working paper-shirkhani

= = 83;انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= &n= bsp;

بررسي عو= 575;مل تاثيرگذار ب= 85; اميرکبير<= /b>

= &n= bsp;

= فهیمه شیرخا= نی

=

= = 03;ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= موضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>
= = 86;ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= = 83;ي 1384

مقدمه

بي شک تاريخ پرفراز و نشي= 576; ايران، افرا= 83; کمي را همچون اميرکبير به خود ديده است. افرادي که با تلاش و مساعي هدفي جز اعتل= 575;ي ايران و ايرا= 606;ي را دنبال نمي کردند. تحول و پيشرفت در حکومتداري دوران قاجار= 48; امر مهمي بود که ديري نپائ= 610;د اما تاثيري شگرف در آيند= 607; بر جاي گذاشت. حسودان و نال= 575;يقان و محافظه کاران دوران ناصري تاب تحول و اصلاح را نياوردند = 608; قهرمان پيشر= 01;ت و توسعه ايرا= 606; را با چراغ سبز بيگانگا= 06; به شهادت رساندند. در ا&#= 1610;ن مقاله به افرادي که بر اميرکبير تا= 79;يرگذاري بيشتري داشتند و همچ= 606;ين سفرهاي خارج= 10; تاثيرگذار ب= 85; امير، که شور= 610; از تحول خواه= 610; بر کليه امور مملکت را در او زنده ساخت= 548; اشاره مي شود. <= span style=3D'mso-spacerun:yes'> فعالي= تهاي تحول برانگي= 86; امير در امور گوناگون پايان بخش اي= 606; مقاله است. در اين بخش به توضيح اين مطلب مي پردازيم که ا= 605;ير چه استفاده ا= 610; از اين تاثير= 575;ت و موقعيت هاي پيش آمده کرد و آيا در جهت ارتقا و اعتل= 575;ي ايران حرکت کرد يا نه برعکس باعث عقب ماندگي ا= 610;ران شد؟ تمام منابع اين مقاله از وبس= 575;يتهاي اينترنتي استخراج شده = 608; با اندکي تلخ= 610;ص و اضافات، مد= 608;ن است.

افراد موثر بر امير= 705;بير

با نگاه به زندگ= 610; نامه ميرزا م= 581;مد تقي خان امير= 705;بير و مطالعه دوران کودکي = 608;ي، مشاهده مي کن= 610;م که او پسر آشپز قائم مقام فراهان= 10; بود و با نشان دادن استعدادهاي = 82;ود، توجه قائم مقام را جلب کرد و به نوشتن نامه ه= 575;ي خصوصي او پرداخت. او با &= #1670;ند سال خدمت در دستگاه قائمR= 04;مقام در تبريز، دولتمردي كا= 85; كشته شد. لقب ميرزا به اول نامش اضافه ش= 583; و ميرزاتقي خ= 575;ن ناميده ‌شد. در سال 1250 هجري قمري، قائم‌= 05;قام وزير اعظم محمدشاه شد و به پايتخت(ته= 585;ان) رفت. ميرزا تقي‌خ= 75;ن كه تقريباً بيست‌وهفت ساله بود، به دستگاه نظام (ارتش) آذربايجان راه يافت و يكي از منشي‌= 607;اي مخصوص محمدخان زنگنه شد. او نامه‌هاي محرمانه و حك= 605;‌هاي نظامي را مي‌= 606;وشت و مورد اعتما= 583; زنگنه بود.

در سال 1251 هجري قمž= 5;ي، يعني يکسال پ= 587; از جدايي امي= 585;کبير از قائم مقام= 548; خبر قتل قائم مقام به امير مي رسد و او را در اندوهي سخ= 578; فرو مي برد. قائم مقام فراهان= 10; در توطئه‌اي ناجوانمردا = 6;ه و به دستور محمدشاه قاجار به قتل رسيد. اين قتل، روح ميرزاتقي‌خ= 5;ن را آزرده و مجروح كرد، چرا كه بهتري= 606; آموزگار خود = 585;ا از دست داده بود. آموزگار= 610; که در شكل گرفتن شخصيت او خيلي مؤثر بود و هيچ كس ن&= #1605;ي‌توانست جاي او را پر كند. مي توان قائم مقام را از موثرترين افرادي دانس= 78; که روي ميرزا تاثير به سزا= 610;ي گذاشته بود. پس از قائم مقام از محمدخان زنگنه به عنوان دومين فردي که بر ام&#= 1610;ر تاثير گذاشت= 48; مي توان نام برد.[1]

سفرهاي خارجي امير ک= 576;ير

اول&= #1610;ن سفر

اميرک= بير در سال 1244 ه .ق مستوفي نظام(= 575;رتش) بود، همراه هيئتي به روسيه‌ي تزاري رفت. در واقع اين اولين سفر رسمي ميرزا تقي‌خان به كشوري خارجي بود. همسايه‌= 610; شمالي ايران (روسيه) در آن زمان تحت تأث= 610;ر انقلاب صنعت= 10; اروپا، دارا= 10; صنايع و كارخ= 575;نه‌هاي پيشرفته‌اي بود و فرهنگ و هنر آن ديار، راه‌هاي رشد = 608; تكامل را طي مي‌كرد. اين سفر تأثير عميقي بر ميرزا تقي‌خ= 75;ن گذاشت. او و همراهانش از كارخانه‌ها¡= 0; بزرگ ابريشمR= 04;سازي، اسلحه‌سازيš= 8; كاغذسازي، باروت سازي، بلورسازي، بالون سازي، فلز تراشي و همين‌طور دانشگاه‌هاš= 8; مدرسه‌ها و كتابخانه‌ه= 5;ي عمومي شهرها= 10; مختلف ديدن كردند. اين بازديدها باعث حيرت و تأسف ايرانيان بود، چرا كه ا&#= 1610;ران در آن زمان به هيچ كدام از آن پيشرفت‌ه= 75; دست نيافته بود. آن‌ها گويي به دنيايي عجيب = 608; سرزميني جادويي پا نهاده بودند. تأثير اين سف= 585; بر فكر و روح م&= #1610;رزا تقي‌خان جوان، بعدها خود را نشان داد.

دوم&= #1610;ن سفر

در سال 1253 ه.ق، ميرزا تقي‌خ= 75;ن به مقام وزار= 578; آذربايجان رسيد و در همان سال بود كه نيكلاي اول، امپراتور روسيه، از مح= 605;دشاه دعوت كرد كه به ايروان برود تا يكديگر را ملاقات كنند= 48; اما چون محمدشاه در حال لشكركشي به افغانستا= 06; بود و نمي‌تو= 575;نست جنگ را رها كند، تصميم گرفت وليعهد هفت ساله‌ي ايران يعني ناصرالدين ميرزا را به همراه گروهي از برجستگان دولتي به ايروان بفرستد. ناصر= 575;لدين ميرزا در تبريز زندگي مي‌كرد. رسم شاهان قاجار بود كه وليعه= 583; را تا رسيدن به مقام پادشاهي، در شهر تبريز نگ= 607; مي‌داشتند ت= 75; از خطرهاي احتمالي دور بماند. در اين سفر، ميرزا تقي‌خان برا= 10; دومين بار به روسيه رفت. روز دوم سفر، وليعهد ايرا= 06; و همراهانش د= 585; كاخي مجلل و باشكوه با امپراتور روسيه ديدار كردند و هداياي خود ر= 575; به او دادند. وقتي محمدخا= 06; زنگنه، همرا= 07;انش را معرفي مي‌= 603;رد و درجه و نشان آن‌ها را شرح مي‌داد در مورد ميرزاتقي‌خ= 5;ن گفت: «ميرزا تقي‌خان كه د= 585; سفر قبلي به حضور شما معرفي شده است. اكنون به خاطر لياقت زيادش به وزارت نظام رسيده است.» &nb= sp;امپراتور روس لبخندي ز= 583; و محكم دست ميرزا تقي‌خ= 75;ن را فشرد و گفت:&= #8204;« سپاس خداي را كه يك بار ديگر رفيق خو= 583; را ديديم.» بعد با زبان روسي با او احوال‌پرسي كرد و ميرزا هم كه اندكي با زبان روسي آشنايي داشت جوابش را دست و پا شكسته داد.

سوم&= #1610;ن سفر

سومين سفر ميرزا تق= 610;‌خان، سفر به ارزرو= 605; بود كه يكي از شهرهاي تركي= 07; كنوني است. اين سفر براي شاه و دولت ايران اهميت زيادي داشت. در واقع ميرز= 575; تقي‌خان تنه= 75; نماينده‌ي تام‌الاختي= 5;ر ايران بود كه بايد با دولت عثماني و نما= 610;نده‌هاي روس و انگليس= 548; در مورد مسائ= 604; اختلاف بحث و مذاكره مي‌ك= 85;د تا عهدنامه‌= 75;ي عادلانه تهي= 07; كرده و به جنگ و درگيري‌ها پايان مي‌دا= 83;ند. اين مأموريت = 608; گفت‌وگوها چهار سال طول كشيد و ميرزاتقي‌خ= 5;ن در اين مدت سختي‌هاي زيادي تحمل كرد. در پايان كار، به خاطر كارداني و زيركي او، خرمشهر و اروندرود كه در تصرف عثماني‌ها بود دوباره جزيي از خاك ايران شد. بعد از اين مأموريت مهم= 48; ميرزا تقي‌خ= 75;ن مورد توجه هم= 607; قرار گرفت و محمدشاه با نامه‌اي از ا= 608; تشكر كرد و يك قبضه شمشير زيبا كه آن را با جواهرات گوناگون تزئين كرده بودند، به او هديه داد. ميرزا تقي‌خ= 75;ن دوباره به وزارت نظام آذربايجان و پيشكاري وليعهد در تبريز انتخا= 76; شد. او تا زمان مرگ محمدشاه قاجار در اين &#= 1605;قام ماند و خدمت كرد. [2]

صدارت امير کبير=

پس از مرگ مž= 1;مد شاه ، ن= 5;صرالدين ميرزاي ولي= عهد که قصد حرکت به تهران و نشست= 606; بر تخت سلطنت را داشت نمي‌= 578;وانست حتي هزينه سف= 585; خود و همراها= 606; را به تهران تهيه کند در ا&#= 1610;ن هنگام که امي= 585;کبير در تبريز و ملقب به ا = 5;ير نظام بود با ضمانت شخصي پول فراهم کر= 583; و ن= 5;صرالدين شاه را به تهران آورد، = 576;ا توجه به مخالفت برخي درباريان و حتي مادر ناصرال= 83;ين شاه(مهد عليا)&#= 1548; با امير کبير= 548; ناصر&= #1575;لدين شاه هر روز بر مرتبه و مقام امير ميافزو= 83; تا جايي که ملقب به امير= 705;بير و صدراعظم گر= 583;يد. در مدت کوتاه= 610; که اميرکبير صدراعظم بود(در حالي که ناصرالدي= 06; شاه در آغاز سلطنت فقط 16 سال داشت) با نبوغ خاص و احساسات پر شور ميهن پرس= 578;ي خود، اقداما= 78;ي بس ارزنده کرد.[3]

برخي فعاليتهاي ا= 05;يرکبير که منشا تحول در جامعه شد

الف) برقراري امن= 10;ت داخلي

اميرک= بير، س&#= 1575;لار را که در خراسان گردنکشي مي کرد و از جانب روس‌ها و انگ= 604;يسي‌ها حمايت مي شد سرکوب کرد. در نامه‌هايي ک= 07; به نمايندگا= 06; سياسي و نظام= 610; روس مي نوشت و در جواب‌هاي= 10; که مي داد، دل&#= 1610;ري و ثبات راي و = ميهن پرس= 78;ي موج مي زند.

پس از برانداخت= 06; سالار از خراسان، ف&#= 1575;رس و بلوچستا = 6; را آرام ساخت و در همه مناطق عشيره نشين و هر جا که ممکن بود آشوبي برخيز= 83; قراول خانه ا= 610;جاد نمود و در سراسر مملکت امنيت برقرا= 85; گشت.

در دوره صدارت ا= 605;يرکبير ترکمانا = 6; که همواره از مدتها پيش به نقاط دور و نزديک مناطق اطراف خود حمله مي کردن= 583; به هيچ اقدام خلافي دست نزدند.

ب) اهميت به مسائل علمي و آموزشي

اميرک= بير با تاسيس دارالفن = 8;ن گام مهمي در تربيت نيروي انساني متخص= 89; و مورد نياز کشور برداشت = 608; با نشر علوم جديد افراد ز= 610;ادي را در حوزه ها&#= 1610; مختلف علمي تربيت کرد که بعدها منشا خدمات مهمي د= 585; کشور گرديدن= 83;. او به فرستادن اير= 75;نيان با استعداد ب= 607; خارج براي تح= 589;يلات و سپس تدريس در ايران اقدام کرد. استادان خارجي را استخدام کرد، به تروي= 580; ترجمه و انتشار کتب علمي پرداخت= 48; ساده نويسي را رو= اج داد و ا&#= 1604;قاب زائد را لغو نمود[4].

در ا= يجاد روزنامه و انتشار کتب کوشيد. به فرمان اميرک= 76;ير در سال 1267 هـ.ق روزنامه وقايع اتفاقيه درتهران به م= 583;يريت حاجي ميرزا جبار معروف به تذکره چي شرو= 593; به کار کرد. اي&= #1606; روزنامه هفت= 07; اي يک بار چاپ و منتشر مي شد و داراي 8 صفحه بود. نخستين شمار= 07; آن به نام "رو= 586;نامچه دارالخلافه تهران" منتشž= 5; شد که در صفحه اول آن نقش شي&#= 1585; و خورشيد بود و عبارت « يا اسدالله الغالب» درج شده بود و در دو طرف آن تصوير دو درخت ديده مي شد. اين روزنامه علاوه بر اخبار و مقالات سودمند علمي = 608; اعلاميه هاي دولتي و فرما= 606; هاي شاهي، حا= 608;ي اخبار داخلي = 608; خارجي بود. روزنامه وقايع اتفاق= 10;ه به مدت 10 سال و مجموعاً در471 شماره انتشا= 85; يافت.[5]

ج) ام= ;ير کبير و تثبيت پرچم ملي اير= 575;ن

مير&= #1586;ا تقي خان امير= 705;بير، دلبستگي ويژ= 07; اي به نادرشا= 607; داشت و به همي&#= 1606; سبب بود که پي&#= 1608;سته به ناصرالدي= 06; شاه توصيه مي کرد شرح زندگي نادر را بخواند. امير= 705;بير همان رنگ هاي پرچم نادر(سف= 610;د،سرخ،سبز) را پذيرفت= ;، اما دستور دا= 583; شکل پرچم مست= 591;يل باشد ( بر خلاف شکل سه گوشه در عهد نادرشاه) و سراسر زمينه= 11; پرچم سفيد، ب= 575; يک نوار سبز به عرض تقريب= 610; 10 سانتي متر در گوشه بالائي و نواري سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پائين پرچم دوخته شود و نشان شي&#= 1585; و خورشيد و شمش= ;ير در ميانه پرچ= 605; قرار گيرد، بدون آنکه تا= 580;ي بر بالاي خور= 588;يد گذاشته شود. بدين ترتيب پرچم ايران تقريباٌ به شکل و فرم پرچم امروزي = 575;يران درآمد.[6]

د) اص= ;لاح امور اداري و مالي و اقتصادي

امي&= #1585;کبير با اصلاح امو= 585; مالي به تعدي= 604; ب&#= 1608;دجه کشور پرداخت. با لغو= ; يا کسر مقرري‌ه= 75; و مستمري ها، &#= 1608;ضع بودجه مملکت= 10; سر و صورتي يا&#= 1601;ت تا جايي که ام&#= 1610;رکبير حقوق ناصرال= 83;ين شاه را نيز محدود کرد.

جلو بذل و بخشش‌ه= 575;ي او را گرفت و اگر حواله‌ا= 10; از شاه مي رسي&#= 1583; جواب مي نوشت که اگر اين پول پرداخت شود از بودجه بسيار کم مي‌= 588;ود. اميرکبير علاوه بر وصو= 604; ماليات معوق= 07; و افزودن به درآمد دولت ب= 585; توسعه کشاورزي و تجارت نيز افزود، از اسراف و تبذي= 585;ها جلوگيري مي کرد. او به مبا&= #1585;زه با فساد و ارتشاء(که چو= 606; مرضي مزمن در همه شئون زندگاني اير= 75;ن رخنه کرده بود) اهميت زي&#= 1575;دي مي داد. تقويت بنيه اقتصاد= 10; کشور با تروي= 580; صنايع جديد و &#= 1601;رستادن صنعتگر به رو= 587;يه و مقابله صنع= 578;ي با روسيه توس= 591; دست تواناي استاد کاران اصفهاني از د= 610;گر فعاليتهاي اقتصادي او بود.

است&= #1582;راج معادن، گستر= 88; کشاورزي و آب= 610;اري، توسعه ت&#= 1580;ارت داخلي و خارج= 610;، بناي بيمارست= 5;ن و رواج تلقيح عمومي آ&#= 1576;له، اصلاح امور ق= 590;ايي، تأسيس چاپارخا = 6;ه، مرمت ابنيه تاريخي و... از فعاليتهاي ز= 10;ربنايي اميرکبير بو= 83; که به اين مسائل نظم و قوام داد.

امي&= #1585; کبير در گماشتن افرا= 83; صالح و صديق بر سر کارها و طرد اشخاص نالايق اهتمام بسيا= 85; مي نمود.[7]

مرگ امير کبير=

اقد&= #1575;مات انقلابي و مل= 610; اميرکبير سب= 76; شد که گروهي فرصت طلب( مخصوصاٌ مهد عليا، مادر ناصرالدين شاه)، بناي تحريک نسبت ب= 607; وي بگذارند ت= 575; جايي که فرما= 606; عزل و قتل امي&#= 1585; کبير را از ناصرالدين شاه گرفتند ا= 608; را در حمام فين کاشان در ربيع الاوّل سال 1268 توسّط حاجي ع= 604;ي خان حاجب الدوله کشتن= 83;.[8]

نامه‌اي از ميرزا تقي خان اميرکبي= 85; به ناصرالدي= 06; شاه قاجار=

نامه ا= ;ي منسوب به امي= 585; کبير که جديت وي را براي اعتلا و اهمي= 578; شئون مملکت د= 575;ري نشان مي دهد:

قربانت شوم؛

الساع= ه که در ايوان منزل با همشي= 585;ه همايوني به شکستن لبه نا= 606; مشغولم، خبر رسيد که شاهزاده موث= 02;‌الدوله حاکم قم را که به جرم رشاء و ارتشاء معزو= 04; کرده بودم، ب= 607; توصيه عمه خو= 583; ابقا نموده و سخن هزل بر زبان رانده‌= 75;يد. فرستادم او ر= 575; تحت‌الحفظ ب= 07; تهران بياور= 06;د تا اعليحضرت بدانند که اداره امور مملکت با توص= 610;ه عمه و خاله نم&#= 1610;‌شود.

زياده جسارت است.

تقي.[9]

نتيجه گيري

نتيجه گيري را در قالب پاسخ به دو سوال انجا= 605; مي دهيم. سوال اول اين که چه عواملي بر ام= 610;رکبير تاثير گذاري داشتند؟اميž= 5; کبير به دليل اينکه از سني= 606; کم وارد دستگاه حکوم= 78;ي شده بود و بيش&#= 1578;ر به نوشتن نام= 607; هاي محرمانه = 605;ي پرداخت به نکات ريز و اسرار کشور داري آگاه بو= 583; لذا زماني که مقام صدارت ر= 575; بر عهده گرفت تمامي تجربي= 75;ت اندوخته خود در ساليان دراز را که از کارگزران قب= 04;ي آموخته بود ب= 607; کاربست. بي شک قائم مقام فر= 575;هاني به عنوان استادي مورداعتماد در تربيت و نحوه نگرش ام= 610;ر تاثير فراوا= 06;ي گذاشت و او را با امور مملک= 578; داري آشنا نمود. محمدخا= 606; زنگنه که رئي= 587; ارتش آذرباي= 80;ان بود، از امير به عنوان مستوفي و دبي= 585; نظام(ارتش) استفاده کرد = 608; لذا امير را با فنون نظام= 610; آشنا نمود. همانطور که گفته شد اولي= 606; سفر خارجي مي= 585;زا که به همراه محمد خان زنگنه به روس= 610;ه تزاري رفته بود تاثير شگرفي بر وي گذاشت چرا که ميرزا که تا قبل از اين در امور مختلف حکومت داري ا= 610;ران وارد شده بود و از فعاليت هاي آنها اطلاع داشت ب= 575; دنياي عجيبي روبرو شده بو= 583; که مانند آن را در ايران نديده بود روسيه= مملو از کارخانه ه= 575; و مدارس مدرن &#= 1576;ود، در نتيجه اين سفر امير را از کمبود هاي کشور آگاه کر= 583; ودل او را به درد آورد و عزمي راسخ بر= 575;ي ساختن و آباداني اير= 75;ن در او زنده ساخت. شايد اي&#= 1583;ه ساخت دار الفنون در نت= 610;جه اين سفر در ذهن امير شکل گرفت. و هين امر بود که سر منشاء تحولا= 78; ديگر در ايرا= 606; شد.

حال سوال دوم اين است که امير کبير در طول دوره کوتاه صدارت خود، چ= 607; تحولاتي را د= 585; کشور پديد آورد؟ با مطالعه مقال= 07; فوق، در مي يا&#= 1576;يم که امير تحولات چشمگ= 10;ري در اقتصاد، صنعت، علم، امور اداري و نظامي، امور مملکتداري و قضايي، و... انجام داد که هر کدام به نوبه خود آغا= 586; فصل نويني در حيات سياسي، اجتماعي و اقتصادي اير= 75;ن، به شمار مي رود. در کل با وجود نقد هاي= 610; که به امير کبير مي شود م&#= 1610; توان عملکرد امير کبير در دوران صدارت خود را عملکردي نو و مثبت ارزياب= 10; کرد كه باعث ايجاد تحول و توسعه در امو= 585; ايران شد. شايد او از پيشگامان تح= 08;ل درايران بود.