دانشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

اميركبير= ;

ندا طوسی

كارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

موضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

زير نظر دكتر محمدرض= 75; جوادي يگانه

دي 1384=

سررا= 76;رت واتسن:

نژاد ايراني كنون= 10; خاصيت و جوهر ذاتي خود را ا&#= 1586; دست نداده چو= 606; وجودي مانند امير نظام را به جهان عرضه داشته است مولود اين پا= 603; نهاد از بزرگترين مو= 07;بت‏هاي الهي بود.

اگر صدر اعظم اصلاح‏گر ، اميركبير كشته نمي‏شد چه بسا ايران به سرعت در راه صنعتي شد= 606; و تجدد پيش مي‏رفت يعني همان راهي كه ژاپن 20 سال بعد در پيش گرفت. حتي اگر از اين گونه ادعاها گزاف = 608; نابخردانه بگذريم باز ه= 605; بعيد است كه توانايي‏ها¡= 0; امير نظام موجب تغيير بارزي در سمت و سوي اقتصاد= 610; سياسي ايران مي شد (زيبا كلام، 1377: 251)

افرا= 83; و جريانات موثر بر اميركبير

= 1- تربيت يافتن در خاندان قائم مقام (اميركب= 610;ر از جهت بسيار عمده‏= ;اي ديگر ني<= /span>ز فرزند خلف مربيان خويش ميرزا بزرگ قائم مق= 575;م است و آن جنبه‏ي ملي ا= 608; مي‏باشد و در حفظ استقلال سياسي ايران). 2- خدمت در دستگاه مترق= 10; عباس ميرزا (خ&#= 1583;مت به عباس ميرز= 575; او را وارد افقهاي اصلاح‏طلبي نمود). 3- تماس مستقيم با جنبش اصلاح‏طلبي ايران. 4- سيرو گشت روسيه (شناخت اين تجربه‏ي حسي در رابطه با نقشه‏ي اصلاحات بعد= 10; او بسيار بامعني است) 5- تجربه‏هاي تلخ ايران در تصادم با تعر= 590; غرب 6- تنظيمات عثماني (تحول عصر تنظيمات از جهت ديگر در خاطر ميرز= 575; تقي خان اثر بخشيد و آن اي&#= 1606; است كه عثمان= 610; به عنوان كشو= 585; همسايه‏ي مسلمان و رقي= 576; ايران به راه ترقي ايستاد= 07; بود). 7- خواندن ترجمه كتابهاي فرنگي و روزنامه هاي = 582;ارجي (منابع اروپايي باع= 79; آشنايي وي به ارضاع دنياي جديد و بنيادهاي اجتماعي و ترقي مغرب مي= 207;شد) و اين عناصر به تدريج شخصيت جامع‏الاطر= 5;ف امير را به عنوان برگزيده‏تر¡= 0;ن نماينده‏ي مكتب اصلاح و ترقي ساخت. (آد&= #1605;يت، 1353: 190)

مهمت= 85;ين بخشي كه اميركبير به آن پرداخت

اميركبيربه اين نتيجه رسيد كه تا در افكار عمومي اندك تحولي و انقلاب ايجا= 83; نكند و جوانا= 606; ايراني بهره‏اي از تمدن و علوم مختلفي ملل غ= 585;ب برنگيرند نمي‏توان اندك روشناي= 10; در افكار ايرانيان ايجاد كرد و كشور را به تر&#= 1602;ي سوق داد و با ساير ملل مترقيه‏ي دنيا همدوشي كرد وي كاملا= 611; به نقص تشكيلات فرهنگي به موجود نبودن مؤسسات علمي = 608; عدم مسائل مربوط به تمد= 606; و فرهنگ جديد در ايران پي ب&#= 1585;ده بود. (مكّي، 1360: 240) دارالفنون ي= 03; بنياد فرهنگ= 10; بود در سه جهت اصلي در هيأت جامعه ايران= 10; تأثير بخشيد يكي از نظر تحول عقلاني گرچه تعليما= 78; دارالفنون مقدماتي بود چون در محيط خلاء فكري زم= 575;ن انعكاس يافت. ارزش آنرا به لحاظ كيفيت بمراتب مهمت= 85; از كميّت آن است. با نشر اصول علمي جديد نقص تعاليم پيشي= 06;ان تا اندازه‏ا= 10; آشكار گرديد = 608; دانسته شد كه در قسمت زياد= 610; از آموخته‏هاي گذشته پايه‏اش بر آ= 576; است. دوم: اينكه از نخستين سال گشايش دارالفنون، معلمان به نگارش كتابهاي تازه‏اي پرداختند كه به دستياري مترجمان و شاگردان به طبع رسيد و بر اثر دانش غرب= 610; ميان طبقه‏ي وسيع‏تري از = 575;جتماع شناخته شد. از اين نظر دارالفنون دريچه‏اي به سوي جهان معرفت نو باز كرد سوم: اينكه با گذش= 578; زمان از فارغ التحصيلان آ= 06; مدرسه صنف تا= 586;ه‏اي بوجود آمد كه بيشتر از فرزندان ديوانيان، لشكريان و درباريان و برخي شاهزادگان ب= 08;دند. اين طبقه به روشنفكري گر= 75;ئيدند و از ميان آن عناصر نو جو و مترقي خواهي برخاستند كه در تحول فكري دو نسل بعد اثر گذاشتند (آدميت، 1353: 354) و اž= 6; سوي ديگر ايران اولين كشور آسيايي = 603;ه محصل به اروپ= 575; اعزام داشته است و 20 سال قبل از دارالفنو= 06; ژاپن تأسيس شده بود (مكي، 1= 360: 239) از سوي ديگر بسياري تكنو= 03;راتها و بروكراتها= 10; دوره‏ي رضاخان تحصي= 04; كردگان دارا&= #1604;فنون بودند و علت اصلي تأكيد ب= 585; دارالفنون اين است كه امير علي رغم اينكه اصلاحات بسي= 75;ري انجام داده بود ولي اكثر اصلاحات وي ساختاري نبودند شايد براي بهبود ا= 608;ضاع جهت تثبيت قدرت شاه بودند ولي آموزش از زيرساختهاي جامعه است كه موجب شناخت دنيا و همگام كردن افراد با دنياي جديد مي‏شود. در نت&#= 1610;جه فعاليت دارالفنون گسترده‏تر بود و تأثيرش در تحول اجتماعي ايران عميق‏تر.

شباهتها و افتراتهاي رضاشاه وامي= 85;كبير

تحرك اجتماعي فراوان يكي ا= 586; پي‏آمدهاي اجتناب‏ناپž= 4;ير اين نظام بود. تاريخ ايران پر است از افرادي كه يا به لحاظ شايستگي خودشان و يا در نتيجه‏ي حمايتهاي دي= 11;ران و يا برحسب تصادف از پايين‏ترين مراتب به بالاترين مقامها رسيده‏اند ا= 86; جمله رضا شاه و امي<= /span>ركبير (كاتوزيان، 1374: 115) امير نظام در پيشينه‏ي اج= 78;ماعي، مقام نظامي (امير نظام لقب ويژه‏اي بود كه براي ا&#= 1608; ساخته شد تا فرماندهي عالي او را بر نيروهاي مسل= 81; نشان دهد، همان طور كه سردار سپه براي رضاخان ساخته شد) جاه طلبي‏هاي شخ= 89;ي و روش‏ها و آرمانهاي شبه مدرنيست= 10; او به گونه‏ا= 610; شگفت‏انگيز به رضاخان پهلوي مي‏ماند (كات= 608;زيان، 1374: 195) بنابراين رضاشاه و اميركبير هر دو به خاطر شايستگي كه داشتند به قدرت رسيدند ولي اميركبي= 85; باخواست = 608; ميل شاه و رضا شاه با زور به قدرت رسيدند = 608; رضا شاه ق&= #1583;رت و اختيارات بيشتري از اميركبير داشت (چون وي صدر اعظم بود ولي رضا خان شاه بود) ولي ه&= #1585; دو اصلاح طلب بودند ول= ;ي هدف رضاشاه ا= 586; اصلاحات، ايجاد دولت مدرن (حكومت جمهوري) و تقويت حكومت = 608; قدرت خود بود ولي هدف اميركبير از اصلاحات تقويت حكومت سلطنتي و افزايش قدرت شاه بود. رضاشاه و اميركبير هر دو به خوبي قدرتهاي خارجي را مي ش&#= 1606;اختند ولي رضا شاه پيشرفت را در روابط با قدرتهاي غربي مي‏ديد و وابسته به آنها بود ولي اميركبي= 85; هرگز به آنها وابسته نبود علي‏رغم ا&= #1610;ن كه روشه= 75;ي آنها را اقتباس مي‏كرد اين ر= 575; در جايي كه قدرت استعماري براي كنار زد= 606; اميركبير از = 605;قام صدارت تلاش مي‏كند به خوبي مي‏توا= 06; ديد اميركبي= 85; در اصلاحات خ= 608;د به توسعه‏ي اقتصادي و اجتماعي توج= 07; دارد در صورت= 610; كه رضاخان فق= 591; به توسعه اقتصادي توج= 07; دارد شايد اي= 606; جامعيت اصلاحات اميركبير را نسبت به رضاخان نشان مي‏دهد. اميركبير و رضا شاه هر دو ديدگاههاي ناسيوناليس= 8;ي داشتند و هر د&#= 1608; جدايي دين و سياست را پذيرفته بودند ولي رض= 575; شاه سعي مي‏كرد= به طور كلي دين را از عرصه‏ي اجتماعي كنا= 85; بزند و براي اين هدف حتي به مبارزه با جلوه‏هاي ظاهري دين ني= 586; مي‏كرد (مثل كشف حجاب) ولي هدف امير از آن تضعيف قدر= 578; روحانيون جه= 78; تقويت قدرت شاه بود.

خطوط اصلي اصلاحا= 78;

خطوط اصل= 610; اصلاحات اميركبير در منابع زير به طور كلي اين چنين بيان شده است: 1- اصلاحات در جهت منافع مل= 610; و پيشرفت كشو= 585; 2- در جهت تقويت دولت ( كه هدف اصلي وي پيش برد دولت بر پايه‏اي كه بتواند زندگ= 10; ملت را به نحو &= #1605;ؤثرتري زير نظارت بگيرد كه برا= 610; رسيدن به اين مقصد، بارزترين اصلاحات وي، در زمينه سياست مذهبي است (برخورد با علما و روحانيون تا با كاستن قدر= 578; محاكم شرع بر قدرت محاكم ع= 585;ف بيفزايد)

نقدي كه بر عملكرد اميركبير وارد است

اميركبي= 85; را به خشونت و غرور سرزنش مي‏نمايند ولي در مورد خشونت و سخت‏گيري‏ه= 5;ي وي را به قساو&#= 1578; قلب تعبير مي‏كنند ولي زماني كه در هر قسمت كشور كساني مدعي تاج و تخت بودند و ... يك نفر اصلاح كننده‏ي شديدالعمل و كم عفو لازم بوده است ولي از سوي ديگر اين درجه اطم= 610;نان به خود و غرور زيادي و بي‏اعتنايي به دشمن شرط عقل و تدبير نبوده است (مكي، 1360: 353) از سو¡= 0; ديگر اصلاحا= 78; اميركبير يك = 575;نقلاب از بالا بوده بنابراين كمتر گروه اجتماعي در مقابل اصلاحات بي‏تفاوت مانده بود و ا&#= 1586; آنجا كه اصلاحات وي بخشي عمده‏ا= 10; از منافع و مصالح اليگارشي حاكم را مورد تهديد قرار داده بود و بنابراين واضح است به سرعت صف گسترده‏اي ا= 86; مخالفين گروه‏ها و عناصري كه منافعشان به خطر افتاده بود در مقابل امير موضع‏گيري كنند (زيبا كلام، 1377: 249) ولي اميركبير كه برخاسته از ي= 603; طبقه پايين است بايد محافظه‏كار= 5;نه عمل مي‏كرد (خصوصاً در مورد دشمنان= 88;) و از امير با ا&= #1610;ن همه عقل و تدبير انتظا= 85; مي‏رفت كه اي= 606; را كه پشتيباني شا= 07; سرمايه‏اي ج= 75;ودان و غير قابل تغيير نيست مي‏دانست.=

ولي در كل اميركبير ظهور هوش خارق‏العاد = 7; و استعداد فطري و ذاتي طبقه سوم جامعه ايران= 10; بود و هرگز زير نفوذ مفاسد اخلاق= 10; و رذائل و صفات ناپسند طبقات ممتاز عصر خود قرار نگرفته بود و در پايان از جمله كساني ك= 607; بر اثر مراقب= 578; اميركبير تربيت و رشد سياسي يافته‏اند ميرزا حسين خان سپهسالا= 85; مي‏باشد.

مناب= 93;

= 1- = آ= ;دميت، فريدون (1353)، اميركبير و ايران، تهران، خوار= 86;مي.

= 2- زيبا كلام، صادق (1377)= 48; سنت و مدرنيته: ريشه‏يابي ع= 04;ل ناكامي اصلاحات و نوسازي سياس= 10; در ايران عصر قاجار، تهران، روزن= 07;

= 3- = م= ;كي، حسين (1360)، زندگ= 10; ميرزا تقي خا= 606; اميركبير، تهران، امير= 03;بير.

= 4- كاتوزي= 5;ن، محمدعلي همايون (1374) اقتصاد سياس= 10; ايران از مشروطيت تا پايان سلسله پهلوي. ترجمه &#= 1605;حمدرضا نفيسي و كامبيز عزيزي، تهرا= 06; مركز.

سررا= 76;رت واتسن:

افرا= 83; و جريانات موثر بر اميركبير

مهمت= 85;ين بخشي كه اميركبير به آن پرداخت