working paper-qaemi nik

= د= انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

اصلاحات معطوف به بيگانه

محمد رضا قائمي ني= 603;

= ك= ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= م= وضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

= ز= ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= د= ي 1384

اصلاحات و جريان اصلاحي جرياني اس= 8; كه بدون ايجا= 583; انقلاب و دگرگوني در نظام سياسي ، سعي در رفع موانع پيشرفت دارد. بي شك اصلاحات يك جريان است كه با وضعيت موجود موافق نيست و خواستار دگرگوني است. به راه افتادن يك جريان بايست= 10; بر پايه‌ي جه= 575;ن بيني و فلسفه= 204;هاي سياسي ، اقتصادي و اجتماعي خاص= 10; باشد و از طرفي بايد به صورت يك جريا= 606; فراگير و مداوم صورت پذيرد<= /span>.

آنچه در اي= 06; نوشتار كوتا= 07; بدان پرداخت= 07; خواهد شد بررسي و بالاخص نقد جنبه‌ = 7;ايي از اصلاحات امير كبير با توجه به دو خصوصيت جريانات اصلاحي كه در &#= 1601;وق ذكر شد خواهد بود.

با توجه به زمينه‌ي اجتماعي و فكري خاص امي= 585; كبير و آشناي= 610; او با جريان مدرنيته و شروع اصلاحا= 78; در روسيه و بالاخص تركي= 07; بي شك ايدئولوژي اصلاحا&= #1578; امير كبير بر خواسته از تفكرات غربي = 608; مدرن آن روزگار بوده است<= /span>.
آشنايي امير كبير با روسه= 575; در جنگهاي رو= 587; و بعد ازآن اقامت چهار ساله در تركي= 607; به عنوان نماينده ايران، فكراصلاحات را دراو بارو= 585; نمود. اصلاحاتي كه طبيعتاً بر پايه تفكر مدرن و سازمان دهي شده غرب بايس= 578; صورت مي‌پذي= 85;فت.
گذشته از توجه به زندگينامه ي امير كبير اصلاحاتي كه او انجام داد نيز مؤيد اين مطلب است. عموماً نوع اصلاحاتي كه امير كبير انجام داده مانند اصلاح تشكيلات ادا= 85;ي ، تغيير اصول قضاوت و ديوا= 606; خانه، ايجاد دارالفنون و جدايي علم و صنعت و فنون جديد از مبان= 610; ديني و وضع قوانيني در راستاي همين اصلاحا= 78; همگي بر پايه= 204;ي آنچه در غرب اتفاق افتاد= 07; بود صورت پذيرفت. بعبارت ديگر امير كبير اصلاحا= 78; خويش را بر پا&#= 1610;ه‌ي تفكراتي گذاشت كه در جهان مدرن آن زمان به سرعت در حال اجراء شدن بو= 583;.

اين اصلاحات عليرغم آنكه به وضعيت كشو= 585; سر<= /span> و ساماني بخشي= 83; ولي دو خصوصي= 578; نقد پذير عمد= 607; داشت<= /span> :

اول : خلاقانه نبودن اصلاحات امير كبير : عموماً اصلاحاتي كه امير كبير انجام داد متأثر از تغييرات و دگرگوني‌ه= ;ايي بود كه در جهان غرب اتفاق مي‌اف= 78;اد و كمترجنبه‌= 10; نوآورانه و خلاقانه داشت البت = 7; توجه دقيق به اصلاحات امي= 85; كبير نيز نشانگر اين نكته است كه اين تغييرات در مواقعي هم كه كاملاً مانن= 83; غرب نبود بيشتر جنبه‌ي تطبيقي و قال= 576; ريزي داشت تا جنبه‌ي نوآورانه

نكته دوم ك= 07; متأثر از نكت= 607;‌ي اول است نمود عيني اين اصلاحات در دربار و جامعه‌ي ايران بود. از آنجا كه اين تغييرات بر پايه‌ي اصول= 10; غيربومي بود = 608; بيشتر جنبه‌ي متأثرانه يا حداكثر تطبي= 02; گونه داشت با شرايط آن زما= 606; دربار و بالاخص جامعه‌ي ايراني همخواني نداشت<= /span>.

اما آنچه تاكنون ذكر ش= 583; بيشتر توجه ب= 607; اصولي و پايه‌اي نبودن اصلاحات و نداشتن پايه = 610; عميق ايدئول= 08;ژيكي و فكري اصلاحات امي= 85; كبير<= /span> ب= ود. و در ادامه توجه بيشتر معطوف به اين نكته خواهد ش= 583; كه اين اصلاحات از آنجا كه پايه‌ي غيربومي داش= 78; و از طرفي معطوف به فرد و شخص امير كبير بود منج= 585; به شكل گيري جريان مداوم خاصي نشد. بعبارت ديگر اصلاحا= 78; امير كبير اولاً به دلي= 604; نداشتن پايه ايدئول&= #1608;ژيك خلاقانه و قو= 610; و تقليد گونه بودن ماهيت آ= 606; و ثانياً به دليل معطوف بودن<= /span> ب= ه شخص امير منج= 585; به شكل گيري يك جريان مداوم و تأثي= 585; گذار در بين بخشهاي مختل= 01; جامعه و دربار نشد. توضيح آنكه ب= 575; توجه به فاصل= 607;‌ي فكري و عملي دربار آن زما= 606; با<= /span> ا= قشار جامعه و وجود نيروهاي مختلف مخالف در دربار امي= 585; بايستي به دو نكته توجه خاصي<= /span> د= اشت :

نكته‌ي او = 4; : همانطور كه دكتر صادق زيباكلام ني= 86; توجه داشته است توجه نداشتن امير كبير به سيل مخالفان = 608; نسنجيدن اوض= 75;ع دربار و بعلاوه تأثي= 85; كشورهاي استعمارگر روسيه و انگليس و نقش آنها بر دربا= 585; باعث شد اقدامات امي= 85; كبير عقيم بماند. شخص= 10;ت آمرانه و بعضاً اصلاحات خشونت آميزي = 603;ه از نمونه‌ها= 10; آن مي‌توان ب= 607; برخورد شديد با جنبش بابيه و تصاد= 605; با دستگاه رو= 581;انيت و ائمه جمعه‌= 610; تهران و تبري= 586; اشاره كرد شايد بتواند تأكيدي باشد بر نقدهايي ك= 607; از اين زاويه به اصلاحات امير<= /span> ك= بير وارد مي‌شود. البته اطمين= 75;ن و اتكايي كه امير بر شخص شاه داشته اس= 578; نيز<= /span> م= ي‌تواند دليلي بر اينگونه رفتارهاي تن= 83; وعجولانه از سمت او قلمدا= 583; گردد ولي بهرحال توجه به اصول شكل‌گي= 85;ي و پايه گذاري اصلاحات لااقل تا حدي در انديشه امير كمرنگ بوده است<= /span>.

نكته‌ي دو = 5; : عموماً اصلاحات امي= 85; كبير همانطو= 85; كه دكتر زيباكلام ني= 86; ذكر كرده است اصلاحاتي از بالا به پايي= 606; بوده است. اكثر اصلاحاتي كه امير كبير انجام داد = 7; بجز موارد اندكي كه معطوف به فره= 606;گ سازي عاميان= 07; بوده بيشتر د= 585; حيطه ي دستگاه قدرت و دربارصورت پذيرفته است. لذا چنين اصلاحاتي منجر به شكل گيري يك جريا= 606; اجتماع&= #1610; اصلاح طلب قو= 610; نشد. اين نكته نيز از دو جنبه قابل بررسي است :

نكته‌ي اول متوجه نوع اصلاحات= 10; است كه امير انجام داده ك= 607; بيشتر سياسي = 608; متوجه دربار بوده<= /span> ا= ست تا اصلاحات اجتماعي و فرهنگي و نكت= 607; ي دوم كه باعث شكل نگرفتن جريان مداوم اصلاحي شد همانطور ك= 607; در اول اين نوشتار نيز تأكيد گرديد عدم تطابق فرهنگي و اجتماعي اين اصلاحات با فرهنگ جار= 610; مردم بود. اصل&#= 1575;حات امير كبير عموماً اصلاحاتي متأثر از فرهنگ غرب و دنياي مدرن بود كه بر پاي&#= 1607; تفكرات سكولارو اومانيستي بنا<= /span> ن&= #1607;اده شده بود و اين با فرهنگ و اعتقادات مردم ايران بالاخص در آن زمان كه بسيا= 585; متأثر از فرهنگ دين= 610; بود تطبيق نم= 610; يافت. توجه به نوع رفتار و امور اجتماع= 10; و فرهنگ عمومي مردمان آن زمان نشانگر تأثير بسيار زياد مردم از روحانيون بو= 83; تا آنجا كه به تعصبات مذهبي نيز رسيده بود. با توجه به چنين &#= 1578;أثيري از تفكرات دي= 606;ي كه بعضاً منج= 585; به تعصبات ديني نيز شده بود اصلاحات و از بين بردن تعصبات مردم= 10; و اجتماعي مي= 204;بايست با تفكرات ديني = 608; اصلاحات بر خواسته از آن صورت مي‌پذي= 85;فت. اما اصلاحات اجتماعي و فرهنگي امير كه معدو= 583; هم بودند مانند انتشا= 85; روزنامه‌ها به سبك و با اخبارغربي ، تغيير قوانين عدالتخانه و حتي منع مديح= 607; سرايي و تملق گويي و مانند آن بيش از آنكه<= /span> م= نجر به تغيير رفتارهاي متعصبانه شو= 83; منجر به دو رويكرد شد :

1-&n= bsp; مخالف&= #1578; روحاني&= #1608;ن با اصلاحات امير كبير : از آنجا كه اين اصلاحات بر خواسته از مباني اصيل ديني نبود و بيشتر حالت تطبيق گونه با اصلاحات غرب= 10; داشت با مخالفت بسياري از روحانيون مواجه شد.

2- اص= 604;احات اجتماعي امي= 85; كبير چون با آگاهي و تبيي= 606; اجتماع&= #1610; مبتني بر تفكرات بومي = 608; ديني نسبت به &#= 1578;فكرات و اصلاحات غربي همراه نبود<= /span> ب= يشتر منجر به از خود بيگانگي = 608; مسخ اجتماعي = 580;امعه و دربار ايرا= 606; شد تا پيشرفت و تر= 602;ي آن. اين نكته را مي‌توان د= 585; ادامه‌ي حكومت قاجار = 608; تغيير رفتار شاهان و شروع مسافرت&= #8204;هاي پرخرج به اروپا و نيز روشنفكر مأباني كه در دهه‌هاي بعد ظهور كردند و باعث تشديد اين از خود بيگانگي شدند به وضوح مشاهده نمود.

منابع :

زيبا كلام/صادق/1377= /سنت و مدرنيته/تهر= 75;ن/روزنه

كاتوزيان= ;/محمدعلي/1373/ اقتصاد سياس= 10; ايران/ت= هران/مركز