working paper-zad qanad

دا= 606;شكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

مص= 604;ح عصر بي‌خبري

(بررسي سياست مذهبي اميرکبير در دوران صدارت)<= /o:p>

ž= 7;عيده زادقناد

كا= 585;نوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

مو= 590;وع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

زي= 585; نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 1384

&n= bsp;

= &nb= sp;

آنزمان که شاهرگ اصلاحات در حمام فين کاشان به خنج= 585; کينه اي بي بن&#= 1610;ان قطع شد, فقط صحن حمام نبو= 583; که خون عدالت طلب او را به آغوش کشيد بلکه برگ برگ تاريخ ضد استبدادي اي= 85;ان پذيراي آرمانهاي ناکام او شد. تاريخي که زنده است تا ام¡= 0;ر و اميž= 5; ها زنده اند . امير کبير به عنوان يکي از چهره هاي برجسته اصلاحات اير= 75;ن سهم بسزايي د= 585; بنيانگذاري = 08; نيز طرد بسيا= 585;ي از امور و سنت ها دارد که هر&#= 1610;ک نقشي پررنگ د= 585; تفکر مردم اي= 606; آب و خاک دارند . در زمي&= #1606;ه اصلاحات فرهنگي بدون شک اگر امير مجال بيشتري براي جولان انديشه هاي خود مي يافت م&#= 1610; توانست پايه هاي حکومتي دموکراتيک ر= 75; بنا نهد . اين مقاله در پي آن است تا با معرفي سياست مذهبي اميرک= 76;ير خطوط اصلي تفکر اين مرد بزرگ را برجسته نماي= 83;.

بنيانهاي سي= است مذهبي اميرک= 76;ير

فريدون آدمي= ت در کتاب امير= 705;بير و ايران مي گو&#= 1610;د: "سياست مذهب¡= 0; امير دو جهت ثابت و مشخص داشت : کاستن نفوذ رو حاني, آزادي و مدار= 575;ي ديني . امير نه دشمن دين بود و نه بدخواه روحانيت , زير&#= 1575; خود ديندار بود و مقيد به اصول و آداب مذهبي . اما از تعصب آزاد بود و= به گفته اعتضاد السلطنه زهد خشک را استهز= 575; مي کرد . برخورد امير با دستگاه روحاني ناشي از دو علت بود: = يکي دخل و تصرف عالمان دين د= 585; کارسياست و دوم سنت پرست= 610; وظلمت هيئت روحاني ."(آدميت , 1348,ص417) بدين ترتيب مي توان نتيجه گرفت که امير نمي خواست در مقابل قدرت دولت قدرت ž= 3;يگري در جامه روحان= ;يت حضور داشته= باشد رو حان= 610;تي که اين قدرت را داشت تا با بهره گيري از عرق مذهبي مردم به بهانه مصلحت شرعي در کار دولت اختلال ايجا= 83; نمايد البته از اين گونه معاملات امي= 85; نبايد چنين استنباط کرد که او با مذهب مخالف بوده چنانکه اقبا= 04; آشتياني درکتاب "ميرž= 6;ا تقي خان امير= 705;بير " حساب کار ام= 610;ر را از روشنفکران غرب زده و مصلحين سکولار جدا م= 610; سازد و همچني= 606; قلع و قمع باب&#= 1610;ه را از سوي وي حرکتي از جان= 576; يک متعصب شيع= 607; نمي داند( اقبال آشتيا= 06;ي ,1363) امير در ابتداي صدار= 78; همچنانکه زمام کليه امور ملکي را= 575;ز کشوري و لشگر= 610; و حساب و دفتر و ديوان گرفت= 607; تا سياست خارجه خود به دست گرفته بو= 583; خواست که قطع &#= 1608; فصل مسائل حقوقي و محاکمات شرع= 10; مردم را نيز شخصا اداره کند,ليکن به زودي فهميد ک= 607; اين کار از او ساخته نيست و= 576;ي رجوع به حکام شرعي که مورد اعتماد عامه باشند وبدون احاطه تمام ب= 607; جميع احکام د= 610;ني که امير ازآن بي بهره بود م&#= 1610;سر نخواهد شد به همين جهت از دخالت در اين قسم امور خودداري نمو= 83; و کار را به کاردانان سپرد . مرحوم ش&= #1610;خ المشايخ در رساله " نوادر الا= 05;ير" از حکايتي يا= 583; مي کند درطي آن امير در يک دعواي ملکي د= 585; مقام قاضي را= 610; ناحقي را صاد= 585; مي کند و بعدها طرف متضرر با ارائه اسناد= 10; جديد حقانيت خود را ثابت م&#= 1610; کند و امير خسارت او را از اموال خويش پرداخت مي کن= 583; و حاضر نمي شو= 583; تا ملکي را که به ناحق به دي&#= 1711;ري داده از او بازگيرد (ام= 10;رکبير ,1371) چنين واقع= 07; اي نقطه عطفي است براي فهم امير از اين نکته که وي توانايي لاز= 05; را جهت اداره امور قضايي ندارد و از اي&#= 1606; تاريخ است که مراجعين را اغلب به محاک= 605; شرعيه ارجاع = 605;ي دهد.

ت= فکرات سکولاريک ام= 10;رکبير

آ= دميت در بيان احوالاتي که موجب شد تا خط فکري اميربه سوي نوعي سکولا= 85;يسم هرچند درشکل مخفي آن حرکت کند مي گو¡= 0;د:"از لحاظ شناختن زمينه فکري جامعه ايران در زمان امير بايد دانست ک= 607; ازيک سو اندي= 588;ه تفکيک سياست از دين در اير&#= 1575;ن شناخته گردي= 83;ه بود . در ترجمه تاريخ پطر کب= 610;ر نوشته ولتر آمده که پطر به کشيشيان و دانايان گفت : مهام سلطنت و انجا= 605; امور دولت با من است و مرا با تشž= 2;يص و امتياز مذه= 576; و دين کاري ني&#= 1587;ت . از سويي ديگر تجربه آموخت= 07; بود که ظلمت روحاني= و دخالت ملايا= ;ن در امž= 5; مملکت داري سد راه اصلاح طلبي و نوجويي است و آنچه بيشتر در ذه= 606; امي رتآثير کرده بود همين بود."(آدميت ,1348, ص418) چنانچه از تاريخ بر مي آيد امي&#= 1585; به صنف روحان= 610;ون دانا و روشن بين احترام= مي گذارد و از استقلال دستگاه قضا= 10;ي که در دست آنان بود پشتيباني مي کرد . در واقع س= ياست عمومي امير د= 585; کاستن قدرت روحان= 10; متوجه امام جمعه ها و شيخ الاسلامها م= 10; گرديد که در افکار عموم مردم نفوذ داشتند و مرو= 580; کهنه پرستي و ناداني بودن= 83; و در سياست مداخله مي کردند حقي که امير براي روحانيون نم= 10; شناخت و نفوذ و رويه آنها را مانع پيشر= 601;ت اصلاحات خوي= 88; مي دانست .

ش= کست حريم بست

از ديگ= ;ر اقداماتي که امير در راستاي مقابله با قدرت در حال گسترش روحان= 10;ت صورت داد شکستن آيين بست نشيني بو= 583; اگرچه بسيار= 10; از منتقدان ا= 605;ير شکستن سنت بس= 578; را تقبيح مي کنند و آن را نوعي تجاوز ب= 607; حريم اماکن بست نشيني چو= 606; امام زاده ها و مساجد مي دانند اما آد= 605;يت معتقد است که چون در اين کار قانوني نبود , از اندازه گذشت = 608; سنت بست به مفري براي هر نوع گناه و حتي هرزگي شد و خاصه اينکه پناه بردن گناهکاران به خانه روحاني= 08;ن عغامل ديگري بود که آنها را در مقابل حکومت قرار م= 610; داد لذا سنت مدن= 610; که آثار نيکو داشت رفته رفته موجبات ناتواني دول= 78; و آشفتگي دستگاه قضاي= 10; را فراهم کرد آدميت ,1= 348) <= /o:p>

بدين ترتيب اقدامات امي= 85; را در شکستن ا&#= 1610;ن سنت مي توان در سه عامل جستجو نمود: 1- منافات سنت بست نشيني با برقراري قانون و عدال= 578; در سطح جامعه 2- تضاد اين سنت با تمرکز قدر= 578;ي که امير در راه ايجاد آن تلاش کرده بو= 583; 3- کوتاه کردن دست روحانيت از امور سياس= 578; .

ت= ساهل ديني , مصلحت س&= #1610;اسي

ا= گر از سي= است هاي مذهبي ام= 610;ر درباره ايرا= 06;يان مسلمان و سنت ه= 5;ي آنان بگذريم آزا= 83; انديشي= اين مرد بزر= 711; در برخورد با سا¡= 0;ر مذاهب قابل تقدير است . رواج نوعي تساهل د= 610;ني در عصر صدارت او هرچند که جنبه هايي از تفکر مترقي و ليبر= 575;ل اورا به رخ مي کشد اما در مصلحتي سياس= 10; ريشه دارد که بسياري قبل ازاو از درک آن عاجز بوده اند چنانچه آدميت در برر= 587;ي پيامد سياسي تساهل مذهبي امير م= 610; گويد: " دولته= 575;ي اروپايي به ه= 585; کجا که پايشا= 606; باز مي گرديد , پشتيباني خو= 83; را از اقليت ها و از فرقه هاي مختلف دريغ نمي داشتند و در مورد اقلي= 578; مسيحي همکيش= 10; نيز سبب ديگر= 610; بو د . اين خود موجب شد که روس و انگلي= 587; براي خود حقي در سرپرستي و جانبداري از مسيحيان اير= 75;ن ادعا کنند و در ضمن بي تدب&#= 1610;ري سياسي و تبعي= 590; اجتماعي و گاه تحريک ديني , سرود ياد مستان مي داد. " (آدميت, 1348, ص429) <= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:black'>ل= ذا دولت مي بايس= 578;ي شيوه اي پيش م&#= 1610; گرفت که از نا امني اجتماعي اق= 04;يت ها بکاهد تا آنها تنها پش= 578;يبان خود را دولته= 575;ي بيگانه ندانند . از اي&= #1606; رو سياست معروف "تفرق = 7; بينداز و حکومت کن" انگلستا = 6; در سايه اين دگرخواهي به سادگي دستخو= 88; تحول مي گردد . از مهمترين اقدامات امي= 85; در اين زمينه مي

ت= وان به مواردي چن= 583; اشاره کرد : 1- علاقه خاص ام= 610;ر به زردشتيان و واگذادي امو= 85; آنها به خودشان 2 - اعطا= ي آزادي تام به مسيحيان در امورتحصيلي , زيارتگاه ها , ازدواج, ارث, آداب و رسوم ترويج مذهب 3- سلب صلاحيت محاک= 05; شرع در بررسي دعاوي اقليت = 607;اي مذهبي و واگذاري امو= 85; قضايي آنان ب= 607; محاکم عرف.4- آزادي عقايد = 583;يني و رعايت عدل و انصاف دربار= 07; همه فرقه ها (آ&= #1583;ميت, 1384)

در يک نتيجه گيري ک= 604;ي مي توان گفت اصلاحا= 78; اميرکبير در حوزه مذهبي آميخ= 78;ه با تفکرات سکولاريست¡= 0; است که ريشه در غربگرايي و تجربه تاريخ= 10; او از دخالت هاي نافرجام روحان= ;يت در امور سياس= 610; دارد . تفکرات&#= 1610; که از سويي موجبات زدودن سنت هايي چو= 606; بست نشيني را فراهم مي آور= 583; و از سويي ديگ&#= 1585; خط قرمز هاي فعاليت اين گروه موثر اجتما= 93;ي را مع¡= 0;ن مي گرداند و قلمرويي ايجاد مي کند که خود مدافع آن است . = در بررسي سياست مذهبي امير تساهل ديني او نيز نکته شايان توجه اي است که علاوه بر نشان دادن رو= 581;يه آزادي گرا و د&#= 1610;گرخواه او نقش مهمي در وحدت سياس= 610; ايران ايفا م= 610; کند.

من= 5;بع

1)&n= bsp; آدميت, ف= 85;يدون (1348) , اميرکبير و ايران, تهران= ;: انتشارات خوارزمي, چاپ سوم

2)&n= bsp; اقبال آشتياني, عبا= 587; (1363) , ميرزا تقي خان اميرکبي= 85; , تهران: انتشارات تو= 87;, چاپ سوم

3)&n= bsp; اميرکبي= ;ر, تقي (1371) , نامه ه= 5;ي اميرکبير به انضمام رسال= 07; نوادرالاميž= 5;, تصحيح علي آل داوود ,تهران: نشر تاريخ اي= 585;ان , چاپ چهارم <= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'><= /p>