working paper-qasemi monfared

= د= انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= &n= bsp;

امیر: مردی ازجانب خدا

= &n= bsp;

مرضیه قاسمی منفرد

= &n= bsp;

= ك= ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= م= وضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

= ز= ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= د= ي 1384

در دوسده اخیر برخی از نخبگان سیاس= 40; ایرا ن می خواسته اند د رساخت و باخت جامعه ای که بر صدر آن قرار می گرفت= 607; اند اصلاحات= 40; بکنند وتغییراتی میدهند .اینا= 606; در وجدان تاریخی توفی= 02;اتی به دست آوردن= 583; و نامشان به نیکی بر صفحه ی روزگاربر جاماند.اماج= 75;ن خود را در این راه از دست دادند .

امیرکبیر در دوران زندگی خود از افرادی مثل ع= 576;اس میرزا و اصلاحا ت او و قائم مقام فراهانی تاث= 40;ر پذیرفته است . امیر ا ز<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:blac= k'> جریانات مختلفی تاثی= 85; پذیرفته بود اماصرفاهمه انجریانات مثبت نبوده اند . یکی از جریانات اوضاع نابه سامان ایران = 608; بیکفایتی پادشاهان و مسئولا&= #1606; درباری است .امیر بادیدن اینها باتما= 05; وجود ناراحت می شده است وتصمیم باز= 87;ازی ایران و از بین بردن عقب ماندگی آن را داشته .این کار امیر من ر&#= 1575;یار این ضرب المث= 604; می اندازد ( اد&= #1576; از که آموخته ای از بی ادبان ) در نقطه مقابل ا= 740;ن اوضاع بحران= 40; شرایط کشورهای اروپائی را میدید و با نگاهی عمیق و دقیق پیشرفت = 608; صنعتی شدن کشورهای اروپائی را مشاهده میکر= 83; و این جریان روبه رشد امی= 585; را به فکر راه چاره ای برای از بین بردن عقب ماندگی ایرانیان انداخت . سفرهای ا وبه روسیه د ر24سال&= #1711;ی و بازدید از صنعت روسیه مشاهده تلاش عثمانی توسط سلطان سلیم پاشا وسلطان عبدالحمید و = 585;شید پاشاصدر العظم نوگرا= 40; وی ومطالعه آثار و منابع و مطبوعات اروپائی که ترجمه شده بو= 583;ند همگی جریانا= 78; و اندیشه های بودند که بر ف&#= 1705;ر و عمل امیر تاثیر زیادی داشتند .

امیر بامشاهده ای= 06; وضعیت و جریانات تصمیم گرفت ایران را به سمت پیشرفت سوق دهد و راه حل اساسی و خطوطی اصلی داشت .او می خواست ایران را صنعتی وپیشرفته کن= 83; امانه آن طور که مردم فکر می کردند . مردم به اشتباه تصور می کردن= 583; که آن چه موجت تحولات غرب ب= 608;ده است پیدایش صنعت است اماامیر دریافته بود که پیدایش صنعت خود بعد= 740; از ابعاد تحو= 604; روابطمتقاب = 4; اجتماعی – اقتصادی – فرهنگی غرب است .علتها و ت&= #1581;ولات اجتماعی باع= 79; پیدایش ماشی= 06; و ابزار شده است و پیدایش ابزاز و ماشی= 606; به نوبه خود تحولاتی در زندگی اجتماعی وار= 83; کرده است . اگر قالب های اجتماعی (به معنا ی وسیع ک&#= 1604;مه )که برای پیشر&#= 1601;ت لازم است پیداشود ترق= 40; وپیشرفت و صن= 593;ت هم نمی تواندظهور پیداکنند( 1)

آقای آدمی= 8; که امیر را از بعد فهم صنعت= 740; مورد مطالعه قرار داده ان= 583; چنین می اورد :<= o:p>

"... د راینکه امیر از پیشرفت صنعت مغرب آگاه بو= 583; تردیدی نیست امادرست نمی دانیم که تاچ= 607; اندازه با ای= 606; مسئله برخورده بود که نیروی تحر= 705; مغرب زاده صنعت آن بودوهمان عامل تحرک اجتماعی آنگردید..." ( 2)<= /span>

علی رضا قل= 40; در بحث خود جواب این نقد آدمیت بر امی= 585; را اینچنین بیان کرده اس= 578; .

او گفته که این بخش از سخن آدمیت که ((نیروی تحرک مغرب زاده صنعت آن بود ))از بعد جامعه شناسی صنعتی منحنی نا مقبول است.صنعت اگر میتوانست به صورت مجردتحرک بیافریند خ= 40;لی به جابود که این تحرک را د&#= 1587;ت کم به ایران می بخشید که از 5 قرن پیش در پی خریدن و وارد کردن آن است (3)

و من هم با این سخن رضا قلی موافق هستم . اگر دقت = کنیم متوجه می شوی= 605; امیر در هر مسئله ای به ریشه و کنه مسائل توجه داشته و نمی خواسته است ک= 607; کارها و مسائ= 604; را از جنبه ظاهری آنها ب= 607; سعت پیشرفت سوق دهد .او فهمیده بود ک= 607; پیشرفت در ام= 585; صنعت نسبت به تحولات اجتماعی امر= 40; ((پس آینده ))است یعنی از پس اینگونه فعالیت های اجتماعی آید .(4= ) و این خود راه کاری اساسی بود که اگر بقیه افراد و مسئولان کشو= 85; هم او رایاری میدادند و به &#= 1575;ین نکته میرسیدند امروز شاید ما جزء کشورهای پیشرفته دنی= 75; بودیم .

امر در بیشتر زمینه ها منشا ء تحول و پیشرف= 578; بود . در بخش صنعت با توجه به این نکته که ن&#= 1592;ر و آزادی در فعالیت آدمی = 608; حمایت از فعالیت های داخلی و جلوگیری از تعرض و واردا= 578; خارجی مسئله ای اساسی در پیشرفت کشور است . باعث رشد صنعت شد.

از زمانی ک= 07; کلنل شیل وزی= 585; مختار انگیلیس به ا= 608; گفت شما از فکر ساختن کارخانه فار= 94; شوید چون برا= 740; شما گران تمت= 605; میشود وبه عو= 590; آن کالای ارزان بخرید. امیر در جواب گفته بود :هرچ&#= 1606;د کارخانه گرا= 06; تمام شود این فایده را دار= 583; که در ایران می ماند و از خروج ((شمشهای طلا ))جلوگیری میکند(5) امیر به نکته عمیق در پیشرفت رسیده بود ام= 575; مردم آن زمان ایران دچار ی= 705; فرهنگ باژ گونه خوانی (این کل&#= 1605;ه در کتاب جامع= 607; شناسی نخبه کشی آمده است)شده بودن= 583; یعنی فکر میکردند که پیشرفت و صنع= 578; یعنی خرید ماشین و ابزا= 585; و وارد کردن آن به کشور.

لازمه صنعتی شدن نگرستی همه جانبه به ابعاد مختلف فعالیت انسا= 06; در جامعه است و اگر این امر حاصل نشود امکان فعال کردن ادمی صنعتی کردن ا= 608; وجود ندارد . یعنی امر صنع= 578; را باید به صورت تام و کا&#= 1605;ل در تمامیت روابط اجتماعی تحلیل کرد و این کاری است که صورت نگرف= 578;ه است .( 6)

امیر در ام= 85; ازادی قانون = 608; امنیت اجتماعی کار= 07;ای بسیار مثبتی انجام داده تود .زیرااو فهمیده بود ک= 607; راه پیشرفت وجود این مفاهیم و عمل به انها است . امیر در راه نشر روزنامه ( وقایع اتفاق= 40;ه ) و ایجاد مدرسه یک نهض= 578; فکری و علمی به راه انداخ= 578; به تنظیم بودجه و مبارزه بااستعمار اقتصادی پرداخت و به وضعیت مالیاتها رسیدگی کرد و مامورانی که برای وصول مالیات تعیی= 06; شده بودند را اصلاح کرد و همه افراد راحتی تابالاترین مقامات کشور وادار به پرداخت مالیات نمود از دادن القا= 576; و عناوین بیهود جلوگیری کردکه باعث م= 740; شد این افراد با این عناوی= 606; ثرونهای بی شماری را از خزانه دولت ب= 607; دست می اوددن= 583; .اوبه اصلاح دستگاه فاسد اداری پرداخ= 78; و تاحدود زیادی کم کار= 740; –کارشکنی –ر= 88;وه –ظلم –مردم ازاری –دنبا= 04;ه روی – عدم خلاقیت –اتل= 75;ف نیروی انسان= 40; و سرمایههای ملی و سفله پر&#= 1608;ری را از بین برد .= او در انتخابافراž= 3; برای کارهای مملکت اصل شا= 740;ستگی و انتخاب بر اساس عقلانی= 78; را ملاک قرار= 583;ده بود .اوحتی در زمینه معدنوکشاورž= 6;ی و احداث کارخانه تلاشهای زیادی کرد و کارخانهای ن= 40;شکر نخ ریسی وکاغذ سازی و...ایجاد کرد .جوانانی رابه اروپافرستاž= 3; برای یادگیر= 40; کارهای فنی وتحصیلات عالیه . ومعلمانی رااز ابریش و پروس برای مدرسه دارالفنون ( ترجمه کلمه پلی تکنیک) اورد .به تقویت بنیه دفاعی و نقش قدرت و سلاح روز پرداخت و سعی کرد ارتش &#= 1608; نیروی دریای= 40; را سروسامان دهد و در بسیاری ا ز این کارها موفقیتهای چشم گیری به دست اورد مثل ساخت جباخانه و قورخانه ( کارخانه ساخ= 78; سلاح) به سمت تکنولوژی برده بود و سعی در ایجاد ان کرده بود ولی موفقیت چندانی به دس= 578; نیاورده است .

او انچنان کشور را به سمت پیشرفت سوق داده بود که گرنت واتس= 606; می گوید: امیر &= #1705;بیر در ظرف چند سال کوتاه کا= 585; چندین قرن را= 575;نجام داد و بانیرو= 740; نبوغ خود دوران تازه ا= 740; در تاریخ کشورش پیش اورد .(7)

امیر کبیر در امر مذهب و دین نیز به باطن و کنه دی&#= 1606; توجه داشته است که من شرحی از کارهای اورا در این زمینه بیان میدارم . &= #1575;میر فردی متدین و مقید به اجرا ی دستورات دی= 606; اسلام بود و لی بر خلاف بیشتر رجال متدین و متعص= 576; ان زمان یک روشن بینی و خوشفکری خاص= 40; در اعتقادات دینی او وجود داشت .امیر با کمال شهامت ب= 575; بعضی از بدعت ها وپدیده ها که به غلط به اسم دین به خورد مردم داده بودند ج= 583;ا مخالفت میکر= 83; و بعضی از شخصیتهای به ظاهر مذعبی ر= 575; که از شخصیت و نفوذ مذهبی خود سوءاستفاده میکردند میکوبید .اقا= 740; رفسنجانی در بحث خود بیان کرده است که م&#= 1606; خودم فردی روحانی هستم جدا اعتقاد دارم که در ان تاریخ اگر یکنفر مجتهد عادل روشنفک= 85; و اشنا به وصع روز به جای میرزا تقی خا= 606; امیرکبیر زمامدار کشو= 85; ایران میشد .از نظر رسالت دینی و وظیفه مقدی رهبر کشور اسلامی خود را مجبور می دید که هما اصلاحات و رفرم ها را بنماید.( 8)

مگر مبارز = 7; با نفوذ و سلطه کفار بر مسلمین از زی= 585; بار استعمار غرب و مبارزه با فساد و هرج و مرج و جلوگیری ا= 586; غارت بیت المال و جلوگ= 740;ری از خرید و فروش مقامها وسخت گیری در مورد اجرای عدالت و قانو= 606; و عین دستورا= 578; قران ووظیفه زمامدارمسل = 5;ین نمی باشد ؟ جا&#= 1740; تاسف است که روحانیون و مردم عامه ان زمان و بسیار= 740; از افراد در این دوران هنگام نقد ام= 740;ر در زمینه مذه= 576; فقط به سراغ نماز شب و زیارت عاشور= 75; و شرکت در مجالس روضه خوانی میرون= 83; و ابدا توجهی به این قبیل اصلاحات امی= 85; که عین خواست= 607; اسلام است ند= 575;رند .

اقای ادمی= 8; در بحث خود امیر را فردی مخالف با مظا= 607;ر عزاداری و مخالف با قدر= 578; فلان عالم نم= 575; که از موقعیت دینیش سوء اس= 578;فاده می کرده جنگیده و یابابست نشینی= ; ناسازگاری نشان داده و یا با خرافات دینی مبارزه کرده و او را مخالق علماو روحانیون و شعائرمذهبی = 08; مسجد و محراب قلمداد کرده است . اماباکمی توجه متوجه م= 740; شویم که تمام مواردکه امی= 85; با انها مخالفت می کرده اصلا من= 575;سب با روح اسلام نبوده و هیچ ریشه و دلیل دینی نداشته اند و فقط مایه ننگ و عار دین بودن= 583; .امیر کبیر در صدد بوده است که وضع روضه خوانی و تعزی= 607; داری را به صورت ابرومن= 83; دراوردو به هیچ وجه با اصل عزاداری = 608; روضه خوانی م= 582;الفت نداشته است .به طور کلی بعضی این انتقاد را ب= 585; امیر دارند ک= 607; او می بایستی بیشتر روحانیون و مردم را با خود همراه می کرده است ولی امیر مردی نبوده که به خاطر همیاری = 593;ده ای از مردم و به خاطر ثبات موقعیتش انچ= 07; را بگوید و عمل کند که مخ&#= 1575;لف نظر او و مخالف عدالت = 608; اسلام بوده است حتی اگر ب قیمت جانشین تمام می شد که شد .

چند انتقاž= 3; ازنظر اقای هاشمی :

الف ) تندرو= 740; دربعضی از کارها مثل پاره کردن شک= 605; یک سرباز که الوهای یک الوفروش راخورده بود .

ب) از جمله ایرادات وار= 83; بر امیر از لحاظ مذهبی این است که ( به ادعای دکتر ادمیت ) دستور داده چند مسج= 583; را تبدیل به قراولخانه کنند.

پ) انتخاب نوری در پست وزارت کشور و معاونت خود د= 585; کابینه دولت با وجود اگاه= 740; از ناپاکی او .<= o:p>

ت) او همیشه شاه را منشا تمام قدرتها= 40; کشور معرفی کرده و این روش با روح دموکراسی او سازگاری ندارد ( 11)

البته بایž= 3; گفت همه انسا= 606; ها خطا می کنند جز معصو= 605;ین با این تفاوت که بعضی بسیا= 585; خطا

می کنند و بعضی بسیار ک= 605; امیر جز دسته دوم می باشد . یکی از علل شکست امیر هم= 607; جانبه بودن ویکباره بود= 06; اصلاحات وی است وی سرسخت= 740; در پیشبرد نظ= 585;اتش داشت واز این نظر به تعبیر کاتوزیان شب= 40;ه رضاه شاه بود .برخورد امیر با روحانیت ه= 605; محتوم بود .( 10)=

از نظر من بعضی از انتقادات مث= 04; اینکه او در ب&#= 1593;ضی کارها بسیار سرسخت بود و با تندی زیاد= 740; رفتار می کرد و اینکه همه ج&#= 1575;نبه یکباره دست ب= 607; اصلاحات زده موافق هستم .

اما اینکه اگر او بیشتر مردم و روحانیت را ب= 575; خود همرا ه میکرد و در زمان نیاز به حمایت ا زاو برمی خواستن= 83; موافق نیستم . چون انسانی ک= 607; می داند عمل و قول و فکرش درست است دیگ= 585; رضایت سایر افراد برای ا= 608; مطرح نمی باش= 583; . و اصلا او اگر با روحانیت و بعضی از مسائ= 604; به ظاهر دینی مخالفت می کرده است به خاطر دیندار= 40; و روشنگری او د= 585; امر مذهب بود= 607; است ولی متاسفانه بسیاری از مردم و جاسوسان خارجی و درباریان ای= 06; را بهانه ای برای عزل امی= 585; در نظر گرفته اند . و اینکه علاوه بر این مردم بسیاری با او همراه بودند چون در ماجرای حمله سربازان به خانه او مردم به خاطر این کار و دفاع از امیر شورشها= 40; زیادی را انجام دادند .

اما خودمن نقدی بر او دارم و آن این است که او بای&#= 1583; بیشتر به این مسئله توجه م= 740; کرده که نیاز به داشتن و رسیدن به این مسئله که ما به پیشرفت احتیاج داری= 05; در مردم و در دولت آن زمان ایران نبوده = 608; باید این روح= 740;ه و فرهنگ را در مردم بیشتر تقویت میکرد= 07; و در واقع همان مسئله ا= 740; که خود او تا حدودی به آن رسیده است و این که قبل از صنعتی شدن و پیشرفت چیزی که مهم است فراهم آمدن بستری مناسب ذر زمینه فکر= 740; فرهنگی مردم = 608; در زمینه اجتماعی است .

و در برابر کسانی که می گویند او بای= 583; رفتار خود را با عامه مردم و بعض®= 0; روحانیت تغی= 40;ر می داد می گویم باید رفتار بعضی روحانیون و م= 585;دم را در جهت تغی&#= 1585; قرار میداد. ب&#= 1607; طور کلی نه تنها بسیاری از مردم ایرا= 606; بلکه افراد خ= 575;رجی و حتی مربوط به دولت انگیلیس آن روž= 6; که ایران را مستعمره خود قرار داده بودند مثل خانم شیل با او موافق بودهاند او میگوید من از واقعه قتل امیر کبیر چنان نفرت به= 605; رساندم= که تنها آرزویم ترک ایران است .

چه نیکو گف= 78; علی (ع):

افراد صالž= 1; و پاک و زمامداران لایق و شایست= 607; را باید از آنچه زبان و افکار دیگرا= 06; و مخصوصا افکار عمومی دربار= 07; آنها قضاوت م= 740; نماید ، شناخ= 578; .

یا دداشتها :

1-&n= bsp;        جامه شناسی نخبه کشی ، صفحه 145

2-&n= bsp;        امیر کبیر و ایران ،صفحه 385

3-&n= bsp;        جامعه شناسی و نخبه کشی ، صفحه 146

4-&n= bsp;        جامعه شناسی و نخبه کشی ،صفحه 147

5-&n= bsp;        امیر کبیر و ایران ، صقحه 404

6-&n= bsp;        جامعه شناسی و نخبه کشی ،صفحه 147=

7-&n= bsp;        تاریخ ایران در دور= 607; قاجاریه ،صفحه 376

8-&n= bsp;        امیر کبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار ،صف= 81;ه 116

9-&n= bsp;        امیر کبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار ،صف= 81;ه 130

10-&= nbsp;    سنت و مدرنیته زیب= 75; کلام ،1382

منابع

ا= میر کبیر یا قهرمان مبارزه با استعمار – حجته ا لا سلام و المسلمین اکبر هاشمی رفسنجانی انتشارات اسلامی 1363

جامعه شناسی نخبه کشی – رضا قلی ،علی – نشر نی 1= 377

سنت و مدرنیته – زیبا کلام ،صادق. 1382

امیر کبیر = 08; ایران – آدمی= 578; ، فریدون – انتشارات خوارزمی 1353