working paper- karimi

= = 83;انشكده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

= &n= bsp;

= قهرماني براي دوران=

= محبوبه کريمي

= = 03;ارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي ايران

= موضوع: نقد و بررسي اقدامات اميركبير<= /p>

= = 86;ير نظر دكتر محمدرضا جوادي يگانه

= = 83;ي 1384

3Damirkabir

&nb= sp;

رونداصلاحا= 578;

اميركبير كه‌ بود؟ و تفكر اصلاح‌ طلبي‌ چگونهR= 04; در او شكل‌ گرفت؟

= 75;مير کبير مردى بو= 583; که در تاريخ معاصر ايران = 575;ز او به نيکى ياد مى شود. امروزه نام و لقب او زينت بخش نا = 5; دانشگاه و خيابان ها است. کمتر ايرانى است ک= 607; نام او را نشنيده باشد. او ميرزاتقى خا= ;ن فراهانى معروف به اميرکبير صدراعظم ناصر الدين شاه قاجار است.

= 78;اريخ تولد او به طور دقيق معلوم نيست، اما فريدون آدميت، حدس مى زند که سا= 04; تولد او ۱۲۲۲ = 607;جرى است. در هزاره فراهان متول= 83; شد. خانواده پ&#= 1583;ر و مادرى او از طبقه پيشه وž= 5; بودند. پدرش کربلايى محمد قربان نام داشت که نخست آشپز ميرزا عيسى (ميرزاى بزرگ) قائم مقام اول بود و پس ا&= #1586; او همين شغل را در دستگاه پسرش ميرزا ابوالقاسم قائم مقام ثانى داشت. قائم مقام به او علاقه مى ورزيد و فرزند او را نيز دوست داش= 578;.اميرکبير آينده، بسيارى از آموخته هاى ž= 2;ود را مديون قائم مقام بود. در واقع بايد گفت «ام= 610;رکبير از زمان خردسالى در سايه سه مردى بزرگ شده و تربيت يافت ک= 607; نه تنها جملگ= 609; خواهان تغيي= 85;ات و اصلاح طلب بودند، بلکه به لحاظ اخلا= 602; و رفتار هاى سياسى بدون ترديد يک سرو= 711;ردن بالاتر از هم عصران و هم رديفان خود به شمار مى آمدند. او از قائم مقا = 5; معرفت، کتاب= 78;، انشا و کياست آموخت و خدمت به عباس ميرزا = 5;و را وارد افق هاى اصلاح طلبى = 8; ترقى خواهى ª= 5;رد.» (سنت و مدرنيته ص ۲۴۳).= 05;يرزاتقى خا= 606; از دوران کودکى به فراست و تيز هوشى مشهور بوده و داستان ها اž= 6; دوران کودکى = 608; نوجوانى او ن= 602;ل شده است. قائم مقام ا = 8; را ستوده است. او پله هاى ترقى را يکى يکى پيمود.او ابتدا از منشيان دستگ= 75;ه قائم مقام بود، سپس در خدمت ميرزا = 5;حمدخان زنگنه اميرنظام به معاونت او رس= 610;ده و به لقب وزير نظام ملقب گرديده است. او قبل از رسيدن به صدارت سه ماموريت برون مرزى داشته است. دو بار به روسيه و ايروان و يک بار هم به عثم&#= 1575;نى و به شهادت تاريخ در هر سه مورد از خود کفايت و شايستگى نشا= 06; داده است. سفر اول او به روس&#= 1610;ه که به همراه خسرو ميرزا = 6;راى عذر خواهى اž= 6; قتل گريبايدوف د= 85; تهران بود، براى امير کبير آينده بسيار جالب و تاثير&nb= sp;گذار بوده است و به تعبير آدميت «بسيار آموز= 06;ده بود». (اميرکبير و ايران، ص ۶۰)= 75;و در آنجا با پيشرفت هاى دنياى جديد آشنا شد، کارخانه ها را ديد، از آموزشگاه ها و دانشگاه ه= 5; بازديد کرد و «اعجاز علوم غربى را به چشم ديدند.» روزگار زندگ= 10; ميرزا تقي‌خ= 75;ن در عثماني، روزگار رونق گرفتن اصلاحR= 04;طلبي در آن ديار بود. عثماني‌= 607;ا به خاطر نزديكي به اروپا خيلي زود با پيشرف= 578;‌هاي آنان آشنا شد= 607; بودند و درصد= 583; ايجاد تغيير= 75;تي بودند، تغييراتي كه خود آن را «تنظيمات» نام نهاده بودند. ميرزا تقي‌خان در عثماني با تنظيمات و اصلاحات به طور عميقي آشنا شده بود. او پيش از آن نيز يكي دوبا= 585; به روسيه سفر كرده بود و در آن سفرها با ظاهر پيشرفت ها و اصلاحات آنان كه بيشت= 585; در صنايع و مد&#= 1575;رس خلاصه مي‌شد= 48; آشنا شده بود= 548;‌ اما در عثمان= 610; او با تجربه‌= 575;ي عميق‌تر رو ب= 607; رو مي‌شد. اميركبير كه در دو سفرش به روسيه و حضور چندساله‌اش در عثماني با انديشه اصلا= 81;‌طلبانه آشنا شده بود= 204;، از طريق كتاب= 204;ها و مطبوعات ني= 586; اين انديشه‌= 07;ا را دنبال مي‌= 603;رد. او دستور داد= 607; بود، روزنام= 07;‌هايي از كشورهاي فرانسه، انگلستان، روسيه، اتريش، عثماني و هندوستان را به كشور بياورند و قسمت‌هايي ا= 86; آنها را ترجم= 607; و دراختيارش بگذارند همچ= 06;ين دستور ترجمه برخي از كتاب= 204;هاي اروپايي را نيز داده بود.

او براي اصلاح امور كشور، تلاشي همه‌ج= 75;نبه را آغاز كرد تا در همه زمينه‌ها اصلاحاتي به = 608;جود بياورد. او اگر چه كمتر از 4 سال صدراعظم بود= 48; اما فهرست كارهايي كه كرد بسيار طولاني است.
اميركبير علاوه بر كمك به راه‌اندا= 86;ي صنايع كوچك د= 585; دستگاه ادار= 10; كشور تغييرا= 78;ي به وجود آورد. پيش از آن حكومت ولايا= 78; مختلف به افراد مختلف فروخته مي‌ش= 83; و والي نيز با ماليات‌هاي سنگيني كه از مردم مي‌گرف= 78;، پولي را كه بابت حكومت پرداخته بود= 48; جبران مي‌كر= 83;. اميركبير فروش ولايات را ممنوع كرد= 548; به وضعيت ماليات سروسامان داد، چاپارخانه و پست جديد راه= 204;انداخت، خيابان‌ها و كوچه‌ها را سنگفرش كرد، اعطاي القاب = 608; عناوين به شا= 607;زادگان و وابستگان قاجار را كه براساس آن بدون اين كه كاري بكنند، حقوق دريافت مي‌كردند، محدود كرد و مستمري درباريان را كاهش داد.

ام&#= 1610;ركبير به ضرورت وجو= 583; دستگاه قضاي= 10; و تأسيس دادگاه پي بر= 583; و با تأسيس «ديوانخانه عدالت» رسيدگي به دعواهاي بين افراد را كه قبلاً به صور= 578; موردي و توسط روحانيون انجام مي‌گر= 01;ت به اين ديوانخانه واگذار كرد. او همچنين حق= 608;ق اقليت‌هاي ديني را محتر= 605; شمرد و رسم شكنجه متهما= 06; و مجرمان و به چوب بستن آنا= 606; را برانداخت.

تو&#= 1587;عه چاپخانه و انتشار روزنامه «وقايع اتفا= 02;يه» از اقدامات مهم ديگر او بود، هرچند ك= 607; پيش از او ميرزا صالح شيرازي يكي ا= 586; فرستادگان عباس ميرزا ب= 607; انگلستان، روزنامه كاغ= 84; اخبار را راه= 204;اندازي كرده بود.

يك&#= 1610; از مهمترين كارهاي او تأسيس «دارالفنون&raqu= o; براي آوردن علوم و فناور= 610; به ايران و دستيابي به علوم نظامي بود. در اين مدرسه كه معلمان آن اغلب اتريشي بودند، رشتهR= 04;هاي مهندسي، پياده نظام، سواره‌نظامš= 8; توپخانه، طب = 608; جراحي،‌ معد= 06;‌شناسي، علوم طبيعي شامل فيزيك و كيمياي فرنگ= 10; و دواسازي تدريس مي‌شد. همچنين رشتهR= 04;هاي تاريخ، جغرافيا، نقشه‌كشي، ط= 76; سنتي ايراني= 48; رياضي و زبان= 204;هاي فارسي و عربي و فرانسوي و روسي تدريس م= 610;‌شد.

دا&#= 1585;الفنون از آخرين كارهاي اميركبير بو= 83;. يکى از مهم ترين ماموريت هاى او شرکت در انعقاد معاهده ارزنه الروم در عثمانى بود. اقبال آشتيانى کفايت و کاردانى او ر= 575; در اين مامور= 610;ت ستوده است. روبرت کرزن دبير نمايندگى انگليس در اي= 606; کنفرانس درباره او چنين نظر داد= 607; است: «ميرزا = 78;قى خان وراى هرگونه قياسى، برجسته ترين نمايندگان چهار دولت بو= 583; که در کنفران= 587; ارزنه الروم گرد آمده بودند.» (همان، ص ۶۲)

= 75;ميرکبير با برخى از اصلاحات دول= 78; عثمانى آشنا شد، پاره اى از کتاب ها و روزنامه ها را مطالعه کر= 583; و حتى دستور ترجمه بعضى ا= 586; کتاب ها را داد. بى شک اي= 606; ماموريت نيز در تصميم گيرى = هاى آينده او برا= 609; اصلاحات بى تاثير نبوده است.

«ميرزاتقي‌ خان‌ اميركبير» د= 85; تاريخ‌ 21 ذي‌ قعده‌ 1264 / اكتب= 85; 1848 همزمان‌ با به‌ قدرت‌ رسيدن‌ ناصرالدين‌ شاه، نخست‌ وزير ايران‌ شد. وي‌ شخصيتي‌ با اصالت؛ و فوق= 204; العاده‌ باهوش‌ و زير= 603;‌ و از طرفي‌ پرتلاش؛ و در عين‌ حال‌ مسووليت‌ پذير تا جايي= 204; كه‌ «واتسون&raq= uo; نويسنده‌ انگليسي‌ ويR= 04; را به‌ عنوان= 204; «اشرف‌ مخلوقات‌ بهR= 04; شمار مي‌آور= 83;.»(1) از طرفي‌ او يك‌ وطن‌ پرس= 578;‌ بي‌همتا بود كه‌ بنا به‌ نوشته‌ي‌ «شيل» جز نيكبختي‌ وطنش‌ چيزي‌ نمي‌خواست.(2) وي‌ در همه‌ حال‌ با شعور بالاي‌ سياسي، اجتماعي، اقتصادي‌ حافظ‌ منافعR= 04; ايران‌ بود؛ = 608; براي‌ نجات‌ = 608; ترقي‌ ايرانR= 04; همواره‌ مي‌= 03;وشيد.

= 75;گر کاردانى و شايستگى و تدابير او نبود ناصر ا = 4;دين شاه به راحتى نمى توانست بر تخت سلطنت جلوس کند.اميرکبي= 85; هنگامى صدرا= 93;ظم شد که کشور از هر لحاظ دچار مشکلات عديده بود. خزانه خالى بود، دستگاه دولت بى سروسامان و آشفته بود، علاوه بر فتن= 607; سالار و بابي= 607; مدعيان سلطن= 78; و صدارت در هر گوشه منتظر فرصت و موجب اختلال بودن= 83;. نظام لشگرى پريشان بود... ع= ده مفت خواران= ى که به انواع مختلف از محمدشاه و حاجى ميرزا آقاسى صدراعظم قبل= 09; فرمان تيول و مستمر= 609; در دست داشتن= 583; از شماره بير= 608;ن بود. عمال خارجى به هر نحو مى خواستند در کار هاى داخلى کشور مداخله كنند = 608;... (تاريخ ايران پس از اسلام، ص ۷۰۷) «= 75;ميرکبير در آغاز امر به قلع و قمع سالار در خرا= 587;ان و دفع فتنه پيروان باب و سرکوب کردن شورشيان فار= 87; و بختيارى همت گماشت.» او در زمينه هاى مختلف به اقدامات اصلاحى پردا= 82;ت. او با آنکه مخالفان زيادى در اين کار داشت، «ب= 575; اراده ثابت و محکم و بدون ترديد و تزلز= 604; دست به اصلاحات کشورى و لشگر= 609; زد.» (ايران در دوره سلطنت ق= 575;جار، ص ۱۶۲) = 84;کر تمامى اصلاحات مقدور نيست ولى به موارد= 609; چون ۱- اص= 604;احات عمومى مانند اصلاحات تشکيلات ادا= 85;ى کشور، برانداختن خريد و فروش حکومت ولايا= 78;، تغيير اصول مالياتى ايران، سروسامان دادن ماليه و خزانه مملکت= 48; کاستن از مواجب مستمر= 09; هاى گزاف شاهزادگان و درباريان و ديوانيان و السلاطين... ۲- اصلاح وضع نظام به مواردى چون استخدام مشاقان نظام اروپايى، برقرار کردن جيره و مواجب معين براى افسران و سربازان، ايجاد کارخانه اس = 4;حه سازى و... ۳- اص= 604;اح دستگاه عدال= 78;: ديوانخانه و دارالشرع را بر اصول تازه اى بنياد نهاد، امور عرفى و شرعى را از هم جدا ساخت، اقليت مذهبى زردشتى و مسيحى و يهود= 609; را از اجحاف ها رهانيد، آئي= 06; آزار و شکنجه را ممنوع گردانيد، رس= 05; بست نشستن را شکست و حکومت قانون را استوار گردانيد. ۴- اصلاح اخلاق مدنى: رشوه خوارى = 8; دزدى و پيشکش &#= 1583;ادن حکام، تملق گويى، چاپلوسى و... را برانداخت. ۵- توسعه فرهنگ: علاوه بر اعزام عده اى براى آموزش به خار= 580; کشور، در داخ= 604; به تاسيس دارالفنون پ= 85;داخت. ۶- کاستن از نفوذ سفار= 578; انگلستان و روسيه و محدو= 583; کردن قدرت آنان. ۷- = 78;وسعه کشاورزى. ۸- پيشرفت تجارت و پشتيبانى جد= 09; از بازرگانى داخلى و خارج= 609; ايران. ۹- = 78;لاش براى نوسازى شهر تهران و ايجاد رفاه براى اهالى آ= 606; و ساختن بازار، کاروانسرا و...در اينجا فقط به موارد مهم پرداختي= 05; و نويسندگان = 578;فصيل آن را آورده اند. ا= 08; در مدت سه سال و دو ماه و سه روز صدارت خو= 583; به چنين اصلاحات مهم = 608; ارزشمندى دس= 78; زده بود.حتى خدمات و اقدامات او مورد توجه محمدحسن خان اعتماد السل= ;طنه، پسر قاتل اميرکبير ني= 86; قرار گرفته است و او نيز نتوانسته نتايج مثبت کار او را انکار کند. اميرکبير فوق العاده در ايجاد امن= 610;ت موفق بوده اس= 578; که اعتمادالسلŸ= 1;نه در اين ب&#= 1575;ره نوشته است: «چنان نظم و نسقى داد که ه&#= 1610;چ قادر مطلقى ب= 585; بيچاره فقير= 09; نمى توانست تعدى کند. دزدى و هرزگى و شرارت سابق از ميان رفت.» يا «ميرزا تقى = خان اتابک اعظم خدمات بزرگى به دولت کرد و نام دولت ايران را در خارجه بلند ساخت.» (صدر التوار¡= 0;خ، ص ۲۱۲ _ ۲۱= 776;). بى ترديد اقدامات و اصلاحات او براى جامعه ا= 610;ران بسيار مفيد بود، اگر «جميع رعايا به بودن امير راضى بودند» اما سه نيرو با او و اصلاحاتش موافق نبودن= 83;. آدميت مى نويسد: «اصلاحات و ن= 608;آورى هاى امير... با سه نيروى مخالف برخورد کرد: عنصر فاسد دربارى، عنص= 85; سنت پرست و عنصر استعما= 85; گر خارجى». ب از طرف‌ ديگر زماني‌ كه‌ اميركبير در ايران‌ به‌ صدارت‌ رسيد= 48; جنبش‌هاي‌ عظيم‌ اروپا كه‌ مبتني‌ بود بر دموكراسي، ترقي‌ اجتماعي، اقتصادي، آزاديخواهي̴= 4; توسط‌ روشنفكراني̴= 4; چون‌ ديروز، دالامبر، روسو، مونتسكيو، ولتر، آدام‌ اسميت‌ پديد آمد. تحولات‌ نوين‌ اروپا در افكار و انديشه‌هاي̴= 4; امير تاثيرگذاشت = 7;‌ و باعث‌ گردي= 583; تا او در راستاي‌ نوسازي‌ در ايران‌ گام‌= 07;اي‌ بزرگي‌ بردارد. اقدامات‌ امير دگرگون= 10;‌هاي‌ نويني‌ را در ايران‌ باعثR= 04; گرديد.

فريدون‌ آدميت‌ ارزنده‌تري = 6;‌ كار اميركبي= 85; را در راستاي= 204; نوسازي‌ ايران‌ در سه= 204; چيز مي‌داند: «نوآوري‌ در = 585;اه‌ نشر فرهنگ‌ و صنعت‌ جديد، پاسداري‌ هويت‌ ملي‌ و استقلال‌ سياسي‌ ايرا= 06;‌ در مقابله‌ ب= 575; تعرض‌ غربي، اصلاحات‌ سياسي‌ مملكتي‌ و مبارزه‌ با فساد اخلاق‌ مدني.»(3)

اميركبير ايران‌ را در مقايسه‌ با غرب‌ عقب‌ مانده‌ مي‌د= 75;نست. او ريشه‌ اين= 204; عقب‌ ماندگيR= 04; رادر نظام‌ قبيلگي؛ استبدادي‌ قاجار و عدم‌ كار و تلاش‌ اجتماعي اقتصادي‌ مردم‌ ايرانR= 04; مي‌دانست‌ و بر اين‌ باور بود تا فرهنگ= 204; كار و تلاش‌ در جامعه‌ رواج‌ پيدا نكند و مردم‌ پويا و فعال‌ نشوند و دست‌ به‌ توليد نزنند پيشرف= 78;‌ و ترقي‌ مملك= 578;‌ غيرممكن‌ خواهد بود. او با همه‌ي‌ موانعي‌ كه‌ در سر راه‌ خود در راه ‌ت&#= 1585;قي‌ ايران‌ مي‌د= 10;د از پا ننشست‌ و كوشيد تا با به‌ كارگيريR= 04; همه‌ امكانا= 78;‌ موجود در گوش= 607;‌ و كنار ايران= 204; راه‌ ترقي‌ اين‌ سرزمينR= 04; را هموار نمايد. در ايراني ک= 607; تا آن زمان در يک خواب غفلت به سر برده آمدن امير کبير و ايجاد تحولاتي آن چنان همه بيانگر يک انقلاب عظيم است. او منشا تحولات بنياديني در ساختار هاي متفاوتي در جامعه است، = تح&#= 1608;لاتي که هيچ کس تا آن زمان = حت&#= 1610; به آن نمي انديشيد.او ب= 575; تاثيراتي که از انقلاب ها و تغييرات اجتماعي غرب پذيرفته بود تو&#= 1575;نست در آن محدو&= #1583;ه اي که در اختيار داشت تحولات بنياديني را در عرصه هاي مختلف بر جامعه بگذارد.او چه در حيطه مساي= 604; داخلي و چه درعرصه سياس= 78; هاي خارجي با نوع عملکرد خود توانست دس&#= 1578; استعمارگرا = 6; را ازايران کوتاه کند.

نم&#= 1608;نه اي از اصلاحا= 578; در گيلان

اميركبير در راستاي‌ نوسازي‌ ايران‌ توجهR= 04;ي‌ خاصي‌ به‌ منطقه‌ي‌ گيلان‌ داشتR= 04; و آن‌ را قلب‌ ايران‌ مي‌د= 75;نست.‌ او بسياري‌ ا= 586; طرح‌هاي‌ نوين‌ خود را در منطقه‌ گيلان‌ به‌ مرحله‌ي‌ اجرا درآورد. دلايل‌ توجهR= 04; امير نسبت‌ ب= 607;‌ گيلان‌ چه‌ م= 610;‌توانست‌ باشد؟ ارزش‌ اقتصادي؛ موقعيت‌ نظامي‌ گيلا= 06;‌ به‌ خاطر همسايگي‌ با روسيه، ايليR= 04; نبودن‌ بافتR= 04; اجتماعي‌ گيلان؛ راه‌ ارتباطي‌ گيلان‌ با روسيه‌ و اروپا از مسي= 585; بندر انزلي‌ همگي‌ عوامل= 10;‌ بودند كه‌ اميركبير را نسبت‌ به‌ منطقه‌ گيلا= 06;‌ جلب‌ نمود.

با توجه‌ به‌ اهميت‌ گيلان؛ امير عيسي‌ خان‌ قاجار قوانل= 08; را در جهت‌ اجراي‌ طرح‌= 07;اي‌ اصلاحي‌ خود به‌ حكمرانيR= 04; گيلان‌ برگزيد. اما موانعي‌ در راه‌ انجام‌ اصلاحات‌ در گيلان‌ وجود داشت‌ كه‌ عبارت‌ بودن= 83; از: 1- رواج‌ بيماري‌ طاعون‌ در سا= 604;‌ (1246 ه.ق) كه‌ موجب&#= 8204; مرگ‌ و مهاجر= 578;‌ بسياري‌ از مردم‌ گيلانR= 04; گرديد. كمبود نيروي‌ انساني‌ بحران‌هايي̴= 4; را در كار كشا&#= 1608;رزي‌ (برنج‌ - ابريشم) به‌ وجود آورد. 2- عملكردهاي‌ منفي‌ محمدشاه‌ و وزيرش‌ حاج‌ ميرزا آقاسيR= 04; موجب‌ بحرانR= 04;هاي‌ اجتماعي‌ اقتصادي‌ در گيلان‌ شده‌ بود. 3- حاكميت‌ روسيه‌ بر كانون‌هاي‌ اقتصادي‌ گيلان.

با همه‌ عوامليR= 04; كه‌ گيلان‌ عصر اميركبي= 85; را به‌ روزگا= 585; نامناسبي‌ تبديل‌ كردهR= 04; بود، اما اميركبير معمار بزرگ‌ اصلاحات‌ زمان‌ از حرك= 578;‌ بازنايستاد = 08; در جستجوي‌ يافتن‌ ساختار نوين= 10;‌ برپايه‌ نيازهاي‌ زمان‌ در اقتصاد گيلا= 06;‌ بود.

<= ![endif]>اصلاحاتي‌ كه‌ اميركبي= 85; با كمك‌ عيسي= 204; خان‌ قاجار قوانلو در گيلان‌ به‌ عمل‌ آورد:

امير اجراي‌ عدال= 78;‌ و تامين‌ عدالت‌ و حقو= 602;‌ فردي‌ و برخورداري‌ از نيازهاي‌ ضروري‌ مردمR= 04; ايران‌ مي‌د= 75;نست‌ و در پي‌ آن‌ بود تا ظلم‌ و ستم‌ را ريشه= 204;كن‌ سازد. وزير مختار انگلي= 87;‌ در گزارشي‌ ب= 607;‌ بالمرستون‌ در رابطه‌ با اهداف‌ ظلم‌ ستيزي‌ اميركبير ميR= 04;نويسد: «ميرزاتقي‌ خان‌ مي‌خوا= 07;د روستايياني̴= 4; كه‌ طي‌ قرون= 204; تحت‌ جور و ستم‌ به‌ سر برده‌اند خلاصي‌ بخشد.»(4)

امير در جهت‌ اجرا= 610;‌ اصلاحات‌ عدالت‌ طلبانه‌ي‌ خود به‌ حكمران‌ گيلان‌ نوشت: «عدالت‌ را فرض‌ حكومتيR= 04; بشناسيد. مراقبت‌ نماييد كه‌ احقاق‌ حق‌ بشود ... منتهاي= ‌ اهتمام‌ را د= 585; اجراي‌ حقوقR= 04; ثابته‌ و رفاهيت‌ و آسودگي‌ مرد= 05;‌ روا داريد.»(5)=

دريافت‌ پاره‌اي‌ از عوايد تحميل= 10;‌ ماليات‌ در گيلان‌ از جانب‌ حكام‌ = 608; مباشرين‌ از جمله‌ در منطقه‌ي‌ فومن‌ باعث‌ فقر و خرابي‌ بعضي‌ از روستاها شدهR= 04; بود. بر همين‌ اساس‌ اميركبير ميرزا زين‌ العابدين‌ تبريزي‌ را مامور به‌ گيلان‌ نمود تا با كوتاه‌ كردن‌ دست‌ حكام‌ و مباشرين‌ بهR= 04; وضع‌ نابسامان‌ كشاورزان‌ گيلاني‌ پايان‌ دهد. قوانين‌ مالياتي‌ جديدي‌ در گيلان‌ تدوي= 06;‌ شد. دريافت‌ عوارض‌ مالياتي‌ كهR= 04; سابقا بدون‌ رعايت‌ انصا= 01;‌ و عدل‌ درياف= 578;‌ مي‌شد تحت‌ نظم‌ درآمد. با تدوين‌ قوانين‌ جدي= 83; مالياتي‌ كشاورزان‌ گيلاني‌ به‌ آسايش‌ و امنيت‌ اقتصادي‌ دس= 78;‌ يافتند.

تا قبل‌ از صدار= 578;‌ اميركبير رعايت‌ اصولR= 04; بهداشت‌ عمومي‌ و نظافت‌ و پاكيزگي‌ در شهرهاي‌ ايران‌ چندا= 06;‌ رعايت‌ نمي‌= 88;د. براي‌ نخستي= 06;‌ بار در سال‌ (1266 ه.ق) تصميم‌ گرفته‌ شد تا از بيماريها= 10;‌ همه‌گير، نظير آبله‌ و وبا جلوگيريR= 04; شود. براي‌ اجراي‌ اين‌ طرح‌ بيمارستان‌ = 7;ايي‌ تاسيس‌ شد و روزنامه‌ وقايع‌ اتفاقيه‌ در باب‌ لزوم‌ آبله‌كوبي‌ به‌ روشنگريR= 04; مردم‌ پرداخ= 78;. دكتر بلاك‌ اتريشي‌Polan<= /span> مي‌نويس&#= 1583;: «چون‌ امير ب= 607;‌ افزايش‌ جمعيت‌ مملك= 78;‌ علاقه‌مند بود، عليه‌ بيماري‌ آبل= 07;‌ كارها كرد...»(6) براي‌ اجرايR= 04; طرح‌ آبله‌ك= 08;بي‌ پزشكاني‌ از مركز عازم‌ ولايات‌ مختلف‌ گرديدند. موسيو شلمير حكيم‌ فلمنگR= 04; مامور ولايتR= 04; گيلان‌ گردي= 83; و مواجب‌ سالانه‌ او براي‌ اين‌ ماموريت‌ 150 تومان‌ تعيي= 06;‌ گرديد.

مردم‌ گيلان‌ در اوايل‌ اجرا= 10;‌ طرح‌ آبله‌ك= 08;بي، به‌ علت‌ عدم= 204; آگاهي‌ نه‌ تنها استقبالي‌ ا= 86; آن‌ نكرده‌ بلكه‌ مخالف= 78;‌ هم‌ مي‌كردن= 83;. بعد از آنكه‌ به‌ فوايد آن= 204; پي‌ بردند در كمال‌ رغبت‌ = 608; علاقه‌ در جه= 578;‌ واكسينه‌ كردن‌ كودكانشان‌ اقدام‌ نمودند و بدي= 606;‌ ترتيب‌ با به= 204; اجرا درآمدنR= 04; طرح‌ بهداشت= 10;‌ آبله‌كوبي‌ در گيلان‌ بسياري‌ از كودكان‌ از مرگ‌ رهايي‌ يافتند.

يكي‌ ديگر از طرح‌= 607;اي‌ اقتصادي‌ كهR= 04; اميركبير در گيلان‌ به‌ مرحله‌ي‌ اجرا درآورد استخراج‌ معادن‌ در گيلان‌ بود. اين‌ كار جهت= 204; تشويق‌ صناي= 93;‌ ملي‌ در ايرا= 606;‌ صورت‌ گرفت. امير خوب‌ مي= 204;دانست‌ كه‌ صنعتي‌ شدن‌ كشور بدون‌ استخراج‌ معادن‌ ممكنR= 04; نيست. و در همين‌ رابطهR= 04; در جهت‌ استخراج‌ كليه‌ معادنR= 04; ايران‌ فرماني‌ صاد= 85; كرد و اداره‌ امور معادن‌ را به‌ ميرزا جبار ناظم‌ المهام‌ سپر= 83;. طبق‌ اين‌ فرمان‌ اولا كليه‌ اتباعR= 04; با كسب‌ اجاز= 607;‌ حق‌ استخراجR= 04; معادن‌ را داشتند. ثاني= 575; تا مدت‌ پنج‌ سال‌ از پرداخت‌ هر گونه‌ ماليا= 78;‌ دولتي‌ معافR= 04; بودند.

استخراج‌ معادن‌ ماسوله‌ گيلان‌ به‌ مباشرت‌ استاد فتح‌ ا... آهنگر باشي‌ شروع‌ به‌ استخراج‌ شد. آهني‌ كه‌ از معادن‌ ماسوله‌ استخراج‌ ميR= 04;گرديد در كارخانه‌ تفنگ‌ سازي‌ = 608; باروت‌ سازيR= 04; و توپ‌ ريزي‌ كه‌ در تبريز= 548; امير آباد، مهران‌ قرار داشت‌ مورد بهره‌بردار¡= 0;‌ قرار مي‌گرف= 78;. اجراي‌ اين‌ طرح‌ تحول‌ عظيم‌ اقتصادي‌ گيلان‌ را باعث‌ گرديد = 608; آن‌ منطقه‌ ر= 575; به‌ سمت‌ ترق= 610;‌ و شكوفايي‌ اقتصادي‌ سو= 02;‌ داد.

تاسيس‌ چاپارخانه‌ يكي‌ ديگر از اقدامات‌ اصلاح‌ طلبانه‌ي‌ امير كبير در گيلان‌ بود. انديشه‌ي‌ ايجاد چاپارخانه‌¡= 0;‌ جديد در دوره= 204;ي‌ فتحعلي‌ شاهR= 04; پيدا شد. طرح‌ جديد ايجاد آ= 606;‌ به‌ سال‌ (1266 ه ق) تنظيم‌ گرديد؛ و شفي= 593;‌ خان‌ چاپار حبي‌ باشي‌ ا= 586; جانب‌ امير ب= 607;‌ رياست‌ دستگاه‌ چاپارخانه‌ انتخاب‌ گرديد. روزنامه‌ وقايع‌ اتفاقيه‌ در همان‌ دورانR= 04; نوشت: «.. ممالك= ‌ ايران‌ وسيعR= 04; است‌ و هر طرف&#= 8204; چاپارخانه‌ مضبوط‌ بستنR= 04; بسيار مشكل‌ است‌ ولكن‌ ا= 586; براي‌ هردولتي‌ لازم‌ است‌ ك= 607;‌ در ولايت‌ خو= 583; چاپارخانه‌ را طوري‌ ببندد كه‌ در رسيدن‌ احكا= 05;‌ و غيره‌ هيچ‌ معطلي‌ حاصلR= 04; نشود...»(7) نقشه̴= 4; چاپارخانه‌ در سال‌ 1267 هپ قR= 04; به‌ اجرا در آمد و به‌ موجب‌ آن‌ در كليه‌ نقاط‌ = 608; راههاي‌ كشور، از جمل= 607;‌ د رمناطق‌ گيلان‌ قراو= 04;‌ خانه‌اي‌ ايجاد گرديد = 608; محصولات‌ پستي‌ از دستبرد سارقين‌ ايم= 06;‌ گرديدند.

انعقاد معاهده‌ي‌ ننگين‌ تركمانچاي‌ = 08; گسترش‌ سياستهاي‌ استعماري‌ روسيه‌ درشمال‌ ايران‌ موجبR= 04; گرديد تا دول= 578;‌ روسيه‌ مناب= 93;‌ جنوبي‌ دريا= 10;‌ خزر را مورد چپاول‌ و غار= 578;‌ قرار دهد. روس&#= 8204;ها امتياز بهرهR= 04;برداري‌ از شيلات‌ درياي‌ خزر ر= 575; در زمان‌ صدارت‌ حاج‌ ميرزا آقاسيR= 04; از ايران‌ دريافت‌ نمودند. حاج‌ &#= 1605;يرزا آقاسي‌ امتياز شيلا= 78;‌ درياي‌ خزر ر= 575; به‌ فردي‌ به= 204; نام‌ عبدل‌ (تبعه‌ روس) در قبال‌ پرداخ= 78;‌ سالانه‌ 6500 تومان‌ واگذار كرد.

امير كبير بعد از اينكه‌ به‌ صدارت‌ رسيد همه‌ كوشش‌ خود را براي‌ جلوگيري‌ از توسعه‌ و نفو= 583; و كوتاه‌ كرد= 606;‌ دست‌ روسيه‌ از امور ايرا= 606;‌ به‌ كار برد. بنا به‌ نوشت= 607;‌ي‌ ابراهيم‌ تيموري:«... بي‌= ترتيبي‌ وضع‌ شيلات‌ = 608; دخالت‌ نمايندگان‌ سياسي‌ و كنسولي‌ روسيه‌ تزار= 10;‌ در امور آن‌ به‌ عنوان‌ حفظ‌ منافع‌ اتباع‌ روس‌ از مسايلي‌ بود كه‌ امير كبير به‌ اصلاح‌ آن‌ توجه‌ خاصي‌ مبذول‌ داشت...»(8)

قرار داد حاج‌ ميرزا آقاسيR= 04; با عبدل‌ در مورد شيلات‌ از طرف‌ اميركبير لغ= 08; گرديد. امير در سال‌ (1265 ه ق) شيلات‌ دريا= 10;‌ خزر و رودخان= 607;‌هاي‌ واقع‌ بين‌ آستارا واتر= 03;‌ را به‌ ميرزا ابراهيم‌ خا= 06;‌ دريابيگي‌ ب= 07;‌ عنوان‌ رسم‌ ديواني‌ به‌ مدت‌ 4 سال‌ با دريافت‌ مبلغي‌ واگذار كرد. اين‌ كار خشم= 204; دولت‌ روسيهR= 04; را برانگيخت. وزير مختار روسيه‌ در (23 شعبان‌ 1265) طي‌ نامه‌اي‌ بهR= 04; امير كبير نوشت: «[ گرفتن&= #8204; امتياز شيلا= 78;‌ درياي‌ خزر ا= 586; دست‌ روس‌ها]&ra= quo; مرارت‌هايي̴= 4; از براي‌ دولتين‌ حاص= 04;‌ خواهد كرد.»(9) به‌ دنبال‌ اين‌ نامه‌ بود كه‌ اتبا= 593;‌ روسيه‌ ساكنR= 04; در گيلان‌ دخالتهاي‌ خود در امور شيلات‌ آغاز كردند. اتباع= 204; آن‌ها گاه‌ گاهي‌ در گيلان‌ و مازندران‌ دست‌ به‌ بي‌= 606;ظمي‌هايي‌ مي‌زدند و خودسرانه‌ ب= 07;‌ خريد ماهي‌ اقدام‌ مي‌ك= 85;دند. امير كبير طي= 204; حكمي‌ به‌ حكام‌ مناطقR= 04; شمال‌ كوشيد از دخالت‌ رو= 587;‌ها در امور شيلا= 578;‌ جلوگيري‌ نمايد.

در سال‌ (1267 ه ق) هنگامي‌ كه‌ ابراهيم‌ خا= 06;‌ در پرداخت‌ قسط‌ ديوانيR= 04; تاخير كرد، امير كبير اجاره‌ نامهR= 04;ي‌ شيلات‌ دريا= 10;‌ شمال‌ و رودخانه‌ها¡= 0;‌ ساحلي‌ را با ابراهيم‌ خا= 06;‌ دريابيگي‌ فسخ‌ و به‌ دو تن‌ از اتباع= 204; ايراني‌ به‌ نامهاي‌ ميرزا اسماعيلي‌ و محمد ولي‌ بي= 603;‌ به‌ مبلغ‌ سالانه‌ 25000 تومان‌ واگذار كرد.

با تدبير ميرزاتقي‌ خان‌ امير كبير كار شيلات‌ دريا= 10;‌ خزر نظم‌ و انضباطي‌ پيدا كرد. به‌ دستور او لوازم‌ جديد صيد ماهي‌ از حاجي‌ترخان̴= 4; وارد كشور شد. عدم‌ دخالت‌ روس‌ها در امور شيلات‌ شمال‌ و به‌ كارگيري‌ ابزار نوين‌ در كار صيد موجب‌ گرديد تا ماهي‌ و خاويار دريا= 10;‌ خزر يكي‌ از مهمترين‌ اقلام‌ صادراتي‌ كشور به‌ حسا= 576;‌ آمده‌ و با افزايش‌ درآمد؛ شكوفايي‌ اقتصاد ايرا= 06;‌ را باعث‌ گردد.

يكي‌ ديگر از عمده= 204;ترين‌ اقدامات‌ اقتصادي‌ كهR= 04; امير كبير در سطح‌ گيلان‌ به‌ مرحله‌يR= 04; اجرا در آورد طرح‌ گذار از نظام‌ زمين‌ داري‌ و رفتن= 204; به‌ سوي‌ صنعتي‌ كردنR= 04; گيلان‌ بود. به‌ اجرا در آوردن‌ اين‌ طرح‌ نيازمن= 83; آن‌ بود تا از توان‌ و قدرت= 204; زمين‌ دارانR= 04; و مالكان‌ منطقه‌ كاست= 07;‌ شود. زيرا آنها موانع‌ عظيمي‌ در برابر هر گون= 607;‌ تحول‌ و دگرگوني‌ بهR= 04; حساب‌ مي‌آم= 83;ند. در راستاي‌ كاهش‌ قدرت‌ زمين‌ دارانR= 04; بزرگ‌ گيلان= 63; عيسي‌ خان‌ قاجار با خري= 583; املاك‌ آنها= 63; زمين‌ها را ا= 586; دست‌ آنها برگرفته‌ و املاك‌ خالص= 07;‌ ناميده‌ و آماده‌ واگذاري‌ بهR= 04; كساني‌ كه‌ ب= 585; آن‌ بودند تا سرمايه‌ي‌ خود را در راه&#= 8204; اعتلاي‌ صنع= 78;‌ ايران‌ به‌ كار اندازند نمايند.

مالكان‌ و زمين‌ دارا= 606;‌ كه‌ منافع‌ خود را در خطر مي‌ديدند با تحريك‌ كشاورزان‌ منطقه‌ كوشيدند تا مانع‌ اجرايR= 04; طرح‌ صنعتي‌ كردن‌ گيلانR= 04; شوند. جبهه‌گ= 610;ري‌ مالكان‌ چارچوب‌ ساختار اقتصادي‌ و اجتماعي‌ گيلان‌ را در هم‌ ريخت. «در اين‌ درهم‌ ريزي‌ بيشترين‌ آسيب‌ به‌ فر= 608; دستان‌ رسيد كه‌ عبارت‌ بودند از كشاورزان‌ تهيدست‌ روستايي‌ و شهرنشينان‌ بي‌چيز ناتوان...»(10) بر همين‌ اساس‌ طرح‌ پايان‌ بخشيدن‌ به‌ نظام‌ زمين‌ داري؛ به‌ سب= 576;‌ سنتي‌ بودن‌ بستر منطقه‌= 10;‌ گيلان‌ در جه= 578;‌ پذيرش‌ تحولR= 04; و دخالت‌ سلط= 607;‌ بيگانه‌ (روسيه) كه‌ مخالف‌ هر نو= 593;‌ دگرگوني‌ در منطقه‌ بود و بقاي‌ خود را در عقب‌ ماندگي‌ ايران‌ مي‌د= 10;د؛ و همچنين‌ حكومت‌ قاجاريه‌ كهR= 04; ساختار عقب‌ افتاده‌اي‌ داشت‌ و وابسته‌ به‌ بيگانه‌ بود با شكست‌ مواجه‌ شد.

مدت‌ سه‌ سال‌ زمامداري‌ امير كبير كه= 204; بنا به‌ نوشت= 607;‌ي‌ عبدالرضا هوشنگ‌ مهدو= 10;: «.. يك‌ سياست‌ مستقل‌ و ملي= 204; را در پيش‌ گرفته‌ بود...»(= 11) در جهت‌ پيشرفت‌ و ترقي‌ ايرانR= 04; تا حد توان‌ و امكاناتش‌ ب= 75; مخالفانش‌ مبارزه‌ كرد. اقدامات‌ ترقي‌ خواهانه‌ امير كه‌ منافع‌ دول‌ خارجي‌ و شاهزادگان‌ = 08; رجال‌ دربار= 10;‌ همچنين‌ صاحبان‌ زمي= 06;‌ را به‌ خطر انداخته‌ بو= 83; عليه‌ آن‌ صدراعظم‌ بزرگ‌ شروع‌ به‌ توطئه‌ چيني‌ نمودن= 83; و با تحريك‌ ناصرالدين‌ شاه‌ در پي‌ نابودي‌اش‌ بر آمدند.

در سال‌ (1267 ه ق‌ / 1851م) ميرزاتقي‌ خان‌ امير كبير بر پايه= 204;ي‌ دشمني‌هاي‌ اطرافيان‌ دربار و فشار بيگانگان‌ بعد از بركناري‌ از صدارت، در كاشان‌ به‌ فرمان‌ ناصرالدين‌ شاه‌ كشته‌ شد. به‌ نوشته&#= 8204;ي‌ عباس‌ اقبال: «مرگ‌ امير ب= 610;‌اغراق‌ خاك‌ مذلت‌ ب= 585; فرق‌ كشور و قومي‌ ريخت‌ كه‌ امير عمر خود را براي‌ نجات‌ آنها ا= 586; حال‌ نكبت‌ و بدبختي‌ صرفR= 04; مي‌كرد.»(ً12) با مرگ‌ امير كبير انديشهR= 04; و تفكرات‌ عميق‌ و پربارش‌ درباره‌ عظم= 78;‌ و ترقي‌ ايرا= 606;‌ رو به‌ خاموش= 610;‌ نهاد و انحطا= 591;‌ و تباهي‌ بار ديگر بر كشور سايه‌ افكند. او در پي‌ بنيان‌ نهاد= 06;‌ يك‌ ايران‌ آزاد و مترقي= 204; در منطقه‌ي‌ خاورميانه‌ بود اما قتل‌ زود هنگام‌ و ناجوانمردا = 6;ه‌ي‌ او لطمه‌ي‌ بزرگي‌ بر پيكره‌ي‌ ايران‌ وارد ساخت‌ و طرح‌= 607;اي‌ عظيم‌ و مترقيانه‌ي̴= 4; او را در جهت‌ نجات‌ كشور ب= 575; ناكامي‌ رو ب= 607;‌ رو نمود.

چند نقد برامير کبير

ام&#= 1575; در اين بين مي توان چند نقد بر عملکرد او وارد کرد.

{نم&= #1610; خواهم بگويم که امير يک مسلمان معصو= 05; و خالي از اشتباه و يا حتي مبرا از گناه وتقصير بوده, بلکه نظر اصلي اينست که خوانندگان بدانند امير کبير بر خلاف ادعا و تبليغات مخا= 04;فان مذهب و روحانيت , علاقه مند به اسلام و جامع= 607; ي روحانيت و خدمتگذاران دين بوده است .<= o:p>

مث&#= 1604; اکثر نزديک ب= 607; تمام ديگر مسلمانان در اعمال و کردا= 585; او چيزهايي م= 610; شود پيدا کرد &#= 1705;ه با دستورات ديني سازگار نيست , همچنانکه از لحاظ سياسي و اجتماعي, اقدامات او بدون عيب و نق&#= 1589; نبوده است و سياستمدارا = 6; خرده گيريها= 10; زيادي به کار او دارند , مخصوصا با توجه به اينک= 607; تقريبا تنها = 608; يک تنه در برابر آنهمه مشکلات و آنهمه دشمن داخلي و خارج= 610; مبارزه مي کر= 583; و براي مشورت و همفکري افراد قابل توجهي در اختيار نداشته و تقريبا با رو= 588; استبداد و ديکتاتوري ک= 07; شايد مناسب ب= 575; وضع آن برهه از زمان بوده است , مملکت را اداره مي کرد= 607; است . واينک چند انتقاد:

1) مي نويسند در مو= 585;د نزاع سربازي با شخص آلو فروشي که مدع= 610; بود سرباز آل= 608; هاي او را با هسته خورده ت= 575; تعداد آلوها= 10; خورده شده معلوم نباشد = 608; سرباز منکر ب= 608;د,امير کبيراحساس کرد که حق با آلو فروش است و دستور داد شکم سرباز پاره کنند و هسته هاي آلو را بشمارند.

يا بخاطر چريدن اسب سرباز يا افسري در مزرعهاي ,اسب زا از صاحبش مي گرفت و به صاحب مزرعه م= 610; داد و يا براي تنبيه مامور= 10; متخلف يا مرتشي او را از هستي ساقط مي کرد و از اين قبيل مجازات ها و سخت گيريها ک= 607; نمونه هاي فراواني را د= 585; شيخ المشايخ امير معزي در کتاب {نوادر الامير}جمع کرده است.

بع&#= 1590;ي ها براي تبرئ= 607; ي امير گفته اند :در محيطي &= #1705;ه فساد ريشه کرده ,زورگوه= 575; و قلدرها و نورچشمي ها ب= 607; ستم کردن و زور گفتن ,خو گرفته اندو بدون شدت عمل و سخت گيري ,ولو در چند مورد چشم گير ,اجراي عدالت و محو فساد و ستم ممکن نيست,به عنوا= 606; ثانوي مجازا= 78; هاي سنگين تر &#= 1575;ز مقررات قانوني نه تنها جايز بلکه گاهي وا= 580;ب و لازم مي شود و وضع امير کبير تحقيقا اين چنين بود= 607; و لذا بيشتر سخت گيري او در مورد نظام= 610;ان و نوکران دربار و گردن کلفتها که هميشه مقررا= 78; کشور را نقض مي کردند و مامورين متخلف ادارا= 78; که دستگاه اداري را فلج کرده بودند انجام مي شده.

2)از جمله ايراد هايي از لحاظ مذهبي مي شود بر اعمال امي= 585; کبير گرفت ,اين است که(به ادعاي دکتر فريدون آدميت)دستور داده چند مسج= 583; را تبديل به قراولخانه کنند . گر چه براي اين ادع= 575; ابدا سندي نق= 604; نمي کند ,اگر اين مطلي صحي= 581; باشد و جهات ديگري به نظر علماي وقت به عنوان ثانوي مجوز آن نبود= 607; ,ميشود آن را از گناهان امير به حساب آورد.

از لحاظ سياسي ه= 605; انتقادهاي زيادي به روش امير شده که بعضي از آن ها به قرار ذيل است :

1)او از ناپاکي ميرزا آقاخا= 06; نوري و ارتبا= 591; او با انگلستان استعمارگر و حمايت انگلستان از = 575;و کاملا اطلاع داشت و با اين اطلاع نبايستي در م= 602;ابل اصرار انگليسها تسليم شود و نوري را در پس&#= 1578; وزارت کشور و معاونت خود د= 585; کابينه دولت = 576;گذارد .

2)هم= يشه شاه را مظهرقدرت و ب= 578; مقتدر فعال م= 575; يشاء منشا تمام قدرت ها= 610; کشور معرفي کرده است و اي&#= 1606; روش با پرورش روح دموکراس= 10; در کشور و ميدان دادن ب= 607; افکار ملت در سياست کشور ,سازگار نسيت و باعث تحکيم موقعيت رژيم ديکتاتوري ک= 07; منشا همه ي فلاکت ها ي کشور است مي باشد.

3)يک کادر سياسي پاک و فرزانه و با فضيلت که پس از خودش مملکت را اداره کند ,تربيت نکرد و تمام اصلاحا= 78; او تقريبا قائم به شخص خودش بود و اصولا هر چه که قائم به شخص باشد در معرض فنا و نابودي است همان طور که اصلاحات امير پس از او از ميان رفت.

نت&#= 1610;جه گيري

در پايان اين بخ= 588; ,خوب است يک نکته ي ديگر از افتخارات امير را تذکر دهم و آن اينکه ,بر خلاف رويه بيشتر سياستمدارا = 6; انقلابي که د= 585; انقلاب مي شوند,تز غلط تفکيک دين از سياست که ساخته و يا پرداخته ي استعمار است در برنامه ها= 610; انقلابي امي= 85; کبير به چشم نمي خورد .او مثل اينکه در= 705; کرده بود ,نيروي عظيم دين در ميان ملت مسلمان شيعه مي توان= 583; در مقابل هجو= 605; و حمله ي استعمار سد محکمي باشد ب= 607; شرط اينکه از الودگيها و مفاسدي که استعمار در ر= 575;ه آن قرار داده است مبري باش= 583; و لذا سعي مي ک&= #1585;د آبروي دين و روحانيت محفوظ بماند.=

کس&#= 1575;نيکه سعي مي کنند بدون سند و دليل و با خطا &= #1576;ه و عبارت پذير= 610; ,خيالهاي باط= 604; خود را به تار&#= 1610;خ زندگي امير کبير بچسبانند و کاستن نفوذ ر= 608;حانيت و يا تفکيک ديانت از سياست را به دورغ در برنامه هاي اصلاحي او وارد کنند دانسته يا ند= 575;نسته در خدمت استعمارند ک= 07; از اين راه مي خواهد نيروهاي کشو= 85; را از هم جدا کند و به جان ه&= #1605; اندازد تا خو= 583; به خود خنثي يا نابود شوند.(رفسنجا= 606;ي؛1346؛ص146)

من&#= 1575;بع

1)ها= شمي رفسنجاني,اک= 76;ر(1346).امير کبير ,يا,قهرمان مبارزه با استعمار.تهر= 75;ن:فراهاني

2)آد= ميت,فريدون(1353).= 75;مير کبير وايران.تهرا= 06;. انتشارات خوارزمي.چاپ پنجم

3)رض= اقلي ,علي(1377).جامعه شناسي نخبه کشي:قائم مقا= 605; ,اميرکبير,مص= 583;ق.تهران:ني.

4)تي= موري ,ابراهيم(1332).عص= 85; بي خبري.تهرا= 606;. انتشارات اقبال

5)پر= تو,افشين(1379).تا= 85;يخ گيلان.رشت.ان= 578;شارات حرف نو

6)وب= لاگ هاي: www.sigarchi.com= /www.7day.blogsky.com