working paper-mosavi mohamadi

دا= 606;شكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

اگر اميركبير كاملاً به اهداف خود دس= 578; مي يافت=

مائد&= #1607; سادات موسوي محمدي

كا= 585;نوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

مو= 590;وع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

زي= 585; نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

دي 13= 84

· از خاستگاه خانوادگي تا زمامداري<= b>

ميرزا تقي خان فرزند مشهدي محمد قربا&= #1606; فراهاني د= ;ر سال هاي بين ۱۲۱۰ و ۱۲۱۵ قمري تولد يافته است. از كودكي در خاندان قائم مقام بزرگ (ميرزا عيسي) و سيدالوزراي شهيد ايران (م&#= 1610;رزا ابوالقاسم) ب= 607; سر برده است و زير نظرمعلم&= #1575;ن و مربيان از دانش هاي زمان برخوردار گر= 83;يد و اندك اندك وارد ديوان ش= 583; و به سمت لشكرنويسي و = 605;نشي گري نظام ارتقا يافت و مستوف= 610; نظام شد.

>مح = 5;دشاه در ششم شوال ۱۲۶۴ در قصر محمديه تهرا= 06; (باغ فرž= 3;وس كنوني) فوت كرد و با رسيدن خبر به تبريز در چهاردهم شوا= 04; ميرزا تقي خان، ن= ;اصرالدين ش= 5;ه را كه هفده سال و هشت ماه داشت، در همان شهر به تخت سلطنت نشاند و در همان شب ميرز= 575; تقي خان اميرنظام را به صدارت عظم= 575; منصوب ساخت و به لقب اتابكي و صدراعظمي ملقب كرد و امير از فردا= 610; آن روز به رتق و فتق امور و عزل و نصب ها و نظم = 608; نسق كارها و رفع انقلابا= 78; و هرج و مرج ه= 575; مشغول گرž= 3;يد.< (روز= 06;امه‌ي شرق،26/6/1384:شماره578 به نقل از اقبال آشتياني،1340: 106-1)= <= /p>

· امير&= #1603;بير، عامل هويت بخشي به ايرا= 606;

>نقž= 8;هاي ميرزا تقي خان اميركبير در محورهاي فره= 06;گي، اجتماعيš= 8; سياسي و ا= ;قتصادي به هم پيوست = 7; هستند و تبيي= 606; آن در پيوند مستقيم با جامعه آن روزگار و شناخت رو¡= 0;دادهايي است كه ظهور و بروز جديد در تاريخ معاصر = 575;يران داشته اند و هر يك به<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'> گ= ;ونه اي در بيداري و شناخت زمان و تصميم گيري = هاي رجال و حكومتگران موثر بوž= 3;ه اند.

در دوره پرورش يافتن ميرزا تقي خان اميركبير، يعني دوره او= 604; سلطنت قاجاريهš= 8; ايران در پهن= 607; سياست بين المللي جايگاه والايي نداش= 78;.

روسيه و انگليس هر دو در مقام نبرد براي سلŸ= 1;ه كامل بر ايرا= 606; بودند. در زمان ناپلئو= 06; اوضاع اندكي دگرگون شد، اما پس از آن دوره كوتاه، = 5;رزž= 8; ايران در قال= 576; سياست جهاني محدود به آن گرديد كه حد فاصل ميان دو دولت نيرومند استعماري رو= 87; و انگليس بماند. دو دولتي كه در جهت گسترش امپراتوري ه= ;اي خود جهش هاي بلنž= 3; فراراه خويش داشتند.< (آدميت،1354: 462-3)

>سي= 5;ست ايران در = 2;بال‌كا = 6;ونهاي سلطه برون‌مرž= 6;ي همواره انفعالي بود= 07;. با زمامداري اميركبير و تحولاتي كه وي در دوران نظام سلطنتي قاجاريه پدي= 83; آورد سياست خارجيان جنب= 07; انفعالي پ= ;يداكرد و ايران̴= 4;خوž= 3; ابتكار سياس= 78; و تعيين خط مشي̴= 4;حك = 8;متي خود را دردست‌گر = 1;ت، به زب= 5;ن ديگر ايران شخصيت و هويت برجسته اي كسب كرد كه قائم به ذات بود و اين معني ارž= 6;نده تر از همه معاني است.= < (آدميت،1354: 463-5)

· اصلا&= #1581;ات اميركبير<= b><= /b>

>در ۱۲۶۴ قمري، پ= 587; از مرگ محمدشاه، كشور با تهديدهاي مداوم داخلي= 48; شورش هاي پي درپي ب= ;ابيان، شورش خونين سالار و ناآرامي هاي منطقه اي روبه رو = 6;ود.< (اقبال آشتياني،1340)

> بنابراين دو= 05;ين حركت اصلاح‌= 91;لبانه پس از عباس ميرزا توسط اميركبيرآغ= 5;ز شد. هدف وي نوسازي از طريق افزايش توان‌خودكف= 5;يي ايرانيان و محدودكردن دخالت بيگانگان در = 575;مورداخلي بود. او معتقد بود يكي از لوازم موفقي= 78; در اصلاحات، نظم متمركز د= 585; حكومت و تكنولوژي غر= 76; است.< (مصطفي والهي= 548; روزنامه‌ي اقبال:29/3/84 )

>امير كبير كه وضع خراب و دربره= 605; و تشكيلات وي= 585;ان و از هم پاشيده داخل كشور را به خوبي مي‌دان= 87;ت، بدواً شروع ب= 607; اصلاح امور و عزل نصب مامو= 585;ين كشوري و لشكر= 610; نموده براي تصدي هر شغل و كار لشكري و كشوري بهتري= 06; اشخاصي كه صلاحيت آن كا= 585; را داشتند انتخاب كرده رشته ي هر كار را به دست اهلش سپرد.< (مكي،1323: 100)

-&nb= sp; تقوي&= #1578; دولت در براب= 585; جامعه، سه رش= 578;ه اصلاحات موازي

>اص = 4;احات اميركبير، ناگزير اولويت خود ر= 575; در ارتباط با تقويت دولت د= 585; برابر جامعه تعريف كرد و اصلاحات، ب= ;ا اين رويكرد عمده آغاز شد.

شورش هاي داخلي و هرج و مرج اجتماعي پس از مرگ<= /span> م= ;حمدشاه، در حقيقت باززايي سنت اجتماعي اير= 75;ن در غياب قدرت متمركز بود. شاه جديد مي بايست با مطيع كردن يا از بين بردن مدعيان قدرت= 48; خود را به عنوان يگانه مرجع قدرت سياسي به ج= ;امعه بازشناساند. به تعبيري، قدرت منتشر ش= 583;ه پس از مرگ پادشاه بايد به قوه قهريه= 548; به تمامي جمع مي شد و از نو در كالبد پادشاه جديد تمركز مي يافت. نخž= 7;تين بار اين̴= 4; ام¡= 0;ركبير بود كه كوشيد از طريق سه رشته اصلاحا= 78; موازي در حوزه هاي نظامي، نهاد= 10; و ادار&= #1610;، اين قاعده را برهم زند.=

-&nb= sp; اصلا&= #1581;ات نظامي

امر نخست، ارتش دائمي را كه از زمان عباس&nb= sp;ميرزا از بي = 6; رفته بود احي= 575; كرد، اصلاحاتي را در آن پي گرفت تا قواي نظام= 610; حافظ دولت در برابر تهديدهاي داخلي و خارج= 610; باشد. برقرار= 610; حقوق ثابت براي افسران = 608; سربازان، ت= ;اسيس كارخانه هاي اسلحه سازي = 8; توپ ريزي، ت = 7;يه يونيفورم ها= ;ي سبك اتريشي ب= 575; پارچه ايž= 5;اني، تنظيم يك نظامنامه براي رفتار نظاميان، برقراري تقسيمات و سلسله مراتب= ; نظامي با الهام از ارتش هاي اروپايي، انتشار كتابچه هايي پيرامون آمو= 86;ش هاي نظامي، س= ;اختمان پادگان ها، اسلحه خانه = ها، پاسگاه ها و استحكامات دفاعي ايالا= 78; و مناطق س= ;وق الجيشي، بخشي از اصلاحات نظامي امير ب= 608;دند.

-&nb= sp; اصلا&= #1581;ات اداري

در كنار توانمندساز¡= 0; ارتش، امير ب= 575; دو رويكرد ساختاري و كاركردي، س= ;يستم اداري كشور ر= 575; موضوع كنش اصلاحي قرار = 583;اد. برخي از اين كنش ها عبارتند از: تعيين مشاغل و ميزا= 606; حقوق هر شغل، حذف مناصب بد= 608;ن شغل، نظارت مستمر بر اعمال كاž= 5;كنان عالي رتبه دولت، مبارز= 07; با فساد ادار= 610;، رشوه خواري = 8; كاهلي كارمندان و سرانجام شايسته گزين= ;ي در ادارات.

از رهگذر اصلاحات اداري اميركبير، دولت با ا= ;فزوني كارايي اش ب = 7; عنوان مقام اعمال كننده قدرت اجرايي در جامعه، موقعيتي تاز= 07; به دس= 8; آورد. دولت از ارجاع دائمي به پادشاه به مرجع خود، بي نياز شد. بدين سان دولت نه در مفهوم سياسي آن، بلكه در مقام مجري اراده شاه هويتي تازه يافت. قدرت، ديگر ا= 586; سوي مرجعيت يگانه اش (پادشاه)، به شكلي بي واسŸ= 1;ه در جامعه اعمال نمي شد، بلك = 7; سيستمي حائل و مستقل وجود داشت كه مجري اراده ش= 575;ه بود. تفكيك قدرت اجرايي (دولت) از= م= ;رجعيت مطلق قدرت (پادشاه) را، بايد مقدمه ش= 603;ل گيري دولت مدرن دانست. دولتي كه در آن قدرت نه از سوي يك فرد، كه از سوي يك سيستم اعمال مي شود. از اين رو مي توان گفتš= 8; زايش سيستم اداري نوين (بوروكراسي)، اي= 06; مشخصه مهم دولت مدرن، د= 585; ايران نخستي= 06; بار از رهگذر اصلاحات اداري امير صورت گرفته است.

-&nb= sp; اصلا&= #1581;ات نهادي

اصلاح سيستم اداري به علاوه نوسازي قواي نظامي، امكان نمود يافتن سومين مرحله اصلاح= 75;ت اميركبير را فراهم ساخت؛ اصلاحات ن= ;هادي كه شيوه اي نوين براي تقويت دولت د= 585; برابر جامعه بود. نخست، چارپارخانه = ;هاي دولتي ترتيب و نظم جديد يافتند. دايره پاسبا= 06;ي و آگاهي در پايتخت و قراولخانه ه= ;ايي در شهرهاي مختل= 01; كشور تاسيس شدند. يك عدالتخانه دولتي در پايتخت برپا شد و نخستين بيمارستان دولتي احداث گرديد. به روشني مي تو= 5;ن در اين فراين= 583; اصلاح و تاسي= 587; نهادهاي جديد، حضور آشكار الگوي اصلاحات، يع= 06;ي جامعه قرن نوزدهمي اروپا را مشاهده ك= ;رد. اين نهادها حاوي رويكرد نوين دولت هاي جديد نسبت به جامعه بودند= 48; تحميل انضبا= 91; اجتماعي. در حقيقت جامعه به عنوان يك سيستم، يك مجموعه هماهنگ نگريسته مي شد كه ب= ;ايد بسامان، بهنجار و تحت يك ضابطه و قاعده مشخص كنترل و مراقبت گردد. در پي آن<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'> ب= ;ود كه به دستور اميركبير، قمه زن ها و لوطي ها محد = 8;د شدند، ولگردان و گدايان شهري جمع آوري شدند و جامعه تحت مراقبت و كنترل ويژه قرار گرفت.

در مقابل انضباط ا= ;جتماعي امير هر قدرت مستقلي، حتي نفوذ و مقبول= 610;ت روحانيت نيز مي توانست منشاء نوعي بي نظمي به شمار آيد. گستره دادگاه هاي شرعي و سنت قديمي بست نشيني ك = 7; گاه مجرمان و مغضوبان قضايي را پنا= 607; مي داد، مانŸ= 3; دربرگيرندگ¡= 0; و شموليت نظم جديد در تماميت جامع= 07; بود. بنابراين امير كوشيد روحانيت را تضعيف كند، ا= 586; دامنه محاكمات شرع= 10; بكاهد و س= ;نت بست نشيني ر= 5; منسوخ نمايد. >ام¡= 0;ر يك بار به كنسول انگلي= 87; در تبريز گفت= 607; بود كه حك = 8;مت عثماني، اعتبار از دست رفته اش را تنها پس از &= #1603;اهش قدرت روحاني= 78; بازيافته ا= ;ست.< (الگار، دين و دولت در ايران: ۱۸۳)

بايد به اصلاحات نهادي امير تامين امنيت اجتماعي، تو= 87;عه نظم در جامعه= 548; تعميم بهداش= 78; و تلقيح ا= ;جباري سرم آبله را نيز افزود كه هم تداوم كنش&nb= sp;هاي اصلاحي او در اين حوزه و هم ثمره آن بودند.

-&nb= sp; انضب&= #1575;ط بخشي به بي ضابطگي هاي اجتماعي=

پس نظم ميرزا تقي خاني به ضابطه كشيدن پيوسته بي ضابطگي ه= ا، و قاعد&= #1607; مند كردن مداوم بي قاعد گي &= #1607;اي اجتماعي بود = 608; نه چنانكه گا= 607; گمان مي رود: >قا = 6;ونمند كردن قدرت مطلقه و نظام سياسي< (عليرضا قلي، جامعه شناسي نخبه كشي). ح= ;تي آنجا نيز كه برخورد خشن امير با ماموران دول= 78;ي خاطي و متجاو= 586; به حقوق مردم صورت مي = ;گيرد، مي توان كاركرد اجتماعي تنبيهات را د= 585; بازتوليد نظ= 05; و انضباط آسيب ديده مشاهده كرد. اصلاحات نهادي امير، در واقع نوعي انتقال >نظ= 5;منامه رفتار نظامي= 75;ن<، اي = 6; منشور انضبا= 91; ارتش، به جامعه بود، امري كه الگوپذيري اصلاحات امي= 85; را از جامعه قرن نوزدهم اروپ= 75; بازتاب مي دهد. به نظ= 585; مي رسد امير خصلت سراسربيني، انضباط بخشي و مراق&= #1576;ت دائمي دولت قرن نوزدهمي اروپا را به خ&#= 1608;بي آموخته بود.

با اين هم= 07; نبايد رو¡= 0;كردهاي اصلاحي اميركبير در قالب توسعه بوروكراسي، = 78;حميل انضباط اجتماعي و تقويت دو = 4;ت در برابر جامعه را اموري صرفاً منفي به شمار آورد. زيرا بجاست هر چيز در ظرف زم= 5;ن و مكان و امكانات خود مورد سنجش و ارزيابي قرا= 85; گيرد. شايد اين كنش ها د= 85; بستر زم= 5;ني مشخص (عهد قاجار)، در مكان جغرافيايي ويژه (ايران) و در موقعيت اج= 578;ماعيش (= عق= 6; ماندگي) جزء ضروري اصلاحات بود= 07; باشند. و اين نكته اي است كه مي توان ب= 07; نوع حك = 5;راني امير نيز تعميم داد؛ استبداد مصلحانه، كه به اعتقاد بسياري مفيدترين >اس = 4;وب حكومت< در جامعه توسعه نيافت= ;ه شرقي است. (شميم، ايران در عهد سلطنت قاجار: ۱۴۷)

درگستره وسيع اصلاحا= 78; اميركبير، قدرت سياسي تنها حوزه اجتماعي بيرون ما = 6;ده از دايره كنشهاي اصلاحي بود. هر چند شاهزا= 583;گان، امرا، درباريان و حتي خود ش= ;اه نيز مشمول محدوديت هاي= ;ي شدند، اما اي= 606; محدوديت ها بيش از آنكه تحديد قدرت آنها و د= 85; قالب نوعي اصلاح ساž= 2;تار قدرت باشد، شامل كاهش مداخل و حقوق آنها بود كه بخشي از اصلاحات اقتصادي امي= 85; به حساب مي آيند.< (روزنامه‌ي شرق،30/8/1383:شماره 3= 45 به نقل از اقبال آشتياني،1340: 330-31) =

-&nb= sp; اصلا&= #1581;ات اقتصادي=

>امير كبير بعد از تقسيم كارها به اصلاح ماليه كشور پرداخت و به اصلاحات اساسي زير دس= 578; زد:

= 1-&n= bsp; دفا= 578;ر دخل و خرج (استيفا) ترتيب داد تا حساب درآمد و خرج كليه استانها و شهرستانها د= 85; آن وارد گشته و نظم ترتيبي در كار خزانه و دارايي ممل= 603;ت داده شود.

= 2-&n= bsp; وصو= 604; درآمد كشور ر= 575; از روي مميزي به طور عادلا= 606;ه وضع كرد و نظام ماليات= 07;ا را تغيير داد.

= 3-&n= bsp; از هزينه هاي بي موضوع و حقوق گزاف درباريان و شعرا و شاهزادگان و حتي شاه تا حدي كه ممكن بود بكاست.

= 4-&n= bsp; از بخششهاي بي مورد و مخارج= 610; كه از خزانه ي دولت بايد داده مي شد جلوگيري كرد.< (مكي،1323: 102-101)

اينك به تفصيل موارد بالا م= 610; پردازيم:

>يكي از اقدامات اصلاحي اميركبير در حوزه اق= 8;صاد، برقراري تعادل مابين هزينه ها و د= 85;آمدهاي دولت و رفع كسري بودجه هميشگي د= ;ولت بود. اين تعادل را اميركبير از طريق كاهش هزينه هاي عمومي دولت و به خصوص د= ;ربار (كاهش مستمري شاهزادگان و شاه و ديگر اج&#= 1586;اي آن) از يك سو، و خارج كردن اداره گمž= 5;كات كشور از اجار= 607; دولت هاي خارجي و وصول &#= 1603;امل ماليات از حكام ولايات = 608; خوانين م= ;حلي از سوي ديگر، برقرار ساخت. در آن زمان در&#= 1610;افت ماليات از خوانين محلي اقدامي بس ب= ;زرگ به شمار مي رفت. بدين ترتيب بود كه در= 0;مد دولت افزايش يافت، اما برخلاف گذشت= 07; كه افزونه درآمدهاي دولت در بزم هاي ش= ;بانه دربار هدر مي شد، اينك = 08; از رهگذر اصل= 575;حات اقتصادي امي= 85; در چرخه تولي= 583; تزريق شد.

اصلاحات اقتصادي امير، معطوف به صنعت و توليدات ملي= 48; و در مجراي بهره گيري از تكنولوژي و فنون مدرن بود. از اين ر= 608; امير شماري ا= 586; صنعتگران باهوش و خوش ذوق ايراني را اختصاصاً جه= 78; فراگيري صنايع جديد ب= 607; پترزبورگ اعزام كرد. كا&#= 1585;خانه هاي مدرن بلورسازي تهران، ك= ;اغذسازي اصفهان و تهران، كاž= 5;گاه هاي چدن ريزي و نساجي (حريربافي)، محصول اين اقدام او¡= 0;ند. همچنين به اهتمام امير كارخانه هاي صنعتي در كشو= 585; تاسيس شد تا ب&#= 1582;شي از نيازهاي كشور را در داخل، تامين كنند.

تامين كالاهاي صنعتي و مصرف= 610; مورد نياز در داخل كشور به منظور بي نيازي از واردات، از عمده اهدا= 601; كوتاه مدت امير در حوزه اقتصاد بود. تا آن زمان قند و شكر<= /span> م= ;صرفي ايران از هندوستان وارد مي شد، اما امير دو كارخانه شكر ريزي و قند سازي در ساري احداث نمود ك= 607; ماهانه ده خروار فرآورده آنه= 75; به تهران مي رسيد و تقريباً قند = 608; شكر ايران را تامين مي نمود. علاوه بر احداث كارخا= 06;ه هاي دولتي، فعاليت هاي توليدي بخش خصوصي نيز، در داير= 607; تشويق و حماي= 578; امير قرار داشت.

به موازا= 8; گسترش صنايع= 48; امير در جهت بهبود كشاورزي نيز اقداماتي صورت داد. ساخت سدهاي متعدد، زراع= 78; محصولات جديد، ترويج كشت نيشكر در خوزستان اصلاح و تجدد قنوات از اين جمله اند.

-&nb= sp; اصلا&= #1581;ات آموزشي=

به نظر مي رسد مجموعه اصلاحات ا= ;مير كبير در حوزه اقتصاد توانست اقتصاد ايرا= 06; را از رشدي مناسب برخور= 83;ار كند. اي = 6;ك، زمان اصلاح وضعيت آموزش= 10; كشور فرا رس¡= 0;ده بود.

>تر= 6;يت رعايا< عبارتي كه= مدام ذيل كنش هاي فرهنگي، آموزش امير تكرار مي شدš= 8; بيش از هر چيز ديگر سرشت اصلاحات ا= ;مير را در حوزه آموزش و فرهن= 711; آشكار مي كنž= 3;. اصلاحاتي كه در چند حلقه زنجيروار ن= ;مود يافت و شامل انتشار روزنامه وقايع اتفاق= 10;ه، چاپ و انتشار كتب سودمند و سرانجام ت= ;اسيس مدرسه دارالفنون مي شد. روزن&= #1575;مه وقايع اتفاق= ;يه به لحاظ تاريخي دومي= 06; روزنامه ايران محسوب مي شود. نحوه چاپ، نوع انتخاب مطالب و مناب= 593; به اختصار در گفتار خانم شيل چنين درج شده است:<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'> >... مق= 5;لات اساسي روزنامه غالباً به قل= 605; خود صدراعظم است و اكثر در ستايش كارها= 10; دولت شا = 7;نشاهي است.= <

چنانكه اž= 6; مندرجات وقايع اتفاق= ;يه پيداست، روزنامه مور= 83; استقبال جامعه باسوا= 83; ايراني قرار گرفته بود و شمار مشتركان آن مداوماً افزايش مي ي= 5;فت. اما از آنجا ك&#= 1607; عمده مطالب مندرج در آن شامل اخبار حكومتي، فرامين و اعل= 575;نات دولت، و به گونه اي محدود گزارش برخي رويدادهاي جهان مي شد، مي توان گفت وقايع اتفاق= ;يه داراي ارزش فرهنگي، سياسي خاž= 9;ي (به جز در مواردي معدو= 83;) نبوده است.

آموزش عمومي در ايران به طور سنتي در م= ;كتب خانه ها صورت مي گرف= 8;. بنابراين تا سال ۱۲۶۸ ق.، سال گشايش دارالفنون، نظام آموزشي ايران سنتي، بي قاعده و غيردولتي مانده بود. دارالفنون نخستين آموز= 88;گاه دولتي ايران بود. با اين حال داž= 5;الفنون فاقد آن عموميت و شموليتي است كه بتواند سرسلسله يك نظام آموزش همه گير و د= ;ولتي قلمداد شود. هدف از تاسيس دارالفنون آشكارا تربي= 78; افرادي براي خدمت در دستگاه د= ;ولت يا خدمات دولتي بود. دارالفنون د= 85; نظرگاه موسس اش، نخست دانشكده اي نظامي و ف= ;ني بود. >فكž= 5; ايجاد دارالفنون د= 85; ايران براي اميركبير پس از مسافرت به روسيه و د= ;يدن مدارس فني و صنعتي و نظام= 610; آنجا پيش آمد و البته نظر او هم در تاسي&#= 1587; چنين مدž= 5;سه اي بيشتر فني و نظامي و صنعت= 610; بوده است برا= 610; رفع حوائج نظامي و فني كشور.<

بايد به اهميت دارالفنون د= 85; جغž= 5;افياي سياست و فرهن= 711; عصر توجه كام= 604; داشت، چه پس از محصلان اعزامي به خارج، دارالفنون م= 07;مترين دريچه ورود دانش و فر = 7;نگ غربي به جامع= 607; سنتي ايران بوده است.=

تاسيس دارالفنون آخرين حلقه ا= 586; زنجيره ك= ;نش هاي اصلاحي امير در چهارساله صدارتش بود. كنش هايي كه به گفته گرنت واتسون >در ظرف چند سال كوتا= 607; كار چند قرن<را انجام دادند. (روزنامه‌ي شرق،30/8/1383:شماره 3= 45 به نقل از اقبال آشتياني،1340: 330-31)<= /o:p>

· = = 5;شروطيت سلطنت

= >پيž= 8;رفتهاي اقدامات اصلاحي ام¡= 0;ر در زماني اندك، شگفت انگي&= #1586; بود اما بديه= 610; است كه آن اقدامات م= 610;‌با¡= 0;ست در محدوده اصلاحاتي در درون سلطنت مستقل باقي مي‌ما = 6;د. اقدامات اميركبير با اصلاحاتي در محدوده سلطن= 78; مستقل آغاز ش= 583;، اما آن اص = 4;احات در صورتي به نتيجه مي̴= 4;رس¡= 0;د كه قانون اساسي استقلال سلطنت را محدود مي‌كرž= 3;. ترديدي نيست كه اميركبير به عنوان ا= ;صلاح طلبي راستين و پيگير به اين نكته التفات پيدا كرد = 7; بو= 83;. در نامه هاي ميرزا تق¡= 0;‌خا = 6; به شاه نيز اشاره هايي به اين امر آمده است و از مضمون آن ن= ;امه ها مي‌توان به اين نكته پي برد كه به هر حال اگرچه ام= 610;ركبير در عالم ن= ;ظر، سخني از مشروطيت سلطنت و انتقال حكوم= 78; به صدارت به ميان نمي̴= 4;آورž= 3; و رعاي&= #1578; مقام شاه را مي‌كند اما د= 85; عمل او مستقل بودن سلطنت ر= 575; نمي‌پذير&= #1583;.< (روزنامه‌ي شرق، 5/9/ 1384: شماره= 635)<= /p>

· اصلا&= #1581;ات، تهديد كنندهR= 04;ي منافع درباريان<= b>

>و ام= 75; سرانجام، زماني رسيد ك= 607; اصلاحات اجتماعي اميركبير، ك= 07; زلزله وار ت = 5;امي حوزه هاي جامعه را (به جز قدرت)<= span lang=3DFA dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma'> د= ;گرگون ساخته بود، خود موضوع واكنش ها و عكس العمل ه= اي اجتماعي قرا= 85; گرفت. اصلاحا= 578; آماج واكنش ها، اعتراض ها و = 05;خالفت هاي داخلي شد. شتاب سرسام آور، گستره وسيع و صلابت اصلاحات اميركبير، منافع بسيار= 10; را از متنفذا= 606; و بزرگان كشو= 585; گرفته تا ن= ;يروهاي پست اجتماع، به خطر انداخته بود. روساي قبايل= 48; حكام ولايات= 48; خوانين محلي= 48; سنت گرايا&= #1606;، لوطي ها، ولگردان و گدايان هريك بر اساس نظرگ= 575;هي اصلاحات امي= 85; را تهž= 3;يدكننده منافع خويش مي يافتند. حتي مردم عاد= 610; نيز از هيبت نظم ميرزا تقي خاني - به دليل هراس مدام از تنبيهات خشن امير - بيشتر آشفته بودند تا آسوده. در حقيقت كل¡= 0;ت جامعه بود كه به نوعي در برابر اصلاحات پرش= 78;اب امير جبهه مي گرفت. اصلاحات به مبارزه اي در داخل كشور تبديل شده بود.

با اين حا= 04; ضربه كاري را به اصلاحات، يك نيž= 5;وي فربه اجتماع= 10; وارد ساخت. كاهش مستمري&nbs= p;ها، شاهزادگان و ديگر درباريان را آزرده مي = ;ساخت، تجمع قدرت در دستگاه دولت مركزي، حكام ولايات را تضعيف مي كرž= 3; و مبارزه با رشوه خوار&= #1610; و فساد اداري= 548; ديوانيان را از كسب درآمدهاي متعارفشان باز مي داشت.< (روزنامه‌ي شرق،30/8/1383:شماره 3= 45 به نقل از اقبال آشتياني،1340: 330-31)<= /o:p>

· قتل اميركبير<= b>

لياقت<= span lang=3DAR-SA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;color:black;mso-b= idi-language: AR-SA'>، كفايت، مناعت طبع وميهن پرستي وروح بلند وديگر فضايل ممتاز امير آنچنان بود ك= 607; حتي دشمنان ا= 608; نيز نتوانست= 06;د ستايش وتكريمشان ر= 75; نسبت به اين تك ستاره ونابغه دورا= 06; ناصري كتمان نمايند و ج= ;بهه اي از >تمام بزرگان و اعياني كه امير دست آنه= 575; را تا حدي كوتاه و ن= ;اخن هاي ايشان را چيد= 607; بود <عليه اصلاحات شكل گرفت. با پيوستن مهدعليا، ما= 83;ر شاه، به جمع دسيسه چينان= ;، آنها توانست= 06;د شاه جوان را چونان مومي د= 585; ميان گيرند. و به حكم ناصرالدين شاه از صدارت خلع و به تبعيد روانه گشت و در روز 18 ربيع الاول سال 1268 هجري قمري به شهاد= 578; رسيد. با مرگ اميركبير آخرين تلاش اصلاحات از داخل حاكميت= 48; براي نوسازي كشور در سده نوزدهم ميلا= 83;ي به پايان رسي= 583;.

· امير كبير بنيانگذار اصلاحات اسلامي و ملي در ايž= 5;ان

امير&= #1603;بير سترگ مر= 83; اصلاح طلب بو= 583; كه در روزگار خفقان قاجاري درخشيد روزگاري كه فضايل اخلاق= 10; مدفون و قباح= 578; رذائل زدوده گشته بود و در راس كشور زمامداري قرار داشت كه از بدو سلطنت به تاسي از سبك و قياس اسلاف بي لياقت خود ملعبه دست كساني بود كه هرگز صلاح سر= 601;رازي ايران را لحا= 592; نمي كردند . اطرافي&= #1575;ن شاه در قعر لجنزار انحطاط وتباهي غوطه ور بودند. رشوه گيري ومزدور= 10; براي<= /span> ب= يگانگان افتخار تلقي مي گرديد، مناصب و القا= 576; دولتي از طري= 602; پول ستاني بو= 583;،<= /span> ا= نديشمندان در انزوا بسر مي بردند . بازار جهل و خرافه و فال لحظه به لحظه &#= 1585;ونق مي<= /span> ي= افت و چپاول&= #1711;ران خارجي آن روزگار يعني روسيه و انگل= 610;س بر رونق اين بازار مي افزودند. عده اي با دستاويز قرا= 85; دادن دين و تر&#= 1608;يج اراجيف و با هدف غارت و كسب درآمد نامشروع موجب تزلزل بنيادهاي ديني گشته بو= 583;ند و كوشيد&= #1606;د كه امير را فردي ضددين جلوه<= /span> د= هند .امير در فراروي خويش صحنه هايي بس مشمئز كننده را شاهد بود و عدم بضاعت مالي<= /span> ت= اب توان را از مردم ربوده بود و فق= 583;ان امكانات پزشكي و بهداشتي و وجود بيماري هاي گوناگو&= #1606; هر ساله باعث مرگ و مير عده زيادي شده بود.<= /span>

= >ا= مير كاري سترگ در پيش رو داشت از يك سو مي بايست با دروغ و تزوير و دين فروشي مصاف نمايد و از سو&#= 1610; ديگر در جبهه سازندگي وتحول زنگار عقب ماندگي و فقر را از چهره كشوربزدايد. او از استحكا= 605; ريشه هاي پرتعفن فساد در<= /span> د= ستگاه حاكم مطلع بو= 583;، با جديت وبدون هيچ واهمه اي به كوتاه نمودن دست نزديكان شاه<= /span> ا= ز ثروتهاي بي ح= 583; و حصر پرداخت و حتي مادر شاه و ميرزا آقا خا= 606; نوري كه مصدا= 602; بارز<= /span> س= رسپردگي بودند، ا= ;ز اصلاحات خردمندانه امير مصون نماندند. ا= ;و حتي در مقابل مطالبات نارواي ابرقدرت روس جواب منفي دا= 583; و در زمينه هاي فرهنگي، اقتصادي، سياسي، ا= جتماعي و رفاهي نيز منشا خدمات بسيار= 10; گشت.<= /span> <(www.emrooz.ir)

· اصلا&= #1581;ات داخلي، مبارزات غير مستقيم

= >بنابراين قسمتي از مبارزات اميركبير براي رهايي كشور از چنگا= 604; استعمار گرا= 06; مستقيم و قسم= 578;ي غير مستقيم انجام گرفته است. مبارزات غير مستقيم همان اصلاحا= 78; داخلي است، ز= 610;را راه و رسم استعمار برا= 10; بهره برداري بهتر و بيشتر اين است كه قبل از هر چيز دستگاه رهبر= 10; كشور را به فساد مي كشد و با ايجاد فساد د= 585; بسياري از شئون حياتي كشور زمينه ر= 575; براي غارت ثر= 608;ت مهيا مي نمايد.

پس اصلاحات داخلي به طور غير مستقيم مبارزه با استعمار و كوشش براي طر= 583; استعمار است.< (هاشمي رفسنجاني،1373: 50-49)=

= >اميركبير ب= 07; حق درك كرد كه فقر و فساد كشور براي رش= 583; و نمو استعمار، بهترين زمين= 07; ي مساعد است و لذا با تمام قدرت براي ريشه كن كردن فقر و فساد كوشش كرد. و او معتقد بود كه يك كشور مستق= 604; بايد همه چيز خود را در داخل خاك خوي= 588; تهيه كند. از اين رو براي صنعتي كردن كشور و استخراج معادن تلاش خستگي ناپذي= 85;ي را آغاز كرد.

به طور خلاصه هر چيزي كه براي استقلال و عظمت و اعتبا= 585; يك كشور و آسايش و رفاه و سيادت يك مل&#= 1578; لازم بود، او در برنامه ها= 610; اصلاحي خويشR= 04;گنجانده بود و نه فقط د&= #1585; مرحله ي فكر و ايده و برنام= 607; ريزي، آنگون= 07; كه معمول زمامداران كشورهاي عقب مانده است كه &#= 1591;رح مي ريزند و به مرحله‌ي عمل نمي رسد، بلك= 607; او قبل از هر چيز مرد كار و &= #1593;مل بود.< (هاشمي رفسنجاني،1373: 8-7)

· اگر اميركبير كاملاً به اهداف خود دس= 578; مي يافت

= >اگž= 5;هاي پيرامون امي= 85;كبير و اصلاحاتش، بسيارند. هر يك از اين اگر&#= 1607;ا برگرفته از ديدگاهي خاص به اين بخش از تاريخ ميهن ماست. هن&#= 1608;ز مدتي از قتل اميركبير نگذشته بود كه در افواه مرد= 605; افتاده بود ك= 607; اگر اميركبي= 85; زنده بود فتح هند به دست وي صورت مي = ;گرفت.

¡= 0;كي از ديوانيان = 608; نقادان ناصرالدين شاه نوشته اس= 578; كه: >اگž= 5; ميرزاتقي &= #1582;ان زنده بودي، ممالك افغانستان، ازبك، تركستان و بغداد و داغستان در جزو بل = 8;كات ايران بود، اعليحضرت همايوني سكه شاهنشاهي آسيا رابه نا= 605; مبارك زده ب= ;ود.< (آدميت،1355: 1205)

اين اگرها به مرو= 585; در كتاب هاي تاريخ، خود ر= 575; به اين شكل ن= ;شان دادند كه اگر اصلاحات اميركبير دوام مي ياف= 8;، ايران، ژاپن خاورميانه مي شد و ا= ;ز هر نظر با كشور يادشده قابل قياس مي بود، خصوž= 9;اً آنكه اصلاحا= 78; از بالا توسط اميركبير قبل از اصلاحات از بالا در ژاپن آغاز شده بود. به تازگي اگرهاي ناآشنايي ن= ;يز به گوش مي خورد كه يك نمونه آن را ذكر مي كنيم.

= >ام¡= 0;ركبير در پيشينه اجتماعي، مقام نظامي، = 580;اه طلبي ها= 610; شخصي و روش ه= 75; و آرمانهاي شب= 07; مدرنيستي، ب= 07; گونه يي شگفت انگيز به رضاخان پهلوي مي ماند. جاي ترديد چنداني نيست كه اگر او زنده مانده بود، در اسطوره شناس= ;ي تاريخي ايرانيان اي= 06;ك از او به عنوان يكي از عوامل قدرت هاي بيگانه و مستبدي بي رحم ياد مي شد هم= 5;نطور كه رضاخان اگ= 585; در آن سالهاي اول ناكام يا نابود شده بود، بي = ;گمان امروزه همچو= 06; قهرماني بزر= 11; كه قرباني امپرياليسم داخلي شده است، مورد ستايش قر= 5;ر مي گرفت. .<= /span>< (كاتو&#= 1586;يان، ا= ;قتصاد سياسي ايران. از مشروطيت ت= 575; پايان سلسله پهلوي)

...> غالباً گفته مي شود كه اگر صدراعظم اصلاح گر، اميركبير ك= ;شته نمي شد، چه بسا ايران به سرعت در راه صنعتي شدن و تجدد پيش مي رفت، يعن¡= 0; همان را = 7;ي را كه ژاپن بيست سال بعد در پيش گرفت. حت= 10; اگر از اينگونه ادعاهاي گزا= 01; و نابخ&= #1585;دانه بگذريم، باز بعيد است كه توانايي هاي اميرنظام، بگذريم از كاستي هايش،= ; موجب تغيير بارزي در سمت و سوي اقتصاد سياس= 10; ايران مي شد<.(نفيسي،1373: 96-95)

اقدا&= #1605;اتي كه اميركبير در زمينه رونق صنعت وكشاورزي به عمل آورد، بس= 610;ار درخور توجه بود، اما نمي توانست دگرگوني سريع و نيرومندي در جهت رشد سرمايه داري پديد آورد. چنين دگرگون= 10; به مقادير ع= ;ظيمي سرمايه نياز داشت. بنابراين يگان&= #1607; راه گذار سري= 593; از فئوداليس= 05; به سرمايه دا= 585;ي در ايž= 5;ان، استفاده از سرمايه خارج= 10; بود. سرمايه خ&#= 1575;رجي، در سايه يك رژيم نيرومن= 83; ملي، مس= 8;قل، نظير حكومت اميركبير و تاحدودي >سپ = 7;سالار <مي = ;توانست رشد سريع، موزون و ب= ;رنامه ريزي شده كشور را تأمين كند و به دوران انحطاط ايرا= 06; پايان دهد< (روزنامه‌ي ايران،30/6/1380: شماره 1914)

· ž= 3;ر پايان ...

اصلاحات در عرصه‌ي داخل= 10;‌ كشور هميشه زمينه‌ايست براي دوركرد= 06;‌ خطر دشمنان ‌= 582;ارجي ‌كه ‌چشم طمع به هر آنچه در داخل كشور بر آن تكيه زديم= 548; دارند. و اقدامات اميركبير بزرگ مرد تار= 610;خ ايران، در زمينه‌ي اصلاح امور داخلي در تاريخ ملي كشورمان بسي= 75;ر موثر بوده است.

= 5;ميركبير هنگام رسيدن به مقام صدار= 578; با مشكلات فراواني روبرو بود، ك= 607; همگي آشفتگي= 48; آلودگي و نيز ناكارامدي حكومت در برخورد با اي= 606; معضلات را نشان مي‌داد. ازطرف ديگر و= 610; طي چهار سال مسووليت، خو= 83; را بي‌‌نياز از حمايتهاي ناصرالدين شاه ندانست و هميشه رضايت او را جلب كرد.<= o:p>

= 5;ميركبير تنها يك انديشه داشت = 608; زندگي او بر ا&#= 1610;ن اساس شكل گرف= 578; و در اين راه نيز ختم شد: اž= 7;تقلال و اقتدار ايران، تقوي= 78; ايمان و اعتم= 575;د به نفس در برابر هر عام= 604; بازدارنده‌¡= 0; پيشرفت كشور= .

= 5;و بر اين انديش= 607;‌ي خود ايستاد و به اميد آنكه ايرانيان در= 87; شهامت و استواري را بياموزند جا= 06; خود را در اين راه فدا كرد.<= /p>

· مناب&= #1593;

-&nb= sp; آž= 3;ميت، فريدون(1354). اميركبير و ايران. تهران: انتشارات خوارزمي. چاپ ششم.

-&nb= sp; ا = 2;بال آشتياني، عباس(1340).ميرزا تقي خان اميركبير.ته= 85;ان: دانشگاه تهران.

-&nb= sp; ه= 5;شمي رفسنجاني، اكبر(1373).اميرك= 6;ير يا قهرمان مب= 575;رزه با استعمار.تهر= 75;ن: فراهاني.چاپ دوازدهم.=

-&nb= sp; م = 3;ي، حسين(1360).زندگي ميرزا تقي خا= 606; اميركبير.ته= 85;ان:اميركبير. چاپ پنجم.

- = = 603;اتوزيان، محمدعلي (همايون). اقتصاد سياس= 10; ايران. از مشروطيت تا پايان سلسله پهلوي.

-&nb= sp; نفيسي، = محمد رضا/ عزيزي، كامبيز(۱۳²= 3;۳). تهران: نشر مركز. چاپ چهارم.

-&nb= sp; ت = 3;ميل همايون، ناصر(26/6/1384).روزنا= مه‌ي شرق. شماره 578.<= /span>

-&nb= sp; م¡= 0;رزايي، حسين(30/8/1383). روزنامه‌ي شرق. شماره 345.

-&nb= sp; و= 5;لهي، مصطفي. روزنامه‌ي اقبال (29/3/1384). <= /p>

-&nb= sp; ر = 8;زنامه‌ي شرق(5/9/1384). شماره 635. <= o:p>

-&nb= sp; ر = 8;زنامه‌ي ايران(30/6/1380). شماره 1914.

-&nb= sp; www.emrooz.ir/eslahat.asp<= /a>