی قایل
شویم مبنی بر
اینکه با
مطالعه ادبیات
می توانیم به
لایه های درونی
جامعه وارد شویم
می توانیم با
آگاهی از آنچه
در حال جریان
است برای
جامعه خود
برنامه ریزی
کنیم. اگر برای
ایران مدرنیته
تعریف کنیم
همچنان که
آزاد(1380) می کند می
بایست به تغییراتی
که در جامعه ایجاد
می کند نیز
توجه کنیم. چه
بسا این تغییرات
با ورود
تکنولوژی ها و
رسانه های نوین
ارتباطی و
اطلاعاتی تشدید
شود. او در
کتاب مدرنیته
ایرانی می گوید:
" مدرنیته ایرانی
واقعیتی
هرچند بدشکل و
دارای تعارض
در زندگی و
اندیشه ایرانی
در دوره جدید
بوده اما منشا
بسیاری از تغییرات
شده است". یکی
ازاین تغییرات
که ما در این
مقاله به آن
باوریم, تعریف
ادبیات در
مواجهه با نویسندگان
و تولیدکنندگان
اکثریت عامه و
جدایی از
مفهوم کلاسیک
آن می باشد.
امروز عمل
مصرف ادبی و
مطالعه تنها
در کتاب و
روزنامه
خلاصه نمی شود
بلکه رسانه های
جدید با ورود
خود متنهای جدیدی
نیز به همراه
آورده اند که
صرف انزوای
جامعه شناسی
ادبیات در
مفهوم و روش
کلاسیک
مطالعه خود
شناخته نشده
باقی می ماند.
اما این بیگانگی
نمی تواند در
آنچه در ادبیات
عامه قابل
شناخت است
انکار شود.

وقتی می
توان از ادبیات
پیام های
کوتاه و
خوانندگان و
فرستندگان آن
میزان کاربرد
و همچنین
بازتعریف
مفاهیم بومی
شدن, ادبیات
مولف دینداری
و... رابدست
آورد مسلما می
توان مفاهیم
دگیر اجتماعی-
فرهنگی را نیز
استخراج نمود.

به
هرحال تا زمانی
که جامعه شناسی
ادبیات از تاری
که به دور خود
تنیده است بیرون
نیاید و در
معرض ادبیات
عامه و رسانه
های جدید واقع
نشود نمی
تواند در
جامعه جدید که
اینهمه نیاز
بدان احساس می
شود به اهداف
خود جامه تحقیق
بپوشاند.

پیام
های کوتاه به
جهت برخورداری
از بعد نگارشی
و همچنین شخصی
می تواند یکی
از موارد بررسی
جامعه شناسی
ادبیات باشد
که با مطالعه
آن به بررسی
جامعه
بپردازد.

منابع

آزاد
ارمکی, تقی.(1380), مدرنیته
ایرانی,
روشنفکران و
پارادایم فکری
عقب ماندگی در
ایران, تهران:
اجتماع.

پیت,
اسکار. (1374), جامعه
شناسی ادبیات,
ترجمه مرتضی
کتبی, تهران:
سمت.

عبداللهیان,
حمید. (1384), جزوه
درس روش تحقیق.

میلر, جی
هیلس.(1384), پیرامون
ادبیات,
ترجمه: علی
اصغر بهرامی,
تهران:نی.

وبستر,
راجر. (1382), پیش
درآمدی بر
مطالعه نظریه
ادبی, ترجمه:
الهه دهلوی,
تهران:روزنگار.

هوور,
ام و نات
لاندبای.(1382),
بازاندیشی
درباره رسانه
دین و فرهنگ,
ترجمه مسعود
آریایی نیا,تهران:
سروش.

Mitra. Ananda and Watts. Eric (2002) New
Media And Society: Theorizing Cyberspace the idea of voice
applied to the internet discourse, London;
Sage.