working paper-soltani

= = 83;انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= اميرکبير و دارالفنون= 63; اصلاحات و اشتباهات

محمد سالار سلطاني

= = 03;ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= موضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

= = 86;ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= = 83;ي 1384

موضوع= ي که مي خواهم به آن بپرداز= 605; ،يعني نقد ام= 610;رکبير و عملکرد او به دليل اينک= 607; اکثر تاريخ ن= 608;يسان صرفا"به تمج¡= 0;د از او پرداخت= 607; اند،اقدام نسبتا" دشواž= 5;ي است .اما بايد براي نقد امي= 585;کبير لاجرم به بازگويي اقدامات او پرداخت .

ميرزا تقي خان يا مي&#= 1585;زا محمد تقي خان هزاوه اي فراهاني معروف به امي= 585;کبير ،صدر اعظم نا= 605;ي ايران در زما= 606; ناصر الدين شاه قاجار،مشهوž= 5;ترين چهره سياسي دوره قاجاري= 07; است ،که جزو شهيدان قلم و انديشه ،در ا= 610;ران محسوب مي شود .(= حقيقت ،57،1383)

ميرزا تقي خان خود نه تنها يکي از طرفداران شايسته سالا= 85;ي در ايران بود ،بلکه خود او نيز يکي از مو&#= 1575;ردي است که ،جزو استثناهاي ش= 75;يسته اي به شمار مي رود ،که توانست در ساختار بسيا= 85; طبقاتي صفوي= 07;،از فرزندي يک آشپز،به جاي= 10; صعود کند ،که بسياري اغز حاسدان وي گمان مي بردن= 583; ،کحه وي خيال سلطنت در ذهن مي پروراند .

تحرک عمودي و افقي در جامعه طبق= 607; اي و شايد حتي بتوان گفت ،کاستي قاجا= 85; بسيار دشوار بود ،حتي زما= 606;ي که اميرکبير سعي در تاسيس و جذب نيرو براي دار الفنون داشت= 48;حکم داد که سي نفر از فرزندان ا= 593;يان و اشراف ،در دارالفنون مشغول تحصيل شوند .متن اين نامه از مجموعه نامه هاي خصوصي ام= 610;رکبير ،از اسناد خا= 606; ملک ساساني ب= 583;ين شرح است :

((دوستان مشفقا،مهرب= 5;نا ،بر حسب حکم اعلي حضرت قد= 585; قدرت شهريار= 10;،روح العالمين فداه مقرر اس= 578; که سي نفر ما ب&= #1610;ن 14تا 16 سال از اولاد خواني= 06; و اعيان و اشرافدر دار الفنون دار الخلافه مشغول تحصيل علوم غربيها= 86; بابت حکمت و هندسه و معدن شناسي و آداب جنگ و غيره هر کس را که ميل داشته باشند نزد اين جانب بياورد که به اتفاق خود به حضور اقدس هم= 575;يون برده در شغل مزبور تحصيل علوم برقرار نمايد .)) حرر في= ; 24 شهر محرم الحرام سنه 1268<= /o:p>

البته اين متن نامه مستقيم شخص ا= 605;يرکبير نبوده ،و از طرف ميرزا محمد علي خان ،رييس منصوب = 575;ميرکبير براي دار الفنون است ک= 607; به محمود خان کلانتردار ا= 04;خلافه و عزيز خان آجودان باشي نظام نوشته شده است .

تذکر اين تاسف نيز لازم است،که نخست در نظر بود ،سي نفر شاگرد بين 14 و 16 سال بپذيرند ،اما اين عده در همان اولي= 606; سال افتتاح مدرسه به 150 نفر رسيد .(حقيقت،87= و88،1383)

اين به نوبه خود نکته بسيار قابل توجهي است ،مساله ا= 610; که از دير باز گريبان گير سردمداران مملکتي ما ،خواه عادل و خواه ظالم ،خواه اهل قل= 605; و خواه اهل شمشير بوده و بايد متذکر ش= 583; که بيش از اين که گريبانگي= 85; سياستمدارا = 6; باشد براي مردم و قشر اکثريت و زحم= 578; کش جامعه به صورت مساله بروز نموده است ،تقاضاي بسيار زياد براي کسب علم و تحصيل و موفقيت _در هر زمينه اي _و عدم توانايي حکومت مندان در جهت رفع اي&#= 1606; نياز بوده اس= 578; .

چنان که از اين نامه بر مي آي&#= 1583; حتي در دوره صدارت اميرک= 76;ير ،اصلاح طلب ت= 585;ين نخست وزير اي= 585;ان که غالبا"صرفا"= به تعريف و تمجي= 583; از او پرداخت= 607; ايم ،در زمان= 610; که با اين همه استقبال از علم و استحصا= 604; مواجه بوده ،= 585;اه حل آسانتر مشکل يعني انتخاب سي نف= 585; از اولاد خوا= 606;ين وامرا و حکما را بر گزيده است .

اگر امروزه ما در کنکور دانشگاهها ک= 07; به صورت امتح= 575;ن بر گزار مي شود،معتقدي = 5; که رعايت مساوات نمي شود و از طرف د&= #1610;گر کنکور نمي تواند علم افراد را بسنجد ،در سي= 587;تم اميرکبيري ا= 86; آنجا که ما ظرفيت کافي براي گرفتن دانشجو از عوام الناس نداريم ،پس ا= 586; خواص دانشجو بر مي گزينيم .<= o:p>

اما اين را نوشتي= 605; نه به عنوان نقد اميرکبي= 85; ،که اميرکبير هم صرفا"اصلاح طلب مبارز اس= 578; ،که در داخل س&#= 1610;ستم شاهنشاهي قاجاريه ظهو= 85; کرده است.

به اين جا که مي رسم نا خود آگاه به ياد جمله معروف ه= 575;يدگر مي افتم که در مورد انسان م= 610; گفت ما براي زندگي زود و براي خدايان = 583;ير به دنيا آمده ايم .و اين رابطه در مور= 583; سلطنت قاجار= 10;ه و صدارت امير= 705;بير قابل انطباق است .اميرکبي= 585; به تنهايي نم= 610; توانست يک تن= 607; در مقابل اين همه مقاومت ه= 575; بايستد و دوا= 605; بياورد .

البته يکي ديگر از اقدامات امي= 85;کبير که مي توان گفت يکي از معدود اشتباهات ام= 10;ر بود ميتوان ب= 607; عدم اتکاءام= 10;ر به مردم و ايج&#= 1575;د کردن نهاد ها= 610; تازه –به عنوان مثال دار الفنون-اشار= 07; کرد که دنبال= 607; رو سنت فرهنگ= 610; و علمي آن زمان يعني مکتب خانه ها نبود .اين شاي&#= 1583; يکي از معدود موارد غرب زد= 711;ي امير باشد در مقابل بي شما= 585; اقدامات غرب گرايانه وي .و بعد ها بود که تاريخ اثبات کرد صيرورت و &#= 1588;دن از يک مقوله ا&#= 1580;تماعي به به مقوله اجتماعي ديگ= 85; بسيار راحت ت= 585; و براي مردم قابل هضم تر است،نسبت به زماني که عمو= 605; جامعه با يک تحول و يک اقدام ناگها= 06;ي بر خلاف جهت حرکت جامعه روبرو مي شود.

به عنوان مثال م= 610; توان به حکوم= 578; پهلوي و مسال= 607; کشف حجاب مثا= 604; آورد.چنانکه اگر مساله کش= 601; حجاب به آن شدت و حدت کذا&#= 1610;ي و با آن سرعت کهکشاني توس= 91; حکومت دنبال نمي شد ،و اين گونه مستقيم= 75;"ارزش هاي مردم مور= 583; حمله قرار نم= 610; گرفت ،حکومت پهلوي به راح= 578;ي مي توانست به اهداف خود دس= 578; پيدا کند._جامعه امروزين مارانگاه کن= 10;د حکومت ،الان موافق ايجاد = 608; وجود حجاب است،حال تصو= 85; کنيد حکومتي به گونه اي بس&#= 1610;ار دمکراتيک تنها حکم آزا= 583;ي شخصي حجاب را صادر کند ،گمان نمي کن= 605; تصور جامعه م= 575; در آن حالت کار خيلي دشواري باشد._

اما با اين حال با&#= 1610;د اذعان کنيم ک= 607; امير کبير عل= 610;رغم معدود اشتباهاتش آغاز کننده راهي بود که اصلاح گري و اصلاح طلبي ر= 575; در داخل حاکم= 610;ت به وجود آورد .اگر چه در آن دوران ستاره = 575;ي بود که بدرخش= 610;د و ديري نپايي= 583;اما از همين شاهر= 575; است که ملت اي&#= 1585;ان شاهد ظهور مصدق ها ،بازرگان ها = 608; همين اواخر خاتمي ها بود= 607; ايم .او سر آغاز اصلاح طلبي از درون حکومت بوده است .روحش شاد <= o:p>

منابع

1-حقيقت ،عبد الرفيع ،قهرمانان م= 04;ي ايران از لطفعليخان زند تا دکتر مصدق،1383

2-احمدي ،بابک،معما¡= 0; مدرنيته

3-آدميت،فريد&= #1608;ن،امير کبير و ايران